Hugo de Groot - Hugo Grotius - 1583-1645

Een biografie van Grotius en twee van zijn tragedies (Sophompaneas en
Christus Patiens) zijn beschikbaar bij het Huygens Instituut.

Hier volgt een bloemlezing uit:
Hugonis Grotii Poemata omnia. Editio quinta. Amstelodami, Apud Ioh. Ravesteynium, 1670.
TMD 6 (UBL 104 E 18; KBH 850 C 33).
Uitgegeven door A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Met bijdragen van H.-J. van Dam en P. Koning.
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd nmet een asterisk.
Zie ook:

Continue

Continue

[fol. *1r]

HUG. GROTII
POEMATA
OMNIA.
Editio quinta.
Amstelodami,
Apud Ioh. Ravesteynium,
1670.

[fol. *1v: blanco]
[fol. *2r]

Nobilissimo, Amplissimoque
VIRO,

DN. CORNELIO
VANDER MYLEN,
EQUITI,

Domino in Mylen, Dubbeldam,
Bleskens-Grave, Antonis-
Polder, &c.

In summo Foederatarum Nationum
senatu Consiliario,

Illustris Academiae Lugdunensis
CURATORI, &c.

NOBILISSIME DOMINE,

CUm iis, quos reipublicae negotia occupant, aliqua sit concedenda laborum remissio, neque ulla honestior esse possit, quam quae à Poëticae studiis petitur: puto, apud eos, qui rationem in consilium adhibent, hoc velut interjugendi genus patrocinio non indigere. Si qui tamen adversus rationem animum obduraverunt, eos [fol. *2v] exemplis obruere facile est. Sufficerent sane maxima Augusti Caesaris & Germanici, qui gravissimi oneris, quod ipsorum humeris impendebat, laxamentum non aliunde quam à Musarum exercitiis petiere. Sed si invidiosum est, Principes citare auctores, Silius quoque Italicus, vir gravissimus, Consul Romanus, ejus reipublicae, quam consiliis tutatus erat, gloriam versibus editis propagare non erubuit. Neque Plinium Secundum, itidem Consulem, neque culmen illud sapientiae, Senecam, poëtis adscribi puduit. Sed quid tam antiqua loquor? magnus ille Hospitalius, Galliae Cancellarius, & unicum aevi nostri decus, Thuanus, viri & eruditione & praestantibus factis immortale nomen consecuti, hac etiam laudum parte apud posteros nosci voluerunt. Quod si magis placent domestica, habemus quidem hic suffragatores non paucos, sed pro multis unus satis est Curiae Hollandicae princeps, idemque gravissimis temporibus optime de republica meritus, Adrianus Mylius, tuus parens, vir nobilissime; cujus carmina tuo beneficio legimus. Horum ergo auctoritas cum omnibus calumniantium telis opponi possit, fratrem meum, non perinde ut illi fuerunt, suis tamen districtum negotiis, rogare coepi, ut si ipse edere aut nollet aut non posset, à me saltem edi poëmata sua pateretur: quippe cui vitio verti non posset id, quod in viris maximis docti admirantur, ne- [fol. *3r] mo certe candidus reprehendit. Erat autem eo justior nea petitio, quod jam multa carmina ab ipso auctore divulgata erant, alia etiam latere vix poterant, cum penes eos essent, quorum honori imputabantur. Quae cum singula placuisse scirem, operaepretium me facturum putavi, si universa in unum volumen congregata emitterem. Nec liviter metuebam, ne alii, in quorum manus aliqua horum venissent, ea vel mutila, vel minus correcta in publicum darent: praesertim cum exemplum extaret ab iis, qui nuper in Germania Belgicos poëtas in unum fascem conjecerunt. Quorum quidem ego consilium magis probo quam eventum: tria enim aut quatuor tantum fratris carmina, nec ea quidem satis emendata, publicarunt, nec judicio lecta, sed quae sors obtulerat. Has ob res coepi schedia fratis evolvere: &, quaecunque vel edita, vel, anékdota erant, conquirere, ut, si mea non posset industria, labor tamen lectoribus prodesset. In singulis libellis autem temporis ordinem observavi, ut postremo scripta postremo legerentur. Hunc ego jam laborem meum tibi, vir nobilissime, offero. & cui justius? tibi etiam haec debentur; sive judicium considero, quo in aliis, tum in his quoque rebus plurimum vales; sive, qua fratrem dignaris, amiciciam, quae judicio tuo obstare non potest, cum non nisi judicio diligas. Petitia in te harum litteratum merito te adeunti caussam praebuit: nemo enim rectius aestimator [fol. *3v] est eorum, quae non didicit. Ipsum sane amorem, quo bonarum artium studiosos prosequeris, illustre eruditionis tuae testimonium habeo. semper enim virtutibus iis unusquisque instructus sit oportet, quas in alliis suspicit. In fratrem vero tua benevolentia certam spem facit, placitura, quae damus, si non artis, saltem artificis nomine. Sed ipsum etiam opus, & horum carminum materia, ut ad te mittatur, flagitat. Et quidem prima Silvarum pars, Sacra, nemini melius quam tibi dedicabuntur, cui pietas & rerum divinarum scientia haereditariae sunt laudes. Liber autem secundus, in quo Patria celebratur, totus tuus erat vel sine epistola. Cui enim se potius summi ducum Mauritii praeclara facta & studia versibus descripta committent, quam ei quem ille consiliis suis impridem admovit? Ideoque cum ista omnia tibi uni sint notissima, testem te advoco, cujus auctoritate fidem inveniant apud eos, qui, quod ipsi non faciunt, ab aliis factum haud facile credunt. Reliqua vero, quae patriam spectant, merito ei inscribuntur, cui patriae non uno nomine cura comissa est. Ommito legationes Ordinum Foederatorum mandato apud Henricum Magnum, ejusque filium, Galliae reges, & Serenissimam Venetorum rempublicam gestas; quae, dubium, tibine plus laudis, an patriae plus utilitatis & gloriae attulerint. Hoc ipso tempore, summo Foederatorum senatui allectus, rem militarem, & quae alia ad communem rem- [fol. *4r] publicam pertinent, consilio tuo disponis, cum jam ante inter nobilitatis principes praerogativi suffragii in Hollandiae consessu factus esses particeps. Tantis laboribus, quibus vel multi succumberent, tu unus sufficis: quoque magis negotiis premeris, eo minus opprimeris. Sed haec bonis omnibus nondum satis pro dignitate de te dicta, tibi nimia videbuntur: quippe laudes tuae tibi citius taedium afferant quam nobis satietatem. Alii succedant oneri, cui me ferendo imparem agnosco, vel propter tuam magnitudinem, vel propter meam tenuitatem. Scio, à te, aliisque, annales, quos de patriae bello frater composuit, expectari: & à te hoc magis, quod eorum partem jam pridem legeris. hoc quoque desiderium liber hic ea, quam dixi, Silvarum parte solabitur, praesertim si epigrammata quaedam addideris. Nam & Guilielmi Arausionensium Principis, quem auctorem suum libertas nostra profiteretur, genus hic actaque aspicies: neque minus incredibiles victorias, quibus Princeps Mauritius patrios fines aut tutatus est aut protulit: nec tantum quae terra, sed & quae mari prospera atque illustria contigerunt. Carmen de induciis finem ut bello, ita & libro imponit: atque ita ingentis historiae materiam versus veluti compendio exhibent. Tertius quoque Silvarum liber peculiariter tuus: quippe ab auspicatissimis tuis nuptiis initium ducens, atque inde gradum faciens ad eos, quos amicicia, aut etiam affinitate, comple- [fol. *4v] cteris. In Elegiis quoque, Farragine, Epigrammatis, nulla erit pagina, in qua non tuos agnoscas. Leges subinde nomen viri illustris Buzanvalii, qui regius apud nos Galliarum legatus, tibique conjunctissimus fuit, & qui extrema quoque vitae parte tui non meminisse non potuit. Invenies & venerandum illud Scaligeri nomen, qui quanti te faceret, etiam in testamento suo voluit apparere. Leges & Dousas, quibus tu arctissima familiaritate devinctus fuisti, ita ut versus de iis scriptos, non minus avide ac si ab ipsis scripti essent lecturum te confidam. Agnosces hic magnum Bezam, aliosque viros insignes defunctos, quorum & vita tibi jucunda fuit, & mors acerba. Habes & hic plurima ad Academiae nostrae professores scripta, cujus cum tibi cura sic credita, non possunt à te aliena videri, quae ad eam ornandam pertnent. Sunt & Epigrammata in picturas domus tuae scriptae. Denique nihil fere hic occurret, quin tu optime noveris & id quod scribitur, & eos quibus scribitur. Fratris poëmata laudare, non est fratris: lectori porrigimus judicii calculum; cui ut non plaecant singula, certe ipsa universitas ob magnam rerum varietatem ingrata esse non poterit. Porro quod superest, rogo te obnixe, vir nobilissime, ut hunc laborem nostrum boni consulas. Parvum quidem donum est quod tibi offero, nec mei ingenii foetus, sed alumnus tantum. Quem, quaeso, eodem, quo fratrem meum & omnes littera- [fol. *5r] rum studiosis soles, affectu prosequaris. Quod ita futurum, mihi certo certius spondeo, cum mores tuos, aliisque insolitam, solitam tibi benignitatem, propius intueor, quae mihi quoque magna favoris signa exhibuit: hunc si in hac quoque caussa mihi praestiteris, nihil ulterius petere possum, quam ut me saltem inter caeteros ames. Vale, vir nobilissime, & diu librum hunc patrocinio, bonos omnes auxilio, patriam consilio juva. Lugduni Batavorum, calendis sept. anni M DC XVI.




                Nobilissimae tuae ampltudini
                            addictissimus



                            GUILIELMUS GROTIUS.


[fol. *5v]

HUGO GROTIUS

GUILIELMO GROTIO,

Charissimo Fratri, S.

IAmdudum, mi frater, quid agas video. quae scripsi carmina, aut obsecutus animo, aut amicis gratificatus, in corpus revocas, & audes illis propicium spondere lectorem. Quam vereor ne aut de nostris lusibus aut de clementia saeculi nimis benigne judices! Effluxit illa aetas, qua versus facere decorum, etiam non optimos excusabile erat. Praecipuum scriptionis patrocinium seritas editionis decoquet. Qua nunc fiducia tot in me nasos concitabo? Pueros etiam balbutentes amamus, quia in ea aetate semen ingenii spectari satis est, fruga ab ipsa exigere, importunum. Ar viro, silere, quam balbutire, est satius. Adde, quod quae nunc est hominum severitas, non mala tantum poësis displicet, sed ipsa poësis ut mala: multoque gravius vicetur & politikôteron, forum aleatorium calfacere, quam libera verba vinculis includere non necessariis. Sed hic video, quod tibi effugium pateat. Potes [fol. *6r] enim à pediariis judicibus ad summum auditorium provocare: in quo facile absolvetur haec opera tua, annitentibus Rocho Honardo, & Apollonio Scotto, viris summis & extra controversiam dignissimis, quos non semper lites exerceant: quorum ille Thamare tragoedia edita salivam nobis cum moverit, nunc Mosis legiferi expectatione nos cruciat: alterius Ecclesiastes jamdudum carceres mordet. Scelus sit ab his sejungere Vosbergium, poëtarum ut exactissimum judicem, ita candidissimum amatorem: & qui me quoque, ut arbitror, non tantum ut affinem, sed & ut harum literarum sectatorem diligit. Et, ut intra meos potius collegas manem, nosti, credo, certe nosse debes, Simmonem Bellimontium, cujus consiliis civitas Middelburgensis feliciter utitur. Is me non tantum hortatus est saepe, sed jure amiciciae prope impulit, ut feceren, quod tu nunc facis: & jam dudum me vir disertissimus permovisset verbis, nisi idem prudentissimus absteruisset exemplo: quippe cui facillimum erat de suo praestare, quod de meo exigebat. Sed demus hoc tantorum viro- [fol. *6v] rum auctoritati, ut liceat & viris, & occupatis, versus & scribere, & legendos aliis tradere. nihil adhuc tibi confectum erit, cum singulae carminum meorum partes multo plus deprecandum habeant. Multum juvit iis argumentis oerari, quae pietatis professionem continent. Sed haec artem cum vix patiantur, omne pretium ex affectu excolentis accipiunt: quam voluptatem ut saepe in scribendo sensi, ita in legentes transfundere non possum. Quare futurum video, ut & Theologi poëticam liberttem, & poëtae theologicam jejunitatem accusent. Et sunt quaedam in hoc genere sermoni soluto tam vicina, ut veniam nisi à rebus ipsis sperare non audeant. Ut vero in his Christianum magis quam poëtam, ita in iis, quae ad patriam & res pro patria ductu Mauritii Principis fortissime ac felicissime gestas pertinent, nihil exibemus praeter bonum civem. Videbor exteris, res nostras paullo laetius extulisse, iis praesertim, qui earum magnitudinem non intelligunt. Sed posteritatis nostrae interest, omni memoriae genere consecrari, quibis caussis sumpta sint arma, quibus animis gesti, quo eventu deposita. [fol. *7r] Erunt qui me criminabuntur, in hostes nimis acerbe, id est, hostiliter locutum. Monendi sane, scripta haec fuisse, cum fas belli talia permitteret. Et erat is hostis, cum quo non de gloria aut propagandis imperii finibus certamen habebamus, sed de vita, &, quod vitae proximum, antiqua libertate. Haec ereptum qui it viris fortibus, potestne in eum aliquid, quam par est, animosius dici? Attamen induciae nunc sunt. Video quid sis responsurus. legantur ut ante inducias scripta: quomodo & trophaea aspicimus, Habent & Epithalamia quod excusent, suam nimirum, id est, nuptialem linguam, sine qua ne Epithalamia quidem sunt. Longe quidem stetimus citra Fescenninos: sed juvenes eramus, & concessum putabamus alludere ad concessas voluptates. Haec festivitas si culpa non caret, (& cur ego id operose defendam?) auctor sum, lege caveatur, ne quis posthac velit Epithalamia scribere. nam & sine illis vivere possumus, & facere quae nunc fiunt. Quid si etiam sinistrorsum aliquis rapiat, quod, more poëtarum, recepto magis quam laudabili, Deos interdum nominaverim? quod profecto, vi- [fol. *7v] gente paganismo, flagitiosum fuerat: nunc periculo caret. sciunt quippe omnes, ea voce modo sidera, modo elementa, modo mentes aethereas, modo insignes viros, modo Dei unius virtutes ac dona intelligi. Christi Patientis editionem non jam tu, ut caetea, sed ego tuendam habeo. Ut enim lucem videret, ego jam pridem auctor fui. Audivi, qui non ferrent in scenam produci salutis nostrae mysterium. Quasi id ageretur, & non potius paraphráseôs enuntiant, digmatikôs proferre: quod & Patres olim, & Pastores hodie in homiliis faciunt. Venit & illud in mentem, fore qui accusent varietatem & desultorium scribendi genus. Nimirum non unius aetatis hoc opus est. Aliud fert ver, aliud aestas. Nec animus sibi similis: modo liber & sui juris: modo taedii plenus, & quaerens ubi respiraret: saepe amicorum imperiis ad definiti argumentis necessitaten adstrictus. Neque vero constantis arbitror, jocis & seriis eundem vultum impendere. Accedit, quod ingenium mihi sequax ac ductile, ut à cujusque Poëtae lectione incaluerat, ita ad ejus imitationem rapieba- [fol. *8r] tur. Agnosco me ipse alibi Lucani spiritu plenum, interdum Manilii plusquam satis est studiosum, nonnunquam castigatius aliquid ad Statii & Claudiani instar conantem. De Epigrammatis quid dicam? quae, ut artis ejus peritissimos decebat, facile est scribere: Roterodami XV. Decembris. M D C XV.


[p. 1]

HUGONIS GROTII

SILVARUM

LIBER I.

In quo SACRA.
_______________________

HISTORIA IONAE

Paraphrastico Carmine.

TEmpore quo cunctas prae se contemserat urbes
Fortunâ famulante Ninos, partaeque rapinae
Divitiae luxu contra certante furebant,
Ipse pater, vindex scelerum, sed lentus ad iram,
(5) His Amithaoniden dictis affatur Ionam,
Os cui veridicum dederat, mentemque capacem
Fatorum, & positum longe spectare futurum.
I citus Asyrii tumidam rectoris ad aulam,
Et quae vasta rapax defendit moenia Tigris,
(10) Immersum vitiis populum clamoribus urge,
Cujus sancta mihi dudum versantur ob ora,
Et poenam commissa petunt, scelerumque nefanda
Implevit terras, nunc scandit ad aethera moles.
Haec refer, atque minas verbis & jurgia misce.
(15) At miser, heu, sperans complentem numine cuncta
Effugisse Deum, (nec enim manndata placebant)
Ad Cilicum terras vicinaque littora Tauro
Funestum molitur iter. Iacet incluta portu,
[p. 2]
Summa Palaestinae tellus ubi desinit orae,
(20) Urbs vetus, Andromedes quae vincula jactat Ioppe.
Huc male fanus abit vates, & forte carinam
Invenit ad liquidi properantem flumina Cydni.
Addit se nautis comitem, pretioque soluto,
Hospitium capit infelix, & numinis almi
(25) Desertor fragili mavult se credere ligno.
Principio faciles aurae, sperataque Tarsos
Non procul. at subito fatalis inhorruit aër,
Pontum omnem turbante Deo. sonuere procellae,
Et fudere novum nubes mare nec super ullum
(30) Discrimen rebus: caelum nox una salumque
Miscuit: ereptam reparabant fulmina lucem.
Nec temere insani perdunt sua murmura venti:

[...]

[p. 8]

AD CHRISTUM.

CHriste, caput rerum, vitae melioris origo,
Immensi mensura Patris, quem mente suprema
Miratus sese Genitor de lumine lumen
Fundit, & aequali se spectat imagine torum,
[...]

[p. 10]

EUCHARISTIA.

MYstici secreta ritus, prisca relligio sacri,
Coetibusque sancta semper Christianis Orgia,
Addo me vobis epopten, totque post suspiria
Perfruor desiderato candidatus gaudio.
(5) Munus agnosco tabellis Christe legatum tuis:
Proximum pergentis ire mortis ad periculum.
Hae dapes sunt funerales, hoc sacrum Propter-viam:
Coena jam mori parantis, inque procinctu data.
Ipse tu, quanquam supremo tristis in convivio,
(10) Ipse panem dividebas, ipse libabas merum,
Et salutis liberali porrigebas dexterâ.
Hic, ais, sanguis sodales; hoc, ais, corpus meum:
Corpus hoc vobis jacebit: sanguis hic vobis fluet:
Hic bibendus: hoc edendum: grande mnemosynum Dei:
(15) Ergo cum coelestis aula me procul raptum sibi
Non sinet coram tueri, panis & vinum mei
Semper erga vos amoris esto testimonium.
Hac ero praesens sub arrha: nec citatus pignore
Destitutos vos relinquam: nec chaos nos dividet
(20) Illud immensum, quod alto dividit terras polo.
Ritui sic indicato Principis jussum sui
Persequens Apostolorum praefuit collegium,
Et vicem functum magistri, Christianorum choros
Ad sacras epulas vocavit, & propinavit merum,
(25) Et sacrum solenne seris tradidit nepotibus,
Haec initia quisquis ambit, ante diffidat sibi,
[p. 11]
Seque damnet ipse judex, testis, actor & reus,
Nec nisi gratis favente speret absolvi Deo:
Hoc precatus, immerentis ut necem nati pater
(30) Insolutum sumat alma largus indulgentia,
Et fide, jubente Christo, nomen accepto ferat,
Cujus insonti cruore deleatur cautio,
Cautio quae tanta, quantam nemo solvendo fuit:
Ne Dei dirus satelles, ille noster carnifex,
(35) Debitores in profundum carcerem nexos trahat,
Creditumque persecutus, ducat addictos sibi.
Gentis humanae redemptor mancipatos inferis
Noluit servire poenis; Ditis ereptos jugo,
Nosque liberos abire jussit, & misit manu.
(40) Mensa testis est herilis, cujus exsortes prius
Arrogati filiorum more nunc accumbimus.
Hinc procul, procul profani, quos vel error credulus,
Vel superstitiosa veri fallit ignorantia,
Quique trunco, quique saxo funditis surdo preces.
(45) Ite quotquot à caterva transfugae desciscitis,
Et repudium Christiano nuntiatis coetui:
Augures, aruspicesque, qui futura venditis,
Quique Circeae tenetis artis horrendum scelus,
Quique supremi negatis esse nos curam Dei,
(50) Et quibus juris superstes nulla jurati fides.
Ite Regum perduelles, & quibus vivax pater,
Aut nimis longaeva mater: impiae linguae procul
Ite, & ite factiosi, nata dissidiis cohors.
Ite ventres, ite turpi serva gens libidini,
(55) Cumque maechis ebriosi vosque turba pestilens,
Vos cohors morbosa nostris exsulate finibus,
Qui simultates fovetis, hosticoque spiritu
Impetenter aestuantes quatitis irarum faces.
Ite queis jus est in armis, dexteras innoxiis
(60) Caedibus contaminati, quosque ditant foenora.
Ite fures & rapaces, & quibus nil est satis,
Et deest quod possidetis, aleaeque lubrico
Qui datis census, & horas cariores censibus:
Ite quorum nos puderet: ite quos nostri pudet:
(65) Haec nefas arcana vestro pollui contagio:
Haec triumphis destinati tessera est exercitus,
[p. 12]
Quam Sacramento ligati militari poscimus.
Hinc notis arcemus istis partis adversae duces,
Atque diris exsecramur omne Titanum genus,
(70) Arma divino moventum classico contraria,
Donec ad meliora versos, deditosque, & in fidem
Publicam cernat receptos sacra vexillatio.
Nos Deo culpam fatemur, criminum quos poenitet,
Utque condonet precamur: haeret intimis
(75) Ossibus labes avita, cujus heredes sumus,
Urimurque blandientis carnis impetigine,
Pullulante semper Hydrâ: nec potest radicitus
Virus evelli repugnax, & vetustiscens malum.
At Dei tamen renati spiritu genitabili
(80) Calle cedimus sinistro, nec pedem casus frequens
Cogit infirmum referre: semper emersus luto
Gressus in dextra reponit semita vestigium,
Nitimurque pervicaces ire virtutis viam
Hoc viatico refecti, robur ut crescat, cibo,
(85) Quem dapi prima parentum Christus antidotum dedit,
Addiditque potionem liberantem viscera
Pristino Lethes veterno, praestitis medici manus.
Alter hic Meichisedechus sempiternus Pontifex,
Pacis hic, aequique princeps, Abrahami posteros,
(90) Laeta gestantes opima, pane donat & mero.
Haec dat ambo signa nobis Paschatis prisci loco
Ille nostrum Pascha Christus, foederisque symbola,
Foederis, quod immolatus sanxit ipse sanguine.
Panis hic est illud olim Manna lapsum coelitus,
(95) Quo reliquit Israëlem saeva deserti fames.
Longa solvunt Christianis mentibus jejunia
Succus ambrosiae salubris, nectarisque poculum,
Quo semel perfusa large corda dediscunt mori.
Coena lotis est parata: post aquam discumbitur:
(100) Ipse nam modimperator, ipse rex convivii,
Jussit hunc ad apparatum corrogari singulos,
Amne quos puro rigatos lustricus vidit dies.
Vae superbe contumaces, vae recusantes sequi,
Quotquot excusationi, cum vocet rex optimus,
(105) Vel boves emptos, vel agrum vel thorum praetenditis.
Poena nec minor manebit vos, ad haec qui fercula
[p. 13]
Veste non pura venitis impudenter sordidi.
Dulcis haec medela vobis, nobilisque mattya
Cedet atrox in venenum, cujus infectas lue
(110) Uret arcanus medullas ignis, ut Nessi cruor,
Mortis aeternae minister. Durat haec sententia
In caput prolata vestrum: quadrupedem constringite,
Et profundi ferte tristes in tenebras Tartari,
Qua resultant ejulatus, horridum dentes crepant,
(115) Et vetat semel perire semper occidens dolor.
O mihi grex sancte salve: magnus upilio tibi
Pabulum potumque praebet: ille te regit pedo,
Ille quondam 1aeta Olympi pollicetur pascua,
Ille nec fures ovilis, nec lupi rictum fugit:
(120) Obvius currit periclis, sanguinisque prodigus,
Dum gregem possit tueri, non timet pastor mori.
O cohors conviva Christi, (namque te mysterii
Compotem sacraeque fecit ipse cerimoniae
Patris aeterni sacerdos) corpus hoc ipsum cape,
(125) Corpus, infelix quod arbor gessit affixum cruci,
Mole quod jacuit sepulchri nocte bina conditum,
Et, subactâ lege fati, sponte surrexit sua,
Nos ut exemplo doceret, lucis haec ad limina
Perditae retro patere morte defunctis viam:
(130) Inde porro visuique tactuique obnoxium,
Rebus humanis, perire nesciens, interfuit:
Hinc in alta nube raptum sede in excelsa tenet
Dexteram rerum parentis. Sanguis hic idem datur
Qui cadens infame poenis Golgothae tinxit solum,
(135) Cum sarissa militaris mortuum fodit latus.
Panis animae vi recoctus, & caloris fomite,
(Quem resartorem perennis corporum dispendii
Addidit Natura mater) omnibus succos viis
Dividit late fruendos, inque partem vertitur,
(140) Seque transformans in artus, sustinet vitae fugam:
Sic alit mentes Iësu corpus aeternans cibus,
Spiritusque quo vigemus, spiritus Dei, Deus,
Insito fervore Christo nos facit concorpores,
Et coacta membra membris jungit, & membris caput,
(145) Ut jugali temperata partium concordia
Spiret immortale puram sacra compages diem.
[p. 14]
Cor Lyaei mitis haustus ut perurit gaudio
Cum per exta dulcis imber serpit, artus humidi
Flammeos halant vapores, & voluptatem bibunt:
(150) Vulnerum sic ille Christi, qui pedes per & manus
Perque costas purpuranti rore manavit cruor,
Pectoris secreta nostri permeante spiritu,
Intus occulti madoris fumigat suffitibus:
Perque fibras, perque venas, ipsa per praecordia
(155) Pervium sui tenorem sanguinali tramite
Imbuit, piaque mentes incitat temulentia.
Came pasti quotquot hujus sacra mensae carpimus,
Hospitem Christum precemur, ebriique sanguine,
Maximi nato parentis supplicemus gaudiis,
(160) Carminumque duplicata conferamus jubila.
Mutuo fraterni amoris copulati vinculo
Ad suprema templa coeli mentis unanimi gradu
Ite concordes ad unum: proque turis polline
Gratias adolete regi, qui clientes sospitat,
(165) Qui saluti civitatis universi mortuus
Vivit, & largitione publica nos educat.
Ipse panis est celebris, nulla quo pastum semel
Nulla temporum sequentum vexat esuritio:
Ipse potus, quo rigatos nulla distorquet sitis.
(170) Ipse cum spectandus illo, quo cibamur, corpore
Pendulus scandat tribunal stare jussum nubibus,
Ipse praeses jura dicet, assidebunt Angeli,
Cumque sex labor dierum saeculorum termino
Ibit orbis in favillas, & rogum perdet rogo,
(175) Cum cadaverum citatrix clanget accensi tuba,
Ipse nos solvet sepulcri compeditos nexibus
Parte secretos ab una: nam sinistros ordines
Turba complebit reorum, criminum poenas pares
Et suos passura manes. Nos sequimur principem
(180) Qua super Phoebi meatus, & dierum patriam,
Menstruique incerta motus, totque palantes globos,
Purioris ora coeli lactis ostentat viam,
Aetherisque candicantis ducit ad palatia.
Turbo non versabit ultra sortis humanae vices:
(185) In locum saecli fugacis, inque momenti locum,
Illud aeternum subibit, & perennis circulus.
[p. 15]
Nos beati, nos profundâ luce vibrantes domos,
Et reformati colemus Totius pomoeria,
Extimi flammata mundi septa, rerum vertices,
(190) Luminis campos patentes, & quietis liberae,
Nox ubi nunquam timetur, consciusque gaudii
Dulce vernanti sereno blandus arridet dies:
Tecta per gemmantis aulae spargit immensum jubar
Dia Majestas, nec ullo passa se fastigio
(195) Mentis attingi, nec ullo vocis aequari sono,
Et sui vultus corusci pectus afflatum beat.
Musicos inter canores, coelites inter choros,
Detinebit feriatos pervigil tranquillitas.
Tunc Iësu praebitore contubernalis cohors
(200) Cum Cherubino senatu fulta sublimi thoro
Non dato felicitatis fine convivabimur.


PARAPHRASIS
In Psalmum LXXXII.

FOrmidare Deum discite judices,
Qui magnis procerum coetibus interest,
            Et suffragia regum
            Pendit consiliantium,
(5) Secretusque foro praesidet arbiter.
Quo tandem nocuos fine fovebitis
            Auctores scelerum, nec
            Cedet gratia legibus?
Quisve injustitiae stat pudor, aut modus,
(10) Venales anime? dicite. cernitis
            Ut vos praeda superbi
            Actoris vocet orbitas;
Et simplex pueri fallere nescii
Aetas fraudibus obnoxia divitum
            (15) Nullo vindice? Tandem
            Pupillis & egentibus
Gratis jura date, & pauperis exteri
Causam justifico solvite calculo.
            Quin illum sine labe
            (20) Fortuna tenui gregem
[p. 16]
Crudeli dominorum eripitis jugo?
Assertumque sui jus inopi datis
            Turbae? Saucia vestram
            Libertas ad opem fugit,
(25) Saevae ludibrium triste potentiae.
Sed surdis canimus: quippe animos tenet
            Alta inscitia legum,
            Et socordia pertinax
Defendit triplici pectora nubilo.
(30) Densatum tenebris est iter: horrida
            Vis caliginis atrae
            Caecâ mentem agitat viâ.
At res se interea publica consili
Expers mole sua praecipitat: ruunt
            (35) Fundamenta: soluta
            Compages patriae labat.
Sic est: vos, fateor, gloria nobilis
Terrarum dominos evehit ad deos,
            Heroësque supremi
            (40) Auditis soboles poli
Rectoris: veniet mors tamen, ultima
Rerum meta. pari lege necessitas
            Plebem deprimit unam,
            Et regum pueros: sua
(45) Nec servat tumidos purpura principes.
At tu magne Deus, tu potius veni
            Judex, & tibi dictas
            Gentes imperio preme.


In tres versus postremos capitis X
Prophetae JEREMIAE
PARAPHRASIS.

QUod procul Assyria veniens exercitus ora,
Magne parens, versis in nos victricibus armis
Palmiferum nemus & valles populatur opimas,
Castrorumque minas circum sacra moenia tollit
[p. 17]
(5) Auspiciis fundata tuis, jamque imminet urbis
Excidio: non hos Euphrate aut Tigride motus
Ille Semiramia secum devexit ab aula:
Non à coctilibus venit haec fiducia muris:
Sed lapis ut quondam Balearide tortus habena,
(10) Quos non ante habuit sub nubibus invenit ignes,
Sic Babylon, sic regna Nini quae possidet heres,
Nempe manus sunt tela tuae: caelestibus itur
Imperiis. Nam sydereos qui temperat orbes,
Idem humana regit vestigia, quidquid ab alto
(15) Imminet, huc ultro tendens ruit obvia fatis
Turba simulque venit supera cum lege voluntas.
Nos autem, quocunque vocas, meruisse fatemur
Omnia: pro populo poenam non deprecor isto,
Qui toties divûm surdas prostratus ad aures
(20) Impia turi cremis placavit marmora flammis.
Seu morbos saevire jubes, seu protinus atram
Mittis in arva famem, pluvios & subtrahis imbres:
Sive aliud quodcumque paras, praebemus ad ictus
Devotum caput: ipsa reis placet ultio: sed quem
(25) Crimina nostra negant, tua det clementia finem.
Nam si, dum justae furor in nos aestuat irae,
Ad poenas & flagra venis, damnabimur omnes
Exitio, & pridem populis invisa profanis
Funus erit Judaea sui. Sed parce, precamur,
(30) Nec totum ultorem nostris impende ruinis,
Sed multum miserantis habe. quanquam horrida poscunt
Supplicium peccata, pater tamen esse memento.
Vindictam venia metire animoque tumenti
Pone modum: vel si nondum deferbuit ardor,
(35) Materiamque petit, dirae sunt undique gentes,
Quas tua majestas, aeternaque gloria, nulla
Relligione tenent: caelum pars magna solumque
Artificis secura videt. Ferus ille, tuosque
Marte premens, Belum pro te Chaldaeus adorat:
(40) Regumque exuviis, & nostra clade superbus
Mithrae sacra facit. Nullos misere juvencos
Ad tua templa magi: nullum caelestibus aris
Assyrii fudere merum. Tamen ecce triumphat
Barbarus, & vastat populum tua sacra colentem,
[p. 18]
(45) (Dum te posse negat, quos obsidet ipse, tueri)
Impune, & campis tentoria figit in illis,
Per quos sanctus oves armentaque saepe secutus
Bissenae sobolis genitor, tua magna voluptas,
Et nemora & colles docuit resonare Tonantem.
(50) Quin etiam depascit agros, & ovilia raptat
Isacidûm, nequa hinc Salomonis ad atria magnis
Victima ducatur solemnibus: utque perennes
Ergo foci sileant, Solymaeque (ô dedecus) arces
Armatum vacuis videant penetralibus hostem.
(55) Ah melius tales, si quid misereris, in ipsos
Verte minas: nostri fiant medicina dolores.


ODE IN NATALEM.

NAtalis aurae conscia me dies
Et tot reductis orbibus in caput
            Jussere soles dedicatas
            Ferre preces animumque coelo.
(5) Ter ergo septem lubrica circulos
Evolvit aetas? quae steriles fuga
            Protrusit annos? nos inertes
            Tempora non reditura vitae
Amissa sero quaerimus. Interim
(10) Versatur aether, nec citior jugis
            Dejectus Alpinis Batavos
            Irruit, & mare belluosum
Tot gentium per nomina, cum nives
Dimisit horror, Mauritiis nitens
            (15) Rhenus trophaeis, quam fugaces
            Astra dies tenebrasque mutant.
Tenebit horas dum licet, & sequi
Parcet querelis, qui sapientior
            Fatigat ardentem juventam
            (20) Consiliis, & adhuc negantes
Invadit annos. da veniam parens
Aeterne, munus si periit tuum:
            Tu ferre caelestem dedisti
            Effigiem, neque de pudendo
[p. 19]
(25) Nasci parentum sanguine, sed quibus
Avita virtus notaque gloria:
            Utcumque praesentem fatemur
            Posteritas meruisse culpam.
Quin & valentem corpus & indolis
(30) Cepit beatum non famulans humus,
            Quem sacra libertas quietum
            Pasceret, & patrio vocaret
Sincera cultu relligio. Sed heu
Contaminati incuria seculi,
            (35) Aeterna corruptrix, gravique
            Segnities onerata luxu,
Mersere rectum. Tu semel excita
Cordis veternum; tu juvenilibus
            Exsolve delictis prioris
            (40) Flagitii bene poenitentem.
Scis quo redemptum jure piaverit
Insons magistri poena. Precor, precor,
            Da luce natali novatam
            In melius properare vitam:
(45) Ut mens superbi conscia gaudii
Immota rerum non paveat vices,
            Seu poscor in leges & acri
            Jura foro, populique rebus
Partire curas, seu melius fuit
(50) Mandare seris acta nepotibus
            Atque interim grates sonanti
            Dulce lyra tenuare carmen.


ODE PRO INDUCIIS.

CHriste, quem cunis puerum jacentem
[...]

[p. 20]

EUCHARISTIA.

PRocul profani, qui, quod os & quod manus

[...]


[p. 27]

SILVARUM

LIBER II.

In quo PATRIA.

GENEALOGIA

Nassaviorum.

SEptemplex genus ex uno, stirpemque renata
Foececundam virtute cano, cui fata tuendi
Iusticiam partes tribuunt, ut semper iniquos
Fortuna famulante premat: quam saepe rebelles
(5) Horribilem, placidamque hostes sensere subacti.
Non illa exigua paulatim ah origine crescens,
Temporis auxilio, magis ut procederet, usa est:
Non aevi lassata moris post tanta senescit
Saecula, defectaque à nobilitate remittit
(10) Degener: exsuperans alias se semper adaequat.
Hac coepit qua finis erat: jam tempore magnis
Elapso spatiis tanquam modo nata virescit.
Romulei vectum dedit haec ad culmen Adolphum
Imperii: felix, felix foret ille, negatum
(15) Jure nisi Austriades bello quaesisset honorem,
Et conjuratis ambisset sceptra Bohemis.
Quinque haec ipsa duces gaudenti protulit orbi,
Quos penes optandi jus est ex more vetusto
Cui domino parere velint, & vivere cujus
(20) Caesareis totum cupiant sub legibus orbem.
Nam tu Didericum Germano Caesare clarum
Trevir habes: Ianum populosa Moguntia adorat,
Et cum Gerlaco geminatum nomen Adolphos.
    Quis, genus egregium, formidatamque tyrannis
(25) Progeniem, & belli tot fulmina, totque canenti
Semideos, quorum pietas victricibus armis
Aemula testatur non solo robore vinci,
Hippocreneo labiis arentibus haustus
Sufficiat de fonte liquor? majora poëtae
[p. 28]
(30) Omnia cum referant, sunt haec majora poëtis:
Cum nihil haud fingant, si gens spectabitur ista,
Nil veris aequale dabunt: non Castalis istis
Unda sat est. Dic, Serra, mihi, cur sanguine mistus,
Quoque fluas auctore, tuas quis pinxerit undas:
(35) Et vos Cappadoces populis narrate coloni,
Vicina Iconii qui moenibus arva juvencis
Finditis, offenso quoties sub vomere teli
Dissiliant fragmenta solo, vel qualia passim
Ossa crepent, tractisque impulsa cadavera rastris.
(40) Rapta quod integrior Sultani è faucibus esset
Pars Asiae, nec victa foret pars tertia mundi,
Unius praedonis ager, si vera fatemur,
Nassaviae est virtutis opus: namque agmine primo
Millia ductabat decies ibi sena Robertus.
(45) Arbitrio felix hoc Barbarossa fuisti,
Qui primus, quod nos quoque tot post saecla videmus,
Vidisti, & toti sensisti congrua mundo,
Huic generi servire Deos. Queis vincere cordi est
Nassavios optate duces: spes certa triumphi.
(50) Hoc quingentorum decies cum strage virorum
Ad Guinegata docet caesis victoria Gallis
Ex ipsa revocata fuga, dum versa repente
Agmina dux tumidum rapit Engelbertus in hostem,
Idem etiam missus feriendi foederis auctor
(55) Exemplo docuit, non solo Marte potentes
Nassavios: idem Flandras moderatus habenas
Brugarum indomitasm toties compescuit iram,
Dum verbis animos regit, & fera pectora mulcet.
Sic nullis ingratus erat, populique ferocis
(60) Rectorem metuebat amor. Ferrique togaeque
Henricus geminis patruum virtutibus aequans
Legatus cum laude fuit paucisque negandas
Poscere te leges, contentamque, Galle, pacisci
Compulit, & frustra quondam contempta pacisci
(65) Foedera, fulmineo perrumpens Marte coëgit.
    Quo fessum Cabilone vocas? tua maxima virtus
Augusto spectata diu mea carmina terret,
Infirmasque oneri tanto succedere Musas.
[Nec tamen ignotâ rapiet sub nube vetustas
(70) Facta tua, aut saeclis obliviscentibus aetas
Tanta Trophea teget: riamque hac ne corda laterent
Postera providit charo tibi Numine Fatum
Felici dupiens vicinum vivere scio.]
    Nos priscos potius Comites, stirpemque canamus,
(75) Quam stantes aptat sustentans linea ductus
[p. 29]
Mauritio, nostroque duci jugat arduus ordo,
[Praecipitique viâ decurrens regula iungit,]
Declivesque gradus; cujus protendere nomen,
Si nihil egisset tanto jam tempore dignum
(80) Gloria praesentes cujus pertingeret annos,
Unica sufficeret tam magni fama nepotis.
    Pannonius patrii numen juraverat Istri,
Devicto galeas demum deponere Rheno.
Non illud toleravit Otho, vindexque pudoris
(85) Teutonici, & toties jam rupti foederis ultor,
Intrepidam domuit gentem: nam caesa cruentis
Mille quater decies jacuere cadavera ripis.
Hoc Rhenum tenuere modo, frontesque reliquit
Cassida: non ante in jugulum Germanicus ensis
(90) Altius Hungaricum descenderat: hoc duce primum
Imperii reparatus honos: Alemannia tantum
Huic debet, quantum tot dudum amiserat annis.
Sed praeter domitos celebrandis cladibus Hunnos,
Qui Colapinque Savumque bibunt, amnemque Bagutî,
(95) Nassoviis semper Mars quantum indulserit armis,
Dalmata testis erit, meritusque vocabula Sclavus,
Illyricusque, & qui Naronis flumina potat.
Felicem nimium gentem, cui militat ipse
Militiae pater, & jurant in classica Divi!
(100) Quos successoris Walravum jure secutos
Est toties miratus Otho, Magnique probavit
Nassovio sudore notam. Nil fortius illo:
Ne causam mirere tamen, nil justius illo.
Cum tibi vicino peteretur cuita Triboccho
(105) Alsatia, & multis felix Lotharingia castris,
Gallorum, Lodoîce, manu Walravia virtus
Emicuit, causaeque nihil confidere iniquae
Admonuit: jussis rursum tibi missus in armis
Suppetias tulit, & duros ultura rebelles
(110) Patria Parrhisiam tentoria fixit ad urbem,
[Et prescribendâ mulctavit pace Capetum,]
Pallida translatum cum vidit Gallia Rhenum
Despectas ausum per tot juga ducere leges.
Tanta fides, jurisque metus, servator honesti.
(115) Huic fuit, & quotquot tanto sunt semine creti.
Hic Wenceslai fraterna caede madentem,
Esse Deum docuit, regeret qui bella, Bohemum.
[p. 30]
Cum Fatum secum traheret, nil profuit illi
Lustrorum mora longa trium: non degener idem
(120) Nunquam maiores infami cede fugavit
Pannonios, galeisque Lycum victricibus hausit.
    Hunc sequitur patrij Walravus nominis haeres.
Tile Roberte tibi pater est: te prlia bina,
Et decies senas Henrico Caesare pugnas
(125) Intrepidâ gessisse manu (quis credere posset?)
Non dubitant nunquam dubitandi tradere Fasti.
Restituens puero rectori totius Orbis
Depositum ad iustos fovisti Principis annos.
Vincenti toties non unquam defuit hostis:
(130) Semper erat tibi Saxo ferox: tua dextera & ipsam
Sub iuga vi captam Romam Romana redegit,
Pannonicisque eadem multum est ditata Tropheis.
O semper te digna gerens, semperque renatâ
Nobihitate virens, nunquam tibi degener ipse,
(135) Et cujus sobolem genitorum Fata sequuntur,
Una domus toties vna de gente triumphans.
    Hinc alius Walravus adest: gratissimus ille
Caesar erat Conrade tibi: qui fidus ubique
Casareas Aquilas Romanáque pila secutus
(140) Saxonas, & Bavaros domuit, fratremque
Superbi Hungaricis fretum auxilijs, Siculósque minantem.
Illius & Phrygia valles, quas dade cruentâ
Montibus equavit, virtutem dicere possint,
Mandrique vagos toties mutantia cursus
(145) Flumina, qu largos mutarunt sanguine fluctus.
Quàm propè tunc fuerat Solyme ut devicta fuisset?
Hoc quoque debuerat titulis accedere tantis.
Perfide cur Manuel sociorum laudibus obstas?
    Filius Henricus studiosum pacis Othonem
(150) Progenuit? natusque iterum est Henricus ab jib
Nomine avum referens, pacata mente parentem.
Hoc post tot magno genitos Mavorte Quirinos
Profuit esse Numas. Hinc nomen Divitis illis.
Optimus Henricus latè ditionibus equis
(155) Rauriacos saltus, & Norica rura tenebat.
Testis opum solus nascentis conscius Istri
Abnoba, quem citrà locuples regnabat, & ultra.
[p. 31]
    Henrico generatus Otho, cui Loïna ritè
Fraternas distinxit opes, atque arbiter amnis
(160) Fines rexit, aquisque interluit arva sequestris.
Tertius Henricus genitorem jactat Othonem,
Qui Dilienbergas aquavit nubibus arces.
Postqua Hêricus erat cupidis prreptus ab astris,
Huic succedis Otho Viti cognomine Burgo,
(165) Parteque Grimberg, dotalique aucte Viandâ.
Sic etiam Magni princeps successor Othonis Clivia,
Jane, tua & regio Marcana fuisset
lure tuae dotis, strictus nisi nodus iniqua
Litis ab injustâ consanguinitate moratus
(170) lustitiam, legesque foret: nec tada iugalis
Engelberte tibi nil profuit: addita Breda
Lecca tibi est, & jure tua est Polana marito.
Et tibi Burgundo iunctissime lane Philippo
Maxime gentis honos, expugnatorque Dynantî
(175) Auspicijs Caroli, non parvam femina dotem
Attulit, & patribus duro Mavorte paratas
Fert Hymeneus opes: sic vobis maximus ether
Servit, & effundit pleno se Copia cornu.
Quid succedentem lani hunc quoque nomine natü
(180) Moribus extollam, aut nulli cedentibus armis?
Exsuperat laudes, quicquid laudabile gessit.
O Pietas, ô rara fides! non desijt eius
Ceu vitae connexus amor meminisse sepulti
Regis, at in sobolem transcurrit gratia patris.
(185) Nam comes Austriaci Caste11 in regna Philippi
Vt quondam coluit cum Sceptra teneret, & auras,
Sic coluit post fata virum: nec pignora (mirum)
Plus unquam sua, quàm natum curavit herilem:
Cumque solo evecti Regis raperentur iniquis
(190) Baeticolae insidiis, nunquamque fidelis Then,
Divitiae, & virtute diu qusita supellex,
Obstitit, & gemmas, & magrii ponderis aurum,
Detulit haeredi. Caelesti ex arce Philippus
Vidit, & (heu frustra) ccelo clamavit ab alto:
(195) Quotquot ab Austriacâ surgetis gente nepotes
Discite ab eventu: tutè qui cedere vultis,
Credite Nassovijs: Hispano fidite nulli.
Illum Bolsuarti obsidio flavente Sicamber
Cesarie stupuit: Frisius miratus eundem est:
[p. 32]
(200) Quisque foret sensére hic hostis, & alter amicus.
Ilium bis septem celebrat Neoporta diebus Geldrorum
subrepta iugo, & donata Batavis
Aspera, cum Geldros svâ modè cde tumentes
lam profugos unâ docuit dare terga ruinâ.
(205) Hoc natus Guilielmus, opes cui preter avitas
Cattorum accessit ditio te iudice Cesar.
Hic ditis quoque nomen habet, sed ditior idem,
Si Romana foret veneratus sacra, fuisset.
Sic sincera nocet pietas, odiumque meretur
(210) Relligio: sempérque bonis mala saviûs instant.
Auriacus sequitur Princeps, par nomine patri,
Par pietate patri, sed cui par nullus in armis,
Mauritio excepto genitorem imitante, sed ipso
Maiore hoc, sese quod non negat esse minorem,
(215) Pneferrique patri meritorum laude recusat.
Herculeos angues praeludia magna laborum,
Hectoraque Atridenque, & svü ambobus Achillë,
Heroasque alios las sit celebrare Camen%e:
Parcite Mauritio tantum: mens mu1a coelo
(220) Dexteráque Hispani domitrix, si vera fatemur,
Quas superat factis didicit non querere Musas.
Non capit illius, ne te sententia fallat,
Virtutes tabula hc celi, vel carminis arte,
Una quibus totus tabula est, neque sufficit, Orbis.
(225) Aspice nos, si forsan adhuc mortalia curas,
Nec pietas Batavos erga, Guilielme, recessit,
Quos tua felices fecit manus, aspice natum,
Qui nos non patitur, licet haud patiamur & ipsi,
Non meminisse tui. Quis Relligionis amorem,
(230) Prudentemque animum natum istis rebus agundis,
Virtutemque canat? Mansueta Modestia pur
Mentis erat custos, exuique Superbia cessit
Corde tuo, nunquamque nimis tua canduit ira.
Pessima cum paterere diu meliora putâsti
(235) Sperastique tamen: nec si quid forsan Iberus
Pretendens nomen proprio Regale furori
Ausus erat, poteras metuendo asscribere Regi,
Eventus donec docuit non esse Philippo
Peiores alios: sed cum tamen hoc quoque flosses,
(240) Quicquid id est, animámque tuam v2enire sub hasta
Nil metuis, lethumque iuvat prferre timori:
Cumque tibi placeat, quam nobis, Sancte, dedisti
Libertas, quàm jura tui te perdere mavis.
Evenere Deum nunquam caritura pudore
(245) Crimina, queis nondum reperere vocabula 1ingu,
Nec titulum Natura dedit: quo nomine dicas
Prodere, cumque suis alienas vendere vitas?
Dilatis manibus tantum semel impulit ilium,
Inque unum Fortuna diem cladem intulit omnem,
(250) Qua prius immunes tam muitos prstitit annos.
Si tamen est clades Terrarum è carcere vectum
In geminos penetrare Poios. Felicior tas,
Et iudex rerum veniet non invida, qua sit
Nulla fides tumulum monstranti Principis ilium,
(255) Narrantique immane nefas, tantasque timendum
Virtutes vno nolit ne credere busto
Posteritas potuisse tegi, sed inane sepuicrum
Predicet, & sitis tam vos, mea patria,
Delphi Meudaces saxo Auriaci, quàm Creta Tonantis.


[p. 35]

HISTORIA BORRII.

SI satis Hespertiae nostro maduere secures
Sanguine, & affines manibus cecidêre suorum,
Si fera civiles explevit dextra furores,
Communique pudet sceleri tot vindice nullo
(5) Impensas insontum animas; si poenitet ipsos
Jam sua poenarum passos exempla magistros:
Quid gratis servire juvat? victósq; timore
Deteriora pati, quàm que potuêre timeri?
Fata, reos nos Fata vocant: te patria sontes
(10) Prodimus. Heu, fueras quondam foecunda virorvm
Belgica: sed fueras, nunc nil miserantis Iberi
Re11iquia deflenda jaces. degener Orbis!
O pudor! En ubi nunc tot libertatis amantes,
Harmodivs, Brvtique duo? sibi maxima tellus
(15) ’ Vitores effceta negat, gaudétq; domari
. At felix mihi Roma tamen cum Cecropis urbe,
[p. 34]
Quisque suis servire datum. Gens Barbara Belgis
Imperat, incenditque in mutua vulnera dyES.
Desidiae damnabit avos pia cura nepotum,
(20) Consortésq; jugi meritè indignabitur Indos.
Occiduo (miranda canam) de Sole profect
Solem prima sacr reparantem incendia f1amm,
Surgentémque vadis Acies vidêre Philippi,
Et matutinos VESPER migravit in Ortus.
(25) Ergo tui, crudelis Iber, meta ultima Regni
Hinc Tagus, hinc Ganges erit, hinc duo cornua Rheni:
Vlláve nos sceleris capient oblivia vestri,
Aut Lethes cruor instar erit, quem tota biberunt
Pascua! Non adeè trepidas ignavia mentes
(30) Obsidet: lila priüs redit in pnecordia virtus,
Ingenuoque graves versat sub corde dolores:
Concita Libertas furit, & se discere quisque
Incipit: inventi qui per discrimina vita
Emerunt sibi iura sui: nec subjugis ultra
(35) Desipit Europe, terrórq; evanuit usu.
Gallia, Geryonen ternis elusit hiantem
Faucibus, & quondam dotale Britannia regnum
Coepit Amazonico Bethim contemnere ductu.
Excussêre jugum totâ cervice Batavi
(40) Rectores Spumantis aque et gloria suppar
Mattiacûm, FRISIIQ;, pa1udico1que Sicambri.
Quis benè tantarum nobis molimina rerum
Pandat, & infandi repetens exordia Motus
Veriloquâ Auriaci consignet bella papyro,
(45) Albanive Ducis Furias, & mobile vulgus,
Ambiguamque fidem toties, & sanguinis equor,
Spemque unam sperare nihil? Te patria Borrhi
Destinat immenso index studiosa labori.
Si quas cura tibi Questoria liberat horas
(50) Sedulus his totos fugientes asseris annos,
His victura diu luci vigilatur & aure Belgias.
ô quotquot rerum monimenta priorum
Scribitis, humani per vos iniuria scIi
Vincitur, & cursus properantis sistitur evi,
(55) Sevaque pensantur nostre dispendia vita:
Dumc; legunt homines que gesta, geruntq; legenda
Ante diem partus vivunt, post funera vivunt.
Quis leget hec, quem non aut gloria laudis avit
Incitet, aut odium din crudele Tyranni
(60) Armet, & in lacrymas cognata cadavera cogant!
Pacârat domitos Parmensis cura furores:
Villa svitum iamdudum in corpora vulgi,
[p. 35]
Et jussi Patriae summi valedicere terrae,
Quos Patrl stimularat amor. Succedere missus
(65) Alba ferox, longeque suo truculentior unda,
Herculeis ubi meta vijs freta fervida Calpe
Claudit, & oppositam spectat sublime columnam
Surgere, qu terre mutat cûm littore nomen.
Perfidus innocui quodcunque superfuit, ille
(70) Sanguinis exhausit nec iam plebeia placebant
Funera, sed proceres detrusi in carceris umbram,
Heroumque genus, damnata; colla Machaerae,
Quae non passa jugum. Capital fit crimen Ibero
Displicuisse Duci: scelerique (ô saecula!) tanto
(75) Jus datur: Hornanvm vidit Bruxella cadentem:
At tibi quid laudata Tui ciementia Regis,
Quid tibi donatum Phryxaei Velleris Aurum,
Quid Grevelingane prodest victoria pugnae.
Scilicet ereptus Gallorum, Egmonde, periclis,
(80) Carnifici servatus eras. Metus unicus Albe est,
Ne nihil auderent hoc rerum in turbine Cives:
Et causam beilis patientia tanta negaret.
Venerat armatus nullo prohibente, nec usus
Militis ullus erat: tamen extorquenda videntur
(85) Prçlia: quaerendum, quod erat praetendere Marti,
Nec servare juvat, sed diro acquirere Belgas
Marte, sed imperii Iuratas frangere leges,
Et sibi mancipio totas asscribere terras;
Ut Tartessiaci foret una colonia Regni,
(90) Quicquid Mosa rigat, scaldisque, aut Ostia Rheni,
Unus ager Regis. Capita ire in singula, magnus
Judicibus nimis iile labos. Rea Belgica tota est:
Damnaturque ingens Regio, damnantur & urbes:
[Nomliumque preces meruerunt Factio dici.]
(95) Accusans sedet Alba, & ait, migrate rebelles.
Tu quoq; migrâsti, sed enim damnaberis
Absens, inque tuo contemnes fulmina regno
Tutus! & ô utinam tecum tuus iiie maneret
Filius, heu Grudiis qui nunc abreptus Athenis
(100) Audit (at ignoras) crudelis barbara Verge
Jussa, patremque procul vocat, & sacra jura Lycei.
Tile tamen, quamquam tunc primum supplice vultu,
Munus it hesperio regi: tu Caesaris aures
[p. 36]
Sollicitas nequicquam, & magnos cogis amicos,
[(105) Vindictamque paras: nam sic tua fata ferebant,
Ut bis ad auxilium validâ virtute venires,
Multa etiam Fratres non successura moverent,
Tertius adventus nostris te sisteret oris.]
Interea fumant ambustis Civibus urbes,
(110) Sanguineique fiuunt rivi: passim omnia turbant
Lila Tridentini quondam Responsa Senatus,
Pontificesque novi fiduciaque una Tyrannis
Aërie surgunt Arces: loca fta laborant
Prisidiis. Quid non sedes Antistitis olim
(115) Nobile Traiectvm, quid non Antverpia passa es?
Tu Ducis heu fastus, titvlosque subacta videbas,
Et positum victâ de libertate Tropeum.
    Restiterat, merces Decumano obvolvere fluctu,
Et precibus nunquam comitum concessa priorum
(120) Exigere armato nova vectigalia iussu.
O decima, atq; soror vicesima pestis Iberi,
Vitimus Hispani fastus furor, uitima nostr
O nota Gentis, at Hesperio deieta cruore!
Siccine collatis pretium. dis Belgica gazis
(125) Servitii luet ipsa fui, sic quicquid habebit
Fiscus erit, suicabit, Iber, tibi navita pontum,
Aut procul ad vestras fugient commercia Gades!
DI tantum prohibete nef as: Vos siquis in isto
Restat adhuc sanguis populo prohibete coloni.
(130) Omnibus amissis vetus est, irâque coactos
Res tentare novas. Sic res Romana premendo
Crevit, & injusti fremitus despexit Amulî.
Tunc quoq; vicinis terrores gentibus ambo
In lustris latuêre duces: latuistis in illis
(135) Vos quoq; qui experti longè genus omne ferarum
Mitius Hispano, fugistis ab urbibus illis
In quibus hostis erat, tutiq; habitâstis in antris.
Inde ubi creverunt animi, vindictaq; fortes
Fecit, & extremis urgens in rebus egestas,
(140) Hostibus ereptas nemorosis condere Castris
Divitias, raptoque inopem traducere vitam
Silvicolae didicêre manus. Exiegibus illis
Lex suprema fuit populi servâsse salutem:
Et propè conciderant, ut possent jura renasci.
(145) Altera pars Albam gremio secura fefellit
Hospitis Oceani, mortique peridula certa
Praetulit, armatis scindens freta vasta carinis,
Littoribus, ripisque timor. Quo, patria, credam
Te latuisse loco, terris dominante tyranno,
(150) Indigenisq; man belli fugientibus estum?
Non tu fixa solo. respublica sparsa per quor
Classis erat, pelagusque focos arasque tenebat,
[p. 37]
Quótq; rates, totidem steterant in fluctibus urbes.
Ite boni dives: vobiscum Belgica terris
(155) Exsulat, & nostros peregri vehit unda penates.
Alba sibi metuat. Fugitivis contigit ultor.
Civilisque renatus adest, qui pulsus ab angus
Cogitur in Batavo navalia qurere portu.
Brila celebrabunt te divitis Ostia Mosae:
(160) Libertas incoepta magis: tibi postera laudes
Hesperio non pressa jugo meditabitur aetas,
Flissingeue pan meritis nisi tempore cedat.
Accensi exemplis animi, dum nemo recusat
Mostratâ semel ire viâ: jámq; unda Bamestrae,
Iámq; potens Enchusa mari, & contermina Flevo
Maecenia, & a Frisiis qua separat ora Batavos,
Contingens Zephyro Frisios, Aquilone Batavos,
Elusére minas nil tale timentis Iberi,
Seque urbes cepêre sibi mea patria Delphi,
(170) Gavdaque nomen aqu referens, Thuridresque secuti,
Vicinumque tue Gorichemvm Corbulo fossae.
Inde & Bommelia, & Veronie proxima nostrae
Alcmera dives opum, sedésque futura
Camoenis Lugdunum proavis habitata colonia Catthis,
(175) Inque salum quondam delapsi conscia Rheni.
(Quanta fames illam, qu pestis, & altera pestis
Obsidio quàm dira premet! tamen iiie fidelis
Libertatis amor, prefractaque pectora durant,
Missáq; servantur volucri mandata columbâ)
(180) Urbs quoque, quae magni cunabula jactat Erasmi,
Non visura iterum caedes tot inulta suorum,
Deficit, & veteres Hispani dedecus vndie.
His etiam sociam Sconhovia se addidit, ausa
Vindicias dixisse sibi: nec Bura quievit
(185) Longius, Harlemumque caninefatibus olim
Culta viris, quorum serratis cognita rostris
Ad Pelusiaco3 vênit victoria fines.
Hçc tamen ingenio quantum fas fidere Ibero
Exemplum decepta dedit, cûm mutua septem
(190) Mensibus exactis per pr1ia, spemque metumque,
Dedita crudeli svitum in corpora ferro est.
Si tamen, ô, ferro tantuim; neque militis audax
Spiritus infami (mortis crudelius ipsâ
Morte genus) foret interceptus in arbore nodus.
[p. 38]
(195) Interèa in Batavis dum tanta geruntur, ab omni
Férvere parte Duces, armisq; iacessere Maurum.
Ante alios fratrem Lodovici dextra juvabat.
Illius Hannonium cepit sollertia Montem:
Victa Valentina est. hujus brevis usus: at illam
(200) Tempore post aiiquo DUX cingit Ibericus urbem,
Obsessâq; diu presens vix ipse potitur.
Gens Frisia a multo jamdudum effraena, jugique
Impatiens evo, Domini pertasa ferocis,
Iámq; armis impulsa ruit, sed Motus inanis
(205) Iiie nimis, popuiique trucis deferbuit ira,
Succedente metu, cûm non patre mitior Alba
Filius, in pariter trepidos tuut arma Sicambros.
Nanq; illos etiam, quósq; alluit Isula campos
Traxerat in partes magis imprudentia vulgi,
(210) Quàm Patrle sedatus amor: didicêre quid esset
Non benè firmato meditari pectore bellum,
Zuthphanlr xives: nusquam crudeiiuis actum.
Ingenij certamen erat, que pcna placeret,
Prima; palma ducum, Morientvm parcere morti:
(215) Cumque foret donum perimi citè, vita tributa est;
Fructus erat superesse sibi, & se cernere truncum.
Heu, quot ubique ruunt utriusq; cadavera sexus.
Uxoresque virûm, puerique ante ora parentum!
Isula fert primos, & corpora prima secundos.
(220) Credimus, an mendax augende Fama laborat
Invidiae, ut steterit congestis stragibus amnis.
An propè vera fuit, nisi (quod puto,) gurgite pleno
Prorumpens fecisset iter sibi sanguis, & unà
Haerentes traxisset aquas, secumq; tulisset?
Ipsa fatetur ah his vinci mala cuncta vetustas:
At sua, Narda, negat: quae cives, testibus artis,
( scelus infidum) truncatos vidit inermes,
Dira nec Letati, genen nec dextra pepercit:
Praecipitata senum, puerûm prerupta, virorum
Fata ferâ violata manu; cecidisse sub uno
Corpore quis binos, commortua viscera Matri
Credat. & infanti nec visum lumen ademptum!
Audiit hanc veniens Brabantis victor ah ons
Avriacus cladem Princeps, aliasque sequentes,
Deque obiter partis sibi vix superesse Triumphis
Nivellam, Grudios; & Fluminis ostia rurae.
[p. 39]
Altior insurgit tamen, & navalia pugnat
Praelia, & in terris arctatus, in aiquore regnat:
Audet & exiguis depellere viribus hostem
(240) Littore Mattiaco, Valachrorumque obsidet urbes,
Gertrudis; capit servantem nomina Bergam.
Nec minus Alba furens animi, tamen omnia versat,
Que iubet in fumum, tenuesque abijsse favillas
Adversum toties frangenti federa coelum,
(245) Iuratique DII. Seu Medemblaca iubetur,
Sive dolis Enchusa peti; jam prodita nostris
Proditio: sive obsidio placet Alcmera; Narda
Civibus ante oculos, caedes & in urbe propinqua
Ad numerum, cûm quâq; die cecidêre trecenti,
(250) Quinquatrusque date crudeli Munus Ibero.
Haec sibi quisq; timet, depellit cominus hostem
A muris armata cohors: imbellior etas,
Alcmerleque nurus patriis, ingentia saxa,
Ferventemque picem, rapidque incendia f1amme,
(255) Moenibus, & fracti jaculantur culmina tecti.
Sive liabet immissis ratibus, qua spectat ad Austros,
Infestum Pelagus; capitur praetoria Puppis,
Vinctus & hostilem trahitur Bossuîus ad Hornam:
Amsteliamque urbem (namque usibus illa marinis
(260) Tunc famulata Duci est) domini propè poenitet Albae:
Vnica que Batavom, Patriae communibus ausis
Defuit; ignorabat enim quo tempore sese federe junxisset
Sociis, mox protinus ipsam Cessuram Rhodon, & Delum, bimaremque Corinthum,
(265) Ingentemque suis pandendum classibus orbem,
Et loca (qu nunquam credant habitata priores)
Nulla futura sibi qu non sunt invia soli.
Tot votis frustratus erat: sententia sedit
Cingere Lvgdvnvm: vix nomine nobilis ullo
(270) H2ec prior obsidio est: nam nondum venerat hora,
Quâ, dicámne urbem magis, an civile sepulcrum,
Eripuit tumido vindex Neptunus Ibero.
Antè tamen captus locus est, ubi Mosa domatur
Obice, & alludit Batavis innoxius agris:
(275) Et nostri quondam regni Caput Haga futurum,
Aptaque delicijs sedes: ibi sacra Senatus
Concilia, & Proceres, & Curia magna triumphat,
Nunc Turenhoutanis, nunc Flandris aucta trophaeis,
[p. 40]
Fortia ubi toties superato sospes Ibero
(280) Pectora Mauritius victricibus exuit armis.
[Legati regum, populumque oracula poscunt;
Prescriptasque dolet Mendoza in carcere leges.]
Sic repent bellum plus, quam quaesiverat Alba,
Cumque advorsa sibi cuncta, & fluere omnia retro
(285) Conspiceret, patrias Coriae remeavit ad arces,
Toletumque suum, resonaret ut aurea, credo,
Ripa Tagi laudes, Valachrae post littora terrae
Perdita, post Batavos, quèd non amiserat omnes.
Successor Requesenus adest, hîc meta laborum:
(290) Tertius Albanis liber hîc qui scribitur actis
Desinit, & sextum consignat Borrhius annum.
Borrius hâc felix opera: mirabitur hospes,
Cum leget haec, Belgas tot passos summa, tot ausos:
Justius at cives. diras cum solvet Ibero
(295) Belgica posteritas; scriptori prmia laudum,
Quae libertatis merces manet una magistrum.


HISTORIA
Obsidii Lugdunensis.

Consul Petrus Adriani Wervius cives quosdam
tumultuantes alloquitur.

O Nimium facilis domino servite minanti
Plebs, ignara mori! Si vobis, debita cunctis
Mors, tam grande malum, fuerant patienda Tyranni
Jussa. Nefas illos pro libertate moveri
(5) Servitii finem qui plus quam regna pavescunt,
Nempe truces Albae furias, & dira catastae
Supplicia, & decimas, & quicquid bella merentur
Hi pepulere animi, non gens, in fata ruentes,
Et queis summa mali famulantem ducere vitam.
(10) Quid mihi monstratis veniens a morte cadaver
Et modo pallentes oculos? hc spectat Iberum
Invidia, & populos Baldi signa sequentes.
Si gravis usque adeo est, quam virtus prisca virorum
Saepe tulit nec jussa famem, discedite, turba
(15) Degener, atque epulas dominorum quaerite castris.
Vadat, & intrepidam contactu liberet urbem
[p. 41]
Qui prece dignatur non longi temporis aevum
Servet ut in poenas animam. Non civibus istis
Tempus eget. Sed nos quibus est sua patria cordi,
(20) Torrida dum nondum tenuis per viscera sanguis
Aruit, adversus saturum pugnabimus hostem.
Proderit haec rabies, obsessoremque docebit,
Quamlibet impastis gladium non posse negari.
Qui metuit tantum, ne se fera perdat egestas,
(25) Hoc armis debere potest. trahat agmina secum
Hesperiae in fatum; saltem virtute coacta,
Fortis & hostili raptat cum funere mortem,
Vindex ipse sui, summque haud prodigus horae.
Languidus exhaustos cum jam non sustinet artus,
(30) Omnis in Hispanum civis ruat. Ergone Narda
Excidit, atque ipsas mactatum vulgus ad aras,
Quas miseris sui jurarat filius Albae?
Hoc placet, ô cives, ad Iberica pacta reverti?
Absit; & hanc saltem Rhenus, me consule, pestem
(35) Nesciat. Hispano nihil est bellante putandum
Tutius esse fame, strictos nisi militis enses.
An spes nulla patet, cui se pereuntia servent
Corpora? Nos igitur melius premet improba mentis
Credulitas, quam justa fides, ut postera, quicquid
(40) Accidet, asscribat patriis erroribus aetas,
Acceptumque ferant nobis, servire, nepotes?
At quanto Ausonidum pro foedere capta Saguntos
Fortius, Annibalis veniae quae pretu1it ignes?
Pro, pudor, exemplo si vincimur urbis Iberae.
(45) Nos quoque venturae Cattorum ab origine gentes
A fama celebrent non degenerasse parentum:
Nec sine Lugduno memores referatur in annos
Libertas Batavûm. Quanquam deprensa periclis
Non videt optatos hominum prudentia casus,
(50) Quid votis pendere vetat? Tam justa tuentes
Despondere animum scelus est. Habet ista faventem
Causa Deum, siquid solitum credique meretur,
Lugduno prodesse nefas. pars vtra sequantur
Fas, jus, atque pium; quae noster Arausius arma
(55) Induat; an videat regnorum injusta, probetque;
Sanciet aeternum nova per miracula numen.
[p. 42]
Cum deerit fractis omnis fiducia rebus,
Incipiet spes prima mihi. Si terra negabit
Auxilium, veniet totis cum fluctibus aequor,
(60) Occiusisque viis ibunt mandata per auras.
Succurret miseris quicquid natura recusat.
Si nihil hc prosunt, si cert pignora vitae
Quaeritis, & video jamdudum infensa loquenti
Quas paret ira minas, nihil hoc terrore movemur.
(65) Quicunque esse potest perituri corporis usus,
Accipite. infecto que manat ab aëre tabes,
An fragiles artus penuria soluat edendi,
An furiosa manus, qu vestra est sola potestas,
Nil moror: huc omnes ignaui vertite ferrum,
(70) Mergite adhuc siccos in sanguine consulis enses.
Me patriam & leges & nomina vana cientem
Scindite: quid fertis prohibentem alimenta pacisci,
Qui cibus esse potest? consumtis omnibus escis
jam dudum, mens quas non nouere priores,
(75) Humanis dapibus superest homo: rodite justis
Partibus aequali diuisum vulnere corpus,
Et semel insueto jejunia solvite morsu.
En ultro jugulum mortemque vocantia vobis
Membra fero: tantum precor hoc pro luce, refecti
(80) Visceribus nostris, seruantes mania paucos
Exspectate dies, dum qua licet omnia Princeps
Comparat, & socio veniunt a littore classes.
Hoc satis: ante jugum moriar, trabeasque relinquam,
Sospite me Batava non stabit in urbe potestas
(85) Major, & aut leges & libera jura manebunt,
Aut frustra me quaeret Iber. Sic ille profatus
Ediderat Batavo dignas & Consule voces.


Oratio ad milites quosdam consternatos
post victoriam Neoportanam.

SAnguinis hoc igitur pretium, tantoque labore,
Quaeritur è terris fuga? classibus aequor
[p. 43]
[...]


ANNALES
DOUSARUM.

ULtima decrepito currunt dum saecula mundo,
[...]

[p. 45]
[...]
Posteritas totidem, quos grata remunerat annis,
Quot nobis, tribuere suis Annalibus annos.


MATHEMATICA

Principis MAURITII.

QUis liber aetherios census, & divite charta
Naturae partiris opes, Niline papyrus,
Et Pelusiacae tibi decrevere paludes
Inter Mercurii tabulas, aut sistra reperto
(5) Isidos, & vultus imitantia signa ferarum?
An vetus aula Phari genuit priscique Necepsi
Archivis servata manus? te Bactra dederunt,
An Ninyae domus, & magni penetralia Beli?
An decus hoc partus exploratricibus undis
(10) Rhenus habet? Batavo natales amne probati
Promeruere fidem: nobis ea gloria surgit,
Quaeque nec Euphratis populus, nec civis Eoi
Audiit: invictum solitus qui quaerere Mithram
Assyrio ritu magus, & prece cogere Lunam,
(15) Aut exoratos omento ducere Divos:
Nec tumulis ignem celebrat qui messe Sabaea,
Fertque Deo suo dona Deum, nec torrida Memphis
Fertilis Arctoi sedes tulit ultima mundi.
Sunt animis rebusque vices. sapientia migrat
(20) Ipsa, nec immotas retinet per saecula sedes.
Principio Danaes populos habitarit, an Indos,
[p. 46]
Ambiguum: certant Babylon, & regia Nili,
Brachmanumque genus: nec vos, pia turba, silebo
Celtarum Druides, quorum commenta tegebant
(25) Avia lucorum, concretaque robora visco.
Gloria in incerto est: vestigia prisca supersunt
Temporis, & quantum satis est periisse videri.
Graecia successit studiis, Cilicesque, Samosque
Et Pandioniae multum dubitastis Athenae,
(30) Socratica praeeunte domo. Radiantibus astris
Parcus honor Latio: securi discere coelum,
Asseruere manu terrarum regna Quirites.
Vana superstitio, legem donare futuris,
Figmentoque favens nimis, & sibi credulus error.
(35) Ausoniae tantum placuere potentibus aulae
Hactenus, & septem tetigerunt sydera montes.
At serus plus vidit Arabs, Nabathaeaque diri
Regna Muhammedis, pelagique extrema rubentis.
Hos egressa sinus ratio sibi conscia caeli
(40) Nunc ad Hyperborei glacialia venit Olympi
Culmina, divinas huc postquam transtulit artes
Tycho Getes, radiansque suis Copernicus astris.
At neque privatis contenta penatibus ultra
Tangit Arausiacis parentem legibus orbem,
(45) Hospitio dignata Ducis, qui gentibus astra
Dividit, & terras, &, quod tenet omnia, coelum
Unus mente tenet: cui maximus imputat aether,
Jam nosci meliore fide, tantumque moventi
Miratur patuisse polus. quae saecula credent?
(50) Ille pater patriae, cui jam bis septima vincit
Messis, & Hesperios exarmat dextra furores,
Cornua dum Rheni toties, Vahalimque Sicambrum,
Fulmineo Mavorte domat, Mosaeque rebellis,
Moenia, Palladias animum demittit in artes,
(55) Evincitque suam non una laude Minervam:
Nec satis est superatus Iber; victoria, mundus
Major; & immensus, rerum natura, triumphus.
Sic alterna juvant: sic post tot castra, tot arces,
Post clades, Turenhouta, tuas, & Flandrica nuper
(60) Littora, Varaxi multum laetatus opimis,
Mendosamque trahens, inter squalientia campis
[p. 47]
Funera, & Hispanis infectum caedibus aequor,
Tranquillum meditatur opus, sibique otia rebus
Indulget graviora suis, & cedere regum
(65) Exuvias, coeloque jubet servire trophaea:
Qualis ab Hesperio quondam Tirynthius orbe
Victor, ubi solis nocturna cubilia Gades
Liquerat, & triplici terras rectore madentes;
Geryonae dives spoliis, Atlante remisso,
(70) Sustinuit superos, & post fera jussa novercae
Extremus labor astra tulit, meruitque ferendo.
Jam bellatorem Macetam mirata vetustas
Desinat, Iliacas quanquam sub casside pugnas
Legit, & Euphrati Gangem cum jungeret armis,
(75) Carmine praelatum sibi suspiravit Achillem:
Aeaciden, Hecubaeque faces, & amore feroces
Discere Tantalidas, Ithacique bilustribus armis
Aequatum pelagus, quae gloria desidis haec est
Temporis? ille, cui tellus angusta triumphis,
(80) Cum peteret plures, unum male noverat orbem.
Mauritium majora decent, nec Pella, nec Ammon
Huic animo genuere parem. Cum classica cessant
Victrices stridere tubae, quae verterat urbes,
Est radiis armata manus: vocat alter euntem
(85) Pulvis, & inscriptum formarum ductibus aequor.
Tunc fata exigere, & totos penetrare recessus,
Nassaviasque datum sub leges mittere mundum.
Non tantum Germanus eques, Rhodanique catervae,
Quosque sub hybernis Alpes aluere pruinis,
(90) Huc frameas & gaesa ferunt: non Belgica tantum,
Non Frisii, Latioque ausi se dicere fratres,
Gens invicta mari, non aequore cincta Britanno,
Quaeque Caledoniis horrescunt agmina silvis,
In numeros, & signa ruunt: venit ipsus Olympus
(95) Ad lituos: Ledea venit concordia fratrum:
Argolicum mutavit herum, fassusque laborem
Deficit Alcides, & cum duce vincere vellet,
Mauritio minor it Perseus, neque tantus Orion:
Militat ipse pater Mauris, & sydera Divûm
(100) Coniurant, fertque arma sibi contraria vesper.
Gratulor hoc nobis, Batavi; caelumque sub uno
[p. 48]
Vivimus imperio. Tuque. ô Germania, tantis
Quam quondam imposuit populis caput, incluta gaude
Lugdunum, neque te Romani gloria Montis
(105) Tam juvet, aut veteri Cattorum ab origine regnum,
Quam famulum vidisse polum: tu patria libro
Principis; hunc ipsae voluissent scribere Parcae.
Hunc amet Uranie tanto didicisse magistro.
Praesens numen adest: multumque oracula rerum,
(110) Plus auctoris habent. nec enim tam Delphica rupes
Certa canit, nec virginibus bacchata Sibyllis
Antra Deûm, quam scripta Ducis, queis semina rerum
Et palamedeae momenta potentia summae,
Sacraque pythagorae numeros, nec cognita priscis
(115) Pondera, metiri labor est, abacique figuras.
Huc omnes coëant animi: quaeque aethera totum
Provocat ingenio, coeli spatia ignea lustrans,
Ardentesque à sole vias, huc longa vetustas
Confluat, & victam sese miretur in uno.
(120) Nil Cnidos obiiciet Batavis; nil moenibus ultra
Pellaeis, Megaraeque damus: Salaminia tellus,
Ostiaque aestiferi cedent Pelusia Nili.
Sic quoque victus Iber: scrutatoremque profundi
Aetheris Alphonsum superavimus, Hesperus illi
(125) Quo suus, aut solem propius vidisse cadentem.
Et tu nequicquam patriis excepte ruinis
Marcelli victoris amor, ferventia mensus
Littora, & innumeras primo inficiatus arenas
Das palmam non sponte Duci, titulumque sepulchri
(130) Dissimulas, clausum jactas nec in orbe Cylindrum.
Atque utinam, cum tu despectans curva Pachyni
Littora in Ausoniam torsisti fulmina classem,
Ille Syracosias potius sedisset ad arces
Dux Italae pubis: nec enim victore perisses
(135) Mauritio. Tanta imperii reverentia castris.
Et jam Sicanios curru raptante triumphos
Vellet Arausiades etiam te vincere Ductor.
Non Arethusaeos magis admiratus amores,
Et flammas coëuntis aquae, quam caerula cursus
(140) Aetherei spatia, & fragilis mendacia mundi,
Sidereoque tuam noctem radiare metallo:
[p. 49]
Quin potuit monstrare tibi certamine vitri,
Se melius praestare Jovem: sive iret in artes
Bellonae, raperet medias ex aequore classes
(145) Sublimi per inane fuga, suspenderet urbes
Aëre, telluremque nova tellure moveret.
Audax ingenii, postquam sitis [= satis] aurea vertit
Astra poli, coeloque suas circumtulit horas,
Ad terrena redit, nihil hic superare relictum.
(150) Ipsa animo natura minor, furtoque latentes
Mauritii felix repent solertia causas:
Invenit in Terrae venas iter: unde Vesevi
Flamma jugis, Hieraeque faces: quibus Aetna caminis
Ardeat, & quantis eructet fluctibus ignes
(155) Saeva polo: quae tanta coquant incendia terras,
Quid faciat montes, sparsasque per aequora cautes;
Quid per operta soli, per credita manibus antra
Depositas submittat opes: cur aequora turbet
Seditio, dum Luna procul pendentibus undis
(160) Erigit Oceanum dimissaque caerula rursus
Reddit aquis: quae sit ratio crescentibus arvis:
Unde Paraetonio foecunda licentia Nilo:
Cur ruat in Borean Arctoaque sidera magnes,
Ceu terram ductante polo: quis molibus undis
(165) Arva neges, & jussa feras in littora Pontum.
Praevertit mens omne vigil: tot saecla tenebris
Damnat, & humanis solvit miracula curis.
Multa dedit vitae diversi temporis aetas
Sic artes partita sibi. nec parva reperta
(170) Detrivere dies, & nondum nota reponent.
Multa latent, nostrique fugit commercia sensus
Indeprensa fides: adversumne astra lacessunt
Orbis iter, pensantque fugam labentis Olympi?
Credimus? an terrae referuntur deside mundo.
(175) Nosque rotat vertigo soli, nos currimus annum,
Invitique diem rapimus, dum fluctuat aër
Vastus, & octavo trepidat vaga sidere tellus;
Namque etiam nostris (mirum) sub passibus infra
Tot populos urbesque premi, mersasque videri
(180) Alternis gentes, non omnis credidit aetas,
Cum parce tentata fides maris, & sua tellus
[p. 50]
Grata satis, pelagusque novos submoverat orbes.
At nunc auriferum velis arcessimus Indum,
Sinarumque plagas: dum vota fugacibus auris
(185) Credimus, & dubio deponimus aequore vitam,
Nulla remota satis sunt littora, quaque cucurrit
Lyncibus Eois ingens ululatibus Euan,
Et qua pacatis statuit divortia terris
Maximus Alcides: neque gentibus ultima Thule.
(190) Jam sacra Parrhasii secreta reteximus Axis,
Arctoumque chaos, pereunt ubi terra tenebris,
Unda gelu, nebulisque dies, & noctibus anni:
Tantum tristis hyems, & cano gurgite Tethis,
Regna tenent habitata feris, Boreaeque furenti
(195) Pervia. Victores quo pervenere Batavi,
Non potuit sol ipse sequi: Naturaque rerum
Interit à nostris nondum deserta carinis.
Quin etiam oppositum patriis sulcavimus aequor
Fluctibus, atque tua puppim religavimus, ora,
(200) Quae Libyen Asiamque simul, quae virginis aequas
Littus Agenoreae, rerum pars maxima, seu tu
Cecropiae fueras Atlantica terra senectae,
Seu procul atra fugis nostrae contagia vitae
Hactenus antiqui saeclo servata metalli,
(205) Et vel adhuc ignota fores, nisi dira libido
Baetin & abstrusi sitis insatiabilis auri
Ferret in abruptum. Quam nunc America velles
Indomita cervice mori! quam pondera clavae
In dominum sociis cuperes librare Batavis!
(210) Nec tantum qua regnat Iber, sed fervida terrae
Claustra Magellano nomen debentia nautae
Perfregere rates, & mundi foedere rupto
Adversi coïere poli: stetit aequore classis
Nostra suum mirata diem, stupuitque reversam
(215) Temperiem, & patrios alieno cardine soles.
Signiferi flammae dextros referuntur in ortus,
Et paria haud pariter nobiscum sidera surgunt.
Terra Noto subjecta jacet, supraque Canopum
Austri signa videt: tantundem possidet axis
(220) Mauritio fulgore minus, quo vincitur astro.
Salve prime ducum, libertatisque reductae
[p. 51]
Magne parens, & vince diu: tibi capta Batavae
Rostra ferant puppes, & totum serviat aequor.
Imperii dos ista tui est. Cum prima juventus
(225) Post scelus Hesperium patriis successit habenis,
Ingentem pelago debellatura Philippum
Bellonae concurrit hyems: ardentia transtra
Viderunt Morini, formidatasque Britannis
Velivolas acies non solum perdidit aequor,
(230) Bella etiam nostris ratibus pendentia moeret
Et raptas Tartessus opes, quaeque arva priores
Fortunata vocant: tibi consummatur in orbem
Orbis iter: toties mutata navibus umbra
Dum redeunt perit una dies, damnoque probantur
(235) Arctati rerum fines includere Fasti.
Inde fretum, semperque novo sub sidere terrae
In nomen crevere tuum: tu proxima Plaustro
Regna tenes, titulisque tuis inscribitur ortus:
Sceptra mans dominum te nunc Eoa salutant,
(240) Legatique procul supremo littore missi
Taprobanes socias inclinavere tiaras.
Sis felix, studiisque fave. nil cara morabor
Tempora solennes domino meritura triumphos.
Jam ferrum belli maculis insigne coruscans
(245) Vertice despectas acies, dum cornua jussum
Concipiunt, lituique sonis eliditur aër:
At sonipes tibi Marte calens, & murmure rauco
In turmas, inque arma ruit; tremit aerea cassis,
Et cono radiatus apex, & flammeus auro
(250) Discutit umbo jubas, spargitque à pulvere nubes.
Moenia vel quassas, collapsurumque superbae.
Turris opus: tua vel circumdas agmina vallo,
Cogis & invitos famulari legibus enses:
Aut ubi Pierii studiis placuere recessus,
(255) Hic quoque castra locas, bellumque per otia ludis,
Et pugnae simulacra cies. jam pingit arenam
Et loricato metatur limite campum
Ingeniosa quies. alias, servator Olympi,
Mente vaga transis hominem, mundoque potiris.
(260) Mox cadit in terras animus, vel fraenat habenis
Canitiem spumantis aquae, caecumque per aequor
[p. 52]
Quaerit ab occasu quae linea separet ortum.
Saepe agitas consulta togae, cum teste Senatu
Arma moves, clademque truci promittis Ibero.
(265) Saepe Magistratus populis, belloque magistros,
Ductoresque legis, patriam partitus in omnes,
Aut vitae das jura reis, parcisque severis
Legibus, & venia vindictam judicis aequas.
Horarum pars nulla perit. non parcior aevi
(270) Scipiades, curis indelassabile pectus,
Perfidiae terror Libycae, qui transtulit in se
Annibalem, prohibens Tarpeiis arcibus ignes:
Nec, cui debentur Latii primordia regni
Caesareumque tuo transmissum nomen Adolpho,
(275) Julius. hic, quanquam dubio minus ordine, jussit
Ire diem, Phoebumque novum versavit in orbem,
Et domito fastos audet praeponere Rheno,
Arma tamen fascesque tibi submittit, & annum.


MYRTILUS,

Sive

IDYLLIUM NAUTICUM,

AD

DANIELEM HEINSIUM.

PRima mihi, sylvis & amaeno fonte relicto
Fistula ad Oceani fluctus, & ad aequora venit,
Aequora quae Batavis potius cantanda Poëtis.
Nam neque me tantum saltus, aut pascua circum,
(5) Aut Hagae nemus omne meae juvat, invia quantum
Littora, pendentesque domus, scopulique cavernae:
Non audita cano. Labor hic tibi sumitur, Heinsi;
Heinsi, noster amor, si quid mea carmina possunt,
Te Libycus Garamas, te Java loquetur, & Indi,
(10) Et puppes Austrina ferent ad sidera coeli
Dia Sophocleo tua pulpita quassa cothurno.
    Dicite, formosae Nereïdes, inclyta Ponti
Numina, quas voces, quae carmina Myrtilus inter
[p. 53]
Aërias rupes, & respondentia saxa,
(15) Cochlidis insano jactarit saucius igni.
    Jam defuncta malis pelagi ratis, acta per altum,
Venit ad hos fines, ubi dividit insula pontum
Cara mihi, & solo notissima Cochlidis antro.
Tiphi ratim serva: si nox collegerit Euros,
(20) Anchora demisso descendat in aequora ferro;
Aut littus praetexe, malus si saeviet Auster:
Sed brevia, & rapidos aestus fuge: dextera multis
Est via caeca vadis: securius, ire sinistra.
    Cochli, quid exspectas? quin, ut prius ipsa solebas,
(25) Prospicis intonsi specula de montis in undas,
Meque procul reducem longo clamore salutas?
Heu! quis mutavit mihi te Deus? an tibi pectus
Transversum novus egit amor? ne fallite nautae,
Sumne alius, quam nuper eram, cum candida Dorcas,
(30) Diceret, Hesperiis Dorcas praelata puellis;
Pulcher es: ipse tibi, me judice, cedat Amyclas.
Illa quidem dixit: sed vix ego credulus illi.
Ipse tamen, tamen in placido me flumine vidi,
Hirsutasque genas, & latae frontis honorem,
(35) Et roseos crines, & caerula menta notavi,
Qualia vel Neptunus habet, vel qualia Nereus.
Testis anus Crotale, quae ter mihi, Myrtile, dixit,
Despue: lingua tuos ne fascinet invida vultus.
Haec eadem canto, quae cum cantaret Arion,
(40) Mulceretque Deos pelagi, circumstetit omnis
Delphinum chorus, & vatem servavit in undis.
Scilicet aut Boreae veteres & Erichthidos ignes,
Aut Phorci laudes, aut caeruleam Amphitriten.
Aemulus at concha mihi perstrepit aequora Triton,
(45) Miranturque sonum Panope, Panopesque sorores,
Et Proteus, & Glaucus, & Inoüs Melicerta.
Heu placeo Nymphis: at non tibi: sola marinos
Despicis amplexus crudelis, & oscula vitas.
    Quem fugis, ah demens? secuerunt Dî quoque Pontum,
(50) Et magni Minyae Reges, & primus Iason
Per freta duxerunt abituram in sidera puppim.
Navifragis jactatus aquis incendit Ulysses
Sole satam Circen, Atlantiademque Calypso,
[p. 54]
Et sibi Nausicaë tales optavit amores.
(55) Quid juvat, illa suum si me fastidit Ulyssem,
Quae mihi Nausicaâ Circe prior, atque Calypso?
    Saepe ego te vidi, meminisses improba Cochli,
Cum per arenarum tumulos, & littora, conchas
Oceani legeremus opes: nam tunc ego primum
(60) Cum patre tentavi raucum mare, veris adulti
Tempore, necdum ulla pictus lanugine malas.
    Saepe etiam, sera quoties sub nocte venirem,
Siccasti aequoreïs manantes imbribus artus.
Nec te poeniteat: prius hoc quoque fecerat Hero,
(65) Cujus ego & turrim Sestaeo in littore vidi,
Nataque collegi vicinis ostrea saxis.
    En etiam tibi dona fero miser, en nucis Indae
Pocla, quibus potavit Arabs, Sinisque petitum
Fictile. non alias tremui propiore periclo,
(70) Et, nisi Leucotheen mea tunc in vota vocassem,
Infelix Stygias ivissem nauta sub undas.
    Quin & Teutonicis mecum fero condita testis
Smegmata, in Oceanum labentis* munera Rheni.
His etenim Batavi, soli sulcare periti,
(75) Puppe salum Batavi, coeloque indicere ventos,
Martia gens toto pelagi divisa profundo,
Mense quater rutilant nodatos arte capillos:
Hoc ego pigmentum poscenti nuper Erinnae
(Nata fuit magni Barcemonis illa) negavi:
(80) Quamvis multa diu per Dorida, per Galateam,
Per Thetin, erroresque meos quemcunque per orbem,
Luminibus paetis, & blanda voce rogaret.
Et poteram donasse tamen: nam saxea non est.
    At tu nil misereris: in hoc ego pactile sertum
(85) Effundam rabido flagrantes corde dolores.
Ipse tibi Rubro praedatus in aequore silvam,
Alternas laurus, & Medica mala jugavi.
Nunc labor ille perit: nam tu mea munera curas,
Quantum dura silex pontum, vel littora pontus.
    (90) Huc ades, ut casta velatus tempora quercu
Portuno ante alios, & Dis, quorum aequora curro,
Sacra feram, reddamque reus solemnia vota,
Quae rerum Oceanus genitor, quae Tethys, & ipse
[p. 55]
Nympharum accipiat Nereus pater. O mea Cochli,
(95) Huc ades, ut cellis mecum deprompta Falernis
Musta bibas, caesaque canens epulere juvenca.
    Aut si forte juvant thynni mollesque platessae
Te magis, & soleae, mecum piscabitur Olpis.
Est mihi namque domi non invidiosa supellex,
(100) Fiscellae virides, nodosaque texta plagarum:
Filaque, & haerentes maculis humentibus algae,
Cum labyrintheo plexis errore sagenis.
Sunt jacula, & tumido fluitantes cortice fundae.
Pendet & aequoreo pecori lethalis arundo,
(105) Setaque, & impliciti lumbricis pinguibus hami.
    Quid loquor infelix? Cochlis nihil audit, & idem
Qui mea vela solent venti, mea verba tulerunt.
Si tibi dulce mei nihil est, ô ferrea, vere
Ferrea, dulce tamen mea mors erit: aspice tantum.
(110) Ibo per has cautes, summoque cacumine lapsus
Deferar in fluctus: nomen mihi debeat aequor,
Myrtoumque novum fiat mare: vivite rupes.
    Fallor? an huc Cochlis respexit, & omnia circum
Flabra silent, blandique favet pellacia Ponti?
(115) Hic recubans cantabo: jubet locus, altaque subter
Saxa supercilio cohibent umbracula rupes.
    Cochli, quid in solis consumere cautibus aevum
Te juvat, & pensis viridem donare juventam,
Dum teneros multo digitos subtemine lassat
(120) Mater anus? nostram potius conscende carinam.
Illic & vitrei fluctus & marmora Divûm
Prona jacent, speculoque sali stat solis imago,
Et picturato resplendet in aequore coelum;
Sacraque Naturae miracula, gurges aquarum
(125) Insequitur Phoeben, caudam Cynosurida magnes.
Quid mirum? sua quaeque trahunt: te, Myrtile, Cochlis.
    Illic falsa salo labentibus insula, cete,
Et validae pistres, & physeteres anheli,
Phocarumque natant examina: pompilus illic
(130) Per mare veliferum puppim comitatur euntem.
    Illic nata Venus, comitata Cupidine parvo,
Nunc etiam concha patrias quae navigat undas,
Nudatoque sinu pulcherrima Cymodocea
[p. 56]
Captat in apricis vernantes fluctibus auras.
    (135) Nam neque semper aquae furit implacabilis aestus,
Ventorumque fremit laxato carcere vulgus.
Sunt etiam Ponto sua gaudia; saepe per aestum
Gurgite pacato ridet mare: saepe remotis
Vulturno, & Borea, pluviamque cientibus Austris
(140) Oebalios tantum Zephyrus suspirat amores.
    Longa Ministeriis sunt otia, pace serena
Mitia cum placidi requiescunt terga profundi
Altaque languenti descendunt cornua velo.
Aut igitur tacito luctantur in aequore tonsae,
(145) Aut ubi jam ferrum premit unco dente carinam,
Nos genus irrequies, alii, quorum indiget usus,
Buxea ligna damus rudibus tornata figuris:
Pars facilem oramus reditum, ventumque ferentem
Ingentes in puppe Deos: pars sidera coeli
(150) Metimur radio, & totum describimus Axem.
Sollertis labor ille Tyri: quae prima meatus
Aetherios, & signa Polo labentia vidit.
Tunc nosci caepere Ferae, custosque Ferarum
Arctophylax tarde pelagum subiturus; & alter
(155) Ille quis est, lucet trino cui baltheus igne?
    Heu miser excludor, duraque in rupe relinquor
Imbribus: ipse parat radiis liventibus atrum
Sol Tartessiacis immergere fluctibus orbem.


INAUGURATIO

REGIS BRITANNIARUM

Anno MDCII.

BIna Caledoniae sociantur regna coronae,
Bisque novum Jacobi debetur crinibus aurum.
Hunc sibi, quem possit cunctis impendere saeclis,
Delegit natura diem. Tria sceptra profundi
(5) In magnum coïere Ducem donumque Britannae
Tethios ad cultus tandem revocata viriles
Gaudet Hydaspeis incendi purpura gemmis.
Ille diu votum populi, qui voce petitus
Unanimi procerum, qui, si non jura dedissent
[p. 57]
(10) Sanguinis, imperium potuit virtute mereri,
Rector adest, viduasque manu transumit habenas.
Nubila disiiciat Phoebus: placidique serenum
Principis ignaris ostentans gentibus aether
Sic Jacobum regnare probet; lucemque Britannam
(15) Mundus agat, quam vix tenui caligine turbat
Juppiter, & caecas prohibet succedere noctes.
Anglica dum solitae peragit solennia pompae
Maiestatis honos, sceptroque insignis avito
Scotus adoratur Normanni nominis haeres,
(20) Regia solares teneant spectacula currus,
Totque dies eat una dies: fax aurea nusquam
Occidat, & soli tenebris damnentur Iberi.
Tuque parens rerum (nec enim mentita vetustas
Omnia) quo primum complexo informia regna
(25) Emersit natura rudis, praesentia priscis
Quando fidem faciunt, & te jam pignore tanto
Credibile est genuisse Deos, age caerula major
Oceane, extremum nunc te procul addere ponto
Littus, & invita quamvis fac crescere luna.
(30) Sume animos à rege tuo, meliore levatus
Sidere, nec cela populos quocunque calentes
Sole, per immensum quem circumvolveris orbem,
Quis det jura mari. Sciat hoc ferus axe nivoso
Sauromates, sciat hoc Libyes ardentis alumnus
(35) Et qui Bosphorias arces, quique uttima servat
Ecbatana, & patrii custos Gangeticus auri.
O mihi si nulto deses torpore juventus,
Mensque capax oestri tantos perferre tumultus
Audeat, an potius sceleratae crimina Phlegrae,
(40) Thebarumque nefas toties, & moenia dicam
Hectorea defensa manu, quam Nereos almi
Orcadas & refluo pendentem gurgite Thulen?
Teque ô Juvernae qui littora quique Britannos
Tot quondam validis partitum gentibus orbem
(45) Unus habes, quantus mihi ferret in aethera cantu
Spiritus, imperio simul & virtute parentum
Majorem, regnoque decus? Sed summa potestas
Impatiens modici nullisque aequanda Camoenis
Terret adhuc, non ipsa mihi Parnassia rupes
[p. 58]
(50) Plus uno possessa Deo, caetusque sororum
Sufficiant. At si qua tamen nos ire per altum
Aura jubet, majus sedeat mihi pectore numen.
Ipse veni, viresque tuas, sonitumque beatae
Da, Princeps Auguste, lyrae. Tua sola per orbem
(55) Implicuere sibi nostras diademata laurus.
Nam quis velivolas acies, fluctusque cruentos
Ionii (par ista Cypro tum reddita clades)
Nesciat, extremos etiam cantata per Indos?
Tantus & heroas patrios qui dicere posses
(60) Solus eras. Quae cura Dei, non simplice regum
Sanguine, non quovis quod te demiserit ostro,
Sed quo nobilius nihil est, aut laudis avitae
Ditius, & digno naturae à principe nasci.
Certa ducum retro series, sed cujus origo
(65) Oceani cum fonte latet: seu credimus, orbis
Mersi relliquias, cum littora prima sequendi
Jus fuit, & visos ventis arcessere montes,
Heic quoque, post tantos fluctus jam longius ausos,
Humanum reparasse genus: seu foeta virorum
(70) Celtica gens populos Aebudum misit in aequor,
Artabricae pertaesa plagae; mox major Ierne
Cepit, & in veteres Brittonum transtulit oras:
Seu propiore fide Scythici commercia restant
Nominis, & multum crudae virtutis imago:
(75) Seu quodcunque genus soli non invidus aether
Stare diu nullisque dedit succumbere saeclis.
Jam toties redeunte polo bis dena per orbem
Circumflexa tulit centenus saecula Titan,
Signa Caledoniis steterunt cum Scotica campis,
(80) Fergusii clangente tuba: manet ille nepotum
Sanguis, & in sobolem cognata potentia durat.
Interea vires Macetum, fascesque Latinos
Vertit longa dies, nullaeque à tempore tanto
Succedunt in sceptra manus. Quid fata parabant?
(85) Tam constans aut unde favor? Cur Scotica tantum
Nil annis injura licet? Tu scilicet olim
Accepturus eras: te conscia fata verentur,
Inque suas cum regna vices damnaverit, unum
Excepit fortuna tibi. Licet omnia casus
[p. 59]
(90) Magna suos metuant, Jacobo promissa potestas
Cum terris pelagoque manet. Quae, sidera gentis,
Stuartos Proceres, & te Duglassia virtus,
Musa canat? paucisque datum duo tangere sceptra,
Bisque atavos numerare duces utriusque Britanni,
(95) Et totum regale genus. Vetus iste tuorum
Est labor, & memores ingentia nomina magni
Sanguinis Albino sacrarunt carmine Bardi.
Nos propiora vocant. Quae, te cum traderet aulae
Prima dies, caelumque suo spoliaret alumno,
(100) Astra polo fulsisse putem? Terrasne revisit,
Et sua nascenti donavit saecula virgo?
An chelae fulsere pares, an cardine Eoo
Caesaris Augusti capricornus reddidit ortum?
Arx habuit suprema Jovem: nil triste minanti
(105) Sole Cleonaeum radii pressere Leonem,
Qua cordis flammatur honos, praesagia lecti
Blanda Venus Geticas placide respexit ad Arctos.
Fert visum Majae soboles, manifestior ignis
Phryxeas ostentat opes. Cur omnia candent
(110) Astra Lyrae? Regine fides praelusit Iernes,
An vatem lux ista dabit? nam fulminis ales
Major Arionium cernit clarescere sydus.
Quid, quod cyaneis nil territa rupibus Argo
Tota patet, trinisque nitent convexa coronis?
(115) Tunc Gades tremuisse ferunt, quaeque ultima Phoebus
Regna videt, nondum vicino flumine mersum
Quaesivisse diem: Rutupinaque littora gemmis
Luxuriasse novis, quales nec divite concha
Legit Erythraei populatrix turba profundi.
(120) Sponte sua nato stupuerunt melle Brigantes.
Passim etiam venae rutuli fluxere metalli
Largius, & pontum non ausa* lacessere flabra,
Alternus tacitas cum falleret aestus arenas.
Regnorum pax ista fuit. Pater ipse Tuaeda
(125) Et vitreis Solvaeus aquis, quo fine secatur
Albion, & juris faciunt divortia ripae,
Delituere vado, testataque flumina, nullum
Imperio se ferre modum, cum fata dedissent
Terrarum commune caput. Sic Herculis ortu
[p. 60]
(130) Mundus signa dedit: sic nato forte Lyaeo
Sobrius ignota gemmabat vite Cithaeron.
    Quam festinus honos? Fert ad cunabula regum
Patria, & altricis dum parvus ab ubere pendes,
Non intellecta dominum te voce salutat.
(135) Nec tenuere rudes privata crepundia sensus:
Ludus erat diadema tibi. reptantis in ostro
Principibus jurata salus, & publica signa
Vagitus texere tuos. Vestigia quantae
Indolis, ut primae rupere silentia voces
(140) Praestructae matura loqui? quodcunque parabas,
Non pueri, sed regis erat. primaeva senectus
Fulsit in ingenio: timuit prudentia justum
Expectare diem, latuitque sub actibus aetas.
Talis in Idaeo tentabat fulmina luco
(145) Parvus adhuc, (si vera canunt) similisque sorori
Juppiter, & tonitrus terrebat mumure matrem.
Mirati puerum comites, Dictaeaque circum
Tympana Curetum manibus delapsa tacebant.
    Nec minus in tenero meditantem pectore regnum
(150) Te Proceres stupuere tui. mens alta negavit
Vota sequi. semper spes à properante relicta est,
Praelatusque labor: quantum non cura magistri,
Praeceptrix natura fuit. Non barbarus error
Traxit in exemplum, quaeque est nunc gloria regni,
(155) Scire nihil: sed enim puero perlecta vetustas,
Grajugenaeque duces, & quondam maxima bellis
Res Italum: quo jure feras compescere gentes,
Quo veniat servanda quies: nec claudere vallo
Bella, nec armatas nescis committere partes.
(160) Sic tua Mavorti quanquam pacata juventus
Incubuit, nec plus quisquam profecerit armis,
Ut quaecunque vocent olim discrimina, factum
Inveniat Bellona ducem. Tum siqua vacabant
Tempora, quae studium, quae regni cura remisit,
(165) Non vitae pars ivit iners: Permessus in illa
Jus habet, & raris potatae regibus undae,
Hic quoties odiis incensum, & virginis igne
Aeaciden, semperque moras errantis Ulyssi
Percenses animo, non pagina mallet Homeri
[p. 61]
(170) Pellaeam lassare manum, qua regia Pori
Concidit, & famulus submisit cornua Ganges.
Te Phrygis Aeneae vates, te carmine mulcet
Turba minor, metuitque legi sub judice tanto.
    Seu tua Pierias curat facundia leges,
(175) Quantus & ipse virûm pugnas decurrere cantu,
Sanguineasque vices? seu prisca oracula solvis
Maximus imperii Persarum more sacerdos.
Non ulli tantum patuit polus. undique curis
Intentus patriae, donas tamen otia mundo,
(180) Et tranquilla quies uni te rege negatur
Auctori. Non ille aliter, qui spargit in orbem
Lumina flammiferis terras complexus habenis,
Phoebus, inexhausto moderatur saecula motu
Pervigil, atque annis in solos utitur annos.
(185) Sic illi crevere duces, quos aequat Olympo
Gloria, sed tantum pietas ignara fefellit
Et virtus male grata Deo. Tu tradita coelo
Sacra, nec humanas unquam subeuntia leges
Certa mente tenes. Haec sunt tibi pignora regni,
(190) Non Diomedeo fatum violabile furto
Effigies mentita Deam, non arma per auras
Sacrifico delapsa Numae: sed nescia fuci
Relligio nec passa solo sordescere mores.
His tuus incubuit studiis labor, actaque sancte,
(195) Quae didicit pueri, docuit maturior aetas,
Nec voluit sudasse sibi. Jam conferat aevi
Quicquid habet veteris miratrix fama priorum.
Quae tam docta fuit, quamvis privata, juventus?
O decus ingenii, ô pulsae regalibus aulis
(200) Doctrinae super una fides, tibi sacra supellex
Chartarum, quascunque manus scripsere beatae,
Pro jaculis arcuque fuit: nec quaerere tantum,
Si qua Caledoniis fera palaretur in agris,
Quantum Pierios juvit lustrasse recessus.
(205) Hinc studiis reparatus honos, & Scotica nunquam
Socraticas tellus animosior ivit in artes
Aemula naturae ,palmamque negavit Athenis.
    At quae consilii virtus, quam provida mentis
Omina, & ambiguo numquam decepta futuro,
[p. 62]
(210) Imperiique artes? Quanta praeverterat usum
Indole turbatis praesens sollertia rebus,
Ante etiam quam fore tibi matura juventas
Umbraret vultus? Toti prudentia regno
Sufficit, & molem patriae complectitur omnem,
(215) Nec partes sibi cura facit. Sic arbiter alni,
Quanquam sollicitus coelo labentia servat
Sidera, nec tardi dimittit plaustra Bootae,
Consulit, & nubes & cur Lunaria nutent
Cornua, quos coeli praesentiat unda tumultus:
(220) Interea decimi fluctus memor effugit iram,
Et quaerit, quas frangat aquas. Te praeside, canis
Legibus & magno constat reverentia Juri,
Nec venale forum. Rigido munitus honesto
Foedari tua saecla vetas, gavisaque cernit
(225) Aequatos Astraea reos: nec ferris ab ira,
Sed saevire doles. Hinc quanquam crimina damnas,
Pronior in veniam pateris resipiscere vivos.
Non tibi crimen opes, non insons gratia vulgi,
Non genus, innocuo regnant terrore secures.
(230) Qualem centenas moderantem legibus urbes
Fama vetus Minoa refert, & jura Laconum
Qui populo sanxit Delphis auctoribus exsul.
    Quae tibi rara fides. etsi praeconia morum
Augentur leviore bono. quae gratia vultus,
(235) Sanctaque majestas, & qui non tollit amorem
Frontis honos. Coae redeat si gloria cerae,
Te velit exemplum superos picturus Apelles.
    Non te sollicitant irae, non tetra cupido
Securum, regemque sui. Procul exsulat aula
(240) Luxus, & ambitio rebus ventosa secundis:
Despicitur quisquis laudem virtutis & aequi
Privatum putat esse decus. Tolerare labores,
Et veterum mensas corrupto reddere saeclo,
Nec cultu praeferre ducem, tibi debita soli
(245) Gloria: sic duris Scotorum exercita rebus
Promeruit virtus, quos non optavit, honores.
Ipse tibi primis Deus explorator ah annis
Contemptas ingessit opes, & credidit Anglos.
Quis non praecipiti spe tanta impellere vota,
[p. 63]
(250) Et cupiat rupisse moras? Te celsior intrat
Contentum fortuna suo. Non illa juventam
Regnorum commune nefas scelerata libido
Exagitat: Thalamis totos addicis amores.
    O quam festa dies, populis ô quanta duobus
(255) Gaudia, cum tetigit littus Regina maritum
A Cimbro deducta mari, sacrumque jugale
Nexuit oppositas aeterno federe gentes,
Tunc quoque Codanum conspersa floribus unda
Credibile est risisse sinum, carmenque secutam
(260) Orcada tunc virides inter saltasse sorores.
Hoc tibi certa toro soboles, & vulta verendis
Aula puerperiis. Miseri quos proximus urget
Successor, dubiique metus. Tu gentibus audes
Haeredem monstrare tuum, qui congrua mundo
(265) Vota facit, numquamque velit succedere regnis.
Hunc olim percepta doces, aevumque remensus
Ipse tuum patrios crescentem ducis in actus.
Tu regis aetatem, te dante & semina laudum,
Sacraque & imperil leges. Regalia dona,
(270) Accipit, & pacis mores, & fulmina belli.
Jamque Caledonios Reges, Mavortiaque ausa
Gentis Hyperboreae non vano discere motu
Incipit, & magnum promittit utrisque nepotem.
Ut leo, quem parvum, nondumque mapalibus hostem,
(275) Jam metuit Massyla cohors, quanquam horrida primum
Crescunt colla jubis, fulvi genitoris ad iram,
Cum fremitum procul omnis ager maternaque rupes
Reddidit, & teneros audax respexit ad ungues,
Verbere se stimulat caudae: tum cornua denti
(280) Destinat, & multo non vult sine sanguine pasci.
Dum tua te tellus videt in commune maritum,
In commune patrem, meritis te credidit istis
Anguste regnare polus totosque Britannos
Intulit. O felix triplicis concordia regni
(285) Cui servata venit, magnis quod regibus olim
Tentatum toties meminit, totiesque negatum,
Prisca Caledoniis comprensa Annalibus aetas.
Federibus nullis tantae coalescere vires
Ante tuum potuere diem. Tibi maxima rerum
[p. 64]
(290) Insula, cui nullam terras defusus in omnes
Caeruleus Nereus aequalem fluctibus ambit,
Caesaris invicti novus orbis, & altera tellus,
Subditur imperio. Tibi non fera paret Ierne.
Haec etenim nuper, cum te jam regna manerent,
(295) Accepit mores, fatis properantibus omnem
Pacatam donare tibi. sic insita genti
Detumuit rabjes totumque excussit Iberum.
In te, regnorum, quibus haec fortuna pependit,
Tot saeclis cecidere vices: quibus Albion armis
(300) Distulit, his omnis gessit tibi bella vetustas.
Te propter Belga spumavit remige primum
Tethys, & Armoricas emovit Gallia sedes,
Quaesitura foris patriam; peregrinaque regna
Condentes Druidae populis tua fata canebant.
(305) Mox regnatus avis ferro sua membra notanti
Scotus inaccessam Picto divisit Iernen:
Quorum finitimo vexata Britannia Marte,
In Boreae qua flabra patet. Tum Teutone victo
Julius ignotum monstravit gentibus orbem,
(310) Felicesque aquilas infectus corpora luto
Pertimuit, patrii moderator Britto Covini.
Hinc aliae clades. numquam tamen insula bellis
Invenit dominum, nec tunc cum littore toto
Prospiceret dubiis venturum Saxona ventis,
(315) Alternoque decus reparantem sanguine Cimbrum.
Non minor Arctoum qui currere classibus aequor,
Incertas turbavit opes. Normannica tandem
Arma, novas leges, & regno regna dederunt
Accessura tuo; non ultra nobile sceptrum
(320) Ad rudia imperii privataque pectora venit.
Fecerat innumeros, te repperit Anglia Regem.
    Non auxit tumidi vana te nominis umbra
Signiferum furiis, irataque libertati
Ipsa suae plebes quaesitam duxit in arcem.
(325) Non studia, & partes tibi conjurata dicavit
Nobilitas: bell non turbine rapta potestas
In jugulos jus ense dedit. Nex sanguine partum,
Nec pretio diadema tenes. natura, Deusque,
Te fecere ducem, Procerum sententia dixit,
[p. 65]
(330) Optavit populus: nec Principe sensit adempta
Imperium confusa sui moderamina clavi.
Te, quod inauditum, vacuus nullique petitus
Exspectavit honos, & majestate futuri
Tuta quies. Primus meruisti ad regna vocari.
    (335) o fati miranda fides, & credita sero
Omina: non illud nihil est, quod nobile marmor,
Obside quo Scotos unquam diffidere regno
Fama vetat, casus Londini vexit in aulam.
Haec facto signata dies, quae duceret illuc
(340)Scotorum dominum Tamesisque imponeret urbi.
    Oblitas clades Bannoci flebilis unda,
Cum Fluidone tace. veteres delere triumphos
Jam juvat, & nullis famam servare trophaeis,
Ceu fuerit civile nefas. Generosa Britannum
(345) Corda bona coïere fide. Quos insula jungit,
Nunc & regna ligant, cupiunt gens una videri.
Non & apes aliter, quas Attica vidit Hymettos
Infestas miscere acies, & spicula contra
Tendere, si regem, squammis qui clarus, ad unum
(350) Summa redit, socio properant examine caeras.
Hic dat jura favis, huic propugnacula servant
Excubiis, rapiuntque thymos, & mella laborant.
At tibi, (quae toto diducta Britannia mundo,
Nil ultra, nil maius habes,) quas dicere laudes
(355) Vox humana queat? Rerum natura creatrix
Divisit populos, & metas ipsa notavit.
Sic juga Pirenae, sic olim Rhenus, & Alpes
Imperiis mensura fuit. Te flumine nullo
Detinuit, nulla nimbosi verticis arce:
(360) Sed totum complexa parens, hic terminus ipsa
Substitit, atque uno voluit sub limite claudi.
Te sibi seposuit supremo in gurgite Nereus:
Finis hic est, qui fine caret: quae meta Britannis,
Littora sunt aliis: regnique accessio tanti est,
(365) Quod ventis vehisque patet. Non altera credam
Arva beatorum potius dignata fuisse
Nomine, jam longo quanquam decus istud ab aevo
Intervertit Iber, & seris addidit undis.
    Nam quibus hoc regnum non exundare videmus
[p. 66]
(370) Terrarum pelagique bonis? Dant hittora baccas:
Cultis laeta seges: multis ditata metallis
Floret humus: pecori longe tamen optima tellus,
Formosique greges. Nulli violabilis astro
Servat temperiem regio: non uritur aestu,
(375) Non reditura timet glacialis sidera brumae.
Diffugiunt angues, & non concessa veneno
Rura tenet tacito mirabilis igne Gagates.
Longior ipsa dies, inde prensaeque tenebrae,
Cum cancrum so! altus habet. Felicior omni
(380) Terra solo, meruit quae semper posse videri.
    Et nunc quos habitus procerum, quos illa suorum
Spectat opes! certat radiis solaribus aurum,
Flammati certant lapides. Quis littus Eoum
Transtulit, & totam Tamesi donavit & Humbro
(385) Taprobanen? sedet ipse toga cultuque verendo
Purpureus: crines rutilant, sceptroque parentum
Insignita manus sacrat proavita Britannis
Jura, fidemque refert. Tum vultu supplice regem,
Et flexo innumerae venerantur poplite gentes:
(390) Qualis ad Euphraten Macedo concurrere victos
Aurorae populos fessique Hyperionis orbem,
Teque metum vidit donis, Hispane, fateri.
    Prima loqui properat toto puicherrima vultu
Anglia, veliferis tunicam variata carinis,
(395) Quae merces, quae bella ferunt: O maxime regum,
Quem mihi nobilibus deduxit curia turmis,
Tot procerum stipante manu, me sume rogantem,
Nec Scotis distingue tuis: nam sanguine toto
Non minus es noster, propior quoque gente paterna.
(400) Quis thalamum Henrici, quis foedera nescit Elisae,
Compositasque thoro partes, cum publicus Hymen
Incluta cognato pepigit connubia regi,
Discordesque rosas geniali jungere serto
Mansurus permisit amor? Tibi ducitur ingens
(405) Inde genus. Finem bellis odiisque daturum
Pacifico decuit regum de foedere nasci.
Tu tamen externi ne tollas sanguinis usum:
Haec nescit cessare manus. Quas ipse Britannum
Admiraris opes, totus quibus invidet orbis,
[p. 67]
(410) Non tantum pax longa domi, cognataque terrae
Munera, & Eoi nobis commercia coeli,
Sarmaticaeque plagae, quantum victoria fecit.
Caussa mihi superest, & qui spoliabitur hostis.
Arma jube. Nondum poenas pro classe pependit
(415) Ille mihi, quanquam quindenis vincimus annis,
Omnis & in cineres sedit Tartessus, & isto
Littore non dudum quod nostris objacet ons
Tot strages haec dextra dedit. Prodemus Ibero
Egregia terras à virgine nomen habentes?
(420) Si datur armatis quaesiti gloria regni,
Et mihi sunt classes, & bello docta juventus.
An Baeti tantum ista licent? Qua funditur ingens
Oceanus, tua sceptra coli patiare rogamus.
Sic vivas, populosque tuo sub nomine junctos
(425) Imperio moderere diu: neque nobilis aetas
Augusti Jacobum superet: neque Pontica regis
Tempora. Quid longe votorum exempla requiro?
Maius habe. superes illam felicibus annis
Quam, quia tu sequeris, me non amittere sensi.
    (430) Tum foecunda virum sublimi pectore fatur
Altera: Me, Princeps, non longe jura, sed ipsi
Natales tribuere tibi: licet ingerat omnis
Se Fortuna, manet primum tibi Scotia regnum.
Nos cunas, nos prima tui vestigia gressus
(435) Miramur, tantumque meis crevisse sub ulnis.
Nec donata tibi servataque munera vitae Imputo.
Plus nostra fateor quod natus in arce es,
Me debere tibi. Sed si qua est patria regum,
Sum tua nec veteri deductae laudis ab aevo
(440) Nec virtutis egens. Et si vindicta paratur,
Non aliis melius pro te certabitur armis.
Scimus enim nostras Flandra regione cohortes
Per scelus, & contra fas inviolabile belli
Iuratamque fidem, quae gens truncarit inermes,
(445) Et qui te: sed non vacat indulgere dolori.
    Mox posito ritu patriae feritatis lerne:
Primum da veniam. Quicquid deliquimus, inquit,
Culpa quidem gravis est, & foster credulus error,
Sed scelus Hispani. Liceat peccata piare.
[p. 68]
(450) Dicemus caussam jugulo. Jam sentiet hostis
Quo pretio constet populos fecisse rebelles,
Expertus regnare virum. Tua, Rector, origo
Deprecor. lila ego sum Scotorum maxima nutrix,
Unde Caledonios Pictûm comitatus in agros
(455) Exiit aeterni per saecuia nominis auctor.
Pignora quae potius quam tantae exordia gentis
Defensura ream? Placidis tum Gallia verbis
Dulce tuens blandumque subit: Jam mille per annos
Federa cum Scotis sancte servata recordor.
(460) Maius amicitiae senium nec saecula norunt
Nec sol iste videt. Lux tanto tempore nulla
Gratior effulsit, quam qua tria sceptra tenentem
Te tueor, Francis maioribus orta propago.
Crescit, & ipsa tuum sequitur concordia regnum.
(465) Siqua simultatum residet sub pectore nubes,
Dono tibi. Quaecunque tuas gens audit habenas,
Hanc odisse nefas. Omnem tibi maximus ultro
Henricus promittit opem. Solet ille favere
In regnum genitis: caussa pugnavit eadem.
(470) Quanquam bella Tagus totumque effuderat aurum,
Vicimus. Hinc Cimbrûm tellus: Quod tanta potestas,
Binaque vicinos tibi tradidit insula fluctus,
Gratulor affini. Nam te moderante Britannos,
Si qua fides, prisco videor considere regno.
    (475) Ultima, quam sociae circumfulsere sorores,
Edidit intrepidas turrita Batavia voces:
Felices nimium cives, quos Principis aequi
Cura fovet sub lege sua, sub lege superna,
Cum modus imperii ills est, cum sponte recusat
(480) Utilis, & recti transire licentia fines,
Acceptumque deo fert summum culmen honoris,
Expensum populo. Dedit hoc fortuna Britannis.
At nos heu miseras certe poteramus, Iberi,
Non tam dira pati. Cur das documenta Batavos,
(485) Quo liceat furor usque tibi? Non tradita flammis
Oppida, non haustas taedis hostilibus urbes,
Sed vivos arsisse queror. Quo crimine nostras
Irrupere domos, & tot stravere ruinis
Artifices selerum? Quid tantum fecimus, in quod
[p. 69]
(490) Mors non una satis! Flammas ferrumque meretur
Nosse Deum jussisque nihil discedere sacris?
Hoc, Hispane, tuis nimirum obtenditur armis,
Unde etiam regum, qui stant cervice soluta,
Qui diadema nisi caelo debere recusant,
(495) Te facis haeredem. Sed si tibi quaerere regnum
Unica relligio est, nos jam servire videbas.
Quid prodeSt vastare tuoS procerumque cruorem
Fundere? Quis tantuS timor est non vincere bello?
Egmundi teStor cineres totque illa meortim
(500) Exsilia, & quicquid crudeli cessimus Albae,
Invitae mihi bella dan. Sed numen amicum
Sic voluit caussamque suam bene credidit armis.
Mox tamen optavi quoties deponere ferrum?
Pax infida dolis vetuit periuraque semper
(505) Federa. Quam recte fidei credatur Iberae,
Nos exempla sumus. Deus hic, Deus ipse profecto
Externam monstravit opem teque, Anglia, nobis
Addidit. O, felix peregrino Marte virago,
Quae potes oppressas gentes impune tueri
(510) Oceano defensa tuo. Nec dicere tentem
Quanta tibi domitis victoria crescat Iberis.
Ipsa tenes. Partos sed ne demitte triumphos,
Quaere nec Hesperium pretiosis mercibus aurum,
Cum ferro bene possit emi. Sic fata resedit
515) In genua, & regem multum venerata quievit.
Inde iterum. Laetor: Dominae non morte prioris,
Quam colui, & nimium soli quae vixit Ibero,
Sed quod saepe tuum, Princeps, experta favorem,
Plus credo te posse mihi. Quod ab aethere venit
(520) Par animo fortuna tuo. Quod sceptra tulisti
Sancta pus verus simul, & dignissimus heres.
Aucta quod his regnis atque inconcussa potestas
Hispanos terrere potest. Si sensa recludat
Pectus, & ostendant animi praecordia motus,
(525) Quam me gaudentem videas, quam ferre saluti
Vota tuae? Contra caelantem corde dolores
Hesperiam furiis ardere, & inanibus iris,
Nec vultus praeferre suos. Equidem omnia cernis:
Haud dubitem: tibi corda patent nec fallit utrinque
[p. 70]
(530) Explorata fides. En haec ego semper amica
Principibus, cuius vicit socialibus armis
Roma diu: merui cunctis e gentibus una
Quae mundi servare caput: nam maxima semper
Caesareae Batavo custodia credita vitae
(535) Et terris annexa salus. At senor aetas
Regibus his junxit, quos solum dividit aequor,
Ditibus & Rheni permiscuit ora Britannis.
Non modo caepit amor. Rectores Scoticus ohm
Vinxit Hymen, vinxit concordibus Anglia pactis.
(540) Sed tua me virtus, cui nullum saecla tulerunt
Prisca parem, ventura velint habuisse secundum,
Communisque Deus vinclo propiore ligavit.
Regna prius colui, te sum venerata regentem.
Hoc orbi jactare licet; popuhisque nepotum,
(545) ludice te placui, docuit quod regius infans,
Quem me teste dabas quondam lustralibus undis.
Quantus honos nomen regi commune parentis,
Et commendatus fidei puer ille Batavae,
Quem tot sceptra manent? Quid Iber, quem pectore falso
(550) 1am non infensum facit, Anglia, vehle videri,
Tene ulhis medium belli partesque negantem
Officiis coluit, vel non te venus ipse
Credidit esse meum? Merito, nam Scotia tantum
Contulerat non vota mihi, sed & arma virosque
(555) Virtutesque suas. Nec, quamvis omnia deessent,
Caussa deest odiis. Nam turgidus ihle feroxque
Et post auriferos numquam placabilis Indos,
Destinat Hesperus immensum legibus orbem,
Sparsaque regna tenens pariter cum lumine solis,
(560) Quicquid abest hostile putat. Sed bella meretur
Praecipue, qui servat opes. Cur Gallica movit
Arma prius? Quod ius in vos sibi vindicat Angli?
Ut modo nascentis taceam pronaeque diei
Littora quae vestris repetit Antonius armis.
(565) Nulla deest iuris species victoribus unquam.
In te, si quando faveat fortuna, paratus
Jam color, infesto peragetur iudice caussa.
Damnatos ritus alienaque sacra secute
Jam sceptrum privatus habes. Sed federa certe
[p. 71]
(570) Praetendit, ramumque suae tibi mittit olivae.
Hoc est, absque dolis nu jam se posse fatetur
Vindictamque timet. Sociata Britannia nescit
Non incauta capi, bello domuisse professos
Sufficiens hostes, & tantum pervia fraudi.
(575) Nunc parat insidias, nunc captat commoda rebus
Tempora, quae bello melius quam pace caventur.
Quae ratio suadet dignari federe gentem,
Cui violare fidem fas est, quae gaudet abuti
Pollicitis iuratque Deum, quem fallere quaerit?
(580) Donec tuta sibi nondum periuria cernet
Pax erit. Interea si spem victoria fecit,
In classem cadet omne nemus. Similabitur ire
In Flandros: tu Flander eris. Sin arma videbit,
Desperata sibi, superest atrocius unum
(585) Hispanumque nefas: gens plusquam barbara regnum
Vel regum cervice parat pietasque vocatur
Sacratum petiisse caput. Contemnere discit
Et scelus & mortem dirisque armata venenis
In reges furiis proficiscitur acta juventus.
(590) Sic bellant pacemque colunt. Non Anglia tantum
Hoc docet, & Celtae toties in rege petiti.
Nos magis. O utinam numquam nisi cominus ausint.
Et meus heu nullis cecidisset Arausius armis.
Quis scit an, ut nihil est quod credi possit Ibero,
(595) Nunc quoque legatos cum mittat, miserit enses
Et caedem cum pace petat? Punire nefandum
Tu genus, & laesos, quae res sanctissima, reges
Ulcisci rex ipse potes. Sic illa beatae
Principis exemplum, non ficto federe nuper,
(600) Sed bello secura fuit. Semperque nocenti
Non suspectus Iber. Nam ne Hispalis arma timeret,
Terruit atque suos pacavit Marte Britannos.
ludicium non dominae quae sceptra reliquit,
Vel nostram damnare fidem. Si fracta venirem
(605) Soilicitare tuas adversa in praelia vires,
Posse tamen flecti reor, & miserescere damnis
Meque simul miseram sinceraque sacra tueri.
Nunc gens nota tibi, quam centum tanta coronant
Moenia, & indomitae cui sulcant aequora puppes,
[p. 72]
(610) Vicino studui fortunam ferre faventem,
Victricesque manus: florentibus utere rebus.
Aut si persuadet melius timor, undique pressa
Scis Ostenda mihi quam tristes computet annos.
Ne littus contra videas hostile, cavendum est.


Epicedium
JACOBI HEEMSKERCKII.

LAetantes inter populos, & signa triumphi
Nuntia dum festis resonant clamoribus urbes,
Nos tacitos maerere juvat magnumque putamus
Cum patria gaudere nefas. alit ipse dolorem
(5) plausus, & ingenti celebris Victoria cantu
Victricem nostris commendat luctibus umbram.
Ergo per hostili succinctos litore fluctus,
Et quae Vasta tuas timuerunt aequora puppes,
Hemskercki, non tu caros Visurus amicos,
(10) Nec talis promissus ades, miserosque fefellit,
Nequiquam sperata dies qua classe superba
CaptiVum Oceanum referens solisque cubile,
Tempora felici premeres rostrata corona:
Qualis Achaemenias regna ad Telamonia ductor
(15) Cum mersisset opes ratibus Phoeboque monente
Servatas iterum muris invexit Athenas.
Nunc eheu tua vota quidem non irrita, nostrae
In vanum cecidere preces: tu sumere poenas
Seu face seu pelago crudeli ex hoste nec ultra.
(20) Orabas quidquid belli fortuna tulisset,
Securus reliquum & caelo tua fata remittens.
Herculeo cum namque jugo subiisse Videres
Velivolas arces & castra natantia ponto,
Et summam obductis Calpen latuisse carinis,
(25) Clamabas: ’nunc ite, viri, mundoque probate
Non esse Hispani regnum mare; saepe minores
Suppientur virtute rates; in vulnera semper
Moles magna patet. sed enim non fluxa Batavis
Corpora nec molles fractique calonibus artus.
(30) Gens innata salo durisque exercita ventis,
Et quibus est ludus pelagi labor utimur alto
[p. 73]
Ceu nostro, stabilemque gradum nutante carina
Figimus, ac patriam mediis agnoscimus undis.
Quin & causa favet: non haec nos bella movemus
(35) Sponte nec Hesperiae populatum venimus arva,
Sed natale solum & leges servire vetantes,
Et thalamum & natos justis defendimus armis.
En ille hostis adest toties commercia rumpens
Libera qui famulo damnavit pectora remo:
(40) Et nuper turbam pelago praedatus inermem,
Divisit miseris mortes, lacerataque cernens
Viscera quaesivit qua primum parte perirent.
Felices quorum ista manus vindicta poposcit.
Audentes laus certa manet cessuraque nullis
(45) Hactenus exemplis; magna virtute parandum est,
Ne plus abstulerit Rutupinum litus Ibero,
Et Morinum flammis lucens ultricibus aequor.
Hoc tantum moneo, nemo hosti parcere quaerat,
Nemo sibi, summum sed belli credite munus
(50) Vincendo meruisse necem vitaque soluta
Nil patriae debere suae.’ sic fatus & hostem
Eligis ex acie iota cui maxima puppis
Tollitur ei passis nubes transverberat alis.
Lam quoque perfossus violenti ponderis ictu
(55) Dum cadis, extrema solatus voce dolentes
Spectabas socios laetus quod fortior ira
Surgeret hinc animis & non impune futurum
Inferiasque tuae magnas promitteret umbrae.
Implerunt eventa fidem, teque, optime ductor,
(60) Extincto tua mors tamen & prudentia vicit.
Viderunt trepidae nova rursum incendia Gades,
Nec leviora suis; depressae fluctibus alni
Angustum fecere fretum; carchesia passim,
Disiectasque trabes resupinaque corpora ventus
(65) Iactat utroque man, refugusque a litore Nereus
Europae monstrat fractas Libyaeque carinas:
Membraque dum ratium numerant immania nautae,
Tot classes periisse putant. 0) maxima clades
Hesperiae & nullis non exaequanda tropaeis,
(70) Sed magno nimis empta tamen! vicere Batavi
Scilicet, at Batavos docuit qui vincere posse,
[p. 74]
Ille jacet; minus ipse dolet sua damna Philippus,
Et velut aequali bellatum sorte fuisset,
Componit cum classe virum; nec patria multum
(75) Baeticolis audet tales jactare triumphos:
Unde etiam merito gaudentis murmura vulgi
Fracti intercursant gemitus & foedere miro
Confusi simul affectus in vultibus errant.
Praecipue nos, turba prius tibi nota, sodales
(80) Vix premimus lacrimas, perculsaque pectora luctu
Duramus virtute tua; nunc ora recursant
Lumine pacato rapidum celantia Martem,
Nunc labor & toto divisa pericula coelo.
Ipse ego te memini quondam didicisse magistro
(85) Qualis Hyperboreum tellus proiecta sub axem
Ultima, concretis cingit quam montibus aequor,
Tandem hieme infanda & longis deprensa tenebris,
Jusserit amissam frustra te quaerere lucem,
Extra hominum famaeque vlas, cum triste sub arcto
(90) Natura pugnante chaos Scythicique profundum
Litoris atque alium reserares gentibus orbem:
Et tamen audacis miseratus fata carinae
Nubila sol ortu rupit demente, suasque
Praeveniens leges caelo caput extu lit alto.
(95) Nec minus Eoo positas sub card me terras,
Turbatum & magno Gangi mare ruraque plena
Messis odoratae cumu!is te saepe canente,
Mirabar Batavumque orantes foedera reges.
Heu quis ad aurorae popu!os adversaque nostris
(100) sidera sideribus tam clan funenis ibit
Nuntius? ereptum te nobis India tristis
Audiet, Hemskercki, regum p!angere lacertis.
Namque uh armigera jam te cum c!asse putabant
Venturum auxilio quails spectante Malacca
(105) Devictis veniam Hispanis vitamque dedisti:
Te fore qui pulsa terris pelagoque superba
Gente Tagi cunctis faceres mortaiibus aequum
Jus mans & toto merces discurrere mundo.
Sed quamquam fera mors tantos interscidit actus,
(110) Vixisti ad laudes certe satis: ipsa labores
Noctis regna tuos norunt, te Marte potentem
[p. 75]
Prima canit, te sera dies. fecunda virorum
Patria, cum dubiis prope jam fiducia rebus
Cessisset pelagi, tua tunc respexit ad arma,
(115) Ostenditque inter titulos & nomina magna
Virtuti patuisse locum. lam gloria lethi
Nobilior nullis potuit contingere votis.
Tela inter praecepta tuis animosque ministrans,
Occidis intentus perituris hostibus, illo
(120) Nu minor incubuit stratis qui victor Achivis,
Et Spartae ambiguos adscripsit sanguine fines.
Nec nos te lacrimis igitur maestisque sequemur
Planctibus, ad manes luctus nam gratior ibit
Ille tuos quo flet demersam Hispania pubem,
(125) Et Tartessiacae plorant sua funera matres.


INDUCIAE BATAVICAE.

COgnati cineres, longum mansuta per aevum
[p. 86]

SILVARUM

LIBER III.

qui habet NUPTIALIA.

EPITHALAMIUM

CORNELII van der MYLEN,
& M

SIdera jam tandem nostris cedentia votis
[p. 94]

Domum ductio

MARIAE vander DUYN,

Reginaldo Brederodio noviter nupta.

CErnitis? exuviis, juvenes, & virgine victa
Sponsus ovans Iaeta ducit de nocte triumphum.
Cernitis innuptae? Vestrum decus aurea tangit
Sponsa fores; venit aequalis deducta marito,
(5) Aequalis, sed prima tamen. lam dicite longum
Supremumque vale; vitam transitur in illam,
Vos etiam quo vota trahunt, sed vota parentum.
Vestra tamen quoque vota: quid est hoc dulcius uno?
Cernitis, ut thalamus lachrymas consumpserit omnes.
[p. 95]
(10) Dicite jam juvenes, jam respondete puellae.
    Laeta venis igitur, tam magni Praesidis uxor,
Nec te jam gemitus nec te lachrymaeque moraeque
Sponsa juvant? Tantumne tibi, tibi Dunia tantum
Tres noctes potuere? Veni puicherrima rerum:
(15) Haec te tecta vocant, haec te intra limina rursus
Osculaque amplexusque manent, & conscia lusus
Sidera, & in solem dilati copia somni.
Hic iterum molles risus blandique lepores
Et quicquid docuit prima te nocte maritus.
(20) Dixerunt juvenes, jam respondete puellae.
    Quid tibi crudelis, qualis non ante fuisti,
Sponse fuit, quod sic nostris avellere nostram
LusibuS inque tuos velles transferre penates?
Qualiter innumeros inter quae regnat odores
(25) Rore novo Zephyrisque tepens rosa: lilia quanquam
Et violae circum trepident, si carpitur una,
Quaeritur una tamen viduataque prata relinquit.
Nos quoque lam nostri fuerat quae gloria sexus
Perdimus aequales, & turba relinquimur orba.
(30) Dicite jam juvenes, jam respondere puellae.
    Cinxia, seu luno cupis Ilithyia vocari,
Cinxia matronis sed matribus Ilithyia,
Hos tibi commendat Paphia cum matre Cupido,
Hos tibi tradit Hymen. Currant innoxia vitae
(35) Stamina, da pretium meritis aequale, precamur,
Et fortuna nihil post tantos peccet honores.
Non alias melius deceat concordia mentes
Prima Deum; non ulla fide propiore ligentur
Pectora; quid valeant hic experiantur Amores.
(40) Dixerunt juvenes, jam respondete puellae.
    Aurea virginitas (nec enim te nomen inane
Credimus), unde tui, postquam coniungere somnos
Et lecti magna piacuit decedere parte,
Tam facilis jactura venit? Quam vidimus ipsae
(45) Federa jam pacti metuentem prima cubilis,
Cum vix e nostrjs raperetur moesta choreis,
Ut nunc, o sociae, praefert interrita vultu
Gaudia! Quid, nostrj num tam cito poenitet illam?
Poenitet, an cogunt etiam gaudere mariti?
[p. 96]
(50) Djcite jam juvenes, jam respondere puellae.
    Bosphorii reges, & sceptri culmen Eoi,
Quorum in Cattigenas ingentia nomina nostros
Transtulit alterius Didrici sanctissimus haeres,
Unde parens Sicco Brederodaque venit origo,
(55) Ecce ducum soboles, & vester sanguis uterque
Iungitur, & quantum Batavorum sospite fas est
Libertate potens, magni caput ille senatus,
Duniadum gener est. Dabit hic thorus ordine longo
Bis numeraturos fastigia prisca nepotes.
(60) Dixerunt juvenes, jam respondete pueilae.
    Maxima progenies, facies puicherrima virgo,
Virgo quidem nuper, sed nunc matrona vocaris,
Tune igitur nostri, & nobjscum desidis aevi
Immemor, an saitem cantus sociare iocosque
(65) Tam grave nec poteras paucas nos faiiere juces
Virgineis permista choris? Tamen ibimus omnes,
Ibimus, & felix scribemus in arbore nomen,
Nomen Nympha tuum; deerunt nec florea serta
Frondibus, & molli spirabit truncus amomo.
(70) Dicite jam juvenes, jam respondere puellae.
    Nascere fortunae promissum nomen avitae
Et patrias laudes (quanquam quis vicerit illas?)
Vince puer, prima certum genus indole monstra.
Semina virtutis, niveos sub pectore mores,
(75) Ingentes animos doctrinarumque capaces,
Invictamque suo curarum pondere mentem
Et totum genitoris habe. Veenhusius alter
In leges, & jura veni, sublime senatus
Imperium, & similes taedae meriturus honores.
(80) Respondete puellae.
    Nascere, formosae formosa parentis imago,
Par niveos vultus, par ora rubentia virgo
Fulgentesque genas, & casti plena pudoris
Lumina, sed pariter festivi plena leporis.
(85) Filia qualis ens, referes si filia matrem,
Cui par nulla solo graditur spectanda Batavo.
Mox tibi, nunc quantum nos omnes Dunia vincit,
Tempore venturo forma cedetur ab omni
Et certamen erit tantum de laude secunda.
[p. 97]
(90) Dicite jam juvenes, jam respondere puellae.
    Aeternae leges, & custos maxima legum
Curia, quam clausit flagranti Sirius astro,
Ne pacem turbate fori. Civilia cessent
Classica, longa togis discordibus otia durent.
(95) Non vacat in solitos curam perferre tumultus
Et sua castra duci. Rector jurisque forique,
Quam praestat Batavis, ferat hanc Astraea quietem,
Coniugis in gremio dum dulcia bella parantur
Et leges aliae placidis scribuntur in ulnis.
(100) Dixerunt juvenes, nec respondere puellae.


EPITAHALAMION

CASPARIS KINSCHOTII,

& Mariae de Chantraines, dictae Brouxaux.

QUae tam blanda ferunt virides suspiria fluctus?
Cur Boreas tam lene sonat? quo frigora motu
Exuit antiquos oblitus Erichthidos ignes?
Unde tener ros iste levi qui littora tactu
(5) Mulcet & in molles quae frangitur unda susurros?
Quis rubor hic? nostras quae purpura vestis arenas,
Eoo vix quanta mari? Tuus ille renidet,
Kinschoti, tuus ille dies: thalamumque jugalem
Sic natura dedit Batavum trans aequora cerni.
(10) Mollibus hinc Nereus animis, aestuque canoro
Stringitur, & memores diverso littore felix
Coniugium pinxere rosae. dum pronuba flammis
Te Flissinga tenet, regnatrix maxima ponti
Nereidumque domus: formosos nutrit amores
(15) lIla tibi. Quis tam veteri male credulus aevo,
Qui nunc Oceano neget aurea sidera pasci,
Inde novae toties raparari cornua Lunae,
Phoebeasque faces alios consurgere in ortus,
Si tibi, quae superis Bruxavia pulchrior astris,
(20) Ex Valachro deducta mari, si tantus ab ipsis
Ardor aquis? Pelago non venit gloria major,
Cum Jovis aequorei complexibus Amphitrite
Accepit dotale salum; nec Thessala Tempe,
[p. 98]
Cum Thetis Aemonium non dedignata maritum
(25) Contigit innumeras inter stipata sorores.
Tu mihi, responsant gratae cui carmina rupes,
Caeruleae Triton moderator prime choreae,
Felices ordire modos: quis suasor utrique
Instaurare thorum: quo sub duce nota retentent
(30) Gaudia. Sic fugiat rorantes parcius artus
Pistricemque tuam celeri Panopea natatu.
Sic placeas Nymphis, rauco cum murmure circa
Littus utrunque tonas, nec te tua buccina fallat.
Est inter Valachrum portus, Brabantaque ripae
(35) Nomina, subter aquas, tota secreta profundo
Vitrea Nympharum sedes, qua fine jugantur
Mosa pater Scaldisque pater, multisque refusi
Cornibus advolvunt sese majoribus undis.
Incertus color inde vadis: cumque aurea miti
(40) Redditur in pelago Phoebi radiantis imago,
Hic tantum non una dies, Thaumante creata
Virgo trahit quales arcu sitiente figuras.
Composuere Deas fluvii cursumque secutae
Najades humenti thalamos posuere sub antro.
(45) Nec minus Oceani socialis turba puellae
Exercent hic saepe choros, aut brachia lassant
Fluctibus, aut flavos siccant in littore crines.
Sic illas vidisse putant, quos insula circum
Plurima diffundit populos. Miratur in uno
(50) Nauta loco saevas adeo siluisse procellas,
Nilque notos audere truces: nec languida torpent
Aequora: sed faciles ludunt in fluctibus aurae,
Et secura tument clementi carbasa vento.
Digna Deis sedes. gemmarum fulta columnis
(55) Aula micat, certatque polo, lucemque reponit.
Huc labor, huc omnes regni coïere secundi
Divitiae, rutilant Phrygiae quo flumina limo,
Quicquid Erythraea mersum legit Indus in alga,
Quod miserante Pado lachrimat pia silva sororum,
(60) Concretaeque nives. Venus his succedere tectis,
Ipsa Venus, gaudet, quoties natale revisit
Aequor, & invehitur patrias regina per undas.
Aestus erat, multumque maris permensa Cythere
[p. 99]
Victrices dum forte rates classemque Batavam
(65) Velaque in Ostendae toties redeuntia portus
Spectat, & Hispanos ad moenia tuta sedentes,
Illic flumineis quaesitum frigora lucis
Iverat. interior nam qua spelunca recedit,
TexitUr aeternum myrto nemus: herbida circum
(70) Prata jacent. molles hic se Dea fudit in umbras
Florum fulta thoris, interdum gramina laeta
Et Zephyros juvat & fluvios audire sonantes.
Atque ibi dum curas animo, dum taedia ponti
Excutit, & blandos toties respirat odores,
(75) Tandem sidereo satiatam pectora somno
Occupat alta quies. At non gens moths Amorum
Cum genitrice jacet. Pars eminus ordine nullo
Per virgulta ruunt: pars certant missa per auras
Tela sequi, pennisque suas aequare sagittas:
(80) Aut violis implent pharetras, aut roscida ramis
Mella legunt. sunt & trepidis qui vulnera figunt
Arboribus, nulloque minas in cortice perdunt.
Mox ut quaeque fuit puerili saucia ferro,
Arbor amat: coëunt felici brachia nexu
(85) Et petit amplexus frons inclinata maritos.
Agminis aligeri lusus, dominaeque soporem:
Turbavit subitus Zelanda clamor ab urbe
Et plausus hilares exauditaeque per aequor,
Dum late silet unda, fides. Simul inscia rerum
(90) Cypris, ut haerentes oculis cessere tenebrae,
Mollibus & stratis cubito subnixa resedit:
Quid tantum cantatur? ait: quo cardine pompa
Prodit, & an nobis, pueri, sonat iste triumphus?
Astiterat pharetrata cohors, sed celsior unus
(95) Sidereo fratres supereminet ore Cupido.
Illos Idaliis Nymphae fovere sub antris
Mule simul pueros. Hunc experientia solum
Cypridos excepit gremio succosque salubres
Tradidit, & vires crescentibus addidit annis.
(100) Integer ostentat nullo corrupta veneno
Membra manusque puer. non hic intacta lacessit
Corda ferox, sensusque rudes: non pectora libat.
Sed semel exhaustos violentior ingerit ignes
[p. 100]
Defungique vetat. nondum sanata recessit
(105) Plaga prior, venas aperit cum rupta cicatrix.
Huic fert exanimes obscurior omnis Amorum
Turba faces: novat hic aliis incendia flammis.
Ante sed immemori Lethes mersatur in unda
Lampas, ut antiquae veniant oblivia causae.
(110) Diffugiunt luctus: exuritur atra doloris
Funesti rabjes, & inanis cura sepulchri.
Hic facit ut victrix mortalia corda superstet
Invidia leviora Venus saevisque medetur
Mortibus, & viduis excusat amantibus ignes.
(115) Hunc contra nec fata valent. Ad blanda parentis
Oscula tunc titubans circumsurgentibus herbis
Reptabat dubiosque pedes firmaverat alis.
Inde refert: meus iste labor, qui fertur ad aures,
Mater. & ignoras, tantis ditata trophaeis,
(120) Quis jaceat telis, quem debellaverit arcus?
Usque adeone tenet mentem sopor? ultima norunt,
Littora, victores veniunt quocunque Batavi,
Nescit adhuc quod sola Venus? reparantur in uno
Foedere bina simul nostri dispendia regni.
(125) Nec modicae coïere domus: sed origo parentum
Nobilis, & magni nobis creduntur honores.
Quem latet immensum genii jubar, altaque virtus
Kinschotii? cujus saturati nectare mores
Plus taedis ussere meis, dum laetus amoeno
(130) Pectore non omnem sinit effluxisse juventam.
Quanquam magna virum moles, curaeque fatigant
Undique, nec quisquam tantos suffecit in actus.
Hunc, qua jure suo fruitur dominumque recusat,
Patria, supremi vocat ad fastigia juris:
(135) Hunc Brabanta Themis suffragia poscit alumnum
Et leges quas calcat Iber. Geminata potestas
Arbitriis aulae. Coeli justissima cura
Terrarumque salus, princeps ingentior orbe,
Cui dat victa suos domitrix Hispania Mundos,
(140) Unius elegit curas, sanctisque laborum
Arcanis haerere dedit. Prudentia tantum,
Tantum nota fides. digestus creditur auri,
Nassaviae mandantur opes magnique tributa
[p. 101]
Sanguinis, & centum per avos demissa nepoti:
(145) Quod domino laetis de messibus area dives
Seposuit. quicquid servata Batavia donat
Sed meritis confessa minus, quas littoris Indi
Puppibus Hesperus jussae rapuere carinae
Divitias, Aurora duci quae munera misit.
(150) Hunc ego tanta parens, inter molimina rerum
Tristia deserto moerentem fata cubili,
Hortabar sperare thoros, & prisca redire
Sub juga. Nec nostris cor impenetrabile telis
Illud erat. quin gnarus, herae quid dulcia possent
(155) Oscula, quam niveis infundi dulce lacertis,
Cesserat. infelix, donec, Chantraenide visa,
Mansurae venere faces. Quam fixa medullis
Vulnera! vidisti, quoties immite recurrit
Aequor, & in mediis flammas non perdidit undis.
(160) Sic Athamantei nimium contemptor ephebus
Gurgitis ad visos ardescens virginis ignes
Incendebat aquas, exarmabatque procellam
Pectore. victrices sic qui rigat amnis olivas,
Pulvere Pisaeo lapsus procul hospita, subter
(165) Aequora Sicaniae, dilecto Naïados antro,
Intemeratus adest. ipsum mare servat amanti
Oscula, nec dulces corrumpit fluctibus undas.
Illa per infamem non una virgine pontum,
Illa per Ionios fluctus magis una meretur.
(170) Forma peti. Quis frontis honos! quae gratia visus!
Et castigato quam laeta modestia vultu
Insignes testatur avos! Non cognita nuper
Stemmata: sed meritis, & avitae conscia laudi,
Chantraenos patriis inscripsit Flandria fastis.
(175) Hinc animi, virtusque truci suspecta Tyranno,
Et mortem patriae pro libertate pacisci
Haesit post genitis. Illo quoque sanguine multum
Defletur pietas. Felix, qui crimine nullo
Tantum cum patria miser est, causamque dolendi,
(180) Quod sit civis, habet. Communi pressa ruina,
Cum leges, omnesque boni, cum jura jacerent,
Haec jacuit; secum prostratam publica fata
Subrexere domum. series hinc laeta dierum,
[p. 102]
Nec de plebe thorus paucos duravit in annos.
(185) Atque iterum luctus, sed qui mihi traderet illam.
Nunc insignis honos, nunc tandem munere nostro
Irradiat lux aita jares cunctasque subegit
Eluctata vices tam clan nupta mariti.
Non durus de more chalybs tam mollia jaesit
(190) Pectora, non Siculis hausti fornacibus ignes.
Ipse ego flaventes infeci melie sagittas;
Ipse acui Lydis attritum cotibus aurum
Et matutino petii de sidere flammas.
Hoc est coniugium, quo se Fortuna probavit
(195) Nosse trahi meritis. Quaerat licet ardua virtus
Se contenta nihil, securam sponte sequuntur
Divitiae. Veris miscet se laudibus ultro
Census & affectat titulis accedere tantis.
Iamque diem votis restat quae sola mariti
(200) Pronior axis habet signumque expectat
Eoo Carcere fraternis Phoebe succedere regnis.
Fasne tibi cessare parens? lam stare cubili
Debueras festaque caput vincire corona.
Vix Amor haec, nec Diva parens contata repente
(205) Exsilit atque Ut erat leviter turbata capillos
Peccarat quodcumque sopor sine lege relinquit.
Neglectae decuere comae: superaverat error
Quicquid cura potest. Paribus discriminat ingens
Sulcorum spatiis & apertum dividit orbem
(210) Concha, Cytheriaci donum mans. Omnis in una
Est color & niveae tractus in murice testae
Caerulei venis intenlucentibus errant.
Haec Veneri tune cymba fuit, sed concava sedes
Emollita rosis, prima quam nocte natantem
(215) Propellebat aquas referens in littora pontus
Auxiliumque viae famulantis spiritus Euri.
Mule pharetrigeri circum palantur Amores,
Mule mans Nymphae Nereides. Agminis ille
Ductor erat qui causa thoris. Hunc maximus alto
(220) Portabat Deiphin. Bipedes pars illa juvencas,
CaeruleoS haec fraenat equos, haec navigat alis.
Ipsa polo tantum resupinos aurea vultus
Haeret & a coelo nusquam movet ora Cythere.
Quaerit enim quantum cunctos suus Hesperus ignes
(225) Praeradiet, quot stent supera lovis arce puellae
Furtivumque genus, num transfuga rursus Olympi
Endymioneas invadat Cynthia noctes.
Inclusit mox portus iter sponsaeque penates
Adventu patuere Deum. Strepit aula choreae
(230) Plausibus & longe cithararum fertur imago.
lila autem (nec enim differt sibi pacta maritus
Gaudia) jamprimum thalami consederat ostro
Aequaevis erepta choris. Stola plurima circum
Primoresque nurus. At gens innupta puellae
(235) Liminis obsidunt aditus, dum jura morantur
Coniugis & cupidum dominae cervicibus arcent.
o bona simplicitas, piacidi certamina lecti
Secura nubente timent sociamque verentur,
Grande nefas, tantis nudam objectare periclis.
(240) Nectit & ipsa moras. Blandus sub corde recursat
Usque pudor tandemque viro data copia magnae
Noctis & expertae non inficianda voluptas.
Praesertim nitidae cum jam descendere vestes
Incipiunt, rubuere genae multusque per ora
(245) Sangujs jit.
Subito diffundi laetior aer
Et lux in thalamum gradientis praevja
Divae Nocturnas superare faces.
Simul ille cohort is Signifer Idaliae geniaha fulcra
Cupido Floribus innumeris & odora messe coronat.
(250) Advolitant pariter fratres violasque rosasque
Lihaque & vernos calathis gemmantibus imbres,
Aut costum casiamque serunt, aut spargere certant
Rapta revicturi phoenicis cinnama busto.
At Dea se thalamo Nymphas praegressa ferebat:
(255) Pone ferox ardensque sequi sua vota maritus
Impulit. Hunc cesto leviter parcente flagellans
Constitit aetherio juxta Chantraenjda vultu.
Ut gemini quondam vicjno cardjne soles
Divisere diem, dubiis nec constjtjt astris
(260) Quem faceret natura ducem, sic limite parvo
Tunc Veneres fulsere duae: vix luce minores
Stringebat vultus mortalis gloria formae.
Mox regina Paphi "Salve clarissima" fatur
[p. 104]
Progenies rarumque meas decus inter alumnas.
(265) Nec tibi discinctu facilem noctique paratam
Sit pudor exuto melius velamine cerni.
Sic ego te, sic iste cupit. Inconscia servet
Hunc sibi virginitas morem trepidetque coactus
Quod debet nescire pudor. Tibi nostra pavendi
(270) Munera praegrediens consumpsit taeda colorem.
Hoc unum, rudis esse, time. Jam murmur amicum,
lam molles meditare iocos, quae mutua reddas
Oscula, quo manuum jungantur vincula nexu.
Cumque animos gemini jam conciliaverit oris
(275) Halitus, amplexu cum longo fota calebunt
Pectora, ne precibus nimium contende mariti:
Cede, rogo. Tuque o sobolis, cui pignore tanto
Fulta domus, perrumpe moras, nec parce neganti.
Si bene te novi, non tradita gaudia malles:
(280) Plus vicisse juvat. Felices ludite, dulcis
Hoc sudore sopor venit, his concordia rixis.
Sic ait, & cupidos tandem committit amantes.


EPITHALAMIUM

JOANNIS BORELII,

Et Agnetis Haymannae.

SCilicet invenit non mollis praemia curae
Fidus amor; ductae per tristia somnia noctes,
Et tardi soles & mors prope visa doienti,
Sub tanta mercede placent; tuus iiie, Boreli,
(5) Sed tecum meus iste dies, nec laetior olim
Post Libycas acies & Poeni proehia Martis
Laelius ascendit currus victoris amici.
Ille ego curarum socius testisque laborum,
Cui gemitus tu saepe soles, cui gaudia mentis
(10) Credere (nam miseros sors utraque versat amantes)
Spem pariter luctumque tuil; tibi vota meaeque
Sudavere preces; quin tum cum victa dolori
Succubuit mens aegra suo, tua vulnera longe
Et rapidas febres terris semotus & undis
(15) Sensi equidem, & siquid posset vox nota mederi,
[p. 105]
Ire adeo & Valachris volui consistere terris.
Non etenim infirmis animi radicibus haerens,
Fortunae arbitrio vuigi qui pectora versat,
Nos sociavit amor, sed pun candida moris
(20) Regula corque tenax generosi semper honesti,
Me cupidum fecere tui, dum perdita quaero
Tempore funesto melioris signa metalli:
Non ahiter media quam surgens nocte viator
Obscuros lustrat cineres, tum forte micantem
(25) Scintiiiam rapit & toto fovet obvius ore.
Lam quid ego hic memorem quam tu non impiger unquam
Volvere divina fulgentem lege papyrum,
Quasque notas oriens diverso tramite signat,
Et quidquid docuit facundis Graecia verbis,
(30) Tum quae conducant populis exempla regendis,
Quo domitas gentes pacarint jure Quirites.
Nec tamen ut multis aevi monumenta vetusti
Exhausisse satis, sed saecli discere vultum,
Cura tibi & quantum nosier mutaverit orbis,
(35) Cernere; non tantis erroribus actus Ulysses
Aequavit profugus Troiani tempora belli.
Te Tamesis regnum, te dives Sequana novit,
Pannoniique amnes & primo gurgite Rhenus.
Non Itali mores animos flexere viriles,
(40) Non mite ingenium corrupit barbara Thrace.
Quam nunc dulce oculis quondam conspecta sagaci
Perlustrare animo atque alio te quaerere caelo!
Aut apud antiquae certantia moenia Romae
Byzantisque domos, rapidis ubi Bosphorus undis
(45) Distinet angusto coeuntes limite terras:
Aut qua se in ripas aestivo flumine tollit
Nilus ei a pluviis non pendent nubibus arva,
Ei vastae tenui consurgunt vertice moles:
Aut Syriae in campis, ubi limi glaeba rubentis
(50) Creditur humanam primum sumpsisse figuram.
Hic homo divino tentatus membra sopore,
Ut sibi donatum corpus de corpore vidit,
Ignotum penitus traxit vitalibus ignem.
Unde amor & gemini felix concordia sexus,
(55) Ne vita auxilio neu vita mundus egeret.
[p. 106]
Tene ego praeteream, sanctorum patria vatum,
Vagitasque deo cunas & flebile regnum:
Et quibus excedens posuit vestigia terris
Humani pastor gregis, & quibus iiie sub oris
(60) Sobria non genito mutavit pocula vino,
Laudavitque novo geniales munere taedas?
Idem ne dubita tua nunc haec foedera praesens
Approbat, hoc sponsore tibi tua ducitur Agnes
Aetatis fibs ilia suae, quam prospera fata
(65) Speratam multis, optatam pluribus, uni
Seposuere tibi. non ergo longius ignes
Dissimulat, solumque timet non grata videri.
Nunc juvat ambages durosque revoivere casus,
Postquam digna patent solacia; jaetior ipse est,
(70) Cum magno sibi constat amor. sic Persea casto
Andromede compiexa sinu vix certa salutis,
Dum pelagi meminit fremitum rictusque minaces
Pistris, ad invicti retulit se vindicis ora:
Forte etiam trepidis nequiquam exterrita somnis,
(75) Bracchia non ausa est caro substringere collo,
Vincula adhuc scopuiumque timens. felicia corda
Constantes ambo, pariles in amoribus ambo,
Vos jam portus habet, nec vobis invidet ullus
Hac quam vestra fides meruit mercede potiri.
(80) At nos per medium mare quos crudelibus austris
Jactat amor longeque jubet discedere littus,
Incerti miseros quas tandem appellat ad oras,
Si non hoc etiam nimium est, a foedere vestro
Votorumque modum, fideique exempla petemus.


[p. 107]

EPITHALAMIUM

PHILIPPI GUILIELMI

Nassavii, Principis Arausionensium,

ET

HELIONORAE BORBONIAE.

QUaesierat geminis aequales aestibus umbras,
Fessus ut excuteret solisque suosque calores,
Nassavii ductor generis placidissimus, illum
Jam nemorum exuviis plenum, jam terga levantem
(5) Venatoris equi, densis sub frondibus herbae
Excipiunt. juxta sonipes, innoxia juxta
Tela nec humano maculatum sanguine ferrum
Fons illimis adest, tenues qui sparsus in imbres
Mulcet humum, somnosque vocat, dum murmurat unda,
(10) Respondetque comis superimpendentibus arbor,
Et tot veris aves. Illic & populus alno
Et platanis nubunt laurus amplexaque vitis
Gaudet amatores in se traxisse corymbos.
At recline caput regalia nomina, flores,
(15) Aggeribus fulsere suis, crinemque jacentis
Sponte rosae subeunt, & tempora laeta coronant,
Omina fausta tori. Tum sensim crebrior ore
Spiritus in similes fragrans emittitur auras,
Accepitque locus quos non generavit odores.
(20) quis, superi, fuit iste sopor? Vix contigit ullis
Principibus tam vera quies: seu bella pavescunt
Seu cupiunt; hostis propior sedet intus, & atras
Advolvit nubes; tanto mens concita motu
Fluctuat, & nullo mutatur cura sereno,
(25) Sed turbat factisque diem visisque tenebras.
At non magnanimi confuderat ora Philippi
Poena latens: suus ille sibi somnoque vacabat.
Talis Aricino nymphis conspectus in antro
Egeriae conjunx, cujus pax publica vultu
(30) Emicat & clausi testatur limina Jani;
Talis & ipse pater; sed tunc cum nobilis obses
[p. 108]
Continuit tanto securos pignore Gallos,
Tutaque finitimis* dedit otia gentibus, ipse
Pacis certa fides: vel cum Gandavica primum
(35) Foedera, si Beigis nossetis parcere, Divi,
Speratum tulerant finem civilibus armis.
Ergo ubi corporeae vires sensusque relicti,
Dimisere animam nec jam suus artubus usus,
Quos vapor unus habet, mens in se tota recessit
(40) Purior, & magni meruit commercia coeli.
Namque illi multo spectanda in lumine fulsit
Majestas immensa Deae, quam caerula velans
Carbasus aetherio textus flammaverat auro:
Quoque comae nodatur apex, non lectus in undis.
(45) Sed coelo satus ignis erat, nec plebe petitus
Siderea, sed qui fraternum praevius agmen
Instruit, atque idem mutato nomine Solem
Nunc fugitat, nunc ipse fugat. Mox talia fatur:
Clara patris magni soboles, in maxima fati
(50) Munera, tot casus, & tot dilate per annos,
Agnoscisne Deam? Venio tibi numen avitum:
Non quam Lemniacae damnavit fama catenae,
Et Phrygium nemus & nimium venator Adonis,
Attamen alma Venus. nec tu me sanguine cretam,
(55) Aut pelago spumante putes: mihi patria Coelum,
Et pater. ipsi orbes illic, & vitrea templa,
Quaeque manent bis sex, & quae septena vagantur
Sidera, & in Borean quantum procul exit & Austrum
Flammarum, pingitque feras, hominesque figurat,
Me duce conspirant. quin & gens corporis expers,
(60) Astriferae mentes, nostris sub legibus aevum
Perpetuosque agitant motus, ac foedere junctae
Pascuntur numeris, & amico carmine gaudent.
Ast homines, quamquam haud dubie caelestis origo
(65) Impulit erecto natales ore fateri,
Multum artus & vincla gravant mensesque reducens
Orbita, mortali spatio discrimen & astris,
Suppositos premit, ac superis conflnibus arcet.
Pauca manent generis vestigia: namque ubi primum
Aetheriae pars ante animae delapsus ab alto
Spiritus irrepsit membris, habitusque caducos
[p. 109]
Induit, haeret adhuc conspectae lucis imago,
Et decor ille subit. Miseri bona perdita, tantum
Ut quaerant, meminere. Velut cum vespere sero
Excipiunt fessos vada Calpetana jugales,
Non totum tegit umbra jubar, tenuemque relinquit
Admissa jam nocte diem. vel vertice qualis
Lapsus ab aërio totis fit gentibus amnis
Limes, & imponit regnorum nomina ripis.
Mox ubi jam terris se discedentibus infert
Tethis & invitant longinquas ostia classes,
Servat adhuc à fonte notas & pressus amaris
Fluctibus agnosci tamen extra litora pugnat.
Haud aliter demersa Chao sincerior aura
(85) Scintillat. Pars magna hominum caligine caeca
Fallitur, & pulchri mendacis imagine gaudet.
Felix qui densa radios sub nube sepultos,
Me monstrante, videt: non ilium informia regna
Captivum traxere: faces non ille profanas
(90) Concipiens sontes in corpora misit amores.
Sed non degeneres animos & pectora coeli
Hospita scrutatur, meliore Cupidinis oestro
Percitus, inque illis patriam reminiscitur aethram.
Nec tantum chalybis molitur pondera, mundum
(95) Qui simulat lapis, & parili se cardine versat,
Quantum cognata trahitur mens enthea mente,
Ceu partem mirata sui. placet arcta subire
Foedera, & impressis subter praecordia formis
Permutare animas. Neque non & sexibus olim
(100) Diversis ea cura venit, flammasque ministrat.
Quippe ubi virgineo pellucens corpore virtus
Indolis, ut iiquido sub flumine purpureus flos,
Praecipue tamen os tenerum & fulgentia signat
Lumina, dulce viro, juvat iliud & illa tueri:
Sed magis ardorem species movet abdita, cujus
Effigiem roseo meditatur gratia vultu.
Tum vero Cypriis etiam geniale pharetris
Jus damus: accitur nil peccatura Dione.
Haec est, aetherio quae quondam animata calore
(110) Bis geminos molem priscam digessit in artus,
Et terras pelago discrevit, & aëre flammas,
[p. 110]
Coniugiis vinctura novis. hinc plurima foetus
Copia, dum pauper metuit Natura videri.
Haec & graminibus sese, & radicibus altis
(115) Largior indulget, vitamque in semina fundit.
In mutos abit inde greges, & cogit amare,
Et similem ex simili generando quaerere prolem.
Celsior ex imo surgit gradus: ultima cura,
Et mecum communis homo: qui mente perennis,
(120) Aequaevusque polo, non idem caetera, mortis
Legibus hanc etiam vellet subducere partem.
Ergo, ne, quicquid periit, periisset, & orbis
Aetas una feret, quos vis interna ligabat,
Horum etiam placidos quaerebant corpora nexus;
(125) Nempe animos imitata duces. hinc blanda sonare
Oscula & amplexu cupidi livere lacerti, donec legitimis praelucens flammea taedis sanctus Hymen festa velavit limina fronde. hic felix amor, haec merito mansura voluptas, (130) quam pia non uno stringit concordia nodo. Quid tibi nunc thalamos laudem, quibus omnia debes, te quoque? num referam quoties excusserit iras gentibus & dextras jungens in foedus inermes pronuba fax saevos tectis defenderit ignes, (135) aut male disiectos populos Hymenaeus in unum traxerit imperium? cur nos externa morentur? inspice Nassavium decus annalesque tuorum, ut genus a Lona veniens & fontibus Istri implerit geminum Rheni latus, unde profectum (140) longius Oceanum & vicinas despicit Alpes. tot bene pro meritis unum Fortuna jugalis hoc poscit pretium bene de te posse mereri. at tu lentus adhuc nec fratres cernis in hostem ardere & patrias armare in proelia leges, (145) magnae avidos famae, quam proh generisque suique immemores vel morte petunt! tu primus ah ortu sanguis & haud frustra pacem cui fata dederunt progenie fraudabis avos, ut jura parentum externus rapiat populorum caedibus haeres? (150) quin age, quaere toros; nec te spes irrita ludet: [p. 111]
ipsa adero, tantum aude animumque hoc omine firma: Vallibus Elysiis vidi duo maxima bello pectora concordes etiam dum vita manebat exsultare duces; cognati hic ora ferebat (155) Caesaris, iiie novem magnos in sanguine reges. ambo manus nectunt, ambo genialia figunt serta comis pulchramque nurum generumque loquuntur alterni; juvat incommunia pignora binas transfudisse domos. subolem virtutibus aequam (160) optat uterque sibi; tantum meliora paternis tempora jusque suum sine ferro posse tueri. Sic ait & vera percussit pectora cesto. textilis in cinctu iocus & solventia curas alloquia & centum pariter risere lepores. (165) Tum glauci quae forte sinus aurata gerebant principis in placidos fluxerunt iilia vultus. Hic ubi fatidici perfusus imagine somni exsiiiit, repetit visus auditaque narrat saepe sibi quaerens animo quaenam illa superbis (170) tot virgo dotetur avis, quae gratia morum, quis decor auspicibus mereatur nubere divis, nec quid amet novit, sed amat; jam dulce mariti nomen & ante oculos series immensa nepotum. Est locus Allobrogum qua se subducere montes (175) incipiunt, jaeto qua sidere Gallica tellus detumet & Latios meminit Provincia fasces; hic dites fecundat agros non flumine primo maioremve senex frustra luctatus in amnem sed Rhodani jam totus Arar; ilium eminus undae (180) exspectant Ligures. at qua se ripa recondit interior, priscas insïgnis Arausio turres erigit, emeritae sedes adscripta Secundae. aegri vulneribus, fessi sudoribus aevi haec placuit merces. illic quos struxerat arcus (185) clara triumphato Marii victoria Cimbro & cavea apparet Romanis plausa cothurnis. Has nunc iiie domos, haec iiie invisere gestit moenia regnatamque diu maioribus urbem, ut quas multa furens circum turbarat Enyo (190) restituat leges & priscos affiet honores. dumque iter est ilia, Francae decora omnia gentis noscere fert animus, quorum clarissima mundi regia sublimem variis se laudibus effert. Te tamen ante alios fama monstrante requirit, (195) incite magnanimo juvenis generate Capeto, virtutum species purissima postque penates sceptrigeros primum Gallis caput. ecqua per orbem ignorat regio quantum tibi cesserit aetas? seu cum Maeonio praelusit carmine, seu cum (200) in rerum causas & inenarrabiie totum egit praecipites annos pueroque videndam se natura dedit pectusque inscripsit honesto, quod geminas tenui distinguit limite culpas. tunc etiam cum tu latus ad regale ferocem (205) tundis equum roseo perfusus lumine quaiem Cyliarus attonitis equitem monstrabat Amyclis, in te plebs omnis genitorem & turba senilis beiligerum miratur avum. tum forte meatus scrutans aetherios, quo turbine maximus orbes (210) orbis agat, via quae stellas traduxerit ipsi indeprensa Pharo, simul adventare Philippum Borbonius vidit juvenis, non astra morantur, non polus; inceptae pereunt in pulvere formae. Quas tum nobilibus permisti gaudia curis (215) sermonum coluere vices, cum quaereret alter quis situs Hesperiae, quo sol stridere profundo creditus & quo se Nereus molimine terris inserat, avulsi faciunt ubi litora montes, cur Tagus baud ultra pretiosis effluat undis, (220) aut quis nunc Rhenum Mayors tegat iraque regni divitis in magnum quanto ruat agmine fratrem, ille autem prima narraret ah usque juventa immeritos casus, ut belli & criminis insons Musarum gremio patriaeque abreptus Iberas (225) contigerit terras nequiquam jura fidemque inciamans, quam deinde gravis custodia capto cum genitor motis natum jam quaereret armis. Interea - namque e medio monet aethere Phoebus instaurare dapes & finem ponere fandi (230) en pariter thalamo gressum Trimolia mater & virgo Condaea ferunt; stans inter utramque laeta parens subolem tacito sua gaudia vultu comparat & simili metitur fratre sororem. sic ubi numinibus geminis sedet annua Cynthi (235) sacra nec Aegaeo quaerendam visere Delon it media & centum late fumantibus aris ipsa uteri Latona sul miratur honores; hinc matrem Triviae vultus, hinc pulcher Apollo divisere sibi, facie nec cernit in utra (240) plus lovis aut cuius laudet magis illa pharetras. At simul augustae conspexit virginis ora fulgentesque comas, arcanos concipit ignes pectore Nassavius somnique in imagine visam sentit adesse deam. nec jam cessare tuendo (245) sufficit; aspicitur totas super unica mensas. hoc contra magis illa oculos in matre pudicos fIgit & instantes metuit deprendere vultus, sed dum cura subit cur soli blandior hospes, invitae rubuere genae. coquit acrior usque (250) flamma virum, ac spatiis si quando exciusus iniquis vana sibi reddit notae simulacra figurae, tum vero pallere simul gemituque profundas respirare faces. quam nunc & Arausio longe & nemora & faciles quacumque sub arbore somni! (255) nulla quies, nullus cordi labor; omnia turbat unum mentis opus; mediis quin saepe tenebris pervigil: ’Agnosco’, clamat, ’redeuntia fata: en iterum captivus ego, nec vincula possum ista queri; procul Albanus, procul horrida bella. (260) praeda quidem sed sponte feror; cur questibus aulam, infelix anime, & votis caelum omne movebas, si servire potes? libertatisne reductae paenitet, an tanti est Hispani perdere munus? o miser & quando tandem meus? en erit umquam (265) ut videat nostros leviter miserata dolores illa, nec egregiae fallax dementia formae?’ Haec secum. mora nulla, petat quin rursus amatum limen & exoptet flamma propiore peruri saepe rogans fratrem supplex maternaque saepe [p. 114] (270) pectora sollicitans dextramque amplexus utranque; ipsi quin etiam, licet hand inconscia multum dissimulet, vellet tantos facundior ignes (275) (280) (285) promere, sed jussae nequeunt procedere voces, plusque tacens loquitur. jam mollior illa rogari; et placuisse placet, sed jura potissima regi cognatae in thalamos; regis tentanda voluntas. Aggressus, (nam cogit amor prohibetque veren ’Salve’, ait, ’o non lam fato mutabilis ullo imperii bis facte parens, dum Marte tueris & dum pace foves; debes nam fortibus arm is tu patriam seque illa tibi, tantumque gubernas quantum dextra dedit cinctus victrice corona ante decus regale comas. hoc respice vultu me me oro quo tot quondam subsidere gentes vidisti bello domitas nimiumque beatos te capiente duces, cui quisquis poneret arma civis erat; miserere, tua est haec propria virtus. vitam equidem veniamque rogo; non arma secutus hostica nec Salias ausus contemnere leges (290) sed miserum quem fecit amor. non parva, fatebor, dona peto, nostros ne dedignetur adire Helionora toros Lodoici sancta propago, nec vilis tamen aut generosi sanguinis exsors foedera tanta precor; tu fortibus annue coeptis; (295) Gallia sic toto mansuram corpore pacem accipiat moresque tuos; sic arma pavescant extera, civiles concordia comprimat enses; sic faciles Mariae partus Lucina paterna maiestate notet; sceptri sic duplicis heres (300) gaudenti similes magna de matre nepotes ostentet serusque tuas transumat habenas.’ Rector at haec contra: ’Bene te sperare jubebant & tua quantumvis virtus meritura favorem & pater; hunc olim vidi laetatus amicum, (305) (320) et nunc agnovi subito frontemquc verendam, oraque: talis erat; quam non alienus ab illo tempore Nassaviis scit gens animosa Batavi, Mauritiusque tuus, scit quem Colignia mater edidit, ingentes juvenis qui surgit in actus,
[p. 115]
(310) Fraternas agitans hostili in pulvere turmas.
Cur tibi non eadem fiducia? sed quid amantem
Demoror? en dabitur. domus baud incognita nobis
Quam miscere paras; generum Trimolia sumat
Gens habet unde nurum; titubos namque inter avitos.
(315) Bosphorium juxta diadema & sceptra canorae
Parthenopes regnumque Paphi Cabibonia fulgent
Stemmata Sequanicis longe ditissima terris.
Hinc dominae genus, hinc vestri stirps alta Renati.
Tangit & iste meos sanguis multumque beata
(320) Dat tibi Borbonidas genitoris taeda sorores,
Unde fluunt Galli proceres, Germania magnos
Exspectat nunc unde duces; nil segnior illo
Tu quoque Condaeos atavis inferre nepotes
Nassaviis nostras frenent qui legibus urbes,
(325) Sis memor & geminos partu fundare penates.
Quam tibi tum laeto trepidarint excita motu
Pectora, quisque tibi voto properante marito,
Dictos stare dies felix inciuserit unus,
Abscideritque moras, cum summa minorque potestas
(330) Ad pompam venere tuam magnumque potentis
Concilium regni mensae videre jugales?
Quae nox ilia tibi, curis quae praemia lectus
Solvent, Aoniis cantabit Gailia dives
Ingeniis seu cui maior persuaserit aestus
(335) Heroas animare tubas seu dulce Thaliam
Exercere jocis, & moties figere lusus.
Nec fas interea resides tacuisse Batavos:
Namque ut praeteream patris fratrisque labores,
Per quos parta salus legesque & libera jura,
(340) Et patria & quantum Batavi sumus, hic tua Breda
Nassavias ostentat opes; hic serpit inerti
Linga vado Iambitque tuos minor Isala campos,
Mentitusque amnem fraudato Lecca parente:
Maternas ubi casta tuo sub nomine terras
(345) Et populos germana regens multum anxia, ne te
Invideat Rhodanus nobis, tamen urbibus ora
Spondet heri, dominisque parat nascentibus aulam.


[p. 116]

In discessum filiae Regis Brittanniarum,
nupltae Principi Palatino.

FOrmosae Tamesi rigator orae,


[p. 117]

Helenae

EPITALAMION,

Ex Theocrito Latine redditum, ut versus
versui respondat.



OARYSTYS,

Ex eodem Theocrito.

[p. 121]

ELEGIARUM LIBER I.

ELEGIA

AD

HENRICUM BORBONIUM,

primum Galliae Principem,

ANNO M D XCIIX.*

REgia progenies, quem Francica gentis origo
    Borboniis veteri stemmate nectit avis,
Aspice luminibus, Princeps Condaee, serenis
    Carmina sub Batavi sidere nata soli,
(5) Ingenio quae digna tuo quicumque negarit,
    Nil agit, atque reum qui fateatur habet.
Et tamen haec teneros defendi culpa per annos
    Quiverat exemplo si paterere tuo.
Nunc abs te veniam quo possim jure mereri,
    (10) Qua sperare fide quam tibi tute negas?
Namque tniumphatis naturae legibus annos
    Anticipans pueros non sinis esse rudes.
Hactenus aetatem segni praetendere culpae
    Fas fuit; auspiciis nunc decet ire tuis.
(15) Sed tamen est aliquid quod nos defendere possit,
    Istaque se impanitas quo tueatur habet,
Plebeios cupias tecum si passibus aequis
    Currere, deficient nec sine jure pedes.
An nihil est patriae dici spes altera terrae,
    (20) Tot proavos reges, tot numerare duces?
Non tantum dat regna genus famamque decusque,
    Magna sed ingenium stemmata maius habent.
Imbelles aquilae numquam genuere columbas;
    Nulla leonino sanguine cerva sata est.
(25) Emicat augustis penetralibus edita virtus,
    Duret ut aeterna nobiiitate genus.
Nos humiles animae privatis claudimur umbris;
    Obsita degenerum pectora torpor habet.
At tu, magne puer, cresces maioribus ipsis
    (30) Major, & excelsae gloria prima domus.
Plus tihi dehehunt quam donavere parentes,
    Hoc quo coepisti si pedefaustus eas.
Siqua fides vati, te Gallia principe sese
    Efferet, heu longis Gallia pressa malis!
(35) Quae nunc ille tuus positis rex sustulit armis.
    Saecula maiorem nulla tulere virum;
[p. 122]
Te videant ventura parem, tu proxime Regi
    Sanguis in illius tramite pone pedem:
[Utque tibi plus quam consanguinitate propinquus
    (40) Ipse sit, ingenium cernat habere suum.]
Ille tibi munivit iter, virtutibus ille
    Exemplum felix auspiciumque dedit.
Illius in causa meritum Fortuna secuta est,
    Noluit & caecae nomen habere deae;
(45) Tempore jam ex isto vobis sors prospera servit
    Fataque Borboniam sunt venerata domum.
Jam tibi tota cohors famuiari sponte deorum
    Incipit, ut vacuum suspicer esse polum.
Molle tibi ingenium moresque effingit Apollo,
    (50) Commodat & sociam docta Minerva manum.
[Tu quoque quantumvis properes, natura creatrix
    Eripuit munus, Pleiade nate, tuum.]
Quin, nisi falior, apes quondam nascentis in ora
    Dulcia Hymettaeis mella tuiere favis.
(55) Nunc etiam Musas festas agitare choreas
    Incluta discipuli principis aula videt.
[Suada decens divi ludit per compita Mauri
    Ternaque virgineos Gratia nuda pedes.]
Integer in terras adeo cum migret Olympus,
    (60) Interea caelum, Mars, tibi solus habe.
Forte tuis melius sacris operabitur olim
    Extera regahi tractus ad arma tubâ:
Cum Constantini Francis spohianda trophaeis
    Urbs erit (hunc metuas, perfide Turca, diem)
(65) Aut veteres Solymos & lamentabile regnum
    Asseret ense sibi vindice Gallus eques.
O si saeva semel capiat discordia finem
    Nec privata malus commoda quaerat Iber,
Quoque patet Christi divinum limite nomen
    (70) Europa interno hibera Marte foret,
Nil Scythici fastus, nil sit Saracena tyrannis
    Quaeque Muhammedes somnia finxit Arabs.
O mihi tam longae currant bona tempora vitae
    Ut videam clades, gens Otomanna, tuas,
(75) Sacraque Condaei victricia principis arma,
    Victaque inhumanae nomina barbariae;
Non mea Bargaeo concedat Musa cothurno:
    Tam celsos Syrias tollat ad astra modos.
Jordanes, te, parve, canam, cui languidus amnis
    (80) Prodiga palmiferis per vada serpit aquis,
Qualiaque umbrosae sudarint balsama valles
    Quamque Sionaei verticis aura juvet.
[p. 123]
Te feret incinctum laurum sacra tempora, Princeps
    Magne, coronatis currus eburnus equis.
(85) Quo feror, ut thyrso concussae pectora Bacchae?
    Quo rapiunt elegos fervida vota meos?
Sit satis: ut nôris quod te nescire negarim,
    Vivere mancipii me tibi jure tuum.
Atque utinam sicut satis est mea plena voluntas,
    (90) Non & monstrandi copia parva foret.
Nunc quia deficiunt vires, quod possumus unum,
    Mittimus exiguas carmina vatis opes.
[quis scit an ingenii quae nunc est parva facultas
    Imperiis posset crescere fota tuis?
(95) Herculis Argolici virtus incensa tyranni
    Jussibus a Stygia cum cane venit aqua.
Absque foret Pelia quis lasona nosset in alto
    Fatidica ventis vela dedisse rati?
Utere me tantum; dederis ad sin gula vires
    (100) Ne pereant turpi pectora nostra situ.
Fertilis assiduis ager exercetur aratris
    Prodeat utfelix qua fuit herba seges.
Sic ego si nec adhuc vacuus nec inutilïs essem
    Ingenio poteram non latuisse meo.
(105) Exiguum est fateor; sed quod prius astra negarunt
    Astra darent domino gratificata tibi.
Sic tibi rexfaveat, sic illustrissima mater
    Gaudeat & natum te vocet illa diu;
Sic tua mox virtus titulos transcendat avitos
    (110) nec superet laudes fama paterna tuas;
Sis facilisfelixque mihi; tua proxima regi
    Aspirent precibus numinafausta meis.]


AD DOUSAM,

Pro sua Republica Batava Atheniensi
atque Romanae comparata.

DOusa, Pater Vatum, miraris credo, pedestris
    Serpserit ad vestros quod mea charta Lares,
Cumque ego Musarum te sim duce castra secutus,
    Dissidii fuerit quae mihi causa, rogas.
(5) Nocturni monitus, & somma proxima vero,
    Quae Cornu, fallax an mihi misit Ebur.
Crede, Deas vidi. Sed non quas pastor ab Ascrâ
    Viderat ingenio numina amica meo.
Prima tenens aequam librato pondere lancem,
    (10) Ex cultu potui discere, Graia fuit.
Picta inerant suggesta togae portusque salumque
    Et tua cum patruo pugna, Minerva, tuo.
Hinc dictis populus pendens, hinc Curia Martis,
    Hinc Cereris luctus Persephonaeque faces. is
(15) Nec sortes aberant, nec qui pensabat Honores
    Calculus, exstantes dum premit urna viros.
Cecropis aspexi vultus, & Thesea, & illos,
    Qui bene pro patria non metuere mor.
Et Periclem, & Persis horrenda Themistoclis ora,
    (20) Porticus, & quicquid gymnasiumque dedit.
Altera victrices aquilas, & pila gerebat
    Et fasces, Latias ore imitata nurus.
Romulus in veste stetit, & Numa pictus eadem,
    Magnaque Threicio pectora vota Deo,
(25) Fabricii Deciique, & nobile nomen
    Horati Byrsaque Scipiadum bis superata manu
Rostratique Duces; hinc curia plena Triumphis,
    Inde tribunitiis plebs agitata dolis.
Mille trahebantur captorum corpora regum,
    (30) Uitima sed patriae victima Caesar erat.
Tertia lixivio flaventes iota capilios
    Ibat; in ore notae simpiicitatis erant.
Huic dabat ipse sui Neptunus jura tridentis
    Et famulas Nereus pone trahebat aquas.
(35) Ipse diu quaerens agnovi pilea tandem
    Calcatumque jugum Nassaviosque Duces
Et simul Heroas Batavos magnaeque nepotes
    Stirpis, ab antiqua nomina ducta domo.
Cum bene perspexi, Salve, mea patria! dixi.
    (40) lila nihil contra: patria tristis erat.
Mox tamen in geminas ocuiis invecta sorores,
    Infesto querulos prodidit ore sonos:
Iam satis hic vestris miles sudavit in armis,
    Cui debent aiiquid pallia, piura togae.
(45) Testis erit Felix, cum Caesare testis Aratus
    Et Cicero, ille tuum, Martia Roma, decus.
Ut taceam versus vestri sermonis, Athenae,
    Quos dedit, & Latiis carmina lusa modis.
Vos sjbi devinxit, sed nil dum praestitit uh,
    (50) Quam tetigit tenero corpore natus humum.
Hactenus induitum est: quae maxima poscimus, aetas
    Dum negat, & fern tam grave nescit onus.
Nunc humeris vires roburque accessit ab annis,
    Nunc dicam meus est iniiciamque manum.
(55) Sat piacuit Batavis Romana vel Attica Siren
    Auribus: illa tuis meta terenda rotis,
Libera qua currus victoria volvit ovantes
    Et res in roseis publica fulget equis.
Die Albae Parmaeque minas, & crimina regis,
    (60) Quae fuerint nostris causa facesque malis;
Dic socium Gallum tractosque in federa reges,
    Anglus, & in bellum quo duce miles eat.
Hinc tibi laus surgat: Batavum te littora credant
    Ultima, cum patriae nomine crescat honos.
(65) Palladis urbs pugnam pro se Marathonis in arvis
    Ceperat, & victas tot celebrare rates.
[p. 125]
Roma suis omnem subjectum legibus orbem,
    Imperii, & fines solis utramque domum.
Tum pariter cum regna tibi, cum bella placebunt,
    (70) Si sapis, a nobis, non aliunde petes.
Magnus amor patriae est, & gloria magna Quiritum;
    Laudat Erichthidum tempora fama vetus.
Haerebam dubius Paridisque exempla timebam:
    Juverit una licet, plus nocuere duae.
(75) Ite pares hinc, ite pares, me judice, Divae,
    Nobilis in scriptis triga futura meis:
Vosque valete, leves curanti seria nugae:
    Ordinibus Batavis hoc vigilatur opus.


[...]

EPISTOLA

JACOBAE BAVARAE

ad JOHANNEM PATRUUM,

Auctore Jano Dousa patre. Cui proxime
sequente epistola respondet Grotius.

In: Hugonis Grotii Poemata, collecta & magnam partem
nunc primùm edita à fratre Gulielmo Grotio.
Leiden, Andreas Clouquius, 1617, p. 180-190.
UBL 693 E 18.

INspicis? an tituli novitas vetat? inspice: non haec
    Mittitur a Tungris litera scripta tibi.
Durdrechti dominum princeps Iacoba saluto:
    Sed tamen urbs, memini, cum fuit ista mea.
(5) Omnia vertuntur: sic te Elisabetha maritum,
    Ludsenberga suum nunc vocat ora ducem.
Exclamare lubet: Quantum mutatus ab illo,
    Centronum ac Legiae qui modo praesul eras.
Ipsa ego, quam dominam agnoras, nunc spreta clienti
    (10) De patrua cogor asperitate queri.
Heu, terris spoliata meis, ac parte bonorum,
    Quae natae paulo liquerat ante Pater.
At non tantus eras, tibi cum patrona vocabar,
    Quum primum comitis nomen adepta fui.
(15) Tunc mihi spondebas operam, studiumque fidele,
    Et fore te addictum tempus in omne mihi.
Voce, manu: simul ipse Deos in vota vocabas:
    Et facere indubiam frons quoque visa fidem.
Quis non ex animo patruum haec vovisse putaret?
    (20) At tu (pro facinus) insidiator eras.
Scilicet haud uno quaesisti crimine palmam;
    In neptim patruus, in dominamque cliens.
Perfidiâ, impietate simul grassatus, & armis
Ausus & ipse tuam conscelerare domum.
(25) Scilicet hoc fuerat, propter quod praesul, iniquo
    Obsidio à Tungris cum premerere tuis,
Fratris ope, exemptus discrimine, redditus urbi es
    Ipse tuae, & poenas gens inimica luit:
Ipsius ut natam, vindex cui proximus esse
    (30) Debueras, armis persequerere tuis?
Esset ut officii mea tanti iniuria merces?
    Ah, nolim manes hoc meminisse patris.
Quid precor? Ah, patrii meminerunt omnia manes,
    Teque reum jam nunc proditionis agunt,
(35) Ingratumque vocant, dignum nec honoribus illis,
    Expensos toties quos tulit ipse tibi.
Ipsa ego, quanta tibi, praeter legata parentum,
    Commoda, quos titulos gratificata fui?
Muneris est nostri denis quod millibus auctus:
    (40) Cum Leda Arkelius quod tibi servit ager.
Muneris est nostri, Belli quod nomine Montis
    Accessit titulis Hannonis ora tuis.
Scilicet auctus ope hac in nos uti cornua vortas
    Exitioque ipsi sint mea dona mihi.
(45) Sic insperato passa (heu) sum vulnus ab hoste,
    Natricem in proprio visa fovere sinu.
Quid tamen hoc mirum, patruo si credula neptis
    Falsaque flaminea faemina fraude fui?
Blanditiae id fecere tuae: me frontis honestas
    (50) Impulit & tutuli pontificalis apex.
Credidimus scriptis consignatisque tabellis,
    Pollicitis testes addiderasque Deos.
Teutonicam certe illa fidem promissa mereri
    Visa neque in patruum suspiciosa fui.
(55) Necdum etiam mentis violentae eruperat aestus;
    Heu, in perpetuum debuit ille premi.
Arkelium (memini) quum perfidiae ipse notares:
    Exemplis peccas turpius ipse tuis.
Quin grates etiam nobis (veterator) agebas,
    (60) Promam adeo extollens munificamque manum.
Fassus ad haec, quod spe plura & maiora dedissem,
    Nomine quo nobis debitor usque fores.
Heu, ubi avita fides dominae jurata Iacobae?
    Vae miserae quoties haec iteranda mihi.
(65) Hoc erat, hoc igitur, quod jam trieterida nonam
    Usque sacerdotis munia spreta tibi?
Ex quo Tungrorum delectus episcopus audis,
    Testatus titulos hos satis esse tibi.
Obsidii caussa illa tui Legiaeque rebellis -
    (70) Hei, quanto patri constitit illa meo!
Testis inundatus civili sanguine Mosa -
    Ah, nolim Tungros hoc meminisse tuos.
Quos pater obsessa nisi summovisset ab urbe,
    Quis tibi defecto (quaeso) tulisset opem?
(75) At tu si incolumem voluissent fata Iacobam,
    Perpete debueras obsidione premi
Flaminiique vicem multo sufflamine stringi
    (Declivi usque adeo tramite) dignus eras.
Noluit hoc genitor fidei non immemor unquam,
    (80) Pontificem cathedrae restituitque suae.
Non quia tu dignus, sed enim quia candidus ipse:
    Quam dispar fratris moribus ille sui!
Te vacuum siquidem prava ambitione putavit,
    Nec cadere in fratrem tam grave posse nefas.
(85) Quamquam etiam tibi praesumptae, dum viveret ipse,
    Multa potestatis jam data signa forent.
Primum, quod sacris praesul dare nomina nolles:
    Hoc animi indicium sceptra petentis erat.
Flaminis at quanto satius te munia fungi
    (90) Et dare in augustos thura merumque focos.
Quam tot colla ducum ferro demessa virumque
    Millia tot nutu strata videre tuo?
Tunc, cum caesorum calcares victor acervos,
    Mosa cruentatis decolor iret aquis.
(95) Nam quid ego hic Wordae referam munimina, paullo
    Annuerat precibus quam pater ante tuis -
Hac lege, ut conclave inibi & nova tecta locares.
    Pro conclave sed arx aedificata tibi.
Nec tamen offensus tantae pater augmine molis,
    (100) Aemula Hagesteinae jam licet illa foret.
Contentus dicto te dimisisse iocoso,
    Tuta quidem hospitio tecta locata tibi,
Cauto opus esse tamen, sibi ne haec substructio porro
    Aut soboli accideret exitiosa suae.
(105) Vera pater monuit - mallem aedificare vetasset,
    Vel coeptum potius impediisset opus.
Una dies tantam potuit subvertere molem,
    Vix lustri spatio quae properata tibi.
Unius edicti tantum effectura potestas,
    (110) Germani ambitio sic reprimenda fuit.
Ille quidem prudens praevisa pericula pridem
    Consiliis studuit antevenire suis,
Conventu indicto generi post funus acerbum -
    Deficit hoc uno nostra querela loco:
(115) Hostica quod facere ausa manus, mihi scribere mors est.
    Sic mihi, sed tecum mors properanda fuit -
Indicto conventu igitur se nempe putavit
    Sat sibi, sat natae consuluisse suae,
In sua si proceres jurati verba frequentes
    (120) Signarent scriptas publicitus tabulas.
Quarum summa fuit, ipsum si fata vocarent,
    Nullius subdi se ducis imperio
Passurus quam (Guillelmo quae nata) Iacobae:
    Quattor haec populis una futura satis.
(125) Ordo omnis juravit in haec maiorque minorque:
    Oppida, praetura, nobilitasque frequens.
Ille quidem haec cautae, sed enim quae cautio contra
    Insidias potuit cui satis esse tuas?
Quae tamen, o, te saeva animi fiducia, praesul,
    (130) Induxit nepti bella movere tuae?
Quaeve tibi attonuit aures Bellona flagello?
    Regis an haec quoniam res bene cessit avo,
Te quoque sperasti, viduam dum invadis & orbam
    Successu usurum post duo secla pari?
(135) Caussa mea est dispar: invitis civibus Ada
    Lossensi fuerat virgo jugata thoro.
Admissum quid tale mihi? Patria auspice nupsi
    Delphino, cui me tradidit ipse pater.
Quem nisi facta manu mors invidisset amanti,
    (140) Haud mihi jam patrui bella timenda forent.
Improbe, quid rides? Nisi me praesagia mentis
    Decipiunt, eadem te quoque fata manent.
At nihil ille mali meritus, tibi debita poena haec:
    Fas, noxam aequo animo qui meruere pati.
(145) Quid? Non audisti scelus hoc quae exempla sequantur?
    A patruo at poteras doctus id esse tuo!
Hunc etiam viduam Marte infestare parentem
    Imperii vecors exstimulavit amor.
Ille tamen victor (fateor), sed respice finem:
    (150) Eveniat nostris hostibus ille furor.
Scilicet Hamatorum & Asello nomina pisci
    Quae debet nostrae hinc factio nata domi.
Quae tibi nunc cordi est; quam tu praeponere nepti
    Audes, Egmondis fretus & Herculeis.
(155) Queis mala tot nostri retulere accepta parentes,
    Imperio ut taceam tot data damna meo.
Horum ope Gorcomium portas tibi nocte reclusit,
    Captaque non aegre proditione sua est.
At non perfidia longum laetata suorum:
    (160) Di melius, ludus quos violare tibi est.
Ut meriti poenas certe hic solvere nocentes:
    Guillelmum ante alios scis cecidisse tuum;
Guillelmum frustra contra sua frena tenacem,
    Ultimus Arkelii nominis ille caput.
(165) Demens, quem non exilium, non arcta parentis
    Vincula fortunae commonuere suae.
Tu quoque vindicibus nostris dabis improbe poenas.
    Statura, hei, quanto perfidia ista tibi!
Nam tibi quem posthac ausis sperare fidelem,
    (170) Ipse nec exemplis anxius esse tuis,
Dum mihi juratos satagis corrumpere cives
    Nobiliumque animos conciliare tibi;
Hisque novas tabulas, illis addicere praedam,
    Hos prece & armatis sollicitare minis;
(175) Proscriptos trahere in partes, queis non modo inulta,
    At sua laudi etiam flagitia esse jubes,
Imperia his fascesque & publica munia mandans,
    Municipesque qrmqns in mea damna manus.
Iam constare tibi gratis coepere clientes,
    (180) Pollicitis dites quos facis esse tuis,
Aurea (militiae decus) his calcaria donans,
    Quidquid & aurati ferre solent equites.
De nostro largiris opes, largiris honores,
    De nostro miles, quae meret, aera capit;
(185) Hostica dum patrias circumfers arma per urbes,
    Iniicis & dominas in mea jura manus.
Omnibus insidians: nec te Goilandia, nec te
    Arx Wordae ulterius vel tua Narda capit.
Nec mitra venerandus ades (uti praesule dignum),
    (190) Nec nivea innocuos velat aluta pedes.
Principis in morem, turmis stipatus & armis
    Incedis, niveo conspiciendus equo,
Et (tanquam comiti) tibi fulvae insignia clavae
    Praeferri, pompa te comitante, jubes.
(195) Haud aliter quam si, non ut nunc patruus, ipse
    Germano frater sed mihi jure fores.
Ornatusque meis (cornix Aesopica) plumis,
    Ostentas vires, ambitiose, tuas.
Quo (Lymphate) ruis? Sacra te celebrare decebat!
    (200) A sacris distant quam procul arma tuis?
At vidua es patre orba, inquis: scio, non nego: quid tum?
    Tutelaene igitur credor egere tuae?
Quid faceres, nisi, adhuc coleres dum sacra, profanae
    Tutelae tuus hic indiguisset apex?
(205) Iam pupillares aetas mea transiit annos,
    Hinc tutore mihi nil opus ese scias.
Utque sit, haud patruo mihi opus Tutore: Brabantum
    Malo ducem, nobis hic capiendus erit;
Vel patruo invito (faveat dum Roma), parentis
    (210) Germano genitus sit licet ille meae.
Nam quid agam potius genitore orbata viroque:
    Parte etiam regni jam viduata mei?
Expectemne, mihi dum te quaerente maritum,
    Contingat taeda principe dignus Hymen?
(215) Tene inquam, neptim quo non violentior alter
    jure thori atque opibus despoliare suis?
Idque fuit, cur depositis mitraque pedoque
    juncta tibi incestis Elisabetha thoris,
Cuius & ipse sacro sobolem de fonte levaras.
    (220) Quid facis? Ah, non sic uxor habenda tibi.
Connubii tabulas, dominam cum dote propinquis
    Redde suis: Nemesi vindice digna facis.
Nec vidua Antoni est Apicato digna marito,
    Nec gener hoc cuiquam more parandus erat.
(225) At tibi visa parum haec, nisi nostra in commoda pecces
    Insuper ac neptis impedias thalamos;
Brabanto infensus, qui me defendere, quique
    Flagitiis posset obvius ire tuis.
Vincla sed ambobus cognati sanguinis obstant.
    (230) Quid refert nova dum vincula nectat Hymen
Et mea Romanus firmet sponsalia praesul,
    Ultima quae patris vox morientis erat?
Quae placuere patri non est mihi spernere honestum,
    Invidiam thalamis detrahit ille meis.
(235) Nec tanti mihi taeda, salus se publica tanti,
    Crimine quae pessum se dolet ire tuo,
Tempore jam ex illo postquam (auspice Sigismundo)
    Transiit in thalamos Elisabetha tuos,
Schismaticis dum consiliis & Caesare abutens
    (240) Arbitrii Papam non sinis esse sui,
Caesare ad imperii corpus post funera patris
    Persuaso sceptri res rediisse mei.
Scilicet Hollandi solii hunc non esse capacem
    Sexum. Quid mirum? Res agit ille tuas!
(245) Quo, nisi uti patruo mea praedae heredia cedant
    Et patriae nobis praeripiantur opes?
Hic scopus est, acies in quem tua diriget arcum,
    O, ego tanta negar posse videre mala.
I nunc, & sceleri tutelae obtendere velum
    (250) Perge tuo; & populo, non mihi verba dare,
Tune, cui gladios cui tela intendis & ignes;
    Huic, (rogo) vindiciis vis opus esse tuis?
Cuius in exitium curvis Iovis unguibus ales
    Imminet (impulsu concitus ille tuo),
(255) Pontificem exterrens, rebus ne causa novandis
    Assensum taedis commodet ille meis.
Frustra. etenim haud segnis viduis succurrere praesul.
    Dî melius, similis non erit ille tui.
Tutelam affectas? quid, si cum infante puellâ
    (260) Res tibi, vel vidua desipiente foret?
Tu tamen hoc aures fuco mulcere Batavas
    Ausus, & insidias dissimulare tuas.
Scilicet id fuerat, Leccae cum nuper ad oram
    Concilium indictum municipale mihi.
(265) Testis, quae Bellis urbs nomina ducit ab hortis:
    Legati a populis huc coïere tribus,
Huc proceres quantum est, cum nobilitate frequenti:
    Visus at hîc causae nemo favere tuae.
Excipe, jam ante tuis quae pars obnoxia justis;
    (270) Excipe & Egmundos Arkeliosque tuos.
Sic Patrui sic passa mei tutela repulsam,
    (Gratia Dîs) juris sic ego facta mei.
[p. 135]
Legitima Hannoniae a Batavis sic reddita princeps
    Auspiciisque meis res mea coepta geri.
(275) Nec cessare tamen placitum tibi: scaeva cupido
    Obstitit, & regni non moderatus amor.
Sic tibi Durdrechti patuerunt maenia primum,
    Personam fronti detrahit illa tuae.
Hanc tua proscriptis pietas patefecit asylum,
    (280) Damnarat frater quos capite ante tuus.
Ille quidem capitis sontes damnarat, at a te
    Non tantum his noxae gratia facta suae,
Sed nova tecum etiam sociatae in faedera dextrae;
    Faedera, fautores non habitura Deos.
(285) Hei mihi, quid dignum scelere hoc & talibus ausis,
    Aut tibi quid tanta pro feritate precer?
Quid, nisi uti pergas? Primo ut quoque tempore possis
    Praemia pro meritis aequa referre tuis.
Perge (uti coepisti) strages cumulare tuorum,
    (290) Perge animum nostris exsatiare malis.
Nil moror: in superos periurus, perfidus in nos,
    Impius, ingratus non potes esse diu.
Non potes, ultores homines habiture Deumque,
    Impia qui pariter, tum pia facta videt.
(295) Nec minus ultores manes habiture paternos,
    Hisque simul poenas & luiture mihi.
His, inquam, quos vel periurae crimine lingua,
    Perfidia placuit vel violare tibi.
Interea, (sponso dignas expraesule) neptis
    (300) Delitias facias Caesariana tibi.

Responsum Iohannis Bavari ad Iacobam.

[Antwoord op de brief van Dousa.]

MItto, Iacoba, potes mihi quam debere, salutem
    Patruus, & quanquam non sinis ipsa, tuus.
Faemineos questus & verba minantia legi.
    Ista tui sexus scilicet arma moves.
(5) Stulta, quid insanis? quis curatoris egentem
    Te neget, haec ausam scribere verba viris?
His ego terrerer, quem non Arduenna rebellis
[p. 136]
    Terruit, excusso Mosa nec ipse jugo,
Condrusonumque ferox acies, Eburoque tumultus,
    (10) Contemtrixque necis Parvisiana manus?
Nunc tamen ecce tui Thuridres mea signa sequuntur.
    Tunc dubium Legiae Praesul, an exsul eram.
Exsul eram certè. Traiecti maenia testes,
    Obsidio sedes nobilitata meo.
(15) Nec tamen extremis animi fiducia rebus
    Defuit, aut sociae, quîs erat usus, opes.
Nam Nemetocernâ venit mihi miles ab urbe,
    Sequanicaeque mihi concinuêre tubae:
Nec miserum fratrem pietas Guilielma reliquit.
    (20) Dissimilis natae quam fuit ille pater?
Non pudet, & fateor: nec enim benefacta meorum.
    Noscere, more tuo, fastus & ira negat.
Si tamen huic merito, vel si quae plura fuerunt,
    Gratia par factis nulla relata meis,
(25) Umbra dabit veniam: quo me pia jura vocabant,
    Sanguinis oblatum munus obire vetor.
Saepe mihi frater lacrimis ita dixit obortis:
    Per proavos Boia nomina nata domo,
Per tibi quae casto caput infula velat amictu,
    (30) Per defensa mea Tungrica sacra manu,
Sit natae tibi cura precor, rerumque mearum,
    Cum cinis, & Batavis flebile funus ero:
Unica quae nobis sceptri tam divitis haeres,
    Quam vereor tantas ut bene servet opes.
(35) Nunc tamen, heu, vidua est, & tunc erit orba parente.
    Sed vidua auxilio ne sit & orba tuo.
Audiat hoc caelum: Non armis commoda sector.
    Quod mihi legatum vindico, cura tui est.
Quam bene sanctarum voluit prudentia legum,
    (40) Vivat ut arbitrio femina nulla suo!
Nam quota pars animi superest, ubi sola libido
    Imperat & pietas officiosa nocet?
Quid facerem? posco, quod jus dabat: arma moventur.
    Debitus an sperni se patietur honos,
(45) Aut apud agnatam plus me Brederoda valebit,
    Contemptusque mei testis inultus ero?
[p. 137]
At neque Dî voluêre: Ferox tuus ille momordit
    Pulveream multâ caede cruentus humum.
Ille ferox jacet, Egmundis sua regna Vianam
    (50) Ausus, & Herculeis aequiparare meis.
Digna quidem auctor habes civilis praemia belli,
    Et tua jam tanti constitit ira tibi.
Tu tamen infelix, & adhuc oblita tuorum
    Quattuor, heu, populis funera quanta paras!
(55) Quae scelus hoc olim non detestabitur aetas?
    Femina tutorem ne ferat, arma tulit.
Sume colum, lanamque manu. muliebria nescis
    Gesta, nec ad fusos, & tua fila redis?
Haec te cura decet, non fines Marte tuendi,
    (60) Publica nec moles, imperiique labos.
Ille nec Augustam passus regnare, nec Adam.
    Nunc Batavus leges audiet ergo tuas,
Zelandosque regent, & duros Hannonas, inter
    Pensa puellaris jura petenda chori?
(65) Nonne truces populos, & quod vicinia bellum
    Jam parat, & circum tanta pericla vides?
Accipe me socium, defensoremque salutis,
    Quae sine me nunquam tuta futura tibi est.
Quid mihi te tumido patronae nomine jactas,
    (70) Promissamque refers voce, manuque fidem?
Sive cliens tibi sum, tua me sine jura tueri:
    Sive tibi patruus, patris obire vicem.
Quid mihi perfidiae non cessas fingere crimen,
    Ingrataeque reum proditionis agis?
(75) At non talis eram, mea cum victoria priscus
    Iselsteiniacae concidit urbis honor.
Area nunc, vestris prius arx fuit aemula rebus,
    Egmundos nolim quod meminisse meos.
Tunc tibi praesidium, columen, tutela, receptus,
    (80) Exemplum fidei nobile solus eram.
Nunc ubi tot grates, blandumque sonantia verba?
    In Lethes tacitas an tulit auster aquas?
An quia proscriptae sum nobilitatis amator
    Invidiam nobis concitat ille favor?
(85) Principis egregii laus est succurrere lapsis,
    Supplicibusque suis ferre libenter opem.
[p. 138]
Exutaene bonis, & non aliena petentis
    Perpeterer turbae pondus abesse preci?
Non majoribus illud, avo nec Caesare dignum,
    (90) Saevitia ingenio nec facit illa meo.
Exsulibus favi, memor exsul & ipse fuisse,
    Meque mei quondam movit imago mali.
At te, quae miseris insultas fronte superbâ,
    Maxima fortunae vindicis ira manet.
(95) Quid faceres, siquam meruissent crimine poenam,
    Caussa nec aerumnae civica bella forent?
Non ita pacatum capiet discordia finem,
    Quae toties nostris tam male cessit avis.
Crudelis soboles magis, an magis impia mater?
    (100) Crudelis soboles: impia mater erat.
Vos etenim Valachri portus, & littora testes,
    Qua mare purpureis decolor ivit aquis.
Mosa peremptorum tantum non stratus acervis
    Visus ad aequoreos tardior ire sinus.
(105) Quin sensêre suas & Delphica moenia clades,
    Worcomiumque suas, Gorcomiumque suas.
Haec mala non ulli metuent me praeside cives.
    Dissidiis finem ponere culpa mea est.
Sive quis a Pisci, seu nomina traxit ab Hamo,
    (110) Ille, vel hic cura compare dignus erit.
Obiicis & taedas, mulier, tua crimina nobis.
    Ex animo, taedas tu scelus esse putas?
O utinam; neque enim nunc desolata marito
    Lugeres vidui tristia damna thori.
(115) Amplexus mors atra tuos livente veneno
    Abstulit: ille suum concidit ante diem.
Nonne vides? Fato non sunt tua gaudia cordi,
    Funestâque venit cum face dirus Hymen.
Tu secura tamen patriae connubia rursus
    (120) Sollicitas, & te jam novus urit amor,
Incestoque tuis certas imponere fulcris
    Federe, communis quem tibi jungit avus.
Regia progenies audax in bella Philippus
    Antoni fuerat, Margaridisque parens.
(125) Joanni pater est Antonius: at tibi mater
    Margaris, & fratri federe juncta meo.
[p. 139]
Proxima quam series, amitinaque jungit origo,
    Ducere fas illam Pontificale vetat.
An quia forma placet, quia te tenet improbus ardor,
    (130) Cedent sacra tuis jura cupidinibus?
Scilicet ut regnet Batavis Brabantus in arvis,
    Indigenasque jugo gens peregrina premat?
Avertat Deus, & terrarum magnus in orbe
    Curio divinas jussus obire vices.
(135) Signa canant potius. campis hastata vagentur
    Agmina: Durdrechti surgat in arma furor.
Herculidum ditio, & Wordenae nobile castrum,
    Et tu cum Goio milite Narda fave.
Fallor? an Oceano demersi conscia Mosae
    (140) Brila mihi, & famulis Rottera cedit aquis?
Cedit: & haec omnis comitem me sponte salutat,
    Submittitque meis fascibus ora caput.
Est aliquid caussae populos habuisse faventes:
    Caesaris affinem plus meruisse thorum.
(145) Quod cognata negat, thalamus dabit. Ibimus ergo,
    Ibimus, & Batavûm regna triumphus erunt.
At tu quae nostram sprevisti perfida curam,
    (Nam pudor est vilis jam tibi) quaere virum.
Dos tibi sit, sanguis; lecto sacra carmina, dirae:
    (150) Taeda, rogus patriae. sint rata vota precor.
Sint rata vota precor, facio quae patruus auspex.
    Bellona thalamum conciliante premas:
Coniugioque tuo sis non semel ipsa superstes,
    Oderis & peius quae male semper amas:
(155) Tunc quoque cum velles haec irrita federa, durent,
    Nec viduae nomen jam viduata feras:
Et quia vir tibi re nunc est pretiosior omni,
    Sis geminis uno tempore juncta viris:
Rursus &, o, rursus, tua, teque libidine perdas,
    (160) Et subito sit amans hostis, & hostis amans.
Plura petis? diro peragas in carcere vitam,
    Inque tuas clades, cum fugis inde, ruas.
Sit fortuna levis vultu semel usa benigno,
    Sitque Deae constans in tua damna fides.
(165) Denique cum terras consumpseris, aequora tentes,
    Sitque sali eventus, qui fuit ante soli.
[p. 140]
Pauper, inops lateas, rerumque & honoris egena:
    Umbra tui restes, & moriare diu:
Et tua plus solito ne non te principe possit
    (170) Terra queri, pelagi fluctibus arva natent.
Ipsa parens in te rerum natura rebellet,
    Adiuvet & fati tristia fila tui.
Si potes (ut summo claudatur epistola verbo)
    Haec ubi percipies vera, valere, vale.

[....]
[p. 140]
[p. 142]

AD POTTEIUM

ELEGIA.

CArmina perlegi domino te digna locoque,
    Qualia Lugduno mittere Musa solet:
Quae nisi sollicito scirem dictata dolori,
    Tranquilli possem credere vatis opus.
(5) Sic etiam facili cecinit sua tristia versu
    Pulsus ad Euxini Naso sinistra freti.
Sed tamen Arctoi gelido sub frigore plaustri
    Nequitiae poenas pertulit ille suae:
[p. 143]
Te pietas, & fata premunt crudelia, nec sunt
    (10) Posteriora tibi carmina, causa prior.
Nam finem sibi damna negant semperque sequendo
    Crescit, & in cumulum proficit ipse dolor.
Scilicet ut possis animo delere sororem,
    Eripienda tibi jam quoque mater erat?
(15) Tu tamen his major fortunae pectora regno
    Subtrahis atque animo praecipis ipse tuo,
Triste negans quicquid nescit ratione caveri,
    Nec mala confessus posse nocere bonis.
Mens fuit aequata tecum pietate parentem
    (20) Exanimem lachrymis condecorare meis.
Mens fuit & tristes Eiegos donare, sed illud
    Officium laudes eripuere tuae.
Quis tibi det fletus nec discat justius abs te
    Fortiter ad caros posse dolere rogos:
(25) Nec natum praeferre viro donataque sanctis
    Manibus, hac saltem qua licet astra sequi.
Otia qui quondam poteras reperire Camoenis,
    Cum quateret matris viscera dira lues,
Et te teste mali jam desperata jaceret,
    (30) Summaque votorum cum foret una mori,
Quanto nunc melius spernes lugere sepultam,
    Parte tenet patrium quae meliore polum?
Crede mihi, tunc cum tot morbis pervia mater
    Languida vix aluit membra, cadaver erat.
(35) Vivere jam coepit caelo terraeque reliquit
    Exuvias tantum, sed nihil illa sui.
Nos miseri gens flenda sumus: lugere beatam
    Invidiae speciem desipientis habet.
Nil opus est sacris solatia promere libris,
    (40) Omnia quae memori condita mente tenes.
Humanae siquid poterunt tamen addere curae,
    Consilio sit, & huic quantulacunque fides.
Funereas moneo taedas mutare jugali,
    Sanguinis ut thalamo damna repenset amor.
(45) Jam desolatos reparet nova nupta penates.
    Haec soror, haec mater, plusque erit una tibi.


[p. 144]

EPISTOLA PALLADII
Ad
THAUMANTIAM
patri suo nubentem.

SUme, novercales sed si prius exuis iras.
    Est haec Palladii littera scripta manu.
Nec volo te falli, non est manus ista mariti:
    Spes tamen, heu memini, cum fuit ista mihi.
(5) Et fuerat fortasse tibi, nisi crimina tantum
    Perfidiae fictus dissimulavit amor.
Quid queror, aut quorsum? nec quid prodesse querelae
    Jam possint video, sed tamen aequa queror.
Perdidimus vires odii, solamen amoris:
    (10) Perdidimus pariter teque tuamque fidem:
Omnia consumsi: levis est jactura querelae,
    Sicui nil praeter verba perire potest.
Iuro, tibi toties juratum numen Amoris,
    juro tuam vitam, vita, tuumque caput,
(15) Blanditiasque tui vultus, oculosque loquaces,
    Et quicquid melius te meminisse putem.
Nec potui sperare nefas, nec credere possum,
    Sed videor somnis invigilare meis.
Ille recens luctus se non capit: omnia tento,
    (20) Indignor, dubito, deprecor, oro, queror.
Ah leve foemineum semper genus! illane quondam
    Basia dicta mihi qui ferat alter erit?
Atque utinam quivis non tam mihi proximus alter:
    In socio majus crimine crimen habes.
(25) Si libuit peccare tibi, sine patre licebat.
    Invidiâ causam praegravat ille tuam.
Hoc mihi quod nostros simul incestatis amores
    Hoc dolet, haec irae maxima causa meae.
Si tamen, o, possim satis hoc odisse quod odi.
    (30) Quid faciam, in tanto vulnere laesus amo.
Ipse dabit veniam pater, aut peccavimus ambo.
    Hoc ego rivali judice tutus ero.
[p. 145]
Compare judicio placuit tua forma duobus:
    Jure quidem melior causa prioris erat.
(35) At nunc ille meos oculos, mea vota secutus,
    Tantum degenerem non probat esse sibi.
Nil ego commisi, nisi quod constanter amavi:
    Haec quoque, si qua fuit, non mea culpa fuit:
Nam tua tam blandae quem non cepisset imago,
    (40) Et teneri risus, aptaque verba joco?
Quis non amplecti graciles desideret artus,
    Et tam purpureis basia ferre genis?
Adde, quod ingenio cunctis praelata puellis
    Haec quoque non stultis dote placere potes.
(45) Fecit & hoc ut amem, quod me quoque rebar amari:
    Heu nimium juvenes credula turba sumus.
At quis non lachrymis oculisque fatentibus ignem
    Crederet, & verbis muneribusque tuis?
Oscula non referam pressis haerentia labris,
    (50) Et niveum pectus, virgineosque sinus,
Pluraque quae vidi nondum bene visa parenti
    Praetereo: tangi vulnera nostra negant.
Iustior erroris fuit excusatio nostra,
    Quod mihi non soli sit simulatus amor:
(55) Conscia scit genitrix quae cum te saepe moneret
    Complexus fugeres, alloquiumque meum,
Cautior aut saltem, si non immitior esses,
    Audiit hoc unum, non patienter amo.
Quo gemitu nostras tuleris, qua fronte tabellas,
    (60) Scit soror, officiis fida ministra meis.
Me quoque felicem chari dixere sodales,
    Et placui vulgi suspicione mihi:
Nec tamen assensi, leviter mea vota negavi,
    Cumque alios vellem fallere, falsus eram.
(65) Est mihi, plus auro spectandum munus an arte,
    Quod demtum dextrae fert mea dextra tuae.
Tu mihi (nam poteras demi prohibere) dedisti.
    Tunc quoque, cum finxi reddere, tristis eras.
Forte puellares inter mihi juncta choreas,
    (70) Ausa palam pignus dissimulare tuum,
Hoc, ais, unde tibi? spolium, non ambigo, carae
    Virginis, aut cupidae munus amantis habes.
[p. 146]
Hoc ego sub vinclo socialia vincla recordor,
    Illaque quae tulerant brachia pacta mihi.
(75) Nec minor asscriptas servat mihi cura tabellas,
    Te fore pollicitas tempus in omne meam:
Has ego pro domina complector & oscula jungo,
    Has comites nostrum semper habebit iter.
Hei mihi quod pariter nequierunt verba teneri,
    (80) Voxque sibi gemitu testificata fidem.
Qua te non alios juvenis sperare lacertos,
    Primaque jurabas gaudia ferre mihi:
Tradita quae ventis & trans mare vecta Britannum
    Tam procul, heu, nullo sunt reditura die.
(85) Crede mihi, constant nulli periuria gratis,
    Crede mihi ultorem res habet ista Deum.
Audio jam vestros morbo flagrare penates,
    Et praetentatum funere virus ali:
Quod metuo dicam: sint omnia vana timori:
    (90) Perfidiae poenas exigit ista lues.
Parcite formosae, fatales parcite flammae:
    Non ego sum tanti; sit metuisse satis.
Cui tamen heu parco? quae me furiavit amantem,
    Simplicitas nuper cui mea ludus erat.
(95) Usque adeone tuis igitur res digna triumphis
    Figere de nostro corde trophaea fuit?
At puer & certe rudis haec ego miles ad arma,
    Nullus & a tanta proditione metus.
Vix dum terna mihi qumquennia fecerat aetas,
    (100) Iamque quid esset amans nescius, istud eram:
Insidiata mihi teneris tu protinus annis,
    Seu levis ille fuit, seu simulatus amor.
Perfida quid merui? tibi quod primordia flammae
    Laesaque non alio corda calore dedi?
(105) Hei mihi cur unquam Tungrorum venimus urbem,
    Conjugii festas concelebrare dapes?
Depositum fatale, meae Thaumantia curae
    Credita, nec solum nos sociavit iter:
Haerebam lateri comes, & tibi nostra vacabat
    (110) Lumina, te nostrae sustinuere manus.
Inde mali labes; in me sine fraude Cupido
    Integer, & praesens cum face venit Hymen.
[p. 147]
At tibi Tisiphone succendit corda veneno,
    Impressitque suas dira Megaera faces.
(115) Pallida me macies, gemitusque è pectoris imo
    Prodit, & injussae quae maduere genae.
Ingenii nec cura mihi, sed triste veternum
    Obsidet, & residis pectora torpor habet.
Tu prohibes animo solitas evolvere leges,
    (120) Juraque discentem sub tua jura vocas.
Noctes atque dies tua me, tua semper imago
    Opprimit: os nomen murmurat usqie tuum.
Tu tuoque dicebas sine me tibi rara venire
    Somnia: purpuerus tinxerat ora rubor.
(125) Complexus etiam similes, & proxima veris
    Oscula narrabas, spemque fidemque thori:
Omnia quae mentes poterant flexisse seniles,
    Et puto non aliis succubuisse patrem.
Dic age, quid tandem tibi me mutavit amantem,
    (130) Dic age, dissidii quae tibi causa fuit?
An quia conjugii dispar fortuna videtur,
    Hic tibi qui fuerat pectore cessit amor?
At nec opes, nec honos, generis nec gloria distat:
    Tota sed aequali pondera lance sedent.
(135) Sed tua quae levitas nato praeferre parentem
    Non dubitat, juvenem post posuisse seni.
Me certe terrere domus tamen omina vestrae
    Debuerant, caecus ni vetuisset amor.
Nescio quae totam gentem scelerata libido
    (140) Eexagitat: furiis hi placuere lares.
Nam cui non audita soror, funestaque raptus
    Crimina & infaustae saeva pericla fugae:
Inde novum semper scelus & trucis ausa mariti,
    Illaque certatum peior an ille foret?
(145) Fecimus exemplum cunctis memorabile saeclis;
    Affines isti dum juvat esse domo:
Pugna patri natoque fuit, communia cum quo
    Proscriptus generi nomina ferret Arabs.
Hos igitur propter genitor certavit amores,
    (150) Amplexusque sui maluit esse suos.
Nec tamen hunc cuplo (quis enim culparet amantem?)
    Debuerat quanquam non aliena sequi;
[p. 148]
Aut quasvis potius quam nati quaerere taedas,
    Et si non aliis parcere velle mihi:
(155) Tu magis una nocens, quae, si moda vera feruntur,
    Diceris ipsa meum sollicitasse patrem.
Expertus didici quae sint quibus uteris artes,
    Et quibus illecebris concilietur amor.
Non ego, non fueram satis in tua vulnera solus:
    (160) Pergis, & ex tota gente tributa petis.
Gratulor inventum qui me felicior esset,
    Nec quoscunque tibi displicuisse viros.
An non ipse tibi, sed opes, & luxus, & illa
    Marmora surgentis grata fuere domus?
(165) Et quod contibuos despectans culmine fontes
    Invidiae nimia mole laborat opus?
Qui matri properatus honos tibi cessit in usum:
    Illa tibi fecit, proh dolor, illa locum.
Sic mihi successit genitor, Thaumantia matri:
    (170) Ut viduus fierem, scilicet, orbus eram.
Consequor heu quantum genitricis morte dolorem,
    In nece materna plus mihi matre perit.
Me malefidus amor privignum fecit amantem,
    Et faciet patrem, quem potuisset avum:
(175) Nec pridem sperata nurus jam diceris uxor:
    Pro cara fratres tu mihi prole dabis:
Cumque puer nostra reptabit parvulus aulâ,
    Audiet, hic patri debuit esse nepos.
Haec ego si ferrem saxis & cautibus essem
    (180) Durior, hybernâ quas mare tundit aquâ.
Nec volo, nec possum. men’ ut praesente paternos
    Tu nova nupta premas & patiente thoros?
Injiciam nec jure manum? nec foedere noctem
    Evincam? pulchros involet ille sinus?
(185) Ergo novercalis nos pars aliquantula regni
    Imperium veteris triste feremus herae?
Ibimus atque Istri potius sulcabimus amnem.
    Non erit ingenio saevior ille tuo.
Nec metuo, quamquam metuo quoque, tela, nec undas:
    (190) Dum te non videam cuncta pericla placent.
Tum si forte tuas continget nuntius aures
    Ossa peregrino nostra jacere solo:
[p. 149]
Fac genitor jam morte mea securus amorum
    Gaudeat: hac illi nubere dote potes.
(195) Si me vita tamen cupiet servare dolori
    Haec mandata tui nuper amantis habe:
Me rogo, siqua manent veteris vestigia flammae,
    Quantum per thalami jura licebit ames.
Nec volo te Phaedram: satis est odisse novercâ
    (200) Parcius: heu voti sors miseranda mei!
Cum senis in thalamos fueris deducta mariti,
    Et vacuâ vidui parte recepta thori,
Dic rogo, sed leviter, prior est ubi noster amator
    Qui me jam poterat sic habuisse sibi?
(205) Sic te semper amet novus ille maritus, & illum,
    Heu, melius quam me tu quoque semper ames:
Sic quoque non fingas, qui non bene fingitur, ignem,
    Nec tuus hoc ipso more vacillet amor.
Sic mihi des fratres similes mihi, dispare fato:
    (210) Sic mihi sit de te, sed bene fida soror.
Deficio: maduere genae: stant vertice crines:
    Exanimi gelidus concutit ossa tremor.
Haec quoque scripta vides confusi signa doloris,
    Litteraque affectus exprimit illa meos.
(215) Da veniam. dictavit amor. facit ille, quod ipsa.
    Forte parum metuit libera charta loqui.
Plura velim, sed plura vetat reverentia patris,
    Irrita spes, animi fax vetus, ira recens.
Rectius abrumpam: vox finiat una tabellas,
    (220) Discessusque mei sit tibi summa. Vale.

In Pascha, qui natalis vigesimus tertius.

VEra Dei soboles, homines quem credimus una
    Nobiscumque hominem, cumque parente Deum,
Non modo, qui tristes sub iniquo judice poenas
    Luximus, & nigrum te moriente diem,
(5) (Seu puduit solem domino pereunte videri,
    Seu fuerat nostri criminis iiie color)
Oramus, jam parte tui dignare triumphi,
    Dum novus inferno victor ab hoste redis.
Mors sequitur captiva; jacent disrupta sepuichri [p. 150]
    (10) Vincula: sidereae lam patuere fores.
Unguere quid Christum muliebris turba parabat?
    Illum, si nescis, unxerat ante Deus.
Thura quid hic facient, & quos affertis odores?
    Suffìmen patri gratius ipse fuit.
(15) Quaeritur in tumulo vitae lucisque repertor:
    Hoc peccata loco condita nostra jacent.
At quem vos clausum tam parva sede putatis,
    Non mare, non tellus, non polus ipse capit.
Surgit mane novum dum pulchrior iiie resurgit,
(20) Et cum lucis ero lux reparanda venit.
Scilicet ut mortem tenebris signaverat aether,
Sic comes in vitam debuit esse dies.
Aspicis ut primo radient convexa sereno,
Floribus ut teneris luxurietur humus?
(25) En Christus pariter pariterque renascitur annus;
Auctori plaudunt tempora laeta suo.
Tum rosa quae pratis late viridantibus ardet
Forsitan innocui signa cruoris habet.
Me quoque cum domino simul & cum floribus ortum
(30) Cur ego non ista gratulor esse die?
Isacidae Pharia domiti sub lege jacebant
Ipsaque libertas sub pede regis erat;
Qui posset veteris patriae sperare quietem,
Et Cananaea procul pascua, nemo fuit.
(35) Ista dies Mosern justas animavit ad iras,
Cum raperet festas azyrna sacra dapes.
Fortes ite, yin; quas nunc tener occupat agnus,
Quae mox conficient quantaque bella manus!
Exitium video regi quam triste parari,
(40) Purpurea vobis cum mare stabit aqua.
Nil desperandi, sed nobis auctor Iesus
Certior, exanimum qui modo corpus erat.
Frigida mem bra crucem referunt; quae vuinera mater
Contigit, hostili vuinera facta manu.
(45) Quid tïbi tunc animi dicam, pia virgo, fuisse,
Infelix, sub humum cum tuus iret amor?
Quo non iiie senex turpavit puiVere canos
Qui reus aligero teste peractus erat?
Tertia lux omnem detergit corde dolorem,
[p. 151]
(50) Tristitiae veteri nec smit esse locum. custodes trepident, plebes pia gaudeat; ipse, ipse remolitus pectore saxa Venit. hoc jubar, hoc alba juvenes in veste loquuntur quos bonus aetherea misit ab arce pater. 55) sic quoque disiectis quae nunc est forma recurret ossibus & cineres vita secunda manet; debemusque nihil leto nisi temporis usum; altera pars nostri restat & ista redit. qualis cinnameo Phoenix juVenescere busto creditur in terris unica semper avis in veterem cuncti mundo flagrante figuram ibimus aetherea gens reparata tuba, tunc cum justitiae medius veniaeque sedebit arbiter in clara praemia nube ferens; 65) consumptisque simui terris & fluctibus ignis in se constituet fata suprema sibi; aeterni quae prima dies erit, ultima mundi, felicem nobis hanc deus esse veiit, detque prius mentes quam corpora nostra renasci 70et stet pro vita posteriore prior. 60 non aliud purae spondent mysteria iymphae terque sacer pueri fusus in ore latex; quarnquam etenim magnis vitiorum immergirnur undis, per Christum vitiis libera turba surnus. 75) haec ubi sic repeto, turn me quoque veris imago irnmemorem veris non smit esse mei. quam modo coepta ruit quam rnox abitura juventus! hei rnihi, quot noctes, quot periere dies! apposuit geminos lustris mihi quattuor orbes per bissena regens sidera Phoebus equos; annum qui sequitur primo cum fore genarurn hunc tibi, summe parens, & tibi, Christe, dico. sanctior adveniat quarn retro volvitur aetas, vindicet ex illa tempora piura labor. at tu, natalis, nostrorum prime dierurn, da veniam quod te non cob, sacra cob; non vacat a tantis in te descendere curis, plus aliquid vita lux dedit ista rnihi. iiie meas habeat qui me quoque possidet horas, [p. 152]     (90) scilicet iiie dedit te quoque posse frui; bisque suum fecit cum me produxit in oras luminis & pretium cum fuit ipse mei. concelebrent abu genialis fercula mensae quos juvat & secum nata Falerna bibant, 80 85 95) carminaque ingeminent lepidis applausa choreis: nos trahit antiquae relligionis iter. nec ieiuna tamen laeti solemnia sacri ducimus aut epulis gaudia nostra carent. frangimus arcanum Christi sub imagine corpus; hae reparant animos fessaque corda dapes, nec tunc cum pastus senis in castra diebus depluit Hebraeis dulcior iJle fuit. inde salutiferi libantur sanguinis haustus & sedant nostram pocula sacra sitim. (105) tradidit hos ritus humanis dedita noxis victima jam poenas certa subire suas. at pia posteritas morem servamus avitum jussa piatricem commemorare necem, carmina nec desunt gratam testantia mentem, 110) cum junctae feriunt sidera summa preces. haec mihi, nam satis est, superet, pater alme, voluptas & meus auspiciïs tal ibus annus eat.


de susanna.

Cum decus Hebraidum
[...]


[p. 155]

FARRAGINIS

LIBER I.

PAULO CHOARTO

BUZANVALLIO.

SI superest patriae nostraeque tuaeque vavanti,

[...]


[p. 156]

COMASTES

Ex Theocrito, versis versui
redditus.

Ibo meam visens
[...]


[p. 157]

ITER
CURRUS VELIFERI.

In: Hugonis Grotii Poemata collecta, p. 224-227.

MIra canam, sed visa mihi, sed cognita multis,
    Et nisi visa, mihi non habitura fidem.
Quod patet occiduas Batavae telluris in oras
    Est latus, & Lateris pars ea nomen habet:
(5) Nos à caeruleis ubi dividit unda Britannis,
    Et praetexta maris fluctibus arva jacent.
Hîc pater Oceanus sitientes lambit arenas,
    Jamque vagas laxat, jamque coercet aquas.
Ipse sibi posuit fines Neptunus, & intra
    (10) Aggeris agnati moenia saevit hyems.
Proxima sunt Hagae Sceverinia littora nostrae,
    Aequoreis dives piscibus ille locus.
Hinc si Pettemum, Zypaeque novalia pergas
    Quaerere, bis septem millia pandet iter:
(15) Millia quae totidem vix Iphiclus ambulet horis,
    Aut Ladas celeri notus ab arte pedum.
[p. 158]
Haec Curru volitanda fuit via: sedimus omnes,
    Ante oculos coelum, littora, pontus erant.
Ut suspensa suis tumuerunt carbasa ventis,
    (20) Ut Pharus, ut naves, ut Sceverina perit.
Et velut indignans, quòd non sua pondera vectet,
    Nescio quo strepitu murmuris aura sonat.
Non aliter mugire solet, cùm mittimur arcu
    Gnossia Sauromatae torta sagitta manu:
(25) Aut cum Nassovius Rheni bellator ad undas
    Fulminat, & ferrum sulphuris aestus agit.
At simul avecti primas superavimus iras
    Flaminis, & certâ coepimus ire viâ,
Aequoreos inter fremitus, ventosque relictos,
    (30) Sensimus in rapidis frigora nulla rotis.
Amissos tepidi frustra quaesivimus austros,
    Vela noti celeres non potuêre sequi.
Talis erat, quocumque cito raperemur ab axe,
    Qualis in aestivo langueat aura jugo.
(35) Orbita vix umbram simulat, nisi littore molli
    Si quando celerem tardat arena fugam.
Tunc & pulvereae nubes, Venerisque creatrix
    Spuma procellosis imbribus ora ferit.
Tunc pluit & conchas & mistum littore pontum,
    (40) Proximus est Libycis Syrtibus ille labos.
Prisca vetus servat Cattorum nomina pagus,
    Indicio referens posteritatis avos.
Huc nemore Hercynio missos venisse colonos
    Discimus; hinc Batavi gens animosa sumus.
(45) Hîc Caii turris fuit, hîc extructa Severo
    Horrea: nunc ingens omnia pontus habet.
Quid lapides periisse querar? periistis & amnes,
    Ostia nec Rheni cernimus esse super.
Navigat hàc Currus, quà naves ante solebant,
    (50) Continuatque pari tramite littus iter.
Hinc ad Nordovicum fines, & Dousica regna
    Pergimus. ô magni patria vatis ave.
Respicere à tergo Santfordica templa volebam:
    Dum moror, à tergo jam mihi Vicus erat.
(55) Egmundae cineres, quibus incunabula debet
    Relligio, & magnis regibus orta domus,
[p. 159]
Vos quoque praeteriit votis velocibus arbor:
    Credibile est ipsos obstupuisse Deos.
Sic celer avectas quantumlibet ante carinas
    (60) Currus, & aequoreas effugiebat aves.
Credimus exemplo tumidi latrare Pelori
    Monstra: canes Batavum non minus aequor habet.
Quae Siculis Scylla est, nobis Honsbusca vocatur:
    Nomen naufragiis nobile nauta timet.
(65) Hîc formidatum Silvae spumantis in auras
    It caput: aequoreis resistit aquis.
Terrarum damnis Nereus alimenta profundi
    Quaerit, ut in nostrâ luxurietur humo.
Non alibi Batavos propiora pericula tangunt:
    (70) Pro nullo facimus tam pia vota loco.
Structa manu moles tumidas nisi frangeret undas,
    Quod Pyrrhae fuerat tempore, terra foret.
Nunc quoque cùm saxis, & quercubus unda dometur,
    Prostratae quercus, ipsaque saxa jacent.
(75) Sed nemus usque recens surgit, redivivaque rupes:
    Semper in his rauci gurgitis ira perit.
Sistimus hîc: rumpitque viam transversus ab undis,
    Qui Pettema secat littora montis obex.
Littora Bajano quae nil cessura Lucrino,
    (80) Hoc unum debent Silva Canina tibi.
[Haec prope sicca jacet fraudato Zypa profundo,
    Experta Oceani saepe, solique vices.
Hîc, ubi squammigerum Proteus pecus egit in algâ,
    Nunc viret in segetes ingeniosus ager.
(85) Marsacium pelagus, collesque binominis Ogae
    Non procul, & Flaevi triste furentis aquae.
Nos hoc omne latus geminis confecimus horis,
    Tantillum est spatii quod ferus horret Iber.]


ODE

IN FILIUM

CASPARIS EUSEMII.

Ad avum

JANUM DOUSAM.

DOnate magnis parve parenrtibus

[...]
[p. 161]
Addenda sec. ed. 1602 (Auriacus).

QUis ille tanto pulpitum motu quatit,
Et insolenti tundit orchestram pede?
Quanquam furentem motibus fallax tegit
Persona vultum, faexque detonantia
(5) Furatur ora, non lates Heinsi tamen:
Te certus index prodis. augustum jubar
Dispellit atrae nubilum caliginis:
Centumque noctes luce perrumpit sua.
At nos parentis vana terrae pondera
(10) Frustra tenebris in dies victricibus
Luctamur: omnes ludit incassum labor:
Ut ille parvus ales abreptum fuga,
Et navigantem vasta inanis aequora
Sequi parentem sperat, & pennas quatit,
(15) Aurasque plausu captat, affectans iter,
Strepitque: tandem pronus in nidum cadit.
Tu Daedaleis ocyor volatibus
Poëta coeli scindis alatus vias,
Plebemque, & ipsos plebis obtutus procul
(20) Post te relinquis. Iam Sophoclen praeteris,
Euripidenque fultus ala remige:
Seque auctor olim triplicis Promethei
Victum fatetur, quique Cassandram dedit
Caeco furentem carminum volumine.
(25) Nec hos, nec omnes caeteros Jonici
Fastus theatri, longa quos nobis dies
Invidit, aevique impotens iniuria,
Procul tueri terga sectantes tua
Contentus, ultra tendis & caelo natas
(30) Sublimiori, deque summo vertice
Priscum Latinae despicis scenae decus;
Choragiumque praeter Annaei volas.
    O Cygne Flander, me simul tecum rape
Per candicantis caerulas aethrae vias.
(35) Ignava quanquam torpidum moles premit,
Et surgere ultro pondere obsessum vetat,
[p. 162]
Tua levatus quolibet dextra sequar,
Supraque nubes ibo, quas crassus vapor
In nos adurget. deligam spectaculo
(40) Propinquiores siderum metae foros,
Ubi serena semper, & purus dies.
Hic prisca cernam provocantem saecula
Prodire nostri temporis Tragoediam:
Non hanc Jephthae quae triumphales manus
(45) Caede immerentis inquinavit filiae,
Regisve mensis ora Baptistae dedit,
[Tacere verum nescia, ut falsum loqui:]
Sed Heinsianam, nata quae sero licet,
Retro tot annos laude praevertit novâ.
(50) Judex sedebit Dousa, judex Scaliger,
Haeres paterno destinatus muneri.
Heroa nostris hunc, & hunc felix Deus
Servavit annis, justa ne saeclo rudi
Nostris deessent vatibus praeconia.
(55) Vox una binis: victa Gandae Corduba.
Applaudit omnis maximi circi chorus.
Formae micantem celsioris lumine
Miratur ire magnus Alcides ducem,
Arausioque cedit, at nulli prius,
(60) Doletque rursum regis Hispani scelus.
Incedit alto parte ab Eoa poli
Princeps cothurno: nam tremit Vesper gradum,
Et sentit hostem. Nunquid Atride pudet?
Bis quinque Troja messibus constat tibi,
(65) Huic unus annus plus decem Trojis dedit.
Hoc par, scelestâ fraude quod victor cadis.
Vidit Mycena per scelus caesum ducem,
Vidêre Delphi. Patria ô quanto mades
Cruore! Non hoc eluat Rhenus nefas,
(70) Non Mosa vasto pronus incumbens mari.
Non qui propinquus menstruo motu tumens
Neptunus agris parcit Hollandis pater,
Seseque arenis arcet, atque hostes salo.
    Cerno Loisae Syrma. Talis Hectoris
(75) Conjunx, parensque: talis Alcmene fuit,
Amphytrionis uxor, & nurus prior.
Oeneis autem casta sanctae conjugis
Veretur ora, tollere & vultum simul
Formidat, omnis quae sui sexus cohors
(80) Transgressa leges: Noxium Aeetae genus,
Ledaeque proles, & noverca Virbii,
Materque Orestis, & viri mater sui,
Et ipsa Iuno. Stirpis antiquae decus
Materna parvum ducit Henricum manus.
(85) Alludit illi magnus Argivûm metus
Futurus Hector, Fata si vitam darent.
Alludit Hyllus, & coronati patris
Phocaea proles. Jam puer Philisthenes,
Jam meta Trojae Pyrrhus exspectat parem,
(90) Paeantiusque dira Cocyti vada,
Et aestuantes igne permisto lacus
Hispana Erynnis linquit, humanus sitim
Cui sedat unus sanguis: hoc illi merum est,
Haec pocla monstro, cerno pro taedis rogos,
(95) Cerno secures. Ipsa ad aspectum soror
Horret Megaera: defluit flagrum manu,
Fugitque tortis anguis implexus comis.
    At ille magni parricida Principis
Pone hic scelestum perfidus volvit gradum.
(100) Fuit Thyestes impia factus dape
Natis sepulcrum. segregem Theseus nova
Castum per agros filium sparsit nece:
Patrem cecidit, mistus est matri Oedipus:
Sed inscientes: primus hic sibi placet,
(105) Gaudetque quanto nullus erravit malo.
Quicunque famae punctus antiquae nota
Crudelis audis, patruus, frater, parens,
[Atreu, nepotes Patris heu dirum genus,]
Aegisthe, quique semper arentes aquas,
Semperque captas arboris faetae fugas,
(110) Gaudete: vestra majus absolvit scelus.
Inventus hic est, cujus unus patriam
Trajecit ictus: quis Dii tantum nefas
Ausus jubere? Non Lycus: Neuter Creon,
Non hoc Ulysses, saevus in parvos quoque
(115) Et in puellas: Ipse nec fluxâ fide
Amans Jason: Aurei sed velleris
Possessor alter. Ecquis immite hoc sacrum
[p. 164]
Aut caecus augur aut ferus Calchas docet?
[1605: Possessor alter. nec tua hoc, Calcha, licet
Cruenta semper praecinunt Oracula,
Senexve haruspex, caecus, aut Manto monet,
(120) Sed qui superbus Rupe Tarpeia sedet,
Et è Quiritum Collibus Septem tonat.]
Videsne? pulchram rasa Libertas comam,
Et pileata turpe proculcat jugum:
Sed pectus eheu saucium, vulnus gerit,
(125) Quod ante Princeps: Patriae raptum patrem
Seseque luget. Ora commendat dolor,
Decetque luctus. Eurytum sic filia
Cum lachrimaret, & parentales rogos,
Sibique lapsum patrii regni decus;
(130) Sic cum doleret vera se quondam nimis
Cantasse Phoebas, staret & jam Pergami
Supra ruinas, & cadaver regium
Sub his sepultum, Troico flagrans rogo;
Tamen placebat. Talis Electre fuit
(135) Caeso parente. Nata talis Oedipi
Caeco parente. Si quis est sensus super,
Curis nec umbras exuit mortalibus
Donata Divis manibus felicitas,
Restatque quod non atra Lethe sorbeat,
(140) Salve Batavis dux Arausiade tuis,
Ultore nato, vate felix Heinsio.


GRUTERI

INSCRIPTIONES.

Orbis supremi pignus, Aeterni Sator
Immense Serpens, ripa quem Nili colit
Squammas virentem semper, & tortos sinus,
Qui volvis agmen simplici flexum viâ
Tui relapsus in notas vestigii,
Certis & haeres pervicax exordiis,
Voluminumque lubricis anfractibus
In os reductam prodigus caudam voras,
Tui Triumphans pandit aeratas fores
Gruterus Antri: Propter annoso situ,
Quae sola crescit Temporis dispendio,
Repit Vetustas ipsa consumtrix sui,
Trahique gaudet. Ille demorsos tibi
Reposcit annos, quaeque lustrorum parens
(15 Spelunca servat saec1a, decurrentibus
[p. 164]
Reddenda saec1is ducit in lucem manu,
Aevoque prisco donat ereptum diem.
Quicquid superbus ambit astrorum chorus,
Et illa signis picta testudo poli,
(20) Quicquid creatum siderum princeps Deus
Victrice noctis Phcebus illustrat face;
Fatale vulnus sentit, annorum vices;
Tempusque cuncta perdit, & primum perit.
Tam pulchra rerum forma res est unius
Dies diei, dumque festinat mori
Occidit aetas. unda momenti rapax
Nunquam manentis, quicquid occurrit, gravis
Trahit fluenti mole, nec parcit sibi.
Excisa rupi saxa cano gurgite
30 Ferocientis pulsa nequicquam Sali, Que non voravit fluctus, absorbent dies. Venis notatum Marmor, et commercij Mortalis Aurum pignus, et Gemme satas Quascunque conchâ littus Eoüm vomit, 35 Durusque Terra partus inventum neci Lethale Ferrum, deteruntur Saculis: Vitamque, ce1i docta quam rectrix manus Infudit eri, Temporum tollit mora. Quid ista flemus parva, cûm tote solo 40 IEquentur urbes. Heu Quirites patriam Efferte: ROMA funus est tantum sui: Vrbisque, septem qu sedens in MONTIBVS Sublimis Orbi jura subjecto dabat, Illinc Dieï sparsus, hinc Noctis Domum ’5 Tangit, nec ipsâ clausus Europa cinis. In omne Mundi se latus lapsu gravi Ruïna fudit. Tuque graeci sanguinis Altrix, & omnis Magna doctrinae parens, Ohm tuorum Terra felix spiritu 50 Quàm nulla restas! Dira Fatorum lues, Si nil profanum, quamhibet magnum, tui Ferale virus effugit contagij, Et dehibutas peste plutonis manus, Tamen Sepulchris parce. Sacras manium 55 Sedes, et ihlud si quid est quod Mortuis Datur superstes esse, quod vivi colunt, lex universi terret, et rursum mor. Virgo Triformis Orbis immensi novis Dotata pr2edis semper, et Rerum Malo, 60 Quid impotenter in tuas svis opes, Quid busta, cipi’os, et graves Victori Testes columnas, et Troporum struem Deles, nec ORCVM liberas ORCI metu. Vmbre silentes, vulgus Inferni lovis, 65 Quibus quietem spondet aternam palus Turata Divis, hic, quod amittant, habent. Postquam FVERVNT indices perdunt, quibus FvIssE constet. INSTAT ET MORS NOMINI. Fas est profectè, Fas tamen Divos queri 70 Minus minores. Juf ens non est grave Pati Supernis Numinum turmis idem. Rex ipse Divûm Fulminis Din potens, Et circinantis tota Cceli Civitas Injurioso prorutas Avi pede 75 Despectat des tristis. Ingentes mor Cedunt COLOSSI. SOL suos Annos timet, Et LVNA menses. Templa decrescunt situ. Jam nulla pendent è THOLIS DONARIA, lam nullus aras Agnus humectat Deûm, 80 Nec PROSICANTVR EXTA, nec turis jacit Acerra fumos, nec fluunt imbres men. Delubra sordent. Vmbra Lucorum jacet Honore nub. Cniitum vultus sacri, Imaginesque, poplitem flexit quibus 85 Suppiex precantûm turba, sunt ludibrium Avi rapacis, & profani Temponis. Et iiie Sacris Imulus REGVM LABOR, Impendijsque structa moles publicis, Census Beati sola, durando pent. 90 Nam sive lath subij cit Saxum Basi Acuminato PYRAMIS fastigio Tactura Ccelum, sive PONS LONGVS domat Superbientes Amnis obj ectus vias Agris timendi, sive jussu Principum 95 PALATIORVM surgit excelsum decus, Altumque jactant tecta culmen Barbanis Suffulta Pils, in suum finem munt. Quicquid futuris destinatur Secu1is, Hredibusque postumis inscnibitur, 100 Mox lancinatis literarum ductibus, Vocumque membris sponte dissultantibus Antiquitatis vindices perdit NOTAS. At tu, supremum STIRPIS ANTIQVA jubar, Alumne Cceli, C}ESARIS MAGNI genus,
[p. 167]
(105) Qui das vetusta post futuris secula,
Bataviaeque gentis Eoae sonos,
Polumque terris, teque nobis, dum licet
Succurre mundi Scaliger damno. Tuum
Te tempus audit. Te decet Lustris dare
(110) Leges, & annis. Ille felici manu
Ferventis aevi raptus ex incendio
Thesaurus, orbis naufragi lectae tua
Dextrâ TABELLIE, parque VELSERI labos, Perosa dudum claustra privati Lans (115 Ibunt in auras, Regna nec posthac ferent Nocturna, seque mancipabunt publico. Novo Parentum maximorum Fcetui GRVTERVS almam primus alluxit Facem, Industriaque munus obstetrici (120 Promisit: ille tot virorum nomina Invîdit Orco, totque laudes Ccelitum, PosTLIMINIque IVRE luci reddidit. Custos inertis ante Cocti Canis Cogente magno vidit Alcide diem (125 Miratus ore triplici Solem novum, Vicarioque functa Letho Thessala Vita recepit lumen impensum viro. Blandum sonante Ditis horrendas Lyra Demulsit aures, conjugem qui perditam (130 Recepit Orpheus, & receptam perdidit. Tenace Mortis impeditum compede Ars 2Esculapî liberavit Virbium, Et absoluto jam colus penso semel Novata nentes fila lassarunt Deas. 135 Plus iiie fecit, qui tot ACTI TEMPORIS RES delitere non smit mersas STYGE, Per quern senectam nulla MOLES pristini Persentit lEvi, nec datum LETHES aquis Opus caduco Regium sumptu pent; (140 Et Mortuorum (quis putet?) MANES suis VIVVNT SEPVLCHRIS. Sint ut hec communia, GRVTERVS ipsOS solus ETERNAT DEOS, Et Sacra servat. Est et hec laus propria. Vicêre plures antè Leges Tartan, [p. 168]
(145) Pro se nec unus; quosque vivos transtulit,
Omnes revexit morte confectos Charon
. At hic perenne nomen omni saeculo,
Quod Dîs & umbris reddit, hoc servat sibi.


GRATULATIO

Ad

DOUSAM.

GRatulor, ô Batavi lux admiranda senatus Cattiici Nortgaeque potens, quod reddere nostri Digna tuis proceres sciverunt praemia fastis: Quod Dea, quae tardo mergi vicina Boote (5) Signa tenet, Dousaque Themis se fassa minorem, Causarum strepitu felices liberat aures, Emeritumue senem servat majoribus actis. Scilicet agnovit sibi patria carius ipsi Temporibus nihil esse tuis: nec enim illa perire (10) Passa moratorum studiis, rixaque forensi, Diffissoue die toties, et murmure inani, Aut te difficiles inter canescere lites. Attamen in dubijs siquando rebus egestas Extrernarn sibi querit opem, te Dousa reposcent (15) Judicia, atque tno pendebit ab ore senatus: Tuque tribunalis spes ultima, sacraque vasto Anchora in Oceano stabis, cum turbida ponto Surget hyerns, tristesque furent immite procell. Ad tua confugiet turn demurn oradula discors (20) Curia, tu quoties sententia dissidet ipsis Judicibus venies judex, punctoque sub uno Res erit, et scisso prins in contraria fluctu, Te domino discet vento cui pareat quor. Fortunate senex, non te sublime sedenti (25) Causarum rectore forum clamoribus emptis Mugiet, aut trepidi vendent perjuria testes: Non genua attinget tibi sordida turba reorum, Non tabuke ant hares, non jam tua tempora perdet Circumscripta dolis pueri male puberis tas: [p. 169] (30) Non veterum leges, non interdicta Quiritum Subripient tibi Dousa diem: non illa malorum Sarcina: vindicie pro libertate dabuntur: Noster ens. Felix tandem successit Olympo Lucifer et Douse Dousam dedit: ite labores. 35) Fortunate senex, tu jam tabularia prisc Dona manus, et tu tot in illis secu1a volves Non alij servanda viro: tibi credita soli Tot patrie secreta tux, testesque papyri. Tu canis et Floros Didricum genus, et Gulielmos 40) lam tum spe bono nomen fatale Batavo: Tu canis Augustum comitern, domitosue rebelles Cum Flandris Frisios, Wiltaque ab origine gentem: Tu Velsi facinus, longeque abeuntibus annis, Hannonas et Boj os, maternaque bella nefandis 45) Decertata odijs: hinc seditionibus actum Vulgus et ultrices Furias, populisque timendam Finitimis versam mox in sua viscera dextram. Cernis ut ad solis radios, lucemque recentem Diffugiat nocturna cohors, clarurnque recusent 50) Monstra diem, et nebuhe turpes in inane recedant Aurora veniente tuâ: molesque Gigantum Centaurique abeant et fabula prisca Chimerae Scyliaque, nec se ausint manifesto credere coelo? Ecce triumphali te falsis credulus error 55) Invectum sequitur curru, et te judice primum Carceribus damnata levis mendacia vulgi. At tibi sunt comites, antiqui temporis atas lam numero donata suo et veracibus actis, Monstratique amnes, et Fhevus et altera Rheni 60) Ostia et Ausoniis celebrata Batavia chartis, Oceanusque parens, defense fortiter urbis Qui Lugdunensis tecum partitur honorem. Sic rnelior nunc te poscit labor: aut ubi cogi Tempus erit proceres, geminusque vocabitur ordo 65) Concilium in magnum, patrice cui commoda cure, Tu quoque primores inter fulgebis et inter Cognatos Equites spectataque pectora bello Antiqua de gente nepos: Dousaeque sedentis Consilijs vincatur Iber, qui Marte solebat: [p. 170] (70) Aut exercebit Batavi te cura Lycei:
Aut tu Nordovicem populum, soboiemque vetustam
Catthorum imperio moderaberis usus avito:
Sepositusque tui quacunue sub arbore regni,
Urbanis procul à curis, fremituque togatae
(75) Gentis Apoilinea redimitus tempora lauru Dulcia pracipiti concedes otia vit2e. Ilicet accurrent comites ad gaudia Mus A puero tibi nota cohors: aqua Pegasis ultro Affluet, et totis Helicon migrabit ab antris: (80) Temporis interea partem servare memento Hein.siad2e, Grotioque tuis: tibi Dousa laboris Parvi primitie, tibi se tener impetus eui Devovet, et quicquid perituris ludimus horis, Conatusque leues: at tu crescentibus ausis (85) Mitis ades, calidam nec dedignare juuentam. Impleat ingenuis sic iiie nepotibus aulam Steppo tuus; multos sic viuere possit in annos Conjugis et magni totidem numerare triumphos Cara patris soboles formosi mater Iuli.
(90) Sic socerum digno faciat te Jana marito.


IN SYMBOLUM

SCULTETI,

Vicisse voluptatem voluptas maxima.

[p. 171]


DE PATRIA.

[p. 172]


DE ITINERE SUO PER

res prolatas.

AMans quietis lene dum vadum Lingae,
Aestuque jam non turgidas peto ripas,
Et otiosum mitis oppidum Burae,
Vidi Camenis sacra tecta Lugdunum,
(5) Veterisque Rheni stagna, cuius antiquum*
Caput Batavo litus invidet ponto,
Et ubi Quiritum signa fixit Alphenus,
Arcemque Wordae, Praesulis domum Boii,
Faces Enyo jecit unde civiles:
(10) Et Didericis longa bella Traiectum,
Antistitales ut retunderent fastus.
[p. 173]
Mox ut Sicambros proximavimus fines,
Ultraque Buram limiti pedem Geldro
Inferre juvit, illud, illud apparet
(15) Batavodurum, quae tot urbium princeps
Fuit, sed olim. Nunc ubi pares Romae
Quaeramus arces ambitusque murorum
Et plura divum templa quinquies denis?
O Lecca dives, tuque non procul Mosa
(20) Fluviique nostri Vahalis alterum cornu,
A voce fontis cujus unda desciscit,
Amnes beati Naiadumque felices
Salvete ripae, consciae vetustatis;
Vos cum frequento liber omnibus curis,
(25) Vobisque repeto testibus senes annos;
Solutiorque, doctiorque bis vivo.


In Carmina

MEURSII.

HActenus illa vacans alienis cura libellis
    Et persanato vulnere nota manus,
Desinit antiquis horas donare papyris
    Et cupit a versu nomen habere suo.
(5) Nuper, & in vulgum sapientibus edita chartis
    Hoc sibi, qua pergat, Gloria fecit iter.
Praeses ah Arnuipho dîum genus, accipe
    Meursi Carmina, natali carmina digna domo.
Accipe, Veenhusi, quantum maioribus arma,
    (10) Civiles tantum cui tribuere togae,
Battiadae nemus, & Nasonis sacra renati,
    Quo dominum donat munere verna liber.
Ipse movet celeres vitae formator
    Iambus Ad tranquilla sui judicis ora pedes.
(15) Spirat adhuc priscos lani nova charta labores
    Et veteris meriti pagina testis adest.
Cum trimetros miror tragica gravitate, videtur
    Ipse mihi Lycophron, sed sine nube, loqui.
Nec Plauti lepor ille deest, nec digna Catone
    (20) Scita, nec a Siculo quae sene Musa venit.
Nec sacra Arnobii cum maiestate venustas,
[p. 174]
    Nec quicquid Macrobi docta papyrus habet.
O elegia, meo nil concessura Tibullo!
    O quibus aequatur Bilbilis ipsa, ioci!
(25) O Graiae veteris saecli decus heroinae!
    Quis se, quis vobis postulet esse parem!
Quod legeret Ceyx, si jam superesset, haberet;
    Mittitur Alcyones litera scripta manu.
Gnossis ad Aegiden pelago jubet ire querelam,
    (30) Littoreas inter soJa relicta feras.
Nec numeros Nasonis amat, nec verba
    Catulli: lane, tuo posthac eligit ore loqui.
Procris adulterio nimium tentata mariti
    Mittit ah Actaeis scripta legenda jugis.
(35) Mileti soboles incestum signat amorem,
    Germano plusquam debet amica soror.
Myrrha parens fratris, patris uxor, succuba matris,
    Post tantum potuit crimen habere preces.
Proderet ut patrii Niseis fata capilli,
    (40) Hostilis miseram praecipitavit amor.
Caetera quae toto fulgent miracula libro
    Quid repetam? Praesens omnia numen habent.
Scilicet in versu Phoebus micat ipsaque, Meursi,
Gaudet in amplexus Musa venire tuos.
(45) Quemque canis crater, erat hic Aganippidos undae,
    Quaeque arbor meruit carmina, lautus erat.


[p. 175]

ANACREONTICUM

Ad

HEINSIUM.

MEdulla amoris, Heinsi,
Et corculum Cytheres
Robustiorque blandi
Anacreontis aetas,
[p. 176]
(5) Quid grande per theatrum
Gravi strepis cothurno,
Arausiique caedem
Scelusque Celtiberum
Mandas tragoedus aevi
(10) Sequentis ultioni?
Quid ista tam superba,
Quid ista digna cantas
Promissiore barba,
Horrentibus capillis
(15) Supercilique fastu?
Jam pone, pone laurum,
Et impedi capillos
Semper virente myrto
Rosaque semper uda
(20) Humore quem serenae
Noctis reliquit aura,
Incende corda, vates,
Vini calentis haustu,
Nardo caput perunge,
(25) Lanuginisque florem?
Lanuginis tenellae,
Quam Rossa semihulcis
Lambitque alitque labris,
Dulcique amoris igni,
(30) Et halitu Sabaeo
Priore cinnamomo,
Pubem fovet genarum.
Feroculum poetam.
Et arma jam sonantem
(35) Te blandulis ocellis,
Tenellulis papillis,
Rubellulis labellis,
Et osculo integello
Rossilla basiatum
(40) Abducet in triumphum.
Deus, Deus triumphe,
(Nam te vocant Iacchum
Et Liberum bimatrem)
Fave tuo poëtae,
(55) Qui victor est poëta
[p. 177]
Sed victus est amator.
Io, lo, triumphe.
At ille victus ille,
Furet, furet, furetque
(50) Musis, Amore, Baccho.


IN FILIUM GUILELMI MARTINII.

GAude praecipiti quisquis das gaudia vitae
Et quamvis sero quos juvat esse patres,
Tuque hominum officiis non dum defuncta senectus:
Vindice Martinio causa probata tua est.
(5) Hanc celebret yates redeat si Teius horam,
Purpureis miscens lilia cana rosis.
Ipsa suos versus Peligni Musa recantet:
Forte senex miles, forte senilis amor.
Tu quoque Martinio, neque te debere negabis,
(10) Maeonide, debes: Zoilus ecce tacet,
Nestora nec ridet, dum tertia vivitur aetas,
Virgineo laten conseruisse latus.
Nec populum tardo Pniami de semine natum,
Hectore vix una prole probante virum.
(15) Plus igitur vernante valent lanugine cani,
Ultima nec vitae tempora perdit hyems,
Atque aliquid tandem perituris imputat annis
Et negat haec aetas dedidicisse marem.
Non minus Anchises potuit quam pulcher Adonis,
(20) Tithonus Cephali saepe peregit opus.
Hunc etiam laudat gravitas censoria morem;
(Quid cum Sileno cum Satyrisve mihi?)
Ipse Cato vetulis sit quanta potentia nervis
Exemplo dignum credidit esse suo.
(25) Quam bene Martinii sunt juncta vocabula
Marti, Et Veneris coniux quam bene nomen habet!
Proelia sunt illis - sed amorum proelia cordi.
Qualia Gradivus, qualia Cypris amat.
Hinc desperatae tandem tumuere papillae
(30) Totque annis menses plus valuere novem.
[p. 178]
Flere puellares nou jam mater honores:
Ereptae pretium virginitatis habes.
Poenitet exacti tam longum caelibis aevi
Et cuperes istos anticipasse thoros.
(35) Ecce voluptates, & gaudia prodidit index
Nec Paphios lusus dissimulare licet.
Hoc tenen fletus infantiaque ora loquuntur
Lucinaque tuus significatur hymen.
Fortunate senex, tot demum messibus actis,
(40) Ergone sementis jam tibi tempus erat?
Tu tamen Herculeum potuisti solvere nodum.
Tune igitur nomen dulce parentis habes?
Jam migrat in cunas melioris postumus aevi
Filius; hunc nuper nox vigilata dedit
(45) Servatumque diu latus, & non prodiga virtus
Et sine progenie non voluisse mor.
Gratulor haeredem parvum tibi serpere natum,
Gignere quem libuit, quem genuisse juvat.
At quantam sobolem segnis tibi perdidit aetas!
(50) Jam poteras proavus, qui potes esse pater.


FARRAGINIS

LIBERII

EPITAPHIUM

FRANCISCI JUNII.

QUanquam nec veteris Mausoli saxa, nec audax
    Pyramidum Pharius surgit in astra labos,
Hoc tumulo plus rege jacet: tam nobile marmor
    Eoae quondam non habuistis opes.
(5) Ille diu toti nomen venerabile terrae
    Junius ex tota mortuus illud habet:
Non qui Tarquinios Tarpeja depulit arce:
    Non qui Caesareo sanguine tinxit humum.
Mitius ingenium fuit huic, cui candida virtus,
    (10) Cui placuit sanctae pacis amica quies,
[p. 179]
Sed tamen hunc etiam duri metuere tyranni.
    Hoc quoque libertas vindice tuta fuit.
Ille triumphato toties errore, quadrigis
    Invectus docuit relligionis iter.
(15) Victa superstitio divinae praemia laurus
    Et pietas illo praeside laeta dedit:
Orba parente domus, pubes sutdiosa magistro
    Quod dolet & lachrymat, ne putet esse suum,
Privati non sunt in tanto funere questus:
    (20) Humani generis publica cura perit.
Collachryment gentes, & fletus fletibus orbis
    Misceat: ad cunctos pertinet ille dolor.
Gallia ut ereptum digne lachrymaret alumnum,
    Contulit huc undas ipse Garumna suas:
(25) Hospitis exsequiae tristem traxere Lemannum,
    Cui Rhodanus sociâ sponte cucurrit aquâ.
Nec tantum tenui lachrymat Germania Nicro,
    Contentusve suo gurgite Mosa fuit:
In Rhenum fluxere simul, qum maxima luctus
    (30) Damna tenent ipsa proximitate mali:
Atque utinam posset Cattorum littore rupto
    In pelagus lachrymas exonerare suas.
Impendit totam vicina Britannia Tethin
    Sarmaticaeque procul tabuit unda nivis.
(35) Sufficiunt amnes? an coelo poscimus imbrem?
    Nil nimis est, & plus imputat ille polo.
Hunc merito Lethe meminisses ipsa dolorem,
    Et sua mors Stygiis crimina fleret aquis.


ANAPAESTI

IN

Morbum Fratris

FRANCISCI GROTII,

Ex quo Obiit.

THemidis gremio nata Tonanti,
Legis & aequi veneranda parens,
Cui contiguus face vicina
Versat senior plaustra Bootes,
[p. 180]
(5) Tibi si subolem prisca dederunt Saecula somnum, pariterque quies Ab utroque venit; tibi bella silent, Ponit rabies violenta minas, Et compositas tranquilla tenent (10) Otia mentes nec feralis Populos in se mergit Enyo: Premit indomitos iiie furores, Membraque iongo jactata die Lenis placida sub pace fovet, (15) Vigilesque animi decoquit aestus: Et quod parili lege coercet Genus humanum redditque sibi Genetricis habet. Tibi perpetuos si nostra domus (20) Servit in usus, tibi si Grotii Gens sacra sumus, tua si quondam Cecini parvus munera vates, Et praecipiens nucibus positis Orsa senectae ludente trocho (25) Gente coaeva cepi Latias Pectore leges, tibi prima dedi Tempora nondum puberis aevi; Tibi si fratris cura diurnas Partita vices nunc pulvereo (30) Docilis circumducere campo, Et nunc minio pingere leges, Miscens tereti jura cylindro Didicit numeros lancesque tuas: Et jam poterat (memini certe, (35) Mens ista fuit) In Socraticas ire palaestras, Pactisque suas reddere leges. At nunc (o vis invida fati) Tenet obsessum pectus Stygio (40) Membra veneno depasta lues Et caeca vorat flamma medullas Neque depositos vita superstes Sustinet artus, jacet ignavum Thalamo pondus nullaque in illo [p. 181] (45) Species restat pristina vultus, decus hoc oris, decus hoc periit, indolis olim geniique notae: pallor turpis sedet & macies, longamque sibi lumina mortem (50) Lapsa minantur. Novies roseis rediit bigis aurora polo; novies tenebrae rapuere diem, ex quo virus ferale mali ciet assiduos corde tumultus; (55) Cetera torpent languore gravi, mens una fero concita motu nescit placidam ferre quietem. prope consumpto corpore demens in se morbus perdidit iras, (60) Vis laedendi laedendo perit consule damnis studiisque tuis Astraea, fave; non iste ferox ense reperto sociasque trahens in bella manus polluit olim (65) Sincera tui saecla metalli. at nec rupto foedere rerum pelago terrae mutavit opes, purus morum certaque fide, metuens luxus & pacis amans, (70) Multum veteri servat ab auro. quamquam auxihium medicina negat, quodque supremum miseris vix jam sperare licet, si forte tamen, si respiciat nos alma Salus, (75) Et placato numine Paean aegrum melior servet alumnum, unumque caput tribuat Musis, mitique favens Panacea gradu comitem secum ducat hygiam; (80) Praecipe Somno jure parentis veniat facihis fessosque malo mulceat artus & Cimmerio genitum saxo nocturna ferat virga papaver tingatque levi [p. 182] (85) Tempora succo. quantum ex illo furata dies, tantum requies blanda reponat: pellat tumidos pectoris aestus & vesanos animi fluctus sopor ut reddat (90) Mite serenum; vires illi reparare datum sohique licet vincere durae tela sororis. dormi, dormi, frater, & acris saltem sensum hucrare mali. (95) Quamcumque feret tranquilla quies, haec supphiciis hora peribit. pars cruciatus vigilare fuit, leviusque dolent quos torpor habet. preme securo lumina somno, (100) Totumque ocuhis expelle diem; Et cum certae nuntia lucis cristas iterum subriget ales, artus nuhlo torpore graves exue somno. (105) Non interea turbet pavidum pectus imago, non vanus agat subdola Morpheus simulacra virum: non in species eat exanimes laetus inani Phantasus umbra: (110) Non horribiles imitata feras variet fahlax ora Phobetor: sed non vaga mens operata sibi repetat solitos pristina cursus. sin vis animi negat irrequies (115) Intus caecam ducere noctem, tu monstrificos averte metus dea Melinoe; certa salutis faciles praestent omina somni; jubeat melius sperare sopor: (120) Aut insolito vehat axe diem, cinctusque coma radiante caput sol Hesperus surgat ah undis: sacer aut aris, Epidaure, tuis medicas serpes offerat herbas. [p. 183] aut radenti tempora ferro verticis altus decrescat honos messique cadat suva capilli, videat laetam sua vota deo ferre sororem, videat matrem fratresque duos. tantum miseri fugiat natum patris imago, qui festinae tristia maerens fata senectae hoc praecipuum maeroris habet nos, nos socios habuisse mali, nec se tantum doluisse sibi.. satis haec sanos lugere, satis, satis haec totos meminisse dies. quos non ludos, Fortuna, facis? premis excelsos humilesque levas; pensas totidem dona rapinis propriumque nihil te dante fuit; non tam pelagi male certa fides tunc cum primum tranquilla tument (145) aequora ah imis commota vadis pacemque sali rumpit subitis nubibus auster. nos onus ipsum nominis urget; nimio constat titulus Magni, (150) nec in invidiam durare suam fortuna smit quodcumque beat nomine tanto mortale genus. quamquam seriem temporis acti longa vetustas repetat Magni (155) meruisse notam, nemo a fatis impune tuut. dederat domita prius Aurora procul Oceani visere fines Macetum regi perque triumphos (160) in naturae currere fines, sed victori famulata diu Fortuna gravem distulit ictum. medio in cursu sortis amicae jacuit juvenis fraude suorum. flevit Babylon mirata nefas tantum levibus licuisse dus. alter populos vincere Eoos parili tenuit qui lege datum felix Latii cura senatus per maturos vectus honores postquam lauri decus aequoreis quaesivit aquis Phariumque tuut gentibus annum contra socerum stare tyrannum sanctis patriae (175) Jussus in armis, in Pharsaliae fata cucurrit, mox Lageam mandante nefas puero truncus pressit harenam. quid enim memorem tam crudeles (180) Constantini Carolique neces, quibus in summum quamlibet aevo vergente diem cum sponte sua jam depleri stamina possent, rupere tamen fila sorores, (185) & ut in vitam conquesta nihil licuisse sibi facilem mortis violenta vicem fata negarunt. nos privati, quos nec gladii metuere duces nec rectores (190) vidit populus jura ferentes solaque faciunt nomina Magnos & siquid tu, Musa, dedisti, premimur numquam cedente malo totoque sali mergimur aestu. (195) Tu quoque nimium dade recenti oneras nostram, Francisce, domum, ut jam pelagus puppe bibentes decimi fluctus quatit unda rates. heu Cornetti quondam proceres, (200) Heu gens titulis Adrichema potens belloque ferax Hemskercka virum Grotiique parens nominis Agnes, quorum paenitet esse nepotes, dum sic humiles fortuna premit [p. 185]
(205) Vindexque Deus. Quo decidimus,
sanguis claro degener ortu? sed quid veteres meminisse juvat? pone ex animo genus antiquum magnosque patres, clara juventus, (210) Tandemque tuis succumbe malis. gravat hic luctum nimiumque suae favet aerumnae, prius exactos qui dediscit segniter annos nondum docilis nova fata pati (215) miserumque gent corde feroci. tamen in lacrimis etiam lacrimae solamen habent: saepe dolorem satiasse juvat, nec turpe mihi sic heu longas - miserum, miserum!
(220) Tecum, frater, fallere noctes.


[...]


[p. 186]

AD
GERNANDUM.

BEatus ille qui fugaces actibus
Reprendit annos, seque dante longius
Quam fata dederunt vixit, impubes senex.
Non hunc jacentem publicanus temporis [p. 187]
(5) Semisse vitae spoliat ignavus sopor.
Non hic amori, non gulae, non Libero,
Prostituit horas, durus exactor sui.
Non hunc juventae dulce torpedo malum
Effeminavit otiumve degener.
(10) Non ille morem gessit unquam moribus,
Sed quod negavit saeculo vitae dedit:
Pretiumque verum tempori dixit suo,
Avarus aevi, sed laboris prodigus.
Rarum est in orbe canus ingenio puer,
(15) Annos seniles qui repraesentat sibi.
Gernande talem te colit Germania
Paterque Rhenus. Omnis est in faenore
Dies, & ejus nulla pars quaestu vacat.
Sic tota ratio constat ut pereat nihil.
(20) Linguas in ipsis doctus incunabulis,
Quas poscit usus, exuisti infantiam:
Reptasti ad artes inde, properatus puer,
Et imbibisti quicquid est sapientiae
Cum lacte primo: Quid Deus, quis sidera
(25) Limes sequatur, qui rotent mortalia
Quantique casus, unde tam certas vices
Causae revolvant, septa quae virtutibus,
Veri quis index. Nunc ad aequi regulam
Legesque, domito Roma quas orbi tulit,
(30) Acclivis aevi prima vertis tempora:
Sic usque major cresce: quem te mox virum
Nicer videbit, quae senecta te manet,
Cunis senectam praecipit puertia.


IN NUPTIAS

D. DE KESSEL.

MUlciberum Batavis nuper sudare caminis
    Viderat ingenii more miserta Venus.
Incudis gemitus reddebat voce Pyracmon:
    Et Brontes quantum follis anhelus erat,
(5) Forcipe jam posita pictus fuligine vultum,
    Orabat Steropes otia parva Deum.
[p. 188]
At regina Paphi viduas quid ducere noctes
Cogeret, & studii quae nova causa rogat?
Ignipotens classem quae Flandrica vinceret arva,
(10) narrat & in pelago mille fuisse rates:
Mox bene mutatas Ostendae collibus urbes,
Et Valachris nullos jam superesse metus.
Kesselium nosti (quis enim celebratior?) inquit,
Quo duce non una dade fugatus Iber;
(15) Praecipue tune cum Nassavia castra reliquit
Respiciens Clusam captaque rostra Ligur.
Illi vulnificum nostra fornace metallum
Liquitur & jusso se tenet orbe chalybs,
Quo ruat in turmas, trepidum quo fulminet hostem,
(20) Cedat ut Hesperio massa recocta Tago.
Scis Batavis servire deos, caelique favorem
Totius Hornanae promeruisse genus.
At dea subridens: ’nil ultra; novimus, inquit;
Boxteliaeque tenet me quoque cura domus:
(25) Traiecti teneris radiat praelata puellis
Meria, Zavethemi sanguinis lila decus.
Qualis ubi niveos perstrinxit purpura vuitus,
Miratur similes Gratia jaeta rosas.
Hanc amat, hanc toto suspirat corpore secum:
(30) Et genus est certe formaque digna peti:
Quid properas adeo, coniunx, tua munera flammis
Urere? cui properas, uritur iiie magis.
Arma prius pereant & nomina vana triumphi,
Et siquid virtus Martia laudis habet,
(35) Quam rapiant hostes melius quae dantur amicae
Tempora; nec beliis est inimicus amor.
Fortior Aic ides in tauros ibat & angues
A Megara quoties venerat iiie sua.
Promeruit noctes Peilaei regis Amazon:
(40) Hac dominam tetigit qua tuut arma manu.
Quid vetat hunc etiam feiici foedere jungi?
I puer, & facibus pectora junge tuis.
Ne tamen hunc iilis, coniunx, precor, instrue teiis:
Nil opus est; nudis teia ministrat Amor.


[p. 189]

EPISTULA IOCOSA
Ad

HENRICUM DELMANHORSTIUM,

cum Medicinae Doctor crearetur.

BAccardus ad me quem secundis litteris
Misisse scribis, iiie non comparuit.
Sed frater ipso cognitus vultu mihi
Pergrato amicas tetigit aures nuntio:
(5) Laborioso nempe te Coi senis
Cursu peracto justa meritum praemia
Promissa doctis Aesculapi filiis.
Namque ipsa quamquam sufficit scientia,
Sibique satis est, attamen merito juvat
(10) Tot eruditis consequi suffragiis
Mentis peritae vera testimonia.
sed quando jam te scire morborum mala
Simul & medelas voce constat publica:
Est cur saiubris artis experientiam
(15) A te vetustae jure amicitiae petam.
Passim in Batavis, hic sed Hagae maxime,
Quaedam vagatur natio mortailum;
Quam nescio quis tristis exagitat furor,
Sive ira divum est, iitigare ut gestiant
(20) Semper; nec ipsis posse rixari sat est,
Sed quosdam & alios aere conducunt suo
Homines togatos, non quidem per se malos,
Sed qui negare sustinent nummis nihil,
Clamare pro se quos dies totos jubent.
(25) nullum quietis est minus patiens malum.
Cursare videas paiiidos circum fora,
Circum tribunal, judicis nunc ad domum,
Nunc ad patroni. si quis est usquam lapis
Magno Galeno notus aut Arabum libris,
(30) Si qua est in hortis herba Lugdunensibus,
Quae pellere istam possit ex animo luem,
Operum hoc tuorum crede. Me certe tuum
Valde bearis namque nonnihil & mihi
[p. 190]
Genus hoc molestum est; quod nisi talis cohors
(35) A me fugaret illa Musarum sacra,
Dilecta quondam, non canendis laudibus
Tuis, Amice, defuisset haec manus.
Quam me juvaret dicere ingenti sono,
Qualem mariti fixa telis filium
(40) Puella dederit oscinis nigri rea,
Qui mox beatae cultus Epidauro Deus
Aequaret arte, vinceret barba patrem:
Quoties docere Pelei puerum volens,
Inferre natum, non mederi vulnera,
(45) Iratus imam torserit caudam senex:
Argolica quanti fecerint Machaonem
Fratremque castra, maxime si quis Phrygum
Sensisset arcus; quomodo multis diu
Collecta templis ligna voti nuntia,
(50) Et mentis aegrae somma artem fecerint;
Quae Graecia profecta mox Latium suam
Catone frustra praedicante brassicam,
Morbis replevit; inde Nabathaeos procul
Inter magistros haesit eius dignitas,
(55) Donec sub Arcto fulva quaerens vellera
Exorta gens est quae salem, quae sulphura,
Maiaeque sobolem voce barbarica sonans,
Incerta fecit cuncta quae bona fide
Crediderat orbis. haec ego atque alia insuper
(60) Eram paratus dicere haud humili pede,
Tuumque nomen ferre in aetherias domos,
Animo capaci dona qui complecteris
Utriusque Phoebi carmine atque herbis potens,
Nostrisque Batavis lunium praestas novum.
(65) Sed illa nunc me jurgia infelicia
Litesque revocant; ergo quod solum licet,
Pia vota peragam. prospere cedat dies
Tibi hic & aegris imperaturis tibi;
Quos inter esto si cui melius vacat.
(70) Mihi nunc quidem non otium est, quare tibi
Debere quidvis malo quam sanam cutem.
Alios valentes igitur ut facias, vale.
Dabantur Hagae postero Eidus Julias.

[p. 191]

Rossae poëtam, quaeso, Taciti interpretem, (75) Et Martialis editorem Lentulum,

Pro me salutes, qui, velim, in dapibus tuis,

Rhenense nectar more majorum bibant.



EPITHALAMIUM
POTTEII.

I.

TU jam purpureo sola cubans toro
Pictum languidulis subter odoribus
Ostrum, pulchra, jaces. non tibi gemmei
Cultus virgineas impediunt comas:
(5) Non cervice fluens divitiis tibi
Structum barbaricis syrma trahunt pedes:
Non suras cohibent vincula liberas.
Sed qualem docuit saepe recens dies
Materno tepidam surgere de sinu,
(10) Nulla veste lates: sola sed invidis
Non inclusa micant ora tapetibus.
Qualis, puniceum roscida cum jubar
Densa nube parens Memnonis extulit,
Cedunt astra polo nec facie minor
(15) Audet turba choros ducere Pleiadum:
Wachmannae teneras lumine sic novo
Perfudere genas, aut pudor, aut amor,
Aut utrunque simul. jam tibi palpitat
Pectus sub teneris molle papillulis,
(20) Et jam nuda sibi virginitas timet,
Nec multum lachrymis fidit inermibus.
Sed jam pone metus. Ducimus en tuum,
Potteium juvenes ducimus, & decem
Intacto tenerae corpore virgines,
(25) Flos lectus Batava pube, parem quibus
Spondent vota diem. Desine, fletuum
Ne mox ille suis sorbeat osculis
Humentes lachrymis simplicibus genas.


[p. 192]

V.

    Hic hic est, tuus ille, noster ille,
Qui totus nimio liquescit igne,

V.

    Age jam, beata* conjunx,
(Tibi Gratiae, Venusque,
Tibi nam favent Amores)
Simul in tuum cubile
(5) Rapido ferere saltu,
Simul illa vela pandes
Tua sub quibus quiescit,
Cave frigus aestuantem
Grave vulneret puellam.
[p. 194]
(10) Adhibe tuos lepores,
Tenerumque circumactae
Rape basium puellae.
Resonent labella contra
Resonentibus labellis,
(15) Neque tu genas omitte
Iuvenile purpurantes.
Quid enim genas omittas
Modo quas madere fletu
Tuus ille jussit ignis?
(20) Neque flammeos ocellos.
Quid enim reos amoris
Patiare nunc inultos?
Niveos sed in lacertos
Et eburna colla fusus
(25) Pete suaviis vicissim
Oculos, genas, & ora.
Bibat igneos odores,
Bibat halitus pudicos
Et in ore jam natantem
(30) Animam trahat medullis.
Sed & ipsa mox fideli
Tepefacta cordis oestro
Referat subinde longas
Tibi basiationes;
(35) Sed & ora semhiulcis
Tibi vellicat labellis
Imitata lene murmur
Ab amantibus columbis.
Sed & inter osculandum
(40) Superest, marite, quiddam
Meliusque dulciusque:
Digiti sciunt procaces
Quid agant apud papillas,
Ubi lacteas sorores
(45) Spatio brevi diremptas
Premit horridum cacumen
Referens rosae pudorem.
Scit & illa quid paretur;
Gemina repente palma
(50) Geminum prehendit uber;
Negat ecce pernegatque.
Neget usque pernegetque,
Ita nuptiale foedus
Perhibet: licet negare,
(55) Licet & negata ferre.
[p. 202]

IN FEUDA CORNELII NEOSTADII.

Gloria Gymnasii quondam, nunc magna senatus
Portio, conspicuum nomen utraque toga,
Jura paludicolae domino mans edita donas,
Oberti veteres ausus mire vias.
(5) 111e dat Insubnibus, tu nostris
Feuda Batavis, Indelibati grande labonis opus.
Tu successorum morientia jura diuque
Oblitas leges priscaque pacta refers,
In quorum exitium jamdudum proficit aetas.
(10) Res patriae quantas parva papyrus habet!
Te mores voluere ducem, tibi credidit usus
Et solita haec jurat, quae placuere tibi.
Haec docuisse puto Themis aut didjcisse fatetur,
Nam prius oraclis nil habet lila tuis.
(15) Astraeae genius, saecli lux huius, & acti,
luns honos, patriae dextera, norma Ion,
Perge, Neostadi, tabulas proscribere, recte
De piano possint omnibus unde legi.
Quod Romae bis quinque yin Spartaeque Lycurgus
Cecropiisque Solon, tu potes esse tuis.
Vive diu tantum, nec sit tibi visere manes:
Tu Batavis Minos, & Rhadamanthus eris.


[p. 204]

FARRAGINIS

LIBER III.

ANAPAESTI

In mortem BEZAE.

O quae viridis margine ripae
Puri propter stagna Lemani
Urbs parva sedes, parva, sed altis
Ingens animis, felix nuper
(5) Vel ad invidiam totius orbis,
Dum Beza fuit, quis te tanto
Decore orbatam maerere vetet?
Non trux hostis, solitus quamquam
Tacitos etiam ferro vultus
(10) Flammaque sequi lachrymas ausit
Damnare tuas.
Nulla quiescant lumina fletus:
Imbre genarum lacus exundet,
Nec jam fluvio memor antiquam
(15) Servare fidem sibi turbatum
Misceat amnem Rhodanusque celer
Pelago salsas inferat undas.
Humida tundant ora lacerti:
Crebro manuum verbere discant
(20) Pectora saevum ferre dolorem.
Gemitu vasto mugiat aër
Cui nimbosum rigidus subdit
Jura cacumen; gelidisque sonans
Alpibus Echo nubes inter
(25) Canasque nives tantum planctus,
Tantum Bezae nomina reddat.
Nos interea, quos tam longe
Situs axis habet, tetigit vester
Dolor, Allobroges: quamquam cui non
(30) Funus licet hoc dixisse suum?
Bezam Batavi, gens nota salo
Notaque hello, Bezam remis,
[p. 205]
Ipsis Bezam plangimus armis;
Totidem fletus, totidem gemitus
(35) Nostris vestros cumulare juvat;
Vento tristes reddente sonos
Fremit Arctoum littus & ingens
Regia Nerei.
Luge Bezam, sacrata cohors,
(40) Quae mortales inter plus quam
Mortale sapis: templaque soli
Possessa Deo, quibus effigies
Verba magistri. Jacet ille, jacet
Cujus peragi publica sacris
(45) Vota Camoenis audiet aetas
Ultima, & orbi quae ventura est
Suprema dies. at tu justas
Agnosce Dei vindicis iras:
Gens flagitiis immersa tuis,
(50) Non in poenas jam sufficiunt
Barbarus hostis, quaeque agnatum
Sitiens acies bina cruorem
Patriam telis utrisque petit:
Non jam morbi satis in vulgus
(55) Vili tantum strage furentes:
Non subductis frugibus anni
Fecere famem; nova tela placent:
Tota Bezae morte ferimur.
Quis sollicitis posthac populis
(60) Responsa dabit? cuius verum
Fortius umquam charta loquetur?
Quod cor virtus sincera leget,
Quod nunc pietas dabit exemplum
Specimenque sui? cuius vitae
(65) Contra saecium signa sequemur?
Ne pugnacis rabjes animi
Sibi doctrinae poscat honorem:
Ne quaesiti nubila vultus
Gravitas morum casta vocentur:
(70) Mala ne spec iem mentita boni
Cum divinis humana trahant.
Cecidit toti flebilis orbi
[p. 206]
Qui modo vivens in se totum
Traxerat orbem. Silet os iilud
(75) Quo sperasti Gallia solo
Te posse loqui.
Cecidit, cecidit dux saepe ducum,
Rector populi, cujus in omnes
Magna potestas sine fasce fuit,
(80) Cuius sapiens labor antiquos
Respicit annos, virtus nostros,
Fama sequentes.
At tu salve summumque vale,
Venerande parens; vis nos certe,
(85) Vis insano parcere luctu;
Imperiosum sed te contra est
Desiderium pertriste tui,
Solumque hoc est quod fas nobis
Esse putemus cum Beza vetet.
(90) Quidquid in omni nimium luctu est
Tibi, Beza, parum est, unusque modus,
Nullum lacrimis novisse modum.
Gaudet semet satiare dolor,
Nec solamen potuisse pati.
(95) Quamquam longi fessa laboris
Prope ab humani metis spatii,
Tua vita stetit, quamquam cernens
Ut melioris reliquum saecli
Te posteritas tua mirata est:
(100) Et vix olim quanta sepulto
Contigit ulli, non in mortem
Dilata tuam gloria verum
Tibi te monstrans comes annorum
Fida cucurrit, tanien beu nobis
(105) Immaturo funere raptus
Beza videris. quid enim mirum est
Hunc quem quondam sua cum legeret,
Numquam juvenem credidit aetas,
Etiam nobis numquam credi
(110) Potuisse senem?


[p. 207]

IN
JOSEPHI SCALIGERI
EUSEBIUM.

QUod per scripta tuos putamus annos,


[p. 222]

In adventum

NICOLAI KINSCHOTII.

INter conspicuos, Kinschoti, prime sodales
    Gratulor ad patrium te rediisse Larem.
Gratulor incolumem quod te Germania misit
    Et Batavo Rheni reddidit unda solo.
(5) Est tamen, est unus super hic dolor: integra carpi
    Gaudia fatorum turbidus ordo vetat.
Nam prius amissa (tulerant sic vota sororum)
    Matre, peregrino tristis ab orbe redis.
Sed, reor, aut ratio vitae morumque magistra,
    (10) Aut potuit luctum vincere longa dies.
Dicis & ipse tibi: jam me praesente peribat
    Cumque mori dicta est, desiit illa mori.


[p. 223]

DE EPISTOLA

Scripta IACOBAE nomine.

LItera Durdrechthum dominae perarata Iacobae
    Venerat; hanc Patruo scripserat illa suo.
Quam cito perlatum Durdrechthi à moenibus Hagam
    Responsum Patrui triste Jacoba legit.
(5) Illas Nordovicum moderatrix dextra tabellas
    Scripserat: hae Grotii sunt juvenantis opus.
Has excusari satis est ex tempore lusas:
    Illas ingenii tollit, & artis honos.
Nasonique suo non par satis iste Sabinus:
    (10) At quis se Dousae postulet esse parem?


AD HEINSIUM.

GOrdunis lux magna tuis, ô carmine posthac,
    Te quoque cum superes, non habiture parem,
Heinsiade, quem Syrma decet, quem juncta cothurno
    Sceptra Poëtarum principe sumpta manu:
(5) Legimus Auriacum, Libertatemque Batavam,
    Hic ubi Mauritiam saucia poscit opem:
Legimus & Mores, & amicum munus Iambos,
    Hic ubi nulla mea pagina laude vacat.
Gratia magna tibi est. Alienae munere famae
    (10) Lectorisque tui credulitate fruar.
Scilicet esse aliquid Grotium peregrina putabit
    Turba, nec ignoto jam licet esse mihi.
Sed qui tanta meae leget hic praeconia Musae,
    Quam vereor, Musam ne legat ille meam.


In albo Heremitii.

ACcipe Heremiti deductum Carmen ab illo,
    Partem aliquam Libri quem cupis esse tui.
Carmine cum foedus nobis sociale jugetur;
    Certius haud potuit pignus habere fides.
(5) Affectu pariles sumus: at tu carmine major:
    Et meus hoc ipso plus tibi debet amor.

[p. 224]

De Officio Advocati.

QUi sancta sumis arma civilis togae,
Cui se reorum capita, fortunae, decus
Tutanda credunt, nomini praesta fidem
Juris sacerdos, ipse dic causam tibi
(5) Litemque durus arbiter praejudica.
Voto clientum jura metini time
Nec quod colorem patitur, id justum puta:
Peccet necesse est saepe, qui nunquam negat.


Epitaphium uxoris MARTINI!.

MArtinio conjunx Veenhusia nupta marito,
    Praeside germano nobilitata soror,
Heu nimium seros Lucinae passa dolores
    Non potui decimam condere olympiadem.
(5) Haec tamen in tumulum mecum solatia porto,
    Quod potui summum mater obire diem.
Claudere quae partus aliis solet, inchoat aetas,
    Atque eadem vitam claudit iniqua mihi.
Parcite tam longum thalamos differre puellae,
    (10) Ventilet infelix ne Libitina faces.
Morte dedi vitam, natales funere constant:
    Virque meus tanti non putat esse patrem.


AD RUDOLPHUM IMP.

Florum picturae dedicatio.

NOn tibi Mars tantum favet, invictissime ductor,
    Quem toties hostem barbara signa tremunt.
Plebs quoque te Superum donis veneratur, & illud
    A Zephyri munus conjuge, Caesar, habes.
(5) Ver Dea perpetuum Batavo praescripsit Apelli,
    Prataque pictrici vivere jussa manu.
Annuus Alcinoi decor est, & Adonidos hortis,
    Nec Pharias animat longior aura rosas.
[p. 225]
Prisca Semiramios jactat Pomona labores:
    (10) Alta tamen tecti culmina scandit hyems.
Quo tibi fluxus honos? Augustum serta Triumphum
    In quae temporibus nil licet, ista decent.


AD JOHANNEM

OLDENBARNEVELDIUM,

Hollandiae Advocatum.

NEptuno veterum commisit fama Minervam:


[p. 226]

AD

CORNELIUM MYLIUM,

de Epithalamio.

SPonse (tuae quid enim referam praeconia laudis?


Ad Monavium, de eius scito.

IPSE FACIET.

IPse, soles, faciet, studiis exculte Monavi,
    Dicere: quid signet vox, precor, ista, refer.
An mihi Pythagorae repetis commenta renati,
    Et te discipulum secta Crotonis habet:
(5) Jussa quibus longi finire silentia lustri,
    Hae solitae voces, Ipse ait, Ipse negat?
Non reor, & nulli te juravisse magistro,
    Servitii impatiens mens animosa docet.
Deinde quid est Faciet? nam si facere hoc facis esse
    (10) Consilio ad finem ducere quaeque suum,
Ipsene adhuc faciet? Cuius prudentia major
    Quam tua? quem pluris Principis aula facit?
[p. 227]
Si facere est aliquid venturis tradere saeclis,
    Et dare quod cupiat postuma fama sequi,
(15) Quis potuit melius de posteritate mereri,
    Si dignam credas quae tua scripta legat?
Si facere appellat victuros condere versus
    Graecia, tu dici jure Poêta potes.
Si facere est, sacra ferre Deo, ritusque probatos,
    (20) Gratius est ulli nil pietate tua.
Ergo quid est illud? Fieri quodcunque vocatur?
    Respice, quando, precor, fiet, & Ipse quis est?
Nemo unquam faciet, quod tu facis ipse, Monavi:
    Ipse, quid est, faciet, dicere? Tute facis.


Epitaphium

JOHANNIS LUNGHII.

JOhannes situs hic properata Lunghius umbra,
    Magnanimi Cimbrum sanguinis ille genus:
Tota cui lustris non addita quattuor aestas.
    Quid tibi cum tanta Mars erat invidia?
(5) Ostendae fraterna ferens heu signa superstes
    Cruribus amissis non fuit ipse diu.
Vulnere sed misso periit, non cominus armis,
    Et pro quo jacuit nunc jacet ecce solo.


AD

JANUM GROTENHUSIUM.

ERgone adhuc tantum, nunquamne calesces,
[p. 228]


DE

MELETEMATIS BARLICOMII.

SAlve pietas, sacraque Musa Barlicomi,
Salve meritis incluta, (nam decus benignum
Praesens tibi dat gloria, non in antecessum,


ERUDITA IGNORANTIA.

QUi curiosus postulat totum suae


[p. 229]


In librum suum de Moribus Atheniensium, Romanorum, Batavorum.

MArtia gens semper Batavûm, nec inhospita Musis,
    Et cui compertum nil prius esse fide,
Scribimus hic Mores, quibus ipsas vincis Athenas,
    Et tibi se cupiat Dardana Roma parem.
(5) Vos, urbis dominae socios fratresque Quiritum
    Et libertati pectora sacra cob,
Fraenator pelagi populus, spes una Philippi
    Et metus, Europae lumen, & orbis amor,
Ultima Taprobane quem jam veneratur, & mdi,
    (10) Cui socias regum dextera nectit opes.
Sacra tibi Genioque tuo gentique Batavûm
    Haec fero: tu felix ad mea vota veni.
Siquid id est, Batavi Batavo celebrantur honores
    Et sum materiae pars quotacumque meae.

(15) Civilem Batavi vestrumque legetis Erasmum -
    Vester hic ingenio maximus, ille manu
Atque alios quibus aut victorum praemia laurus
    Aut ederae rutilas implicuere comas.
Patria, da veniam quod non numeramur in illis,
    (20) Qui poterunt nomen ferre sub astra tuum:
Mars mihi displicuit; Musae placuere sibique
    Hoc levis angustum gloria fecit iter.
Est tamen, est aliquid fungi bene munere civis,
    Quaque datur patriae nolle deesse suae.
(25) Testor Arausiadae cineres natique labores,
    Qui tumidas Mosae jam tibi subdjt aquas,
Quod potui fecisse solique altoris honorem
    Officio nunquam destituisse meo.
[p. 230]
Non ego doctrinae, non duro Marte probati
    (30) Roboris exemplum, sed pietatis ero.


IN

PETRI BORII

libros de primis Belgarum motibus.



De itinere suo per res prolatas.

[p. 233]


AD

DANIELEM HEINSIUM,

cum Adamum Exulem, suam, ei
offerret.



In meditationes sacras

JOHANNIS MEURSII.

[p. 232]

IN LIBRUM.

JOHANNIS MEURSII

De funere & puerperio.

UNa papyrus habet supremaque primaque rerum,
    Naturae fines continet iste labor.
Lucinae pia sacra docet tibi nata recenter
    Pagina; non fetus duicior ille fuit.
(5) Funera tu recitas, Meursi, quae nulla libellis
    Opto tuis veniant nec nisi sera tibi.
Cernimus hic cunas atque addita nomina fatis
    Et bene soilicitos in duo vota patres.
Cum fletu tamen iiie rudi ventura fatetur,
    (10) Et non visa prius respicit astra puer.
En tumulos, en busta virum luctusque superbos,
    Quorum se pretiis excitat ipse dolor;
Hinc alias iterum lacrimas miserabilis urna
    Quas bibat & celso raptus ab igne cinis.
(15 In laudes vagire tuas tener incipit infan,
    Quis scit an & manes hic quoque tangat honos?
Omnes crede tibi populos, tibi dicere mundum:
    Qui sunt qui non sunt, tu facis esse tuos.


[p. 234]

AD

FRANCISCUM

VERIUM.

IN Neoportano sudatam littore pugnam,
    Magna Britannorum gloria gentis habe.
[p. 235]
Maxima spectacli pars illius accipe Veri,
    Quod ferat haec eadem quae tuut arma manus.
Te primum torvaque oculos in fronte micantes,
    Et praesensa animo vulnera fugit Iber.
Flandria rursus erit virtutum certa tuarum
    Testis, & Oceani littora Pleumosii.
Hinc reducem lauru te cum victrice manebit
    (10) Obsidionalis graminis alter honos.
[p. 238]

In obitvm

JUSTI LIPSII.

HOc quoque fer totum, sed tristis, Fama, per orbem:
    Ille diu plausus deliciaeque tuae,
Quem populis unum cunctis narrare solebas,
    Occidit, & tantum vivit in ore tuo.
(5) Omnis ad exsequias, qua sol oriturque caditque,
    Hoc est qua legitur Lipsius, orbis eat.
Praecipue adspicies domini cum Thybridis arces,
    Fac septem resonet vox lachrymosa jugis:
Lipsius occubuit, cui quantum defuit aevi,
    (10) Tantum nescitur maxima Roma tui.

[p. 243]

In mortem

LUCAE TRELCATII patris.

PLebs tua cum patriae fines, & quidquid amatur,
    Linqueret, exsilio quaerere jussa Deum,
Os potuit tantae siccum praestare ruinae,
    Et gemitum est fatis ausa negare suis,
(5) quae nunc ccce tuo, Trelcati, percita luctu
    Fortis in hoc primum desinit esse malo.
Quas populi lacrimas, quos planctus cernimus urbis,
    Ut magis haud alium fleverit una domus.
Quis fueris constat; lacrimis agnosceris illis:
    (10) frater amore pio, sortis honore pater.
Te modici sanctique lares, te templa requirunt,
    Te schola, te verum discere quisquis amat.
Praecipue quae te profecit teste juventus,
    Miratur tantum jura valere necis:
(15) & quod tu scriptis toties, quod voce monebas,
    Exemplo vellet non didicisse tuo.
Heu miseri, nondumne igitur commissa fatemur,
    Tam fera quos caelo vindice damna premunt?
Nam nostrum decus ingrato qui sustulit aevo,
    (20) nos peragit tanti funeris iiie reos.


In mortem

ANGELI MERULAE.

STaret ad arsuros cum jam pater Angelus ignes,
    Damnarat cuius saecula voce Deus,
Squalentem senio, squalentem carcere vultum
    Sustulit immensis fortior ipse malis.
(5) Coeperat ad tantum facinus pallescere quisquis
    Fecerat; unus habet judicis ora reus.
Non, ait, hoc letum, non hanc, pater optime, flammam
    Deprecor; auspiciis vicimus ista tuis.
Ducere jam possim poenas & vivere centum
    (10) Mortibus & cjneres nempe videre meos
Pro me, Sancte, nihil: maneant, quae diximus oro;
    Sit tamen o quondam tutius ista loqui.
[p. 244]
Haec ubi conisus quantum vix posset ab annis
    Protulerat, sequitur spiritus ecce preces,
(15) Vitaque cum dictis pariter super astra recepta est;
    Labitur ante suos corpus inane rogos.
Eripuit sceleri mortem deus; impia turba
    Saeviciae queritur nil licuisse suae.
Quod superest, gelidos flammas inmittit in artus:
    (20) Et poenam cupiens poscere, Justa facit.


In Obitum

PAVLI CHOARTI
BUZANVALII.

ACcipe defuncti placido mea membra sepulcro,
    A Patria semper terra secunda mihi.
Hic ego, dum licuit domino servire tibique,
    Securos sensi molliter ire dies:
(5) Sollicitus tantum ne non sati undique tuta
    Vel tua libertas vel tua sacra forent.
Nunc quoque quod Batavos incerto in Marte relinquo,
    Crede mihi leto tristius esse malum.
Rex bone, praesidium miseris ultorque superbis,
    (10) Cui vitam debet Gallia tota suam,
Si nullas acies, si vulnera nulla refugi,
    Parsque tui belli si luit ista manus:
Si tot apud populos & tot sacra nomina, reges,
    Est tibi perpetuo nostra probata fides:
(15) Si ne jussa tibi peragam, quae sola potest, mors,
    Quod dolor & morbus non potuere, vetat,
Hanc mihi redde vicem: tumulum defende ministri,
    Ossa ferox olim ne mea calcet Iber.


In adventum

MARCHIONIS SPINULAE.

SPinula, virtutes cuius laudavimus olim,
    Tunc quoque cum nobis esset amare nefas,
Spes sit quanta tui, perculsi munere tanto
    Si taceant homines, flumina crede loqui.
[p. 244]
(5) Illi pro nostris vigilantes finibus amnes,
    Qui toties cursus sustinuere tuos,
Strati sponte jacent, aequataque tramite molli
    Pacis amatricem se probat unda tibi.
Nil tibi navigiis opus est, nil pontibus ullis,
    (10) Haec tantum armatos ferre recusat aqua.
Quin etiam caelum venienti serviit, ipsa
    Frigora tam longas cum posuere minas.
Quae tam triste gelu tam felix aura resolvit?
    Non solis, non est aëris illa, tua est.
(15) A te tam placidos sumpserunt tempora vultus:
    Bella cui debent cedere, cessit hiems.


[p. 264]

EPIGRAMMATUM
LIBER II.

EPIGRAMMATA
IN
Illustrissimi Principis
CURRUS VELIFEROS,
AD
PRINCIPEMBMAURITIUM.

Epigramma I.

MAxime florentis patriae pater, optime vindex,
    Ille novi domitor quem tremit orbis Iber,
A Batavis, Princeps, animum demittere curis
    Si vacat, & menti si datur ulla quies:
(5) Haec de Velivolo quae sunt mihi condita Curru
    Scripta legas versu supplice charta rogat.
Tempus erit, grandi nixus sublime cothurno,
    Oppida sub leges cùm tot iisse tuas,
Cumque triumphatas in Flandro littore gentes,
    (10) Et Turenhoutani Martis opima canam.
Interea tenero praelusi carmine: Princeps
    Da veniam, propero quòd placuisse tibi.

II.

DIvûm posteritas amica, currus
Versu disce brevi: Deûm parentem
Vexerunt Berecynthiam leones,
Et sacri socium furoris Attyn.
(5) Deducunt aquilae Jovem per auras.
Delphines pelagi per alta Consum.
It Phoebe gemino superba cornu
Mulis Endymionis ad cubile.
Captivos agitat Diana cervos.
[p. 265]
(10) Cygnos alma Venus, (sed & columbas)
Et cum Pierijs Apollo Nymphis.
At Sol gaudet equis, & ipse Mavers.
Gallus Mercurio dicatus ales.
Angues sub juga vomeris repertor
(15) Misit Triptolemus, Proserpinaeque
Mater flebilis, Aesculapiusque
Primaevusque sator fugacis anni.
Pavûm biga trahit Iovis sororem.
Indorum rapuit per arva tigris
(20) Vinctum tempora pampino Lyaeum,
Et mistam Satyrum choro procaci
Cinctam nebride Maenadum cohortem.
Unum Mauritium tulêre Venti.

III.

FAssus Iber Batavos domito regnare profundo
    Inter subactos caeruli fluctus sali,
At terrâ vincetur, ait, tamen; illa nec austro,
    Nec intumenti carbaso patet via.
(5) Falleris, ô demens, spe circumventus inanì,
    Et illa nostra est: nil reliquimus tibi.
Si non Lugduni satis es memor, aspice Currum:
    Genti Batavae, cùm placet, tellus mare est.

IV.

HActenus immensum Batavi decurrimus aequor,
    Oceani nobis invia nulla via est.
Vidêre Amstelias vada Calpetana carinas,
    Vidit in opposito littore fuscus Arabs:
(5) Quaque Magellanum cohibent freta fervida Mundum,
    Quaque procellosas Java colorat aquas;
Quaque ruit Ganges cognato turbidus auro
    In mare, & Arctoo quà riget unda gelu;
Nerea Cattorum soboles consumpsimus omnem.
    (10) Iam nihil est ultra: velificatur humus.

V.

Cùm ratis aequor arat ventos sibi nacta ferentes,
    Oppositas rapidis motibus urget aquas:
[p. 266]
Altius insurgunt adversis fluctibus undae,
    Et liquidi tardant objice montis iter.
(5) Dum rapiunt flatus, vis se sublimior effert
    Gurgitis: ipsa rati sic facit aura moram.
Viderat hoc Princeps (quid non videt ille, parentis
    Viscera qui Terrae novit, & astra poli?)
Viderat, & ventos non ultra passus inertes
    (10) Hoc dedit excelsae nobile mentis opus.
Imposuit plaustro vectantem carbasa malum,
    An potius navi subdidit ille rotas?
Velificans currus Batavam praelabitur oram,
    Nec bene scit quanto pondere pressus eat.
(15) Puppe sedens Princeps medius terramque salumque
    Despicit, imperii censor utrimque sui:
Et modò visurus spatium post terga relictum,
    Vertit ad emensas lumina sacra vias:
(Nec tamen immiti littus licet omne procellâ
    (20) Personet, adversus verberat ora notus:
Ille quidem poterat vultus metuisse videri,
    Sed currus ventos effugit ipse suos:)
Et modò vicinas oculos cùm flectit in undas,
    Miratur triplo tardiùs ire rates.
(25) Scandit aquas navis, currus ruit aëre prono;
    Et meritò dicas, hic volat, illa natat.

VI.

QUi videt in Batavo volitantem littore currum,
    Refluus aequoreae dum fugit aestus aquae,
Quà via vix angusta patet (nam caerula Tethys
    Hinc premit, hinc alto surgit arena jugo:)
(5) Attonitus flabris tolli felicibus alnum
    Cernit, humi tenues vix superesse notas.
Quid foret ingentis si vasta per aequora campi
    Indefinito calle pateret iter?
Tunc etiam latus ambiguis stringentibus auris
    (10) Audeat obliquo carbasus ire noto:
Aut adverso etiam, si navita more Batavûm
    Flectat in alternos lintea versa sinus.
Quis non Mauritii miretur seria, cuius
    Tanta vel hic unus seria lusus habet?

[p. 267]

VII.

QUi Scyllam veterem, & Lyciae portenta Chimaerae,
    Quique Ixionidas, semivirumque bovem,
Vera negas, posthac ne sis incredulus, istud
    Materiae dîum* cerne biformis opus.
(5) Cerne sinus, axem, capsum, carchesia, clavum,
    Absida, paxillum, stamina, rostra, foros;
Flamineque antennam stringi, sufflamine currum:
    Seque ratim coelo ferre, rotamque solo.

VIII.

DEfensor patriae, patrisque umdex,
Quem miratur Eos, tremitque Vesper,
Pulsum fluctibus aequoris Batavi
Littus navigat insolente curru;
(5) Et raptis celeri repentè velo
Sulcat Cattigenûm rotis arenas.
Vi mistus Zephyri tepentis Auster
Implet carbaseos sinus: locorum
Vanescunt spatia, essedumque velox
(10) Vectum remigio fugacis aurae
Semper littoreas novas, novasque
Et cernit simul, & relinquit Alpes.
Vidi: quattuor & decem duabus
Terrae millia permeantur horis:
(15) Et trabs fluctibus impedita nullis
Aequat paenè suos citata ventos.
Quicquid praepetibus levatur alis,
Quicquid per liquidas movetur undas,
Hic Currus superat; sed una Currum
(20) Vincit Mauritiae quadriga Famae.

IX.

NOn ita, cùm jacuit maior prope littora cetus
    Hîc ubi Cattorum nomina vicus habet,
Obstupuit Batavi Neptunius accola Ponti,
    Quàm cùm velivolas vidit abire rotas.
(5) Hancne, ait, hanc Argo posset quae vincere molem,
    Palladis est patruo gratificata manus?
[p. 268]
Hocne, ait, invecto nuper per littora Curru
    Rege maris, sensit terra tridentis onus,
Cùm pavidi, atque animo metuentes ultima rerum
    (10) Fundamenta soli vidimus ima quati?
Fallor? an aspicio Nymphas, & aplustre sub ipsum
    Tritonis rauco murmure concha sonat?
An Zephyrum Chloris, Borean vocat Orithyîa,
    Et vehitur flabris ille, vel ille suis?
(15) An magis Hippotades collatis utribus illuc
    Res sibi Neptunum jussit habere suas?
Omnia mentitur dubius sibi, verus in uno,
    Quòd dominos Currus credidit esse Deos.

X.

DUm ruit hic currus, spectans in littore nuper
    Nauta suae nimiùm vela propinqua Pharo,
Omnia, ait, periêre, ferus tenet omnia Pontus,
    Quodque fuit spatium littoris, aequor habet.
(5) Falleris: est illic Batavûm tutela salusque,
    Patria quo sospes sospite semper erit.

XI.

AUrae jugales, & quadriga ventorum,
Latè patentes quae per aëris campos,
Vastumque inane, spiritus vago cursu
Servis Batavae gentis imperatori;
(5) Ite, ite ad astra sede fulta sublimi,
Collegioque nuntiate coelesti,
Nassaviorum stirpis inclitum germen
Vicisse forti Martis impetu terras;
Vicisse fluctus, atque jura Neptuni:
(10) Nunc & subacto patris Aeoli regno
Dictare leges impotentibus flabris.
Flammata coeli templa, & aureos ignes
Restare tantùm: namque & illa debentur.
At nos precamur Civitas Batavorum
(15) Ne jura Olympi vindicet, nisi serò:
Sed hîc moretur, differatque, contentus
Cepisse coelum mente, dum vias Phoebi,
Lunaeque motus, siderumque permensus
[p. 269]
Ausus profundos aemulatur Euclidis,
(20) Solertiaeque acumen Archimedeae,
Pelusiosque subiicit sibi fastus.
Hîc voce malit plebis, & senatorum
Princeps paterque patriae salutari:
Hîc saepè fusis gentis Asturum turmis
(25) Victrice lauri vinciat comâ frontem,
Istoque curru gaudeat triumphali.

XII.

SAecla forent veterum tanto ditata reperto,
    Deucalioneas quis metuisset aquas?
Claude pice, & multo defende bitumine currum,
    Iam poterit pariter navis obire vicem,
(5) Perque salum, perque ire solum: vada naufraga cessent,
    Si velis tellus curritur, unda rotis.

XIII.

HIc poterat currus mundo praestare theatrum:
    Hunc mihi si dederis, Sarmata factus ero.

XIV.
CURRUS LOQUITUR.

DA mihi sidereos in coelo juppiter ignes:
    Non ego primus ero, sunt ibi Plaustra duo.
Me quoque in Arctoâ ponas regione licebit,
    Ne mihi pulvereas abluat unda rotas.
(5) Iam didici vitare salum, dum littora curro,
    Iam didici longum carpere siccus iter.
Sic ego quae fugio nunquam Tartessia tangam
    Flumina, & Hesperio tam procul orbe ferar.
Da mihi quae Delphin etiam, quae munera Taurus,
    (10) Quae tulit aurato vellere dives Ovis.
Plus erit Europen, vel Ariona ferre, vel Hellen,
Quàm Ducis invicti jussa, manumque pati?
Nec solo vectore (sat est tamen) haec mihi posco
    Praemia; sit cursus ista corona mei:
(15) Non mihi praeripiat palmae victricis honorem
    Aut Aquila, aut Ledae gratus adulter Olor,
[p. 270]
Aut patrium findens talaribus aethera Perseus,
    Aut celer invicti Bellerophontis Equus.
Sidus Erichthonio celeres meruêre quadrigae.
    (20) Hic honor in ventis invidiosus erit?
Fulget in aethereis Pegaseïa sedibus Argo,
    Humentes tantùm docta secare vias:
Seu das, sive negas, nîl Pindo, nîl opus Ossâ:
    Me meus in stellas Axis & Aura ferent.

XV.

BIs tulit iste decem sessores Currus, & octo:
    Scilicet & numerus quod stupeamus habet.
Iustiùs ipsa tamen miremur pondera; puppi
    Mauritius coeli maxima cura sedet.
(5) Mauritio Cimbri germanus, & alter ab ipso
    Henricus nostris spes nova rebus adest:
Nassaviique Duces alii, gens cognita bello,
    Pluraque Teutonicâ nomina nata domo.
Tu quoque Gallorum certissima Regis imago,
    (10) Buzanvale, decus praesidiumque meum:
Et Pictum genus, & Celtarum Heroïca turba
    It comes, & Batavae nobilitatis honos.
Testis adest captivus Iber, cui Cantabra circùm
    Littora, & Hesperii paruit unda freti.
(15) Nec minimum hoc inter Batavae spectacula terrae
    Legati referant quod tibi, Caesar, habent.
Nam quid ego aurigas referam, clavique magistros,
    Quique regunt curae credita vela suae?
Quòd nisi nostra loqui post nomina tanta vererer,
    (20) Vectorum Grotius pars quotacunque fui.

XVI.

REgius Arragonus/m* sanguis, quem Bructera tellus
    Horruit, & Rheni prima bicornis aqua,
Captus in hostili traheris, Mendoza, Triumpho,
    Quàm subitò fastus detumuêre tui!
(5) Te tenet Aeolius carcer, te littore nostro
    Velifero in curru mobilis aura rapit:
Qualem Pleumosiûm si tunc habuisset arena,
    Victorem poteras anticipâsse fugâ.

[p. 271]

XVII.

UNus erat nuper volitans sine compare currus;
    Nunc tota classis navigat.

XVIII.

PHoebe quid attonitus nos aspicis? aspice verò:
    Hoc curru poteras accelerare diem.

XIX.
DE INVENTORE.

VEntivolam Tiphys deduxit in aequora navim;
    Juppiter in stellas aethereamque Domum.
In terrestre solum virtus Stevinia: nam nec
    Tiphy tuum fuerat, nec Jovis istud opus.

XX.
DE IMAGINE.

ALter in antìquo Cattorum littore Currus,
    Alter in hâc tabulâ visitur, arte pares.
Illum qui numeros & rerum pondera novit,
    Qui fluxum aequorea comperit unus aquae,
(5) Et motus terrae varios Stevinius auctor
    jussit arenosae credere vela viae.
Egregius veri simulator Geynius istum
    Spectandum magnis regibus aere dedit.
Iam puto decepti venient ad suppara venti:
    (10) Hoc scio, per terras non minus iste volat.

XXI.
DE EADEM.

ARtifici formata manu spumantia Nerei
    Caerula, & obliquis aequora torta vadis,
Crispatasque vides undas, ubi gurgite vasto,
    Marmoreisque sali fluctibus acta sonat.
(5) Subdola sollicitae diffundunt retia cymbae,
    Et secat immensum picta phaselus iter.
Exspectant dominum captivi in littore pisces,
    Invitatque maris praeda novella gulam.
[p. 272]
Delicias Batavûm, nondum miracula cernis:
    (10) Hactenus est oculis indubitata fides.
Intercepta volant sceleri vectabula vento,
    Et rapidis tangi littora summa rotis
Orbita persuadet: palantes colligit auras,
    Et per inane vetat flabra perire sinus.
(15) Propter anhelantes sudantibus undique membris
    Turgida nequicquam vela sequuntur equi.
Deficit ipsa canum venatica turba, negatque
    Fessa graves aestus posse, sitimque pati.
Spectantes animo pendent procul, & sua vertunt
    (20) Si semel à Curru lumina, Currus abest.
Omnia quae doctis imitatus in aere figuris
    Conspicuus celi Geynius arte dedit.
Quid valeant voces? eadem videt omnia Lector,
    Et timet haec eadem credere: Musa tace.

XXII.
De ichnographia Currus.

Icarios hospes noli trepidare volatus:
    Praescripto poteris Daedalus esse modo.


EPIGRAMMATA

derebusgestidduvtu

PRINCIPIS MAURITII.

TETRASTICHA.

Classis Hispanica,depulsa
ANNOMDLVVVCIII.



[p. 274]

ZUTPHANIA capta.

Accessit titulis etiam Zutphania nostris,
    Non nisi Mauritio Principe digna capi.
Spe nihil est citius, tamen haec Victoria vicit:
    Obsedisse grave est credere, victor erat.


DAVENTRIA capta.

Tu quoque militibus superata Daventria nostris
    Subtrahis Hesperio libera colla jugo.
Nil tibi profuerunt duplicatis moenia muris.
    Mentior? an victae potuit esse tibi?


Praelium ad CNODSENBURGUM.

Duplicis Hesperiae populus dedisce furorem:
    Incipe jam Batavis Mauritioque mori.
Quid facies, contra non stabunt agmina campis,
    Si nostras alvus non potes esse fuga?


HULSTA capta.

Non sine victoris vinci quae clade putatur,
    Hulsta tamen minimo victa labore tibi est.
Maxima res, Princeps: quamvis urbs capta fuisset
    Scilicet, ut rursum posset ab hoste capi.


NEOMAGUM captum.

Quantumvis tot saecla tibi Neomage putentur,
    Una tot est saeclis laetior illa dies,
Qua tu Nassavios auxisti capta triumphos.
    Quin potius nunc es libera, capta prius.


STENOVICUM captum.

Obsidio, Princeps, Stenovici (audacia tanta
    Est animi) clauso, vulnus ab hoste capis.
Cum Mavorte tibi facit hoc commune vetustas:
    Sed laesum victisoarcere posse, tuum est.


[p. 275]

COVORDIA capta.

Mauritio major non crevit gloria, quam cum
    Victa prius nulli victa Covorda fuit.
Quippe nec huicce duci similis locus obtigit unquam
    Passus erat similem nec locus ille ducem.


GERTRUDISBERGA capta.

Ingenio munita loci, virtute Philippe
    Desperata tibi Gertrudeberga capi,
Empta fuit nummis: nobis virtute recepta.
    Et numeros & plus scis periisse tibi.


COVORDIA obsidio liberata.

Mauritius victam levat obsidione Covordam,
    Robur id est socii, quod prius hostis erat.
Materies nostris poteritne deesse triumphis,
    Laurea si ex uno bina petita loco est?


GRONINGA capta.

Tempore quod multo vinci Fortuna Groningam
    Noluit, hoc Princeps, gratificata tibi est.
Scilicet hoc ipso, quod tot per saecula nulli
    Cesserat, annorum foenore crevit honos.


Supplicium de parricida sumtum.

Vendere Mauritii sacrum caput ausus Ibero
    Hesperius pretium triste Pothinus habet.
Sic pereant, quotquot nolunt te vivere, Princeps:
    Quam bene tot constet mortibus una salus!


GADES expugnatae.

Occidui census praedata Brittannia Phoebi
    Et Gaditanas nauta Batavus opes,
Rostra refert patriae Tirio ditata triumpho.
    Non aliter vinci Punica regna solent.


[p. 276]

Itinera Indicana.

Sidera sub pedibus positum quae pingitis axem;
    Haec procul Arctoo classis ab axe venit.
Libera gens: nomen Batavi: spes sola laborque,
    Unum ne dominum norit uterque polus.


Navigatio maris Cronii.

Hic inter terrae nives glaciemque profundi
    Parrhasis ignotas educat ursa feras.
En solem Batavi post terga reliquimus ipsum.
    Hic quo nos unda venimus, unda petit.


ad TURNHOUTAM feliciter pugnatum.

Hactenus invictâ satis est pugnasse dolabrâ:
    Debetur nobis major ab hoste cruor.
Qui Martem prae pace petit, damnabitur illo
    Judice: nos facient praelia nulla reos.


BERCA AD RHENUM capta.

Berca sequi neutras partes juraverat, atqui
    Hesperias partes Berca secuta fuit.
Quas agitas fortuna vices? felicius unum
    Restitit; has partes Berca coacta sequi.


MURSIA capta.

Mursia Mauritii cessura valentibus armis
    Praecipiti Rhenum currere vidit aquâ.
Rhenus ait; Mosae jam nuncius ibo triumphi;
    Mox quoque communi sub ditione fluam.


GROLLA capta.

Grolla quid ostentas praecinctam moenibus urbem,
    Et foveis? nobis, non tibi, fortis eris:
Aut quia Libertas sociis te vindicat armis,
    Jam simul & nobis, & tibi fortis erit.


[p. 277]

BREFORDIA capta.

Dum licet oblatae Brefordia foedera pacis
    Suscipe, res urget, suscipe tempus abit.
Ah, quae vos vestri tenuit fiducia? quantum
    Fortibus, ah, vobis esse, nec esse, nocet?


OLDENZALIA capta.

Antiqui Salii generis primordia nostri,
    (Nam Francos etiam nos muneramos avos)
Suscipite imperium sobolis: si credimus, Alba
    Cum Romana fuit, libera visa sibi est.


LINGA capta.

Linga quid expectas? cernisne ut Pricipis armis
    Submittat famulâ cornua Rhenus aquâ?
Cede cito, captis jam ter tribus urbibus, una
    Digna tuo fies meta laboris hero.


Cetus in littore expositus.

Exul aquae longo porrectus littore cetus
    Spectandum Cattis corpus inane jacet.
Tu quoque quae nostris inhias gens Baetica regnis,
    Non fert Oceanus monstra Batavus, abi.


BOMMELA defensa.

Insula quam Vahalis, quam Mosa faventibus undis
    Circuit, Hispano vota laborque fuit.
Vota, sed & sumptus, operamque & tempus, & urbem
    Perdidit. ecquid adhuc? se quoque perdat Iber.


CANARIA insula expugnata.

Fortunata vocor Maurorum proxima terrae
    In Vespertinis insula dives aquis.
Fortunata mihi tu verius insula Rheni,
    Fortunae spoliis insula laeta meae,


[p. 278]

WACHTENDONCKA capta.

Wachtendoncka tuos hyberno frigore muros
    Nassaviae subito perdomuere manus.
Felices nimium quibus omnis militat annus,
    Permittit sterili bruma nec esse sibi.


Munimentum Andreanum captum.

Miles, ait Princeps, castri cui tradita cura est,
    Hoc tu, ne cogar cogere, trade mihi.
Istud ab hoste mihi castrum, tibi debita merces:
    Si capis, istud & hanc tu dabis & capies.


Ad NEOPORTAM praelio felici certatum.

Aequata virtute diu trepidavit Enyo,
    Hic ubi nunc Flandri littoris ora rubet.
Commendare suum voluit victoria donum:
    Mauritio casu vincere, non satis est.

Navis praetoria apud ANTWERPIAM capta.

Lintribus à nostris capitur Praetoria puppis:
    Velivolo vehitur carcere victa cohors.
Ipse pater Scaldis favit tam fortibus ausis,
    Et strepitum remi dissimulavit aqua.


BERCA recepta.

Abstulerat Bercam sociatis foedere Belgis
    Ardoris gemini perniciosa lues.
Rhene pater gaude: magni Ducis hoc fuit hosti
    Dextera, quod nobis pestis & ignis erant.


OSTENDA fortiter defensa.

Qui Batavûm numeras partos tot ab hoste triumphos,
    Ostendam ponas hac quoque parte rogo.
Cladibus immensis & sumptibus & tribus annis.
    Hoc non lucrari; perdere, non capere est.


[p. 279]

GRAVIA capta.

Gravia jam nobis petitur, Mendosa; videsne?
    Hoc tanto cinctus milite, nempe vides?
Cur? nisi quod vetus est, urbes jam tradere: pugnâ
    Sed plusquam satis est succubuisse semel.


CLUSA capta.

Vulnere cum nullo vallum potuisset & incus
    Multa manus, Clusam tradidit una fames.
Cur non Lugdunum potuit prius? altera res est
    Esurit haec dominis: esurit illa sibi.


[p. 285]

AD

JOHAN. REIGERSBERGIUM,
ex Vero nevigantem.

Cum modo me ignoto praeceps audacia ponto,
    Te tua in exitium ferret, amice, fides,
[p. 286]
Et tot penderent mediis de fluctibus anni,
    De fusis Lachesi jam dubitante suis;
(5) Credibile est, pro me teneras mea vota Camenas
    At pro te cunctos excubuisse Deos;
Dum promissa tibi certantis munera caeli
    Subdita tam duris casibus esse vident.
At pelago Venus orta ’metu desistite, dixit,     (10) Non erit in nostris tam grave crimen aquis:
Nam tantum a nobis utriusque in pectore flammae est,
    Extingui ut toto non queat Oceano’. [p. 290]

Ludus duodenorum scrupulorum. Jeu de dames.

Scrupea bella vides, Danaumque & Memnonis arma:
    Vicisse est, hostes transiliisse suos.

Fritillum. Ticktack-bert.

Calculus ad numeros migrare jubetur eburnos,
    Ingenio casum temperat iste labor.

Ludus anseris. Jeu des oyes.

Sorte quidem varia, metam tamen imus ad unam:
    Votaque mors rumpit: quis putet esse jocum?

Turbo cum scutica. Ad puerum.

Quid meruit turbo, quem tu vibice fatigas?
    Haec natibus fuerant debita flagra tuis.

Turbo. Werp-tol.

Vertitur orbe brevi puerili missus habena,
    Et moritur turbo deficiente manu.

Trochus. Houp.

Hic est ille celer totam qui circuit urbem
    Immiti domino terga premente Trochus.

Pila palmaria.

Deponi sub fune jubes nil credis. en optas
    Gallere? me certe ludis, habesque pilam.
[...]

[p. 313]

Consolatoria Oratio ad patrem super morte

FRANCISCI -FRATRIS.

TRistes exsequias juvenis pompamque Lycei
vidimus atratam longumque ex ordine funus.
hoc summum, Francisce, tibi quod possumus unum
fecimus officium, quod sanguis amorque jubebant,
ductor ego, & felix nimium puer; ille nec olim
viderat, infirmos cum flamma perureret artus,
et mens vesano ferretur concita motu;
nec nunc cum exanimes artus, & frigida membra,
dissimilesque sui vultus oculosque notaret,
in fletus abiit, nec fratrem sensit ademptum.
non aeris rauci sonitus, non triste feretrum
exuit aetatis munus, nescire dolorem.
at postquam terram subiit condique cadaver
coepit humo, totumque ocuiis se abscondere nostris,
jam damni manifesta fides, numquamque videndus
excussit frater lachrymas: nec turba sepulchro
circumfusa suos fletus gemitusque negavit,
cum pueri maduere genae: miserabilis aetas
jus & in externos habuit, peregrinaque corda.

Hoc, inquam, ego cum Guilelmulo nostro ductavi funus - & quis me justius? nam si in luctu amicitiae damna censentur, parentes ipsius gradus maequalitas, sororem sexus, Guilelmulum aetas a defunc to segregabat; ego uh cognationis pan necessitudine coniunctus aetate quantillum a gemino aberam? deinde studia eadem materiam mutui officii dabant, & poterat mihi iiie hoc nomine non minus carus esse quam quod frater erat. haec co dico, ne cum te consolor, putes sanum aegro consilium dare. habes eum qui dolorem tecum sociat, luctu etiam certat, & tamen audet non se modo solari, sed quid ipse adversus macrorem prodesse sensit in aliis experiri. Primo videbo, an non metuendum mihi sit ne vulnus nimium recens nondum obducta cicatrice refricem, dum praeproperis remediis accurro. non equidem arbitror; nam & virum allo- [p. 314] quor & patrem, quem mos ipse patriae nostrae vetat ultra sepulturam luctum producere. quippe parentes non tam, ut vuigus putat, graviores dolendi causas quam dedolendi habent, & hoc ipso quod genuerunt, reperiunt soiacium. magnum iliud iilius sed a natura profectum: ’sciebam me genuisse mortalem’. imponimus nobis si non cottidie illud cogitamus, non semper futuros qui sine nobis numquam fuissent. vide quanta sit haec ingenii humani perversitas: carere iiberis durum non est, nisi his qui habuerunt. & tamen non est minor caeiibum & ceterorum orbitas, sed juctum non habet. Quid igitur est quominus sine lacrimis amittimus quod sine lacrimis non habere poteramus? multa sunt vitiorum patrocinia, nec tantum avaritia & ambitio & juxus veniunt isto nomine, sed etiam qui rationem excessit dolor. ’superstitem mihi ilium ex ordine naturae optaveram; doleo quod comperta eius pietate diutius utï fruique non licuit; amisi eum cuius opera & patriae auxilio & mjhj potuit esse solacio.’ hae sunt voces faventium miseriae suae; haec est ingeniosa calamitas.
Arboribus sua poma cadunt truncusque superstes
despicit exanimem sed sicco cortice prolem.
nec tamen infelix quod non prius occidit ipsa,
dicitur. heu miseros homines, quos falsa doloris
argumenta juvant! qui nati funera luget,
hoc ipsum lacrimat quod non lacrimatur ab illo.

Bonum fihium amisisti: melius est quam malum habuisse. educationis operam perdidisti: compensationem tibi obiciam gaudii, quod ex illius pietate cepisti. sed hoc quoque jam periit idque te male habet. si sapis, appone lucro quod habuisti potius quam damno quod perdidisti. Praeteriti boni fructus in tuto est; hoc nec auferri nec desinere unquam potest solumque est extra invidiam fati. Ejusdem non est, quod parum diu contigerit dolere; quod tamen contigerit non gaudere. Vide ergo, quanto sis illis felicior qui filium nunquam habuerunt: & tamen isti non lugent. At si filios in bonis ponimus, & sunt certe pars praecipua, melius est non diu habuisse quam numquam. Nam etiam cum ipsi auferuntur memoria manet, magnum [p. 315] grati animi oblectamentum. vides ergo parentibus minimum esse cur doleant, si non ex vulgi opinione sed ipsa ratione luctum aestimemus; praeterquam quod majestas patriae potestatis & sacrosanctum illud naturae regnum aegre fert co se demitti, ut cum lugeas mortuum, cm ipse vitae auctor extiteris, ut ei submittas affectus tuos, cuius tu affectibus imperare juSSUS es. etiam atque etiam vide ne quid facias indignum eo fastigio patrii nominis in quo te deus & natura collocarunt, in quam tamen conferre libet culpam nostrae impatientiae, nec ulla est tam parata etiam muliebris luctus defensio quam a natura procedere. atqui calumniae manifesto tenemur, cum nostrum crimen liii impingimus. omnes nobis dolere permittimus, plerique etiam imperamus; adeo hoc gratum est, quo tamen nihil ingratius. nemo est miserior quam ipse credidit, nec minus dolor quam cetera ex opinione suspensus est. meremur autem premi dolore, si non ipsum premimus.
Auditur vitulum stabulis mugire peremptum

Vacca parens; sed enim mutum lux una dolorem
Consumit, matrem celerum nec vidit equorum
Postera per silvas orbatam aurora vagari,
Jactantemque jubas toto discurrere campo.
Cum catulos sectata fera est perque avia multum
Quadrupedante abut cursu totiesque recurrit,
Et toties frustra deserta cubilia vidit:
Inciudunt primae luctum rabjemque tenebrae.
Vidi cum nidos circumfremuisset inanes,
Et pullos multo volucris stridore lacessit,
Mox tamen ad solitos iterum rediisse volatus.
Unus homo sua damna fovet fletumque lacessit,
Maerori dum fautor adest, dumque esse putamus,
Nos facimus miseros; non est vis aequa doloris
Omnibus; humanos animos tenet impare motu:
Quantum mentis abest, tantum occupat: inscia vri
Barbaries tumulo insanos affectat honores,
Pane sui dum trunca sibi manet ipsa superstes,
Non ita quas ratio doctrinaque conscia recti
Formavit gentes & cultu pectora finxit.
Femineis resonant praecordia pulsa lacertis,
[p. 316]
Et vacat ad planctus crebros manus; ubera palmis
Maternis lanianda patent, solvuntur in imbres
Lumina & attonitis trepidant singultibus ora.
Tristitia est sedata viris: discrimina sexus
Cui facit, hanc nou naturae ascribere culpam,
Quae gentes sub lege pan tenet omnibus una.
Denique longa dies maerentia corda serenat.
Non cedit natura morae; si tempore reddi
Pax animo tranquilla potest, tu sperne morri:
Qui sapiet sibi tempus erit; quisquamne dolere
Desinit invitus gaudetque ad gaudia cogi?
Inter rationes quae lugere mortuum dissuadent ista vel prima est, parcendum dolori irrito qui nos mortuis adicere potest, reducere illos nobis non potest. desinat dolor, qui si non desinat tamen pen citius nobis lacrimae quam lacrimandi matenia deerit, quam universum hoc continuo suggenit, cumque idcirco nihil illis carius esse deberet nec temere profundendae quarum usus tam late patet, contra in nullam rem aeque prodigi sumus & quidem cum minimum causae est. multa sunt mala quae hominem improvisa occupant. morte sua aut suorum nihil certius. fiere factum non debemus quod futurum non ignoravimus. quid est quod nobis toties iiie aeris funesti sonus denuntiat quam nulli naturam necessitatis suae gratiam facere? alieni nos casus cottidie admonent eos esse communes, & tamen cum praeter oculos nostros tot ducantur exsequiae, cum tot hominum funera sequamur, spes longas incohare audemus tamquam immunes legis aeternae nec pariter cum omni natura in lubrico positi. & hinc est, quod feriunt magis ista nos tela, quia minus praevisa sunt. quin ergo desinimus de fati iniquitate conqueri, qui non nescimus cottidie aliquos percuti sed omnes peti? at si, ut oportet, cogitaremus saepe quod semper videmus, periSset vis praesentibus malis, dum futura prospicimus. quid mirum est esse mortuum quem tam multi praecesserunt & sequentur omnes? Possem hic multa tibi eorum exempla adducere, & quidem magnorum virorum qui liberos perdiderunt, sed in hoc fortunae regno longe esset difficilius invenire non auquo incommodo insignes domos aut quae omnibus sui partibus constiterint ad exitum. veteres etiam hoc solacii genen usos reperio, eodem nos ire quo totus hic orbis & rerum natura, nihil aeternum; ad hanc conditionem cuncta gigni ut quod coepit & desinat, nec unam domum sine impotenti arrogantia ruinae subtrahi quam mundus expectet. periisse quaecum que vocamus miracula, clarissimas etiam urbes, quarum tamen vita humana est longior. Est quidem hoc aliquid, nolle privatim sibi dolorem vindicare, cuius causa sit publica, & cornmuni mortalitati luctum submittere, sed jonge maiora dat nobis solacia animorum immortalitas, quam certa tide percepimus. non eripitur nobis, sed recipitur a deo quem iiie nobis precario dederat & commodati titulo. habebat filius duius esset magis quam tuus. deus tibi ilium educandum, non mancipio dederat. redde depositum, scis quo pacto cum ilio contraxeris; dicta erat conditio, ut cum visum esset restitueretur, nec ad satietatern tuam usus tibi concessus sed ad illius legem. bonus paterfamilias pecuniam quae in diem incertam data est semper in promptu habet. quis iiie tam ingratus est debitor, qui appelianti conviciurn facit & aegre fert usum sibi non concedi diutius rei gratuitae nec in aliam legem datae quam ut aliquando rediret unde devenerat? Quod eo etiam dictum volo, ne hoc effugiurn occupet dolor, quod non aetate maturior a te iiie reposcitur. non repetit praepropere qui & potuit non dare, & si ilium spectamus qui lugetur, non quamdiu vixerit interest sed quam bene; eius autem rei nos testes sumus. optime vixerit necesse est qui ita moritur. optime moriatur necesse est qui ita vixerit. aiienos annos omnes computamus, cum nostrum sit datos benigne aestimare nec ad illa respicere quae ad nos non pertinent. Potuit diutius vivere’. immo non potuit. haec illius senectus fuit. tot tantum annos habuit. plures non accepit. quid querimur? nostra est culpa, qui praeterito tempore numquam contenti sumus, nec reputamus nisi praesentia, hoc est momentanea. tantundem sunt hodie anni tui circiter quinquaginta & illius octodecim. si celeritatern temporum respicirnus, nemo diu vivit; si miseriam, nemo non nimis diu. vitam hanc peregrinationem esse etiam [p. 318] Philosophi prodiderunt. gratulemur illi, cui monstratum est itineris compendium.
Litore Threicii degunt animalia ponti,
Ut nos naturae docuit studiosa vetustas,
Et signata suis posuit miracula fastis,
Natali moritura die; non amplius unâ
Luce datum vitae; noctis suprema fugante
Tempora lucifero vitales accipit auras.
At so! ex aequo cum vespere distat & ortu,
Illi aetas matura ferae viget; ultima lucis
Sub spatia & nondurn manifesta nocte senescit.
Hic cursus brevis est, haec meta vohubilis aevi.
Si linguam vocemque dares quae mane rubenti
occidit, abruptae quereretur stamina vitae.
Quaeque die medio contractas cerneret umbras,
Ad Stygium nondum satiata recederet amnem;
Sub tenebras tandem vix non invita periret,
Sponte sua confessa senem; non ihiud in horis
Bissenis positum, sed quod conferre libido est
Omnia, nam nostri detur si terminus aevi,
Poscat adempta tamen vivax sibi saecula cornix.
Respicimus quivis sibi proxima: tolie beatos;
Nemo sibi miserandus erit. sapientia magna est,
Quae data sunt aiiis ut non sua posse tueri.
Quis scit Cui filium malo parens iiie providus subduxerit? quam multorum interversa ingenia pro~ cul a spe quam excitaverant concidere; quot hodie labes, quae corrupteiae! etsi ista de jib augurari nefas, tamen gaudendum, quod non modo extra periculum sed & extra metum est. habebat iiie carnificem suum paene cotidianum dolorem colicum, qui non contentus semper torquere ahquando ilium confecisset. Si cum exercitu iisset, quae discrimina iblum expectassent! sapiens Syri vox, cuivis potest accidere quod cuiquam potest. ob ocuhos tibi pone truncos homines & sepultos jam sui parte, medicorum haniatus qui iegunt ossa viventibus, quae omnia quis non morte peius exhorreat? sed sumamus quod minimum est. cecidisset tamen procui a dulcissimae matris aspectu. simul & morbum & mortem inaudiissemus; non iicuisset nobis pectus praeparare damno, non ipsi auxilio esse aut soiacio. dubitaremus etiamnum quo animo mortem tubisset, quod ego praecipuum arbitror. Haec sunt mala quae primis cogitationibus ingeruntur. at nos dementes si vel nostro exempio nondum edocti sumus quanto piura & graviora sint quae nec opinantibus superveniunt. multis, pater, multis ilium incommodis eripuit mors matura, & si non aliis certe senectuti. Hoc etiam vide, quanto tibi solacia mors ipsa suppeditet. mortuus est aetate lubrica, nec subito malo sed lento, ut jamdudum se sentiret mori, quod tu forte in miseriae, ego in felicitatis parte pono, praesertim cum dolor acutus abfuerit; ita enim fit ut non modo corpus ipsum edometur sed & quantum illi deperit, tantum accedat animo; sequatur vitae fastidium desideriumque felicitatis aeternae. utinam tu quidem vidisses ilium atque audisses, quanta fortitudine mortem provocaret. desperatio huius quam nos optavimus salutis fecit illi maioris fidem. Amplius dicam: non sine miracub ilium ad se vocavit deus. tenebatur mens delirio & corporis affecti contagium etiam animum occupaverat. tamen quotienscumque mortis, salutis, dei admoneretur, tamquam hoc unum ad se pertineret, ita respondebat, ut singularum dictionum constaret ratio. nihil sapiebat rerum praesentium; o nos miseros, si ita ilium bona valetudo deprehendisset! Semel tamen iniectum est nescio quid spei, quod ut fateris, te gravius habet. nimirum experimentum in jIb fecit deus, an ne sic quidem vita minus allubesceret. at pius adolescens totum se eius voluntati dedidit in utrumque paratus. quantum est beneficium quod nos eius rei testes advocavit deus! quod nos ilium vidimus incusantem fati moras & invicto pectore velut hoc ipsum proclamantem:
vixi & quem dederat cursumfortuna peregi!
At ipsa mors, inquies, dura est, nec omnino verum illud veterum naturae esse non poenae. primum illud qualecumque est, praeteritum est. ubi non est, luctum quaerit qui dolet suos miseros fuisSe. nihil tam naturae convenit quam mali fine gaudere. ’Quid autem, quid si ne malum quidem est mori?’ at hoc etiam philosophis creditum. ultra imus Christiani & audemus cum Paulo dicere: cupio dissolvi & esse cum Christo. haec una est ad aeternam vitarn janua. haec illa est de qua opima tuut iiie, primitiae mortuorum. itaque audimus apostolum etiam stimulum eius habere contemptui. ut vaieamus venena bibimus & quidquid naturae adversum est: quid ut perpetuum simus extra valetudinis vices? fortiter ergo, fortiter toleremus & mortem & amicorum jacturam. nullus est Christianis luctus color, nisi quod nos ipsos lugemus, qui illos amisimus, immo praemisimus. Et hic ipse quam turpis & indecorus! quis ilie est tam curans sua, tam amicorum fel icitati invidus, ut beatos revocet in miseriae partem? si quid vis flu tui causa facere, siqua mamum eius habenda est ratio, hoc fac quod illum velle putas, si quid uh curae esset rerum humanarum. nimirum iiie te torqueri sua causa aequo animo ferret qui positus extra fortunae ludibria res humanas ex alto despicit?
Ilium jam patrii mirantem limina caeli pax aeterna tenet; non ilium publica clades, non privata premit, qui spemque metumque futuri dedidicit; non est innoxia vita sub ictu. at postquam implevit vero se lumine, ridet has sub nocte dies & mania nomina rerum.
Et haec quidem in universum dicta sunt. sunt aliae etiam rationes plurimae quas tibi privatim facile dictabis. Sulpicium vide scribentem Tullio: COGITA quemadmodum adhuc fortuna nobiscum egerit; ca nobis erepta esse quae hominibus non minus quam liberi cara esse debent. hoc uno incommodo addito quid ad dolorem adiungi potuit, aut qui non ita rebus illis exercitatus animus callere jam debet atque omnia’minoris aestimare?
Tot mala quae poterant animum durare ferendo
perdidimus, nondum miseri si discimus esse.
hinc quoque fructus adest, juvat assuevisse dolori.


[p. 321]
CHRISTUS PATIENS.
[p. 374]

GUILIELMI GROTII

Epigramma in Poëmata fratris
à se edita.

[...]

[p. 377]

Ejusdem in secundi Epigrammatum libri partem
posteriorem, quae INSTRUMENTUM
DOMESTICUM inscribitur.

NOn erit haec, hospes, nimium pretiosa supellex,
    Non gemmas, non hic aurea vasa leges.
Obvia namque volunt Batavi, parvoque paranda
    Instrumenta suae, sed tamen apta, domus.
Non pretium pretium facit his, sed commodus usus,
    Quem si non habeas, prosit habere nihil.

Ejusdem in Tragoediam
CHRISTUM PATIENTEM.

VOs, ô Christocolae, patientem cernite Christum:
    Scribitur haec vestro pagina sancta gregi,
Graja superstitio falsorum facta deorum
    Fortia, & heroum gaudia vana canat:
Affingatque Jovi, quae lex humana coërcet,
    Germanae thalamos, exiliumque patris:
Furtaque Mercurii referat, Martemque cruentum,
    Et scenas superum foedet adulteriis.
Non fatum insontis canimus miserabile: nobis
    Una salus, Christo cum patiente pati.

Continue

HUGONIS GROTII
SOPHOMPANEAS
TRAGOEDIA.


HIstoria exstat apud Mosem Geneseos capitibus XLIV & XLV, adjunctis quae ibi connexa: in Psalmo CXXV: actuum Apostolicorum capite VII: apud Philonem vita Josephi: apud annalium Judaicorum conditorem Josephum antiquae historiae libro II: partim & apud Justinum ex Trogo Pompeio libro XXVI: exstitit & apud Astapanum ex Alexandri Polyhistore, & apud Demetrium, quorum loca videre est apud Eusebium praeparatione ad Evangelium.

[p. 378]

INTERLOCUTORES.

    Iosephus, qui & Sophompaneas.
    Chorus Aethiopissarum.
    Ramses curator domus Sophompaneae.
    judas,
    Ruben, fratres Iosephi.
    Nuntius.
    Simeon,
    Benjamin, fratres Iosephi.
    Pharao Aegypti rex.

        MUTAE PERSONAE.

Manasses Josephi filius.
Comites & satellites Josephi. Item regis.
Fratres alii septem Josephi.
                        Scena est Memphide.

ACTUS PRIMUS.

Iosephus.

RUrsum fugata nocte formosum caput
    Sol promit orbi, qualis è thalamo novus
    Surgit maritus veste purpurea* nitens.
    Dies recurrens lege praescriptae vicis
    (5) Dominum fatetur: & datum cerni jubar
    Omni ebore & auro rectius monstrat Deum,
    Intelligendae lucis habitantem plagam.
    Rediere pariter cura & immitis labor
    Tantique regni quicquid à Meroë jacet
    (10) Adusque littus, brachiis quicquid suis
    Definit amnis, ille caelitibus suo
    A fonte notus, corde sollicito sedet.
    Miretur alius quas dedit Libanus trabes
    Maculisque varium marmor & silvas domi,
    (15) Et arte factas tot dapes, & piscium
    Ignota Nilo genera, & à medio die
[p. 379]
    Quae nomen etiam nunc sibi quaerunt feras
    Longeque ab Arabum nemore fugitivas aves:
    Lanamque ramis Sere depexam manus,
    (20) Discriminavit docta quam Babylon acu;
    Niveasque baccas Indici donum maris,
    Circumque limen, corpus & circum, agmina.
    Sunt ista vana, & aerumnis leve
    Pretium ferendis. Grande curarum tegit
    (25) Onus hic tiaras: inter ea quae regiis
    Parenda jussi, fulgor est, qualem exigit
    Persona vitae: qui micans oculos tenet
    Animosque plebis: utor hoc ego, non fruor.
    Quanto fluebat vita liberior mihi,
    (30) Cum corde vacuo sequerer investis puer
    Ab Abrahami pecore demissum gregem,
    Ubi laeta Sicimûm pascua attondent oves
    Et amoena gemino clauditur tellus jugo.
    Cerêre victum, non sibi magno placens
    (35) Ambitio mensae, floribus sed se inserens
    Mandragora dulcis, & nihil quamvis gravi
    Onerata faetu palma. pellebat sitim
    Non rutila Meroes vina, non Nilotica
    Expressus humor fruge quem Zythum vocant:
    (40) Sed sponte saliens ex humo majoribus
    Potata nostris vena. pro sistris erat
    Compacta ceris canna, quae Syrios modos
    Aequans, canebat Orbis artificem Deum.
    Si tunc patris sub ore, germanos prope
    (45) Solos videntem, livor invênit tamen,
    Potentiaeque, sera quae vênit mihi,
    Nocturna imago tam fera innocuum in caput
    Concivit odia, nunc quid exspectem, advena
    Memphiticae telluris, in fastigio
    (50) Adeo eminente positus, ut cunctos premam?
    Et est Phari gens aspera, & cives quoque
    Cervice dominos saepe non facili ferens,
    Quo maior est haec fraena moderari labor.
    Peccant remissae, nec minus rigidae manus.
    (55) Vult mitis adici lenitas pondus sibi,
    Modestiaque comite majestas eget.
[p. 380]
    Sunt ista per se gravia: sed gravius tamen
    Accedit aliud. Cum ratem pelago sua
    Fert aura, cursum regere mediocris valet
    (60) Puppis magister, artis eximiae est opus,
    Cum dubia ventos inter incertos hyems
    Flagellat undas vique nimborum vadis
    Commotum ab imis surgit in montes mare,
    Reperire fluctus per procellosos iter -
    (65) Qualis fatigat saeva tempestas tuos,
    Aegypte, fines, spem bis agricolae suo
    Mentita culmis fruge carituris seges -
    Periculosum semper imperiis malum.
    Retinere quippe nescit obsequium fames
    (70) Nullosque sentit vulgus impastum metus.
    Rerum parenti maximo grates ago
    Laudesque summas, quod Phari trepidis volens
    Consulere rebus me voluntati suae
    Legit ministrum fataque inscripsit meae
    (75) Ventura menti. Pensat ubertas prior
    Quod deest & annos larga nunc steriles alit.
    Nec munere una vivit Aegyptus meo:
    Et Syria nostram postulat supplex opem.
    Hanc summus Orbis dominus invenit viam,
    (80) Missis ut olim somniis faceret fidem.
    Bis fame subacti genua ad ignoti mea
    Cecidere fratres. Ipse miserandas preces
    Bis mihi per illos genitor allegat senex
    Et quae parentis implet extinctae vicem.
    (85) Ego illud astrum, cuius auratum jubar
    Hyades quaternae, Pleiades septem colunt,
    Inclinat & cui Luna cornigerum caput
    Titanque radios ipse submittit suos.
    Ego ira fratrum mihi quod intendit necem,
    (90) Meque illa mercem fecit & duram dedit
    In servitutem deleo ex animo omnia,
    Ad lenitatem natus, a sancto patre
    Ad eam institutus & malis exercitus.
    Sed ne quod illis sedeat in praecordiis
    (95) Male expiatum virus antiquum mali,
    Pia cura me remordet. Huc sollertia
[p. 381]
    Tota advocanda est, cordis ut pateant mihi
    Arcana, multa tegere quae nubes solet.
    Huc pertinebat & quod hesternae dapis
    (100) Aetate minimus maximas partes tulit,
    Scire ut daretur ore & oculorum notis
    Ferrentne fratrem sanguine ex toto meum,
    An veteris odii pectore haereret cinis.
    Necdum satis liquebat; instandum amplius.
    (105) Servile fictum crimen atque inde imminens
    Puero periclum deteget siquid latet.
    Non recta semper sulcat adversum mare
    Carina; prodest saepe prolato pede
    Sinuare cursum & vela in obliquum dare.
    (110) Est & probandis usus interdum dolis.
    Spero reperiam - sin minus, faciam - bonos.
    Ades, Manasse; si tibi quondam viro
    Pars se aliqua regni credit, Aegyptus tibi
    Sit patria: sic est merita. Benefactis data
    (115) Remunerare. Proximum numen Deo
    Regem putato; prima sit legum illius
    Obsequia jussis pendere & rebus fidem.
    Tum fastus absit, mentis inflatae tumor.
    Res est potestas fragilis & regum favor.
    (120) Supermicantem ducibus in planum levis
    Tulit hora. Paulum saepe ab imperio interest
    Ad supplicantum verba & alienos pedes.
    Si dignitas tua laesa, si damnum datum,
    Da facile veniam. Prona gens labi sumus
    (125) Homines, quod olim primus ostendit sator,
    Furtiva vetita poma cum tetigit manu.
    Dat ipse se facilibus exorabilem
    Suaque lege quemque metitur Deus.
    Suprema virtus atque virtutum omnium
    (130) Perpetua custos & triumphatrix necis
    Pietas habenda est. Otium semper fuge,
    Vitiis amicum. Vult honos sese coli.
    Nam fulgor ex quo gentibus monstrat virum,
    Ut magna non sit fama, vitari nequit,
    (135) Sed sit decora an turpis, hoc in te situm est.
    At nunc eamus visere obscuros specus,
[p. 382]
    Quibus urbs recondit magna Cereales opes,
    Mandata fidei ne qua pars nostrae labet.

Chorus.

FAcundis domini fessa profatibus,
    (140) Noctis damna die certa rependere,
    Asnethe nitido sola jacens thoro,
    Ne somnum strepitus turbet amabilem,
    Nos stare aerisonas hic jubet ad fores,
    Quas illi famulas misit ab ultimis
    (145) Nubarum populis quos Niger alluit,
    Rex Chusi genitus sanguine nobili,
    Torta, non acubus fluminis in modum,
    Sed Phoebi radiis conspicuas coma;
    Depressas patulis naribus & cutem
    (150) Signatas nimium contigua face;
    Crassis labra quibus sepibus obtegunt
    Candorem niveum dentis eburnei.
    Fortunata domus, quam parili fide
    Indivulsa regit copula coniugum.
    (155) Fert vultu soboles patris imaginem,
    Gaudet casta suo teste puerpera
    Nec vir barbaricae more potentiae
    Noctes multiplici federe dividit
    Litesque atque odium seminat in domum:
    (160) Unam totus amat. Pectore tam bono
    Externis locus est nullus amoribus,
    Quos pridem juvenis vincere noverat,
    Cum servus domina liberior sua
    Flagrantes oculos mentis adulterae
    (165) Nudatosque sinus verbaque mollia
    (At mox imperii jure minacia)
    Contemsit veluti dura solet silex
    Spumosos pelagi spernere vortices:
    Visne, inquit, triplici me scelere obligem,
    (170) Ut, matrona, tibi dedecus adferam
    Et frangam domino quam pepigi fidem
    Et sancita Deo federa polluam?
    O qui siderei tramitis arbiter
[p. 383]
    Justa lege vices temporis ordinas,
    (175) Ut nunc purpureis ver niteat rosis,
    Nunc messem segeti Sirius excoquat,
    Nunc vini laticem palmite coerulo
    Autumnus pariat, nunc subjens hyems
    Tellurem gelido sidere temperet,
    (180) Idem cur pateris colla nocentium
    In sublime caput ferre, bonos premi?
    Stuprum corde ferens femina, corpore
    Insontis spolium, saeva libidine
    Frustrata juvenis vincla paciscitur
    (185) Translatoque virum crimine decipit
    Corrumpens animum judicis osculo.
    Illum, quem triplici muniit aggere
    Formae rara comes candida castitas,
    Saevus carcer habet, sanctus & innocens
    (190) Veros inter agit mixtus adulteros.
    Ast illic etiam, quanta sit edocet
    Leges connubii fallere faeditas.
    Miratur juvenis verba senilia
    Morataeque decus frontis & os probum
    (195) Atque iniecta oculis fraena pudentibus
    Vinctorum populus. Carceris occupat
    Consors officium judicis; illius
    Vitam quisque videns se peragit reum.
    Ut non tota fugit nos ratio Dei,
    (200) Sic nec tota patet; non habet is suos
    Laxe, non nimium molliter. Ut bonus
    Dux virtute sui militis utitur
    Indicitque operas, sic pater omnium
    Vult durare malis quos amat & cavet,
    (205) Ne marcore situm pectora contrahant.
    Verum non inopes interea tamen
    Solati patitur, dans animos suis
    Sustentansque hilari spe patientiam.
    Sic noster tenebras inter & horrida
    (210) Ferro claustra domus juris erat sui
    Servabatque alios: ante cupidine
    Intactus, trepidi tunc domitor metus.
    Qui pulchro dominam corpore ceperat,
[p. 384]
    Captivos animi cepit honoribus
    (215) Custodemque loci. Plebs miserabilis
    Unius fidei creditur, accipit
    Hinc praesaga suis fascibus omina
    Regnumque in medio carcere possidet.
    Quo solis radii vix penetraverant,
    (220) Lux divina venit seque sub illius
    Puro corde locat; sontibus explicat
    Nocturnos monitus; commodat os Deo;
    Huic poenam, veniam nuntiat alteri.
    Sic fluxere dies temporis asperi,
    (225) Donec Rex pavidus noctis imagine
    Frustra Niligenas consuluit magos,
    Frustra quid struerent fata novi polo
    Inter sidereas quaesiit orbitas
    Vatemque immeritis suppliciis levans
    (230) Induxit manibus gemmea vincula
    Et byssi niveo tegmine vestiens
    Praefecit dominum gentibus alterum
    Et dextrum solio constituit suo.

Continue

ACTUS SECUNDUS.

Ramses. judas. Ruben.

Ram. ET me tuae miserescit aetatis, puer,
    (235) Quem trahere magnos ad Sophompaneae lares
    Manibus revinctum cogor. At ratio imperi
    Non constat aliter nosque lex jussis heri
    jubet ministros esse, censores vetat.
Jud. Si patere, Ramse, pauca pro puero loquor.
    (240) Si non sat illum liberat tali probro
    Ingenua species oris atque animi doli
    Nondum capaces, pende quod factum dies
    Hesterna vidit. Hoc quod adstrictis boum
    Tergoribus aurum publica cusum nota
    (245) Abdiderat error vester, in Syria fuit,
    Ubi vindicare nemo nec poterat queri.
    Rettulimus ultro; munera addidimus soli
    Exigua, fateor, balsama & mortalium
[p. 385]
    Imitata digitos poma & haud uni malo
    (250) Medicamen herbas quodque de myrrha fluit
    Apumque nectar atque amygdalinas nuces.
    Si maius isto ferre potuissent onus
    Nostrae quadrupedes, jam puto nos diceres
    Non esse avaros, improbos multo minus.
    (255) Ram.Inanis horas perdere in voces labor,
    Res quas fefellit. Quod datum pretium modo
    Pro Cerere clausum sarcinis vestris fuit,
    Omitto, plena talium nostra est domus.
    At patera, pueri juncta quae rebus fuit,
    (260) Est illa, dominus ipse qua vitis solet
    Libare laticem, cum preces rerum patri
    Pro se domoque fundit & pandi sibi
    Poscit futurae sortis e caelo notas.
    Nam magnus illum saepe dominator poli
    (265) Omnes latentis conscium arcani facit.
Iud. Si arcana novit, nos quoque haud dubje sciet
    Esse absque noxa. Ram. Pectoris vestri sinus
    Excutite. Verum rectius dicet tibi
    Quam tu ipse nemo. Sed cave te judices
    (270) Ex parte; vitae tota quanta illa est tibi
    Spectanda series. Non repraesentat sua
    Supplicia semper lentus irasci Deus,
    Sed vetera cernens vitia cumulari novis
    Gravitate poenae temporis pensat moram.
    (275) Impune scelera saeculi tulerant diu
    Veteris gigantes, antequam caelum mari
    Confudit undas & suas caelo mare
    Undas regessit summaque in juga montium
    Saliere nullis clausa littoribus freta.
    (280) Diu superba dicta & in superos minas
    Iactarat aetas illa, cui concordiae
    Rupere fedus vocis ignotae soni.
    Post multa sero facta saevitiae trucis
    Ultraque sexum Veneris inventas faces
    (285) Incendit urbes imbre sulfureo polus.
Iud. Ferale Dothan nomen & vasti specus
    Immane praeceps, tuque avara Arabum cohors
    Parata quidvis emere, quam nunc memoria
[p. 386]
    Ad vos recurrit tristis, & cor verberat!
    (290) Rub. Monuisse memini saepe, ne tantum nefas
    Admitteretis. Haeret hoc animo recens
    Miserum rogantis vultus: illae nos premunt
    Caelo receptae fratribus surdis preces.
Jud. Alios monere facile; si propriam tibi
    (295) Inspicere vitam cura, non deerit nefas.
    Ram. Quis oris iste turbidi inter vos sonus?
Jud. Syriae repetimus clara quae nostri loca
    Tenuere patres omnibus circum inclita
    Bonitate noti, dexteras magni quibus
    (300) junxere reges & probaverunt fidem;
    Quorum hospitale pectus & mores probos
    Grata celebrat laude Iordanis vadum
    Quae terra & undas inter Euphratis jacet.
    Ram. At non propago semper in laudes patrum
    (305) Succrescit; est cum degener proles probro
    Libidinoso, perfidis pactis, fero
    Facinore turpat generis auctores sui.
Iud. O, pars nostri sanguinis, aevi
    Primo vernans in flore puer,
    (310) Donum infelix aetatis habes
    Nescire quibus mergare malis.
    O, dulce rubens gratia vultus,
    Permixta velut purpura lacti,
    Aut nascentis lux prima rosae.
    (315) Tuque, o Libyco concolor auro
    Coma, deliciae lenibus auris,
    Quis te diri stipitis ictus
    Aut, si poterit mors dura fugi,
    Horrida quae te specus exspectat?
    (320) Aut qua nobis & patre procul
    Regione jugum famulare feres,
    Heu, non tales natus ad usus,
    Regum sociis generatus avis.
    Non te varia veste decorum
    (325) Laetus cernet cursare pater.
    Non armentum pascere fessis,
    Cum sol medium transegit iter,
    Properata feres prandia nobis.
[p. 387]
    Et forte aliquis (namque malignis
    (330) Tellus animis non ulla caret)
    In te rursus crimina finget,
    Cum te cernent inopem, externum,
    Vindice nullo.
Ram. Laudo propinquo sanguinis vinclo tibi
    (335) Quod amas ligatum. Discrepant mortalium
    In multa mores, scita sunt aliis locis
    Alia, ut voluntas sceptra tractantum aut sua
    Cuiusque patriae & gentis utilitas tulit.
    Lex ista ubique est, quae nec in tabulis cedri
    (340) Nec in aere pendet sculpta nec stat marmore,
    Sed corde in ipso est scripta communis manu
    Auctoris: illam qui fugit sese fugit.
    Ferae quoque ipsae genere consortes amant.
Iud. Ipsos dolores tangis, ut nequeas magis.
    (345) Sed ecce densis praeses Aegypti venit
    Stipatus armis ad laris limen sui.
    Quae nunc neganti quod putant certum fides?
    Quae confitenti venia? Vim sapientiae
    Mihi demit omnem nec sibi vultum sinit
    (350) Constare culpae conscius veteris pavor.

Ramses. Iosephus. judas.

    Ram. DEprensa noxa est. salva res. illum penes
    Sacrifica latuit patera quem vinctum vides.
    Unum retraxi; sponte grex fratrum it comes
    Monstratque luctum vestibus ruptis suum.
    (355) Ios. Quae vos cupido misera, quae fiducia
    Ad hoc adegit facinus? An vobis ego
    Ignotus adeo, plenus afflatu Dei
    Cui monstrat animus quicquid abstrusum latet
    Et alia vates, perspicax prudentia?
    (360) jud. Magnanime princeps, proximum regno caput,
    Ad tua voluti genua, quae jam possumus
    Reperire pro re verba, quem fandi modum,
    Quo nos tueri teste, quos peragit reos
    Deus ipse? Sed tu, gentium domitor, doma,
    (365) Quod maximum, iram, nec velis quantum potes.
    Munus tuum tuere, quam contra famem
[p. 388]
    Vitam dedisti rursus ex poena eripe.
    Hominem facit res una contiguum Deo.
    Servare lapsos. Sume nos nexos tibi,
    (370) Hunc patera sub quo sedit & fratres decem.
Ios. Mos ille multos tenuit & multos tenet
    Populos Eoi generis, ut poenas vetent
    Intra nocentes stare, sed contagio
    Patres eodem, liberos, fratres trahant
    (375) Et quinque culpae non suae involvant domos.
    Me praeside aliud jus in Aegypto viget
    Et ut per omnes vigeat aetates, precor:
    Sibi quisque peccat, longius non it metus
    Quam facinus, haeres nemo suppliciis venit.
    (380) In quo repertum est crimen, is servus meum
    In jus abito. Ceteri immunes malo
    Repetite qui vos avidus exspectat, patrem.
Jud. Quanquam loqui me terret & noster status
    Et oris illud specimen augustum tui
    (385) Regi secundum, si vales in nos graves
    Suspendere iras, pauca non dura precor
    Ut aure capias verba, contemtus, miser
    Quae fundo, sed quod ad preces satis est, homo.
    Quo tempore ad te prima nos duxit fames,
    (390) Interroganti nostra respondi tibi
    Nos patre genitos qui supra humanae modum
    Aetatis annis vinceret saeclum senex.
    Illi esse natum nos decem praeter novo
    In flore vitae, gaudium & lumen patris,
    (395) Quippe editum curricula cum circum ultima
    Senis iret aetas deque genitrice unicum,
    Carente pridem luce quem quondam alterum
    Idem pepererat uterus. Hunc duci tibi
    Puerum imperabas, ut foret quem tam potens
    (400) Benignitate gratiae impleres tuae.
    Ad ista nobis profuit contra nihil
    Dixisse, vitae fila rupturum patri
    Divortium animo pignoris cari suo.
    Nam tu negabas copiam nobis tui
    (405) Nisi adveniret ille conspectus dari.
    Quae dura postquam verba percepit senex,
[p. 389]
    Sedit silens lachrymansque, caniciem sacram
    Et ora faedans pulvere ac turpi luto.
    Consumta cum jam tota deficeret Ceres
    (410) Quam ripa Nili dederat & trepidi invicem
    Obverteremus ora, vicina fame
    Iremus alias quaerere Aegypto dapes
    Senior monebat usque. Nos obtendere
    Tua jussa non flectenda: si parvus domi
    (415) Frater maneret spem cibi nullam super.
    At moestus ille: Filios peperit duos
    Nostro fidelis socia coniugio Rachel.
    Horum prior de latere discessit meo
    Nunquam videndus: eius, heu, miseri truces
    (420) Ita nuntiastis, membra lacerarunt ferae.
    Si nunc ab oculis alterum rapitis meis
    Et aliquid illi eveniat (in multos enim
    Humana casus vita perpetuo patet)
    Respicite canis, oro, quid fiet meis.
    (425) Luctu peresus tabe tristitiae fluens
    Abibo luce eiectus ad mortis loca.
    Nunc te per illum quaeso, si fas est, senem
    (Fuit & tibi olim genitor) atque animam illius
    Quae tota puero pendet ex isto, levi
    (430) Fugitura motu siquid inciderit grave,
    Causam senilis mortis asscribi tuis
    Ne patere titulis, magne regnator Phari.
    Vicarium me sume servitii, precor;
    Onus domorum est tener & invalidus puer,
    (435) Mea maior opera; me patri feci vadem.
    Ne cogar illum aspicere violata fide,
    Ne me gemitibus atque lachrymarum imbribus
    Accuset et, cum fuerit in terrae sinum
    Condendus, ipse crimen ibi condam meum.
    (440) Ios. Nec cuncta quae tibi dicta nec credo nihil.
    Qui constituere properat, ingreditur viam
    Ad poenitendum; videro mox amplius.
Iud. Felix nimis, Iosephe; si exstinctus jaces,
    Quod ista jam non patere nobiscum mala;
    (445) Si vivis, ipse quod tuas iniurias
    Non sinit inultas aetheris magni parens.

[p. 390]

Chorus.

QUa nascentes solis radios
    Videt Aegyptus, tellus juxta
    Phoenissa jacet, quam gens hominum
    (450) Meritis partes novit in ambas,
    Dubiam magis an prosit an obsit.
    Pulchra inventis fama Taautae
    Quicquid pelagus tellusque vident,
    Quicquid caeli mobilis orbes
    (455) Et qui Totum colligat aër,
    Quicquid Toti par mens hominum
    Reperire valet, quater id senis
    Omne legendum praebere notis.
    Sed gens eadem, quasi non morbi
    (460) Satis atque ferae raperent hominum
    Quique obsedit latro Niliacas
    Crocodilus aquas, genus addentes
    Ad fata novum, rate coeperunt
    Fragili fluctus sulcare maris
    (465) Nec conspicuum radere littus,
    Sed qua medium pelagus terras
    Effugit austros Helicenque sequi.
    Non ut populis posset longe
    Ferre remotis quae naturae
    (470) Pauca petentis postulat usus,
    Sed ut aequoreos tincta cruores
    Humeris regum lana niteret,
    Ut gramineum dites ornans
    Digitos vomeret gemma virorem.
    (475) Facit haec auri malesana sitis.
    Haec quae docuit spernere caeli
    Pontique minas tenuique animam
    Credere ligno dira cupido,
    Hominem in quae non crimina cogit?
    (480) Hinc illiciti licitique procul
    Discrimen abit. Nulla rapinas
    Prohibet pietas; placet ex omni
    Quaesita loco praeda nec ipsis
    Parcitur aris.
    (485) Felix aetas prima parentum,
[p. 391]
    Cum divitiae fraga fuerunt
    Et quos manibus consita nullis
    Sponte sapores protulit arbor.
    Lex una fuit, nescire nefas
    (490) Vitaque simplex & casta satis
    Corpore nudo.
    Postquam vallum facta pudori
    Tunica & jam vi pendere fruges
    Terra coacta est, fas ruperunt
    (495) Sanguinis irae. Praescidit aevi
    Cursum fratri fraterna manus.
    Non hic hominum constituit audax
    Labor, ima fodi sensit trepidans
    Viscera tellus meliusque latens
    (500) Duri chalybis vena reperta est.
    Non trux ultra singula carpsit
    Corpora caedes. Ferrum magnos
    Una populos messuit hora
    Et vis scelerum, belli titulo,
    (505) Tanta secuta est, quantam haud ultra
    Tolerare valens maris in se undas
    Terra voravit; nec minus illo
    Aliud caelo mare delapsum est,
    Quali sese fremitu Pharius
    (510) Cautibus altis deiicit amnis.
    Sed nec succum profuit uvae
    In spumantes pressisse lacus.
    Damna accepit tunc magna pudor,
    Natis patrum risa senectus,
    (515) Peperit patri nata nepotes.
    Quid non reperit faeda voluptas?
    Tibi gens Mesoris multum & nostro
    Gratulor aevo, cuius culpas
    quam datur arcto fine coercet
    (520) Dux egregius, vitium resecans
    Lege severa. Sed & ipse suo
    Magis exemplo certat sanctos
    Reddere mores.
    Placet hic morari. Magna res coepta est; libet
    (525) Videre tandem quem sit habitura exitum.

Continue

[p. 392]

ACTUS TERTIUS.

Nuntius. Iosephus.

Nun. Quae pars feroces maxime populos habens
    Rubrum vetat coire Carpathio mare,
    Tota est in armis; quisque jus dicit sibi
    Spretoque magni regis imperio furit.
    (530) Ios. Grave, sed frequens jam gentibus Phariis malum.
    Sed non medenti sufficit quali lues
    Flammetur aestu nosse, quam partem premat
    Quibusque sese suscitet stimulis dolor.
    Noscenda morbi causa. Tu nobis quoque
    (535) Edissere ex quo fonte manarit malum.
Nun. Prima a nomarchis causa, qui jussis tuis
    Inobsequentes, dum nimis lucro student
    Pretioque magno farra trans finem vehunt,
    Parce dederunt ruris habitanti loca
    (540) Alimenta plebi, deinde mox minus & minus.
    Vitam diu protraxit aliena fame
    Opulentus emptor; tradidit panem manus
    Egena: tanto maior erat auri fames.
    Postquam per agros tota defecit Ceres,
    (545) Pecori invidere coepit & stratum solo
    Virgulta & herbas vulgus in ventrem tulit.
    Nec in eo videbat turba quid faceret mali;
    Nam vacua simulac terra graminibus fuit,
    Periere nigra tabe lanigeri greges
    (550) Bovesque & hominum quicquid in pastus dedit
    Natura. Miseri ruris excubias, canes,
    Ibimque & alia foeda contactu quoque
    Vertere in epulas. Quis putet? Multi aspides
    Venantur & venena prudentes edunt.
    (555) Stat turpis ore pallor & fluitat cutis
    Abactaque intus lumina atque artus hiant.
    Pressit querelas gemitus infelix diu.
    Tandem unus alterque otio soliti pigro
    Traducere aevum laevaque ausi etiam prius
    (560) Iacere in potentes verba, dum vesper polo
    Obducit umbras, dum color rebus perit;
[p. 393]
    Colligere coetus atque ibi veteres novis
    Aggerere culpas, aut ubi thura, ut pios
    Faciunt miseriae, populus adolebat Deo
    (565) Captare turbam: Quem sibi esuries modum
    Haec sperat?, aiunt. Nostrane hoc patientia
    Exspectat, ut sit pugna quis cuius prior
    Discerpat artus, natus ut patris veru
    Coquatur atque redeat in matrem puer?
    (570) Potentiam timetis? Haec nihil est nisi
    Inane nomen, quod parit segrex pavor.
    Quicunque terret singulos cunctos timet!
    Haec quisque semel audita quoquo advenerat
    Profert & auget. Parva pars ad te preces
    (575) Suasere mitti, victa quorum auctoritas.
    Pars magna ut oestro tacta plus motoribus
    Insanit ipsis. Impetu quanto ruunt
    Per inane venti, montis & rupti latus
    Iactant & alta robora excutiunt solo,
    (580) Sic conglobata rapitur agrestis cohors,
    Sudes praeustas saxaque & fracti ferens
    Partes aratri; mille vox linguis sonat:
    Petenda Coptos sede dominantum potens;
    Ibi panis, ibi vindicta. Capit exercitus
    (585) Vires eundo. Plurimi qua transitus
    Numerum stupent faciuntque. Cum ventum prope
    Et urbs in oculis, claustra portarum petunt
    Flammante taeda. Traxit acre incendium
    Abjes & ingens Eurus adiuvit faces.
    (590) Sparsus propinquas ignis invasit domus,
    Volitant favillae, piceus it caelo globus,
    Dumque urbis illuc populus accurrens parat
    Remedia flammae, ruris hoc usa agmina
    Pavore muri parte neglecta irruunt
    (595) Statimque rapta publicis penetralibus
    Arma induuntur & vibrant enses manu.
Ios. Solos nomarchas ista seditio petit?
    An latius vagatur & discrimine
    Sontes remoto miscet innocuo gregi?
Nun. (600) Rabjes in ipsos prima rectores furens
    In frusta multos carpsit atque horum nihil
[p. 394]
    Tumulo reliquit. profuit paucis fuga,
    Quos nunc ferarum deviae latebrae tegunt.
    Mox horrea invasere. Quae potuit Ceres
    (605) Servata recte temporis longi famem
    Arcere populo, rapta sine lege ac modo,
    Mali diebus attulit paucis moram.
    Primordia haec fuere; sed non vis stetit
    Qua coepit, ire in peius ut morbi solent.
    (610) Quae clara pendent dona templorum tholis,
    Quae publici usus gaza, privatis sua
    Quos arca census servat in praedam venit.
    Nec ignis avidas arcet inhiantum manus:
    Diripitur ardens Coptos; ingenuam quoque
    (615) Pubem virosque nobiles captos trahunt
    Pretioque servos barbaro mittunt solo.
Ios. Quis ausus emere liberi juris genus?
Nun. Arabum regentes arva bisseni duces.
Ios. Gens ista mores Agaris iniustos refert.
    (620) Sed in urbe capta nunc quis imperii modus?
Nun. Non una mansit forma; ductorem sibi
    Legere summo jure; displicuit cito.
    Impositus armis alius & vincta additis
    Sociis potestas. Sed nec hoc mansit diu
    (625) Datumque turbae regimen. Ibi sententiae
    Clamore certant imperatque audacia.
    Contenta verbis nec manet discordia:
    Vulneribus agitur. Ipse conflictum trucem
    Motasque vidi mutuam in caedem manus.
Ios. (630) Spondent paratam quae refers victoriam!
    Ramse, properiter quot potes turmas rape
    Cincturus urbem. Fecero justae brevi
    Adsint cohortes & per infernos specus
    Qui moenia intra militem obscurum locent.
    (635) Nec deerit aries horrido incussu gravis
    Nec capite tecto vineae serpens opus.
    Per haec potitus urbis, armatum gregem
    Imbuere Phario sanguine aut praeda cave.
    Exspectet a me commoda & pretium suo
    (640) miles labori; sufficit rex omnibus,
    Ne civium dolore sibi quaestum parent.
[p. 395]
    Civile regimen da nec opulentis nimis,
    Qui multa habentes semper in maius tamen
    Sua vota mittunt tamque nil parentium
    (645) populo volunt licere quam nil non sibi;
    Nec contra egenis, quippe cor quorum exedit
    Inimicus aequo livor insociabilis,
    Aliena cernens lumine infesto bona.
    Quod civitatem continet medium est genus,
    (650) luxu remotum, sorde contemta vacans.
    Hinc, quae per omnes lance distribuas pari,
    Alimenta mittam. Quicquid aspiciens Cyprum
    Littus rubentes inter & fluctus situm est,
    Qua parte Pharius limes extrema sedet
    (655) tellure, denso militum obtentu tege.
    Venient favente tempora aetherio patre
    Meliora, cum gens sentiet vires Phari
    Nabataea, nostris quae frui gaudet malis.
    Tenebricosus servet imperio male
    (660) usos nomarchas carcer atque illos simul,
    Quibus inquinata caede rectorum manus,
    Quamvis nocentum, more non tolerabili
    Et hoste pacis. Illa terrebunt magis
    Supplicia quae non ira constituet recens,
    (665) sed amica gravibus tarda consiliis mora.
    Veniam ferunto qui satis delinquere
    Habuere tantum, jusserat quantum fames,
    Non quorum avarus sese in alienas opes
    Immersit animus. At quibus popularium
    (670) Ludibrio quaestuque libertas fuit,
    Nunc jura poenis sentiant ipsi suis
    Quae reppererunt: terra viventes premat.
    Ibi per laborem tempora erepta die
    Dimetientes compedem duram trahant.
    (675) Sed & hi tamen pascantur & quam facinore
    Laesere diro patriam exemplo juvent
    Spectaculoque miseriae prosint diu.
    Fac ista cures. Quae domum spectant meam
    Iam pauca ego intus coniugi fidae loquar.

[p. 396]

Iudas. Simeon.

    (680) PRoh, qualis iste, Simeo, vir! quam provide
    Cuncta ordinavit; quam peraequavit bene
    Supplicia meritis, juris ac recti tenax!
Sim. Talem diu jam video, pro vobis ego
    Dum servor obses. Saepe conspectus mihi
    (685) sedere & aequus partis utriusque arbiter
    Audire patiens dicta nec verbo levi
    Nec ore motus prodere indicium sui.
    Valebat illo testium sub judice
    Fides magis quam numerus & testis locum
    (690) Implebat ante vita quae fuerat rei.
    Legum studebat persequi normam, nisi
    Suaderet aliquid tristibus clementia
    Detrahere poenis - non tamen sic lenitas
    Nimis ut soluta demeret vitiis metum.
    (695) Iud. Quid esse dicam, quod Sophompaneas heri
    Nos hospitali largus excipiens dape
    Hoc quem dedit natura disposuit loco?
Sim. Mihi crede, quod tu, frater, eximium putas,
    Minimum est in illo. Magna vis illum Dei
    (700) Inspirat & quae non valet mens assequi
    Mortalis intus spiritu aetherio monet.
Iud. Quae se ista tanto porticus spatio explicat
    Amplexa totam latere tergemino domum?
Sim. Istam petitis littore usque ab Ionio
    (705) Fieri columnis jussit in amicum suum
    Rex non avarus. jud. Intus aspicere an licet?
Sim. Licet & juvabit; namque & hic multo litas
    Colore tabulas, opera sollicitae manus,
    Rex jussit addi, quae Sophompaneae decus
    (710) Et acta monstrent hospitum conspectibus,
    Ut ipse famae vivus intersit suae.
Iud. Eamus ergo; ne time, non, Beniamin,
    Te deseremus; non tuos fratrum chorus
    Effugiet oculos ilicetque aderit tibi
    (715) Simulatque magni praesidis cardo strepet.
Sim. Haec opera visu quam potes propero rape!
Iud. Quid ista sibi vult femina iratum rubens,
    Quae crine vulso lacera & humectans genas
[p. 397]
    Chlamydem simul fugientis à tergo rapit?
    (720) Sim. Matrona forma simul & imperio potens
    Stimulis negati saevit in castum stupri
    Regeritque crimen scelereque obvelat scelus
    Mendacioque pignore hoc quaerit fidem.
Iud. Video nigrantem carceris saevi domum.
    (725) Sim.Hoc ille clausus crimen alienum luit.
Iud. Quis de racemo triplice tres uvas premens
    geniale regis fundit in phialam merum?
Sim. Non gesta res est, sed Sophompaneae fuit
    Qui vinculorum socius hanc somno datus
    (730) imaginem conspexit & Phoebi jubar
    Simul extulisset tertiam coelo facem
    Se rursum ut ante regiae poclis fore
    Mensae ministrum didicit illo interprete.
    Vocem secutus exitus vatem probat.
    (735) Heu, quam brevis memoria factorum bene!
    Ex carcere illo pristinum indeptus locum
    Insignis opibus, gratia clarus, potens
    honore, mansit cultae amicitiae prius
    Praesagiorumque & sui pacti immemor,
    (740) donec suum bis signa per bis sex iter
    Sol explicaret & Phari sapientibus
    obscura regis quaereret vatem quies.
Iud. Est alia tetra tristis in caligine
    Species. Canistra plena regalis tria
    (745) mensae paratu lancinant rostris aves
    Epulasque dulces unguibus faedis trahunt.
Sim. Et ista somni forma quam vidit miser
    Captivus, olim regiae structor dapis,
    Sicutque vatis dixerat vox praescia,
    (750) cum tertio purpurea curriculo diem
    Proferret Eos, horrida pendens cruce
    Avidas volucres artubus pavit suis.
Iud. Septem superbas corpore eximio boves
    Niliaca profert unda, quas ripam gravi
    (755) pede metientes graminum pascit viror.
    Sequuntur aliae pigra quas genuit palus
    Macie juvencae squallidae numero pari,
    Quae simul ad eadem repserant aegre loca
[p. 398]
    Illas opimas lurido rictu vorant.
    (760) Septem beatae pondere in terram suo
    Vergunt aristae; flavus est illis color.
    Totidem sed alios video contiguos solo,
    Sitiente culmos mergite exsuccos leves,
    Quos aestuosus solis exhausit vapor,
    (765) & virus horum nobiles spicas necat.
    Quis iste in ostro talia aspectat jacens?
Sim. Rex ipse. Namque huic fruge felici uberes
    Septem atque septem segetis infaustae notat
    Annos latente noctis effigie Deus.
    (770) Sed nemo nodos potuit hos evolvere,
    Nisi ille quem rex carcere eductum horrido
    ob id secundum culmini fecit suo.
Iud. Agnosco pictum byssino cultu; trahit
    Eburnus illum currus; in laeva micat
    (775) radiatus adamas, torquis insigne aureum
    Dependet humeris; pronus in faciem jacens
    Adorat illum populus & laudes canit.
    Sed quae illa triplici classe distincta agmina?
    Succincta tunicis prima pars, pars altera
    (780) sudat sub armis, carbaso pars tertia
    A capite ad imos candida tegitur pedes.
Sim. Quoscunque populos claustra regnorum Philae
    Cohibent & ingens Nilus & Nili mare,
    hos docuit ille in genera partiri tria
    (785) & distributas singulis artes novis
    Auxit repertis. En aratores habet
    Sors prima & operas vita quarum usu viget.
    Monstravit ille spumeam vim fluminis
    Attollere in sublime circuitu rotae
    (790) non constituro mobilis vestigio.
    En rursus alii, hospitibus admirabile,
    tractant farinam pedibus & manibus lutum.
    Secundus ordo miles; hunc alto otio
    Agitare bellum docuit. Hi vallum ferunt,
    (795) currunt in armis alii & in palum graves
    Meditantur ictus. Pars equi non mitibus
    urgent lupatis ora & in gyrum trahunt.
    Currus at aliis regere falcigeros labor.
[p. 399]
    Pars justa castris spatia dimensi parant
    (800) munire fossis & superiecto aggere.
    Hos contus ingens armat; his nervo sonans
    Sinuatur arcus; hi securigera manu
    ferire discunt. Cernis in dextram modo,
    Modo in sinistram tota versari agmina?
    (805) Modo explicatur frons, modo in cuneum coit.
    Dicata sacris tertia est hominum cohors,
    Quam gaza regis oneris exsortes alit,
    Nec hos Sabaeos crede tantum altaribus
    Adolere odores. Quin Sophompanea duce
    (810) quaerunt vagantes quid retro stellas agat,
    Cur Cancri ad orbem longior soli mora,
    Idemne semper ursa destiterit polo;
    Quae causa coelum siderum partu novo
    faecundet & consilia rimantur Dei
    (815) per omne Mundi, quanta natura est, opus.
    Formas quoque illas pulveri inscriptas vides?
    Ibi triquetrus disputant quantum ambitus
    Contineat aequor, orbe sit quanto minor
    Quae media fines linea attingit duos.
    (820) Tum quicquid egit fortiter bello Pharos
    Aut pace placide; quicquid Aegypto utile
    Sanxere leges, Memphide & regnantium
    A Mesore primo nomina & populi truces
    Motus in alta mole pyramidum notant,
    (825) rerum exprimentes signa, non vocum sonos.
Iud. Quid illa sibi vult tabula, generosi ducis,
    ubi plebs ad aulam pallida ac trepidans coit?
Sim. Res magna regis agitur. Ut primum fidem
    Segeti abnegavit annus esurie exciti
    (830) mancipia vendunt Cerere, quam rex horreis
    Dum larga messis fuerat abdiderat suis -
    hoc vate monitus. Saevior postquam fames
    Momordit artus, adferunt pretium boves
    Et quicquid herbis pascitur laetis pecus;
    (835) at mox & agros, deinde jus etiam sui.
    Sic cuncta magnus arva quae Nilus videt,
    Demtis sacrato dicta quae fuerant choro,
    hominumque venit turba sub regis manum,
[p. 400]
    Quos ille (namque id columen imperii fore
    (840) Dux aestimavit) linquere à proavis diu
    habitata jussit arva, & aliena in loca
    Misit colonos. Iud. Proh viri sapientiam,
    Sive illa ab usu, sive de coelo data est.
    Sed ne illa nobis obsit, haud frustra mihi
    (845) Cor timet; ab ipso multa nesciri velim.
Sim. Spatium quod ultra porticus tergum domus
    Spectans recedit, nil habet te quod juvet
    Inspicere. Saeclis cuncta quae populo Phari
    Venient, futuris fata mens ibi praescia
    (850) Disposuit. Illa mersa nunc caligine
    Intelligentur, cum fidem faciet dies.
    Et jam diu nos pavidus exspectat puer.

Chorus.

    NIle, seu Siris potius vocaris,
    Sive te nostri melius parentes
    (855) Astapum dicunt, vaga cuius unda
    fontis ignoto veniens ab ortu,
    Vasta qua squallent loca se profundas
    Abdit in terras hominique nata
    Rursus emergit scopulique ab alti
    (860) Lapsa bis saxo violenta murmur
    Iactat horrendum, bifidoque cursu
    Lambit Aegyptum latere ex utroque,
    Donec immensis procul evoluta
    ostiis findit mare; quid profabor
    (865) Virgo, doctorum grege dissidente
    Saepe qui magni ducis advocati
    Ad dapes aures tetigere nostras?
    Quas tibi dicam nocuisse causas,
    Quod Pharum quondam solitus rigare
    (870) Imbris ut fusi nihil indigeret,
    Sirio quamvis toties vocante
    Vincere octonos cubitos recusas?
    Solis an junctis veniens ab astris
    In modum crevit calor auctiorem
    (875) Et sitim tellus mea sentit altrix
    Nec suas amni pluvias refundit?
    An tuos natum vegetare cursus
[p. 401]
    Mercuri velox hebetavit astrum
    Stella Saturni pigra? num gelatus
    (880) Occidens vernos Zephyros retentat,
    Qui tuum toto pelago retundunt
    Flumen, & cogunt superare ripas?
    An cadens in se vetera abnegavit
    In tuos cursus alimenta tellus,
    (885) Dum quod Atlantis juga pulsat omnem
    Ambjens Mundum mare per cavernas
    Abditas caeco vetat ire fluctu,
    Aut via labi prohibet latente
    Qui tibi furtim sociantur amnes?
    (890) Ista, ni fallor, nimium periti
    Quaeritis frustra. Deus orbis auctor
    Ipse, cum terris male mixtus humor
    Littore & ripis didicit teneri,
    Fecit & Nilum propriaque vinxit
    (895) Lege, quam culpas hominum perosus
    Mutat & monstris mala saecla terrens
    Tentat in rectum revocare gentes.

Continue

ACTUS QUARTUS.

Iosephus.    judas.    Benjamin.

Ios. ABripite puero vincula, ut respondeat
    Liberius; & vos, corporis comites mei
    (900) Et fida famuli turba, vosque ô Nubides,
    Abstate. Sunt quae solus hospitibus loquar.
    Vivitne genitor ille, quem dixtis, senex?
Iud. Vivum reliqui, regna cum peterem Phari.
Ios. Quot eius aetas annuos cursus habet?
Iud. (905) Orbes peregit prope ter & decies decem.
Ios. Aetasne tam declivis a morbo vacat?
Iud. Maerore demto nullum habet morbi genus.
Ios. Hunc ergo puerum moeret abductum sibi?
Iud. Est alius etiam qui senem torquet dolor.
Ios. (910) Licetne scire? nam senex pater & mihi est.
Iud. Dixisse memini. filium amissum dolet.
Ios. Quae saeva patri filium sors abstulit?
Iud. Id scire oportet cuncta cernentem Deum.
[p. 402]
Ios. Testem invocasti rite quem fugiat nihil.
Iud. (915) Certum docere nemo nos hominum potest.
Ios. Permulta saepe ignota detexit dies.
Iud. O, si ulla praestet hoc quod optamus dies!
Ios. Velletis illum forte restitui patri.
Iud. Si liceat emere hoc morte non faciam moram.
Ios. (920) Adeone patris proximus cordi fuit?
Iud. Ut nullus ullum genitor adamarit magis.
Ios. Animo probo quod esset & nulli invidens?
Iud. Et quia bonam spem dederat egregia indole.
Ios. Quid visa vobis regna pollentis Phari?
Iud. (925) Nihil illa cedunt optimis Syriae locis.
Ios. Etiamne regimen placet & imperii modus?
Iud. Miranda vero cuncta, te imprimis duce.
Ios. Velletis & vos his locis considere?
Iud. Ob multa; primum ne ingruat rursum fames.
Ios. (930) Et vos quid ergo cogit hinc discedere?
Iud. Domi relictus non relinquendus pater.
Ios. An huc & ipse posset adduci senex?
Iud. Illius est statuere; parere est meum.
Ios. Amore forte filii huc posset trahi.
Iud. (935) Nam carus illi fuit & hic semper puer.
Ios. Quod nomen illi genitor imposuit, rogo?
Iud. jussu vocari Beniamin patrio solet.
Ios. Dextrae potentis omen isto in nomine est.
Iud. Quid hoc? Hebraeae percipis linguae sonum?
Ios. (940) Et ipse vestris adfui quondam locis.
Iud. Huc quae tulit te causa, si fas quaerere est?
Ios. Iniquus in me livor, inclemens fera.
Iud. Non illa nostro pestis ignota est solo.
Ios. Vendine & illic liberum corpus solet?
Iud. (945) Hoc mos & acri scita supplicio vetant.
Ios. Sed multa fieri video quae leges vetant.
Iud. Sed quae nisi homines puniant, punit Deus.
Ios. Iam dic quod illi nomen amisso fuit.
Iud. Iosephus; hoc egregius imposuit parens.
Ios. (950) Vestri quid illud voce sermonis notat?
Iud. Significat incrementa felicis domus.
Ios. Res saepe respondere nominibus solet.
Iud. Sed hoc inane nomen eventus docet.
Ios. Ne temere desperate; nil durum Deo.
Iud. (955) Utinam, sed insperata, det nobis Deus.
Ios. Dedit & dabit! Respicite me, fratres mei:
    Iosephus ego sum. Nomen Aegyptus mihi
    Imposuit aliud. Quam meam sortem auxerit
    Fautor Deus videtis. Ex animo procul
    (960) Dothan minaeque mortis & tristis specus
    Et Arabes abeant. Somniis constat fides;
    Satis hoc, nec aliud maius a vobis volo.
    jud.Generose praeses; non enim fratrem audeam
    Vocare, quia nos conscius culpae pudor
    (965) in te arguit fecisse fraternum nihil;
    Iterum voluti, supplices miserabiles,
    Ad tua jacemus genua: non ut te fami
    Nostrae, sed ut te tumet opponas tibi.
    Ignosce; longis fessus aerumnis pater
    (970) hoc te ipse si vis postulat, si vis rogat.
    Ios.Abiicite curas! Poscitis sera prece
    Quod impetratum est. Hoc quoque est nimium leve
    Donare culpam. Frater ut fratres amo,
    Cum Beniaminem video sincera fide
    (975) vobis amari, scire quod noster diu
    Per flexuosas quaerit ambages labor.
    Ne cruciet hoc vos, exitus felicitas
    Meretur. Est cur gratias vobis agam,
    Per quos honores proximos regno tuli.
    (980) Qui cuncta fecit, cuncta qui vigili Deus
    oculo intuetur nilque sine cura sinit
    Et eminus consilia disponit sua,
    Vobis futurum sospitatorem ac patri
    Praemisit huc me. Quod Pharum torquet fames
    (985) alique Pharia fruge qui circum solent
    Populi secundae tempus aestatis fugit.
    Aliae supersunt quinque non steriles minus.
    Ite ergo, patri fata deflenti mea
    Portate laeti nuntium insperabilem,
    (990) quem credidit periisse non me vivere
    tantum sed alta sede sublimem, inclitum
    Sedere lateque opibus aggestis frui.
    Potentiae omnes esse participes meae;
    felicitatem referat acceptam mihi,
    (995) cui debeo ortum. Veniat & videat parens
    Desideratum pectori natum suo.
    Opima vestris pascua armentis dabo
    herbisque Phariis crescet Isaci pecus.
    Quam vestra, fratres, colla non visi mihi
    (1000) totos per annos quindecem amplecti libet
    tuasque similes, Beniamin, caerae comas
    Contingere innexumque cervici manu
    haerere utraque: gaudio manant genae
    hilarisque fletus vocis occlusit viam.
    (1005) Beni.Salve, Rachelis dividens mecum genus,
    Reperte frater mihi nec optanti quidem!
    Tuere me, puerum vir, afflictum potens.
    Quali Pharum regis arte, germanum rege
    Et hos amoris, quaeso, non ficti indices
    (1010) permitte fletus collo ut infundam tuo.
Ios. O, mihi nunquam sperata dies,
    gaudia per te quam magna fero!
Beni. Iam me nec iter longum Sicimis
    Vectum ad Nili poenitet urbes,
    (1015) Nec percussum crimine falso
    Vincla innocua gessisse manu.
Ios. Fratrum in te animus mihi non certo
    Notus in hos me compulit astus.
    Doleo tibi quod mala quodque metum
    (1020) Tulit illorum spectata fides.
Beni. Magnum est fratres purgasse suos;
    Isto pretio mihi cuncta placent.
Ios. Iam vita mihi dulcior, ex quo
    fratres licuit reperire pios.
    (1025) Non illa mihi tam laeta dies,
    Quo deserui carceris umbram,
    Quo me patrem rex ipse suum
    Memphisque simul tota vocavit.
    Beni.Bona cum specto tua, mi frater,
    (1030) sentio laetos pectore motus.
    Ios.Mea quae cernis tua sunt, frater.
    Beni.Haec quam noster gaudeat una
    Spectare senex!
    Ios.Veniet, veniet! nec longa mora est.
    (1035) Ibitis illuc cum magnifica
    Missi pompa, ducis excelsi
    Quae legatos fratresque decet.
    Sed his fruendi gaudiis longum satis
    tempus sequetur. Hora nunc mea me vocat,
    (1040) qua soleo regi dicere affatu brevi
    Quae digna sciri quaeque portavit dies.
    Adeste, nostrum quos amat comites latus!

Iudas. Ruben. Beniamin

Iud. Quamquam carere me jubent omni metu
    Pietas benigni fratris & constans fides,
    (1045) tamen innocentis vultus ipse habiti male
    Animusque diri facinoris nondum immemor
    Adeo stupori tradidit me exterritum,
    ut verba post non multa quae vix extudi,
    Nihil valuerim tempore in tanto loqui.
    (1050) Nunc te precamur, ille quem imprimis amat
    Unius uteri germen insontem, probum:
    Illum propitium fratribus praesta & pium
    Placamen esto. Te ille respiciens, tibi
    Favens, peracti fida bibat oblivia.
Rub. (1055) Quae verba judas dixit, ea crede omnium.
    Si quid tibi unquam fecimus fratres boni,
    Id nunc repende. Munus hoc facile est tibi
    Magnumque nobis. Da quod aeternum juvet
    Meminisse; sic te videat incolumis pater.
Beni. (1060) Nihil est opus ceu video; sed nostram tamen
    Desiderari fratribus caris opem
    Non patiar; ita me instituit abeuntem pater:
    O nate, nullos oderis sed ames tamen
    Summe, inquiebat, sanguine advinctos tibi.
    (1065) Hos ut retineas fac, nec officiis modo
    Sed & ferendo. Patruus talis fuit
    Lotho Abrahamus, quippe quem captum ut fero
    Eximeret hosti, praelio objecit caput
    Et spolia regum quattuor retulit domum,
    (1070) litemque fugiens finium toto procul
    ortu relicto petiit occiduum latus.
    Sic Ismaelem ventre servili satum
    Sibi gravem patienter Isacus tulit.
    Ut me quoque addam, cum truce ingenio minax
    (1075) jugulo immineret frater Esauus meo,
    totos per annos bis decem erravi vagus,
    Extorris, exul, temporis longi ut mora
    Lassaret iras & redux quanquam innocens
    Donis & humili lenii tumidum prece.
    (1080) Haec monita patris optimi non memoria
    tantum fideli colere sed factis volo.
    jud.Egregia certe pignora enixa est Rachel.

Chorus

    Rumor candidus ad meas
    Aures protinus advolans
    (1085) inventos modo praesidi
    fratres nuntiat undecim.
    Gaudet pontificum genus,
    Magni filia Putiphrae,
    Claram nosse viri domum
    (1090) Ortam sanguine nobili,
    Quorum olim veteres avi
    Illis progeniti locis,
    Euphrates ubi diluens
    Glebae sumen & alitis
    (1095) Teli praeveniens fugam
    Tigris bis sociant aquas.
    Illa sumpserat ex humo
    Limum, quem Deus ad suam
    Ductum finxit imaginem,
    (1100) Patrum qui fieret pater,
    In quo gens hominum sui
    Census terminat ordinem.
    Tunc senos operis dies
    Clausit, rebus & ultimam
    (1105) Factis imposuit manum,
    Maius nil meditans Deus.
    Illi namque animum suo
    Flatu largus & os dedit
    Quod caelestia cerneret.
    (1110) Mox, ut progenies diu
    Multa in saecula viveret,
    Partem de latere eripit,
    E qua se exhibuit viro
    Pulchri femina corporis.
    (1115) Hanc cernens, simul ut sopor
    Mollis membra reliquerat,
    flammari sibi vir novis
    Sensit corda caloribus.
    Hinc est coniugii fides,
    (1120) Omni federe sanctior,
    Proles unde venit, patri
    Semper nomen amabile,
    Maternoque bibens puer
    Venam lactis ab ubere.
    (1125) Fratrum proximus est amor,
    ortus semina quos ligant,
    Quales comparibus suis
    Colludunt celeres equi
    Aut commune jugum trahunt
    (1130) nexu individuo boves.
    O, si me impositum suis
    Pennis cinnama olentibus
    Caeli pura per aequora
    Phoenix avehat, unica
    (1135) Mundo semper avis, ferens
    In solis nimia face
    Succensa Aethiopum loca,
    Fratres ut videam meos!
    Sed ecce ditis dominus Aegypti venit
    (1140) & solis aequat igne praelato jubar.

Continue

ACTUS QUINTUS

Pharao. Iosephus. judas. Chorus.

    Tibi gratulatus nunc & uxori tuae
    Affinitatis decore cumulatam domum
    Volo gratulari. Nulla par meritis tuis
    Potest referri gratia: auxilio tuo
    (1145) Curis levatus libere regno fruor;
    tibi salutem debet Aegyptus suam
    Et ego quietem; cuncta quod non a viris
    Deserta squallent arva, quod terris nova
    Spes manet aratri, muneris totum tui est.
    (1150) Ideoque honores ad tuos addi volo,
    ut more Eoae gentis astriferae plagae
    In spatia venias nominis titulo tui,
    Grandisque meriti grande monumentum ferat
    Agricola taurus arce siderea micans,
    (1155) Sicut propinquas arietis stellas tenet
    Inscriptus Hammon Mesoris antiqui pater.
Ios. In me tot atque tanta congessit tua,
    Rex magne, bonitas ut magis demi velim
    Quam pondus addi. Cur adhuc aliquid tamen
    (1160) Cogar precari causa sunt fratres mei
    Et quem relicto fine telluris Syrae
    Optem huc venire fratribus comitem pater.
    Agitare pecudes patrius est illis labor.
    Non procul ab urbe cui suum nomen sator
    (1165) Dedit diei, laeta graminibus jacet
    Regio virensque pabulo semper novo;
    Gosena vocitant accolae Pelusii.
    Haec tota periit usibus mortalium
    huc usque tellus, inde quod populi tui
    (1170) Displiceat animis cura versandi gregis.
    Haec vacua nostro prata si generi dabis,
    Promitto id ipsis utile ac Phariis fore.
    Iamque ecce & ipsos quod ego te verbis rogo
    gestu rogantes corpora instratos solo.
Iud. (1175) Vivat beatus dominus opulentae Phari!
Pha. Surgite! Dabuntur herbidi sedes soli
    Et qui parentem, qui domum totam vehant
    Currus quadriiuges, quosque iter poscit cibos,
    Quaeque optima edit arborum partu ferax
    (1180) Niliaca tellus, dono longaevo seni.
Ios. Patere hoc ut addam: liberos homines vides,
    Qui sponte veniunt in potestatem tuam.
    Ne sacra patribus tradita & generis sui
    Mutare ritus longa quos aetas probat
    (1185) Cogantur unquam. Tum, migrare his finibus
    Si libeat, aut quod aliquid acciderit grave
    Aut quod vocet spes melior, id nemo vetet.
    Ita purus aer semper Aegyptum beet
    justumque servet Nilus augmenti modum
    (1190) Multaque matres prole tellurem impleant
    Et sceptra nunquam posteris abeant tuis.
Pha. juro potentem cuncta moderari Deum,
    Meumque caput hoc obligo & seros mei
    generis nepotes, semper Hebraeis sui
    (1195) Arbitria ritus, exitus tutos fore.
    Hanc siquis olim rex Phari rumpat fidem,
    Nilus cruentas turbidus spumas agens
    Pelagus coloret; turpis animantum lues
    Nascatur undis pariter & terrae gravis;
    (1200) Morbi furentis virus exanimet greges;
    Herbis viror decedat; urantur sata,
    Nec arbor umbras ulla nec fructus ferat;
    Ulceribus homines torridis vexet dolor;
    Obsideat atra quantaque infernae est plagae
    (1205) Caligo coelum noxque non medio die
    Noctem sequatur; prole populata domos
    Eat per omnes luctus; id si non sat est,
    Nereus quoque ipse legis exsorti vado
    Ruat atque totos sorbeat populos mare.
Ios. (1210) Non erit Hebraeos hospites nullum tibi
    Habuisse pretium, terra locupletis Phari.
    Nam dum pium Deoque dilectum genus
    Clemens fovebis, cuncta tibi votum fluent
    Supra, tuisque se dabit famulam usibus
    (1215) Natura. Venient saecla, cum nostra incliti
    De gente reges Memphidos fedus colent
    Inque Israelis sceptra matre Aegyptia
    Nascetur haeres. Rursus in regnum Phari
    Stirpe ex Hebraea moenia implentes nova
    (1220) Aderunt coloni. Post, ubi lapsus polo
    Tot ille vatum dictus ante oraculis
    Reparator orbis atque pietatis parens
    Mortalium res viset, hic tutos sibi
    Quaeret recessus fidaque exsilio loca.
    (1225) Leges Hebraeis ille communes meis
[p. 410]
    Nilique populo ponet & miscens sacra
    Docebit uno more venerari Deum.
Cho. Veniet & ad nos tam grande bonum
    Et coelestis melior Phoebo
    (1230) Calor Aethiopum corda perurat.


Continue

Baptizatorum puerorum
INSTITUTIO
alternis interrogationibus & re-
sponsionibus.

[...]

Varia

HUGONIS GROTII
in Viri eximii
GERARDI VOSSII
de Arte Grammatica libros
EPIGRAMMA.

In: Gerardi Ioannis Vossii Aristarchus, sive de arte grammatica libri septem.
Editio secunda. Amsterdam, Ex Officina Ioannis Blaeu, M D C LXII.
UBL 608 E 24.

Grammatice verbis quae nata est ponere leges
    Nota diu populis, sed sine lege fuit.
Quippe rudis tantum fuit indigestaque moles,
    Principium rerum quale Poëta facit.
Deinde loqui pure quanam ratione doceret,
    Docta parum purè cùm foret ipsa loqui?
Ordinis & pure dicendi maximus auctor
    Occurit gemino VOSSIUS ecce malo:
Idem qui nobis Ciceronis tradidit arma,
    Et censum veteres egit in historias.
Prudentes fecisse viros, fecisse disertos
    Non satis. & pueros jam vetat esse rudes.


Continue

Hugonis Grotii Poemata, collecta & magnam partem nunc primùm edita
à fratre Gulielmo Grotio. Leiden, Andreas Clouquius, 1617.
TMD 1 (UBL 693 E 18; KBH 761 H 21).

DE EPISTOLA
Scripta Iacobae nomine.

In: Hugonis Grotii Poemata collecta, p. 324.

LItera Durdrechthum dominae perarata Jacobae
    Venerat: hanc Patruo scripserat illa suo.
Quam cito perlatum Durdrechthi a moenibus Hagam
    Responsum Patrui triste, Iacoba, legit.
(5) Illas Nordovicum moderatrix dextra tabellas
    Scripserat: hae Grotii sunt juvenantis opus:
Has excusari satis est ex tempore lusas:
    Illas ingenii tollit, & artis honos:
Nasonique suo non par satis iste Sabinus:
    (10) At quis se Dousae postulet esse parem?

Continue

IN
MORBUM SPONSAE
IOHANNIS REIGERSBERGII.

In: Hugonis Grotii Poemata collecta, p. 364-365.

Zie ook de uitgave van de tekst in het Album Radermacher

HAec quae te potuit domare prima
Effrenesque diu ligare sensus,
Cepit, sed pariter puella capta est,
Et contagia traxit in medullas
(5) Flammae nec tenuis, nec ante notae.
Et jam pallida lectulo jacebat
Imis visceribus faces anhelans,
Iactandoque suum fovebat ignem,
Quem stulti medici febrim putabant.
(10) Tum tu sedulus assides cubanti
Et tangis digitos & ora mulces.
Solum te videt, audit illa solum,
Et lusus faciles iocosque molles
Tanti jam putat ut valere nolit.
(15) Sed mox fortior exsilit cubili
Et formam recipit, suasque vires.
Quid mirum? gravis est Deus Cupido
Dum luctamur adhuc, levis sed idem
Cum victi dominum fatemur ultro.
(20) Sic nunc illa suo calore gaudet,
Et vitam putat hoc, quod ante morbum.

Continue

Ostenda loquitur.

In: Hugonis Grotii Poemata collecta, p. 324.

ARea parva ducum, totus quam respicit orbis,
Celsior una malis, & quam damnare ruinae
Nunc quoque fata timent, alieno in litore resto.
Tertius annus abit: toties mutavimus hostem.
(5) Saevit hyems pelago morbisque furentibus aestas,
Et minimum est quod fecit Iber. crudelior armis
In nos orta lues, nullum est sine funere funus,
Nec perimit mors una semel. Fortuna, quid haeres,
Qua mercede tenes mixtos in sanguine manes?
(10) Quis tumulos moriens hos occupet hoste perempto
Quaeritur, & sterili tantum de pulvere pugna est.

Continue

INCOMPARABILIS VIRI HUGONIS GROTII
PATRIS PATRIAE ALLOQUIUM
AD
ARCAM,
Quâ è carcere elatus est,
Editum ex Museo JOACHIMI MORSII.

[Sine loco & dato, 1621?]
KBH 3169 H 7; UBA Br. B.f.30; 8 p. 4°
[TMD 132; herdr. in TMD 133-136, 749, 919-921,
en in Brandt - Cattenburgh I, p. 259-260].
Nederlandse vertaling in TMD 133.

DUlces latebrae, temporis domus parvi
Angusta, laxo quae viam facis coelo,
Clausum parumper Spiritum manumittens;
Opus [= Onus] quod aegrè congregum manu multa
(5) Interquiescens pertulit ferus miles,
Tandemque coecum tradidit rati pignus,
Lati vehendum Vahalis impetu prono;
Quas Arca grates, quas tibi feram laudes?
Tibi fugata victa servitus cessit,
(10) Tolerata septem post bjennium menses.
Quod celsa tueor ostia libero vultu,
Quod durus aures non ferit serae stridor,
Obicesque multi, barbarique custodes:
Sed laeta turba comiter salutantum [= salutantium],
(15) Blandique amici, tincta [= uncta] litteris corda,
(Qualis [= Quales] THUANO quo probatior nemo
PUTEANUS, & mens erudita TILENI)
Fastidiosas ire non sinunt luces:
Tibi haec, & aliud si quid est boni nobis,
(20) Et si quid ultra restat, Arca, debemus.
Quae merita verbis si liberet aequare,
Opus tot esset, ferre quot soles, libris.

EIUSDEM SCAZONTES DE CARCERE SUO.

QUos matris alvus carcer edit in lucem,
Queis corpus animum more carceris vincit,
Quos morte functos terra carcer exspectat,
Nunquam nimis timere carcerem debent.

Continue

  • Dutch poetry by Hugo Grotius
  • A Dutch biography of Hugo Grotius (1785)
  • Return to A Collection of Dutch Neolatin Poetry
  • Homepage Dutch Department Leiden University