Nicolaus Vernulaeus: Ottocarus Bohemiae rex.
In Id.: Tragoediae in duos tomos distributae, tomus primus, Leuven 1656.
Uitgegeven door dr. Nicholas De Sutter, KU Leuven.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton090471 — Facsimile bij Ursicula — google.books
Zie ook de editie-1626.
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
[p. 469] (fol. Gg3r)

NICOLAI VERNULAEI OTTOCARUS BOHEMIAE REX TRAGOEDIA.

---

[p. 470]

ARGUMENTUM.

OTtocarus Bohemiae Rex cùm ad Imperij culmen aspiraret, & Septemviros varijs artibus sollicitaret, anno M. CC. LXXIII. 3. Kal. Octob. Rudolphus Comes Hasburgicus Rex & Imperator Romanorum est renunciatus. Id cùm Rex ille, ut erat superbissimus, ferre aequo animo non posset, vocaretur etiam, ut Imperatorem electum approbaret, eique fidem iuraret, venire recusavit. Accendebat Regis animum Kunegundis Regina Rege superbior, & impotentis animi femina, idcirco potissimùm, quod non ita pridem Rudolphus Hasburgicus Palatij Praefectus apud Ottocarum fuisset. Igitur bellum paratur, quo superior futurus Rudolphus Imperator, cùm Regem fortuna destituere videretur, facile eum ad exhibendum debitum sibi cultum fidem, iurandam coëgit. Accedit hoc anno M. CC. LXXVII. cumque Ottocarus sub tentoria inter utramque aciem in pacis conditiones & verba Caesaris iuraret, concidit tentorium, & abiectum ad Rudolphi pedes Regem suum non sine fremitu Bohemi viderunt. Displicuit hoc factum Reginae, Regem maritum revertentem increpat, & ut violat â fide arma resumat, cogit. Violatur fides, ad arma reditur, pugnatur, haeret in poena Rex, & violata fidei reus ad oppidum Laam amissis suorum quatuordecim millibus, ipse octodecim vulneribus confessus occumbit, anno M. CC. LXXVIII. Kalend. Octobris. Triumphat Rudolphus & filio Ottocari Venceslao supplici pacem Regnumque concedit. Ex Annalibus Austriacae Familiae Gerardi de Roo, Cuspiniano, & alijs.

---

[p. 471]

Personae Tragoediae.

Ottocarus Rex Bohemiae.
Kunegundis Regina.
Venceslaus Regis filius,
Milotas Praefectus.
Waldricus Senator.
Senex Astrologus,
Bernardus Seccoviensis Episcopus.
Rudolphus Hasburgicus Imperator.
Wernerus Archiepiscopus Moguntinus.
Ludovicus Palatinus.
Albertus Saxo.
Otto Bavarus.
Bruno Episcopus Olomuciensis.
Fredericus Burgravius Norimbergensis.
Albertus Imperatoris filius.
Bernardus Volckendor. Austriorum Legat.
Fredericus Petovius Styriorum Legatus.
Milites varij Caesareani & Bohemi.
Item Nuntij.
Chori duo Virginum Bohemicarum.
Chori duo militum.
[p. 472]

ACTUS PRIMUS. SCENA I. Ottocarus Bohemiae Rex, Senex Astrologus.

OTTOCARUS.

ERgò benigno dum favet coelo Tonans,
Dum prona nostri verticis culmen colit
Germana Tellus, dum meas horret manus
Quisquis trophaeis invidet tantùm meis,
(5) Fortuna nostra est. Anime, quâ Genius vocat,
Et quâ potenti gloria amplexu rapit,
Spectante mundo, perge; qui terras suis
Cogit sub armis, fraenat & nutu Duces,
Et pedibus imum subjicit vulgus suis,
(10) Rex est coruscos aetheris magni globos
Fraenare dignus. Regiae mentis vigor
Nescit morari, stimulat incensus calor
Animum manusque: ruere quâ ferrum vocat,
Juvat potentes. Ferreo Reges decet
(15) Tonare nimbo, dumque confusus tremit,
Quà fusus Orbis, dexterae horrendum suae
Vibrare fulmen, & novas semper comis
Parare lauros. Senex. Caeca sic tumidae fluunt
Consilia mentis; ebrius quisquis suâ
(20) Se sorte tollit, sortis oblitus ruit.
Ottoca. Meis sub armis Austriae Tellus gemit,
Et me croatae, dum furor belli tonat,
[p. 473]
Et me Corinthij, arma dum late sonant,
Regem tremiscunt. Hungari nostras petunt
(25) Jam fracti habenas; Sarmatae implorant fidem.
Sic cuncta nostrum territat nomen loca.
Et Ottocarus Gentium appellor Deus.
Senex. Sic vana tumidos aura delectat Duces.
Inane nomen, & leves umbras sequi
(30) Animi est superbi. Nil sibi magni putant
Difficile Reges dextra cùm gladium rotat,
Et cùm tumente suscitat motu calor
Mentem impotentem. Fallitur quisquis suos
Numerat triumphos ante, quam partos ferat.
(35) Ottoca. O me Bohemi Rege felices mei!
Vestrum per astra nomen, & vestras suprà
Gemmata lauros sydera attollam potens.
Demissa genibus colla cernetis meis
Et Austriorum, & Pannonum. Quaquà patet
(40) Teutonica Tellus, frendeat Caesar licet,
Colet Bohemos, & meam Pragam tremet.
Hinc fulmen Orbis flammeo armorum globo
Involvet, armis quicquid obstabit meis.
Fortuna nostra est, gloria albentem parat
(45) Iam nostra currum. Rege me solo Tonans
Terras tenebit, & Deo tantùm minor
Spargam invidendas sortis augustae faces.
Senex. Sic nutrit ignem ventus, & crescit suo
Superba flatu gloria. Exitio solet
(50) Vicinus esse, qui sui oblitus tumet.
Consilia Regum tumida corrumpit Tonans,
Ruina quando proxima est. Nunquam exitu
Laeto triumphat, quisquis exultat nimis.

---

[p. 474]

SCENA II. Ottocarus, Praefectus, Milotas, Waldricus Senator, Senex.

OTTOCARUS.

AGedum, Milota, quem capit nostri statum
(55) Fortuna Regni? Mil. Magne Rex laeta est tui
Fortuna Regni; te tuus prono colit
Collo Bohemus; quod jubes, lex est tuis,
Nutuque quicquid imperas, Fatum est grave.
Otto. Waldrice quid plebs nostra? Wal. quod mandas probat.
(60) Tonantis esse jussa, quae Regis, putat.
Jube per altos ire flammarum globos,
Jube per imas ire terrarum vias,
Haurire*fluctus aequoris, stricto caput
Subjicere ferro, pectus objectu cavae
(65) Ferire rupis, Regis imperium sequi
Plebem juvabit. Otto. noster est populus potens.
Wal. Potentiore cuncta, Rex dextrâ premis
Vitae necisque dominus. Actutùm jube,
In te trementes omnium effundent opes.
(70) Habes quod omnes possident, servat bona
Privata nullus, Regis est quod omnium est.
Ott. Timeant amentque subditi, hoc Regum est decus.
Wal. Amant benignum, dexterâ invictum timent.
Una est amoris causa, dum clemens Regis;
(75) Una est amoris causa, dum sontes premis.
Quatiat coruscas aetheris magni plagas
Beatus ille conditor rerum Tonans;
[p. 475]
Etiam rubenti terreat nimbo solum
Et aestuantes pulset Oceani specus
(80) Feliciore vincitur Regni statu.
Ott. Haec est voluptas nostra, quod solo minor
Tonante regno. Dic Milota, quae mei est
Jam fama belli? Mil. Fama quae quondam fuit
Moritura nunquam Caesaris. Ferro tonas,
(85) Et cuncta ferro subijcis tonans tuo.
Tuus ille miles impigro assultu quatit
Styrij arva Regni. Quà tuas turmas traho,
Quà fulminantes machinae eructant globos,
Certa est ruina. Sarmatae ingentes pavent,
(90) Daci tremiscunt, Austrij occlusas priùs
Portas revellent, & tuum expectant jugum.
Jam cuncta latè miles evertit loca,
Urbes sequuntur, legibus parent tuis,
Quicunque nostrae sentiunt fulmen manus.
Otto. (95) Quid ergò restat? Mil. restat imperium tuis
Donetur armis & novus Caesar regas.
Wal. Honoris istud debitum est culmen tibi,
Virtus meretur, arma deposcunt tua,
Et ille celsus cordis invicti vigor
(100) Quo cuncta vincis. Principes septem favent,
Ultrò supremum deserent sceptrum tibi.
Otto. Haec est voluptas, Caesar ut factus regam,
Nostrumque cuncti nomen augustum colant.
Septemvirorum si mihi accedat favor,
(105) Sceptrumque donent, mitis imperium regam,
Et sola nostrum gloria ornabit caput.
Mil. Debent quod optas, nemo praeferri potest.
Tu prima laus es Principum, cedunt tibi
[p. 476]
Ambire quotquot imperi possunt decus.
(110) Wal. Etiam timeris; Imperi fasces tibi
Nunquam negabunt: qui timent, si non ament,
Cogentur Ultrò, Saxo vicinum volet,
Bavarus potentem, Praesules Sacri, pium,
Victi favore caeteri fient tui.
(115) Ot. Nota est voluntas nostra, vel sceptrum dabunt,
Vel rapere certum est; Caesarem faciet favor,
Vel horror unum. Moesta quid lentum trahit
Regina gressum? debilem exanimat dolor.
Sen. Decrevit Aether aliud, & fati ruit
(120) Ignarus ille, quisquis est mentis furor.
Sic Aulicorum decipit Reges dolus.
Et blandientes melleo affatu trahunt
Certam in ruinam. Caesarem coelum dabit.

---

SCENA III. Ottocarus, Kunegundis Regina, Venceslaus Filius, Senex.

OTTOCARUS.

=== REgina, maesto cur madent fletu genae?
(125) Ut pallet oris splendor? ut vultus jubar,
Sub nube caecâ languet? ut perdis decus?
Kune. Trepidos per artus frigidum inserpit gelu,
Et horror animum stringit,& mentem pavor.
Noctis labores cernis; hos dum nox suis
(130) Sublata bigis syderum accendit faces,
Et astra toto cuncta collucent polo,
[p. 477]
Sum passa, Conjux. Ottoc. Territam spectro geris
Fortaffe mentem; vana somnorum est fides.
Horrere tenebras Regiam haud mentem decet.
(135) Pallore pulso splendidi rurfum Iubar
Refume vultus, & tuos Régi metus
Mihi crede Conjux. Kune. Sunt mei pro te metus.
Ottoc. Pro me? quid horres? ipse fortunam rego,
Alijsque tristes ipse diffundo metus.
(140) Kune. Decipere noctis spectra non semper solent.
Ot.Quae visa tandem? Ku. Testor hoc Phoebi jubar,
Istas quadrigas Solis, & mundi diem.
Utrumque vixdum clauserat lumen fopor,
Silente nocte, nubibus ruptis poli,
(145) A parte dextrâ praepete in terras ruit
Ales volatu; nec mora, ut multis erat
Instructa flammis, & suo fulmen gerens
Immane rostro per tuas lapsu plagas,
Penetravit audax; Aquila, nec fallor, fuit.
(150) Otto..Quid omen horres? alite hac sperem licet;
Regina volucrum regna portendit mihi.
Sen. Vel fata potiùs; fulmen excutiet suum.
Otto. Quid iste rursùs obsidet pallor genas?
Quid lacrymosus polluit vultum liquor?
(155) Age fare, & aegrum libera pectus metu,
Secura trepidas. Kune. Faxit aeternus Tonans.
At ominofus corda pervasit fopor,
Succubuit animus, corpore exangui jacens
Scess evolantem concito mentem metu.
(160) Vix Aquila duro strinxerat lapsu plagas.
Insurgit in te, & vertici incumbens tuo
Distrinxit ungue fulmen. O Tonans, Tonans!
[p. 478]
Acclamo; plura dum volo, occlusae tacent
Timore fauces, poplites trepidi labant,
(165) Gelidusque toto corpore exundat liquor.
Ct. Fraus ista noctis: pallidum excutias metum
Generosa Conjux: vertici incubuit meo
Coelestis Aquila, Caesarem mundo suum
Ostendit illa. Crede, non ést haec meae
(170) Data meta forti, sceptra debentur meis
Majora manibus. Aureas testor faces
Flammantis Aethrę, sanguinem hunc testor meum,
Dabo jura; plura tu mei cordis vigor
Reconde. Ku. tota sed tamen semper tremam.
(175) Ceu turbat undas arbiter Ponti notus,
Vulfumque ab imis aequor afsurgit vadis,
Terramque fluctus tangit, & tangit polum,
Sic tota metuo: fluctibus jactor novis
Inter timores; incubat pernox genis
(180) Cura atra noctis. Omnia horresco, & nihil.
Benè vertat Aether. Ot. Imperi fasces mihi
Jam debet Aether; tutus est Conjux dolor.
Spes ecce nostra Natus. Ven. Actutùm dabo
Specimen parentum; degener nunquam meos
(185) Arguerit annos servor, aut languens vigor.
Sen. Decreta nullus fata commutat metus.
Vibravit aquila fulmen, & Regis caput
Tanget Bohemi; debet hic terrae caput.
Ot. Nihil vereri qui potest cuncta efficit.
(190) Sit somniorum fluxa cunctorum fides
Ven. At ecce Regem nuntius tristis petit.
Sen. Novi doloris nuntius Regem petit,
Superbus iste jam cadat tandem tumor.

---

[p. 479]

SCENA IV.

Ottocarus, Nuntius, Kunegundis, Senex.
OTTOCARUS.
AGe miles, unde? quo rapis gressum celer?
(195) Quae laeta portas? Nu. Francofurto Rex tibi
Festinus adfum, nuntius forsan mali.
Comitia vidi Principum; jam sit satis,
Spes nulla restat. Otto. Fare quid portas mali?
Nu. Renunciatus Caesar est. Otto. Caesar novus?
(200) Quis iste Caesar? ô scelus! Caesar novus? Quis est? Nu. Rudolphus. Ot.Caesar imperium capit?
Rudolphus? ille Hasburgicus? Nu. Sceptrum tenet,
Septemvirorum calculo imperium tenet.
Jam sacra sacri verba jurarunt Patres,
(205) Juravit ipse; festa solemni dies
Peracta ritu est, gaudio expleti novo
Patres recedunt. Ku. Haec mihi est somni fides,
Ignara vidi quicquid extimeas licet.
Ot. Caesar Rudolphus? Sen. Cefarem coelum dedit,
(210) Frustrà tumentes evomis saevus minas.
Ot. Et Caesar ille Hasburgicus? Sen. Fulmen tibi
Haec aquila portat, Caesarem nosces tuum,
Invitus etiam. Nu. Purpuram & sceptrum, & thronum,
Et istud alti capitis accepit decus.
(215) Plebs prona honorat Caesarem, Duces colunt,
Arma ipse junctis jam potens turmis trahit.
Otto. O sacra rabies! Principes ergò mea
Tempsêre dona? prô scelus! Caesar novus?
[p. 480]
? Et me relicto? Hasburgicus Caesar novus,
(220) Er me relicto? Ku. Serò confundis tuum
Dolore pectus; omnia immutet pudor.
Non te pudebit? Ott. vah pudet! nimium pudet!
Ku. Languebis etiam? Ott. Sanguis hic bullit meus.
Ku. Patieris? Ott. Istud non potest fervor pati.
(225) Ku. Servire disces? Otto. Pro nefas nunquam; jugi
Ignarus in me est cordis augusti vigor.
Ku. I nunc, adora Caesarem. Otto. Servum meum
Ut Rex adorem? Sen. qui tibi servus fuit
Nunc imperabit dominus, & legem dabit.
(230) Ku. Non incalesces? Ott. igneae hic habitat Deus
Virtutis author; sentio ignescunt fibrae;
Ku. Non te movebis? Otto. Ibo quà ferrum vocat,
Star cuncta ferro vertere, aut Caesar mihi
Cedet coronam. Rapere qui imperium potest,
(235) Sit Caesar. Ku. Euge dum tibi ignescit calor,
Et servitutem dum fugis, ferrum rape.
Fies minando Caesar, Imperium est sacri
Merces laboris; jure, qui invadit, tenet.
Negle & a virtus est tua. O mihi si Tonans
(240) Virile pectus donet! Est animus tamen
Plusquam virilis, feminam cernes virum,
Si pećtus istud inspicis; later hic vigor
Qui ferre majorem nequit. Nondùm cibi
Assurgis ipse? rapiet Imperium tuus,
(245) Et te relicto, servus? hoc rapiat quoque
Sceptrum & coronam. Lege non aliâ tibi
Regina nupsi, quam tuum ut ferret caput
Diadema primum. Vilis est quisquis suâ
Contentus haeret sorte. Otto. Sit Conjux satis,
[p. 481]
(250) Ut iste nostris imperet Caesar plagis?
Ku. Sperasse fatis est hactenùs; quod spes negat,
Fortuna donet. Ot. Caesarem nunquam feram.
Ku. Si ferre debes, irrue in mortem ferox.
Servire fortis non potest, mori potest.
(255) Ot. Consilia quaeram. Ka. Consilia ferrum dabit,
Ignavus animus confulit, fortis rapit.
Rex es, quid ergò lenta consilia expetis?
Deliberare qui potest ferro potens,
Ignavus iste est. Ot. Certa mens, Conjux, mihi est
(260) Turbare cuncta; bella succesfu carent,
Cùm lenta fiunt, turbidis rebus redit
Spes saepè melior, Ku. Perge, Consilium dedi.

---

SCENA V.

Ottocatus, Milotas, Waldricus.
OTTOCARUS.
EXcidimus ergò, spes meum frustrà diu
Lactavit animum, Principum nulla est fides;
(265) Sprevêre nostras (si tamen fas est) manus.
At restat iste cordis invicti calor,
Animusque nulli serviens, nullum timens.
Mil. Injuriae sis, magne Rex, ultor tuae
Imbellis iste Caesar est, cedet tuis
(270) Oppressus armis. Wal. Ne moras longas trahe,
Principia belli fausta diffundunt metum.
Ot. Agedùm, Milota, coge, quà Regnum patet,
Novas cohortes; Austriam bello excute,
[p. 482]
Siquid supersit; impigro affultu quate
(275) Quicquid resistir, injice & flammam, & necem.
Venale nostra fiat Imperium manu.
Wal. Regnantis ars est, velle quod populus cupit;
Fac jura noscat, quae tuis armis petis:
Tibi junge fidos nobiles, plebem alleva,
(280) Vis nulla Regem deprimit, quando sua
Se plebe munit. 0t. Tu meos cives doce,
Tibi nota belli est causa; non bellum furor,
Sed jura poscunt; debitas terras peto;
Si Caesar instet, Caefaris fasces manu
(285) Asserere certum est. ImperI Sceptrum
Germana Tellus debet; indignum favor Malesanus alium praetulit, non ius dedit.
At tu Milota, Milite armato mea
Exequere iussa: vis dabit, quod ius negat.
(290) Mil. Praeibo, ferro quicquid obstabit tuo
Vis saeva sternet; utar armis, non minis.

---

SCENA VI. Venceslaus, Senex.

VENCESLAUS.

QUò fata vergant trepidus ignorat calor,
Ventura metuo. caecus est patris furor,
Et impotenti mater arcescit face,
(295) Sen. Consilia quando cacus exclusit furor,
Ruina presto est. Rapere qui moto cuper
Aliena bello saepius perdit sua.
[p. 483]
Ven. At esse Caesar debuit pridem parens.
Sen. Fortasse voluit. Sceptra concedit Tonans;
(300) Hunc tollit, illum deprimit: frustrà furor
Fatis resistit. Syderum observo vias
Certosque cursus, fallere haud unquam solent,
Sceptrum Rudolphus alleret Caefar suum.
Ven. Fata ista crcdis? Se.Credo. Ven. Discutiet parés
(305) Fata ista bello. Sen. Saepè fortunam trahunt
Principia belli, metuere eventum decet.
Ven. Unquam quietas num manus Regum putas?
Sen. Plus saepè Reges, beila quam, juvat quies.
Ven. Pro laude tantùm strenui bellant Duces.
(310) Est ille Regum ludus. Sen. At ludus gravis
Et saepè triltis; gloriam bellum parit
Cùm justa causa est; nomini quisquis studet,
Rem saepè perdit. Tu tuum fectas Patrem,
Nulla arma Regum, fata commutant poli.
(315) Ven. Decernat Aether, gloriam even tus dabit,
Vel Caesari, vel, si volet coelum, Patri.

---

CHORUS Virginum Bohemicarum cum Sene.

CHORUS VIRGINUM.

O Qui Regum feptra minaci
Numine fraenas, qui consilia
Facili mutas improba nutu,
(320) Rex aetherei maxime caeli,
Igitur rursùm bella redibunt,
Et raucarum mille turbarum,
[p. 484]
Veniet pavidas clangor ad aures?
Vae tibi nimiùm terra Bohema
(325) Semper varijs acta periclis;
Venient spatijs agmina brevibus
Et tibi celsum caput abjicient;
Plebis propriam exhausta ruinam.
Sen. Delica Regum patriae semper luunt,
(330) Errare cùm Reges solent populus luit.
Chorus. Scilicet isto genitae fato
Vivimus, ut dum fatui ludunt
Rabido belli fulmine Reges,
Miserum immerito funere vulgus
(335) Certa luamus crimina Regum.
Felix Regio est, quando quietus
Non arma’ petit, jura fed optat,
Di atque suis jurá Monarcha.
Sen. Decere jura nemo jam Regem putat,
(340) Qui nulla praestat bella vix Rex creditur.
Chorus. Felix animi, qui bellorum
Strepitus vitat, Dominusque fui,
Imperat alijs, jurague dicit.
Non bella truci milite curat,
(345) Irrequietas non movet Urbes;
Regitur placidis legibus Orbis.
Et sua curant rura coloni.
Cessant festa luce labores,
Redeunt altâ luce labores.
(350) Sen. Haec vota tantum, lachrymae parùm movent,
Cùm se coruscis induunt armis Duces.
Chorus. Patria lachrymis prolue vultus,
Flebile surgit jam tibi bellum.
[p. 485]
Lacera innocuis pectora palmis,
(355) Metuenda tonant classica Martem.
Jam per medios equitat campos
Animans Princeps ad bella suos.
Cernes campis undare viros,
Et strage cadent corpora foedâ,
(360) In sanguineo flumine vitas
Innumera vomet turba natantes.
Haec sunt rigidi munera belli,
Deferet agros turba colonûm
Grex virgineus stupra pavebit,
(365) Et flamma patrum populata lares
Rapiet lapsis funera tectis.
Querulis populi templa sonabunt
Vocibus, & turpata nitorem
Usque requirent. Alea Martis
(370) Dubijs semper casibus errat,
Et premit obscurâ nocte Tonans
Ferrea fortis fata futurae.
Se. Aequâ ipse solus temperat lance omnia,
Timete cuncta, vanus haud erit timor.
(375) Chorus. Timidis semper plangere restat,
Solvite sociae luctibus animos,
Restat nostras flere ruinas.

ACTUS SECUNDUS. SCENA I. Rudolphus Imperator, Moguntinus Archie- piscopus, Ludovicus Palatinus, Albertus Saxo, Otto Bavarus, Bruno Olomu- cicensis Episcopus, Fredericus Bur- gravius Norimbergcensis.

RUDOLPHUS.

DUm Caesar ergò rebus humanis Deo
Favente praesum, dum ImperI fasces gero,
(380) Sceptrumque dextra decorat,& celsum caput
Diadema cingit, semper intentum decet
Versare curas, laesa ne populi salus
Capiat ruinam. Quisquis augusto potens
Honore regnat, qui datus mundi est pater
(385) Authorque Iuris, fustinet partes Dei,
Orbique pacem debet, & certam suis
Populis salutem. Vester, O Proceres favor
Summum hunc honorem detulit: faustum precor
Sit onus, honorque; faveat athereae potens
(390) Regnator Aula, Caesarem & justum & bonum,
Seu bella surgant, laeta seu pax fit, dabo.
Jurata mens est. Interim dum jam licet,
Consulere fractis rebus Imperij est opus.
Opem reposcunt Patriae; Vos hîc meis
(395) Consilia curis jungite. Affli&is gemunt
[p. 487]
Tot rebus urbes, vis rapit quicquid potest
Armata ferro, debilem fortis premit,
Potens egenum; pulsa Justitia est loco,
Et dum recedit, sancta libertas perit.
(400) Istis mederi nos decet, Proceres, malis.
Mog. Cura ista prima est Caesaris, pacem dare,
populos tueri subditos, vitia improbo
Enata luxu tollere, & fummo sacras
Perferre leges jure. Fortunet tuum,
(405) Auguste Caesar, magnus imperium Tonans,
Tua ista cura est. Teutonum Tellus tuum
Implorat omen, fracta quae bellis gemit,
Exhausta plorat, scissa per partes perit.
Tenuere nuper Caesares sceptrum duo,
(410) Neglecta utrique patria est; vicit nefas,
Et dum remittunt Caesares curam, sacra
Periere jura. Sentio ut leges feras
Firmetur istis imper lapsi status.
Ru. Sunt fulcra leges imperI, sentis benè.
(415) Sit ergò sceptri prima vobiscum mei
Perferre leges cura, fraenemus nefas.
Lud. Est vile Regnum, subditi quando suum
Temnunt Monarcham, legis imperium jacet
Authoritatis cùm perit primae vigor.
(420) Parere debent subditi, seu fint Duces,
Seu fint coloni. Nullus imperij est status
Cùm non timetur sceptra qui imperij tenet.
Jurare qui prae sunt solent, jurent quoque
Quicunque subsunt; vinculo astringi decet
(425) Regem & regendos. Hactenus nondum tua
In verba jurat Rex Bohemus, & suos
[p. 488]
Jactans Bohemos impio affultu manus
Vicina turbat. Caesarem agnoscat suum,
In verba juret Caesaris, Dominum colat.
(430) Ru. Tunc certa regnorum est salus, quando suum
Colunt Monarcham subditi: mens haec rata est,
Jurare cunctos. Alb. Audiat Caesar fui
Populi querelas; auris existat Ducum
Patiens oportet, liberum affatum dabit,
(435) Seu forsan Urbes, Regna seu mittant suos,
Qui postulata perferant, & qui tuam
Opem requirant. Nota cum fiunt mala
Promptum est mederi; vulneri ignoto potest
Prodeile nemo, mentis hic sensus meae est,
(440) Ru. Idcircò Reges subditis prae sunt suis
Audire cunctos ut velint, cunctos juvent.
Otto. Armare turmas subditis nunquam licet,
Regum est potestas ista; tu Caesar jube,
Ponantur arma, Caesaris laesi est rcus
(445) Quicunque bella Caesare invito movet.
Germaniae namque ista libertas nocet,
Peritque ferro, jure qui potior sacro est,
Securitatis nullá tranquillae via est,
Et mota juris arma contemnunt minas.
(450) Jus ergò, magne Caesar, armorum tene.
Ru. Vim nempè semper sacra Majestas tenet.
Istam tenebo solus armorum arbiter.
Bru. Religio semper Regiam fulcit manum,
Stabilitque regnum. Regis officium novi est
(455) Curare sacra. Si vices magni gerunt
Reges Tonantis, fint pij, exemplum Ducum
Populus sequetur. Ordo cùm floret sacer,
[p. 489]
Cùm sacra cultu templa divino sonant,
Idemque cunctos de Deo sensus ligat,
(460) Nec ficta turbat haerefis, nec est suos
Qui temnat atavos impij erroris reus,
Pax certa Regni est, & favet Regno Tonans.
Cura ergò sacra, Caesar. Ru. Hoc votum est meum,
Ut Christiano foreat ritu fides.
(465) Religio Patrum crescat, exemplo Ducum
Populus Tonantem mente non fictâ colat.
Perire nunquam Rex potest, qui fit pius.
Pietas profani semper est fulcrum status.
Fre. Curare plebem Regis officium est quoque,
(470) Pars una Regni est, plebis & fiunt patres
Quicunque regnant. Onera ne miseram opprimant
Curare debes Caesar: auxilium pete.
Deglube nunquam, quod potes molli pecus
Tondere dextrâ: dum nimis Reges premunt,
(475) Rebellionis exprimunt virus férae.
Eviscerare non licet: tantum solet
Rex postulare, plebs potest quantum dare.
Ru. Sit illa nostra dignitas, populi pater,
Curabo plebem; metiar quicquid petam
(480) Necessitate, metiatur plebs suis
Quod largietur opibus. Fre. En veniunt tuum
Qui jam requirunt, Caesar, affatum. Rud. licet,
Hic siste cunctos, liberum affatum dabo.
[p. 490]

SCENA II. Bernardus Volckendorfus Legatus, Fridericus Petricus Stiriorum Legatus, Rudolphus Imperator.

COeli Monarcha, clara qui nutu quatit
(485) Liquidi astra mundi, faxit Imperium tuo
Honore crescat. Rud. Quid petis? quae sunt tua
Mandata gentis? Ber. Austria implorat tuam
Exhausta dextram. Nobilem ferro plagam
Premit Bohemus, Urbium ingentes jacent
(490) Passim ruinae, caede non unâ necem
Infert colonis; fit nocens quisquis potens;
Profana vertit cuncta, confundit sacra,
Et dum libido flammeas ructat minas,
Mensura rerum est. Personant fletu domus,
(495) Madent cruore templa, nec quidquam est sacrum,
Nec est afylum; quod cupit, stricto occupat
Ferro Tyrannus. Nulla libertas juvat,
Opemque juris qui pecit plusquam est reus.
Rogatur, instat ampliùs; fiunt preces,
(500) Ferro repellit; vita, dum miles furit,
Emenda pretio est, fancit hoc pretium furor,
Non civis aurum. Militi nemo est inops,
Et nemo dives militi est saevo satis.
Collucet igne regio, flammarum globos
(505) Et hinc & inde martia infundit manus.
[p. 491]
Jacent sepultae cinere vix parvo domus,
Et mixta domibus templa.Quid memorem neces?
Hic nullus unâ morte prostratus perit;
Post fata mors est, (tantus est ferri furor)
(510) Quique ense cecidit, mortuus debet mori,
Perimunt peremptos. Rud. Ille tam saevâ furit
Manu Bohemus? Ber. Ille primam expulit
Contemptor aequi conjugem, ut pellex thoros
Pudore pulso regiae imploret Domus.
(515) Qui mox eandem (nescit haec rabies modum)
Ferro immerentem sustulit. Tantum est nefas.
Miserere Caesar Austriae; hoc solum potest,
Miserere, fari. Subditi qui fint tui
Aliqui supersint. Rud. Magne Coelorum parens
(520) Qui fulminantes aetheris rupti faces
Rubente vibras dexterâ, pateris? vides?
Et ille vivit? fornice aurato domum
Coeli micantem testor, ulciscar. Sat est;
Quid tu? querelas nunquid apportas novas?
(525) Frid. Pet. Justas querelas, Caesar; est idem omnium
Authore eodem, dum furit ferro, dolor.
Styriam occupavit; cernere immissis licet
Crepitare flammis tecta, spumanti natant
Cruore cuncta. Virgines, pavidum genus,
(530) Ante ora matrum miles infanus rapit,
Stuproque vinctas subjicit; duro fenex
Vinclo implicatus trahitur, obritu quatit
Quadrupedis alios ungula; hos pascens vorat
Lento igne flamma, faxeo hi cumulo obruti
(535) Carent sepulchris, tota confusis jacet
Foedata patria mortibus; saevit tamen
[p. 492]
Et miles ultrà. Principes patriae viros,
Quibus pepercit censis, in duras trahit
Miseros catenas. Caesar, ah Caesar tuae
(540) Miserere Styriae; vos quoque hic, Proceres, dolor
Aliquando tangat, ite vefano obviam
Regis furori, Styria vos supplex rogat.
Ru. Vindicta tantum dura confundet scelus,
Dabit ille poenas; ice curabo omnia.

SCENA III. Rudolphus & Principes.

RUDOLPHUS.
(545) NOn hoc decebat. Vel meam linquet manum
Regale sceptrum, fecerunt & frontis angustae decus
Violabit hostis, vel graves poenas dabis
Audax Boheme. Patriae tandem meae
Me miseret. Ille vincula, & mortes ferox
(550) Impunè spargat hostis, & saevo obruat
Quaecunque ferro, jungat & pontum solo,
Soloque coelum, misceat quicquid potest,
Provinciarum viribus junctis ruat,
Tamen ibo contrà: Sum datus Patriae pater,
(555) Patriam tuebor. Vestra quae mens est Patres?
Mog. Citetur, adfit, Caesarem agnoscat, sua
Deponat arma, militem revocet suum.
Sit hostis istud si neget. Lud. placet hoc quoque
Parere debet Caesari: si ultrà furit
(560) Sit hostis, hostem tu tuis armis preme.
[p. 493]
Alb. Quisquis rebellat imperI est laesi reus
Arma ergò ponat, veniat, & Dominum colat.
Otto Ba. Mens ista nostra est, imperI populos tui
Debes tueri. Caesar, ut veniat, jube;
(565) Si nolit, urge, coge. Brun. Sic fieri placet,
Et si recuset, coge vel bello reum.
Fre. Ipsum hoc videtur, mitte qui Regem vocent.
Et mox cohortes undique abducat suas.
Ru. Dum ratio poscit, idque jam vobis fedet,
(570) I Bruno Praesul, evoca huc Regem; suis
Contentus oris degat, haudquaquam imperI
Invadat Urbes. Caesari obsequium, ut decet,
Mox ipse praestet, pareat, juret, colat.
Frederice, perge Praesuli junctus Comes.

---

SCENA IV. Ottocarus, Milotas, Waldricus, Legati Caesaris Bruno Episcopus, Fredericus Burgravius.

OTTOCARUS.

(575) QUid est Milota? vincimus?num jam meas
Subjecta leges Austria accepit? ferox
Adhucne Styrius agmina opponit suis?
Mil. Via facta ferro est, vicimus; capiunt jugum
Tuasque leges Austrij, capiunt Styrl.
(580) Pauca resistunt martijs Urbes locis;
Venient coacte. Ceu ruit ruptâ poli
De nube fulmen; flamma ceu densum nemust
[p. 494]
Populatur atrox, cuncta ceu vertit ruens
De monte torrens, sic tuus saevo impetu
(585) Adversa miles cuncta prostravit solo,
Urbes, Domos, Castella; nec campi gravi
Caruere bello, vicimus dum hostis timet.
Victoriarum mors fuit primus gradus,
Ignis secundus. Otto. Sic decet, terror gravis
(590) Plus saepè quam ferrum potest. Haec est via,
Quâ clara scandam sydera, & supero inferam
Trophaea coelo: jam meas debet manus
Timere Caesar, quodque concessit favor,
Deferre nobis. Mil. debet & supplex tuas
(595) Lauros vereri, victor imperium manu,
Fraenabis unâ; gloriae est magnae decus
Rapuisse ferro; meruit hic qui se facit,
Non fit Monarcha. Perge quà ferrum potens
Animique magni stimulat incensus calor.
(600) Otto. Nostris sub armis Teutones nostri tremant
Etiam necesse est. Wal. Magne Rex, si jam vacat,
Legatus eccum Caesaris. Otto. Veniat, vacat,
Hic siste coram, Caesaris jussa audiam.
Brun. Rex vive felix; annuat justis Tonans
(605) Tibi cuncta votis. Jussa legatus tibi
Haec pauca porto Caesaris. Caesar jubet,
Adsis, & ipsum Caesarem agnoscas tuum:
Styriam relinquas, Austriâ educas tuos,
Qui cuncta vertunt, milites; regni tui
(610) Ne excede fines, Caesarem electum proba,
In verba jura; quod decet, Dominum cole
Mandata sunt haec; pace si certâ cupis
Regnare, praesta. Solus obsequium negas;
[p. 495]
Alij obtulerunt. Otto. Imperet Caesar suis.
(615) Istum ut Rudolphum (vah pudor!) servum meum,
Istum ut Rudolphum Caesarem agnoscam meum?
Potiùs tonantes pontus irroret polos,
Sursumque bruto pondere assurgat solum:
Nihil Rudolpho debeo.Bru. Se. Caesar est.
(620) Otto. Sum Rex, & istud nomen augustum mihi
Debebat orbis. Bru. Principes illum priùs
Dixêre cuncti Caesarem. Otto. errarunt, meus
Fuit iste quondam servus; hoc illi caput,
Et istud illi Regium inclinem caput?
(625) Et istud illi verticis ponam decus?
Servire non est Regis. O potiùs micans
Rumpatur Ether, deneget mundo diem,
Damnet tenebris Phoebus aeternis solum,
Semper Bohemus foeda detrectat juga.
(630) Bru. Non ille servit Caesarem augustum colens
Qui sponte cedit. Otto. cedere ut possem meo
Rex ipse servo? Bru. fuerit hoc quondam, abstulit
Fortuna nomen, Orbis est primum caput,
Caputque Regum. Ot. non meum est, nunquam meu.
(635) Mens servitutis nescia est; servos regat,
Timidis superbum vilis imponat jugum.
Colat ipse Reges. Bru. arrogans nunquam tumor
Juvat Monarchas, impetu haud raro levi
Cadunt superbi, nulla fortunae est fides,
(640) Fre. At cede Styriâ, & Austriâ, & Carinthiâ.
Tuus inde cedat miles, imperio suas
Restitue terras. Ot. Occupat quidquid meus
Per arma miles, hoc meum est: si jus petis,
Styriamque dotis & Austriam jure occupo,
[p. 496]
(645) At empta mihi Carinthia est. Frid. Praesens proba,
Te siste Regem Caesari. Otto. haud Regem decet.
Fred. Te coget ipse. Otto. coget? O nunquanmihi
Innectet ipse vincula, aeternum fumus
Genus Bohemi Martis, heroum genus.
(650) Umbras parentum, sanguinemque & inclytos
Testabor ausus, semper invictas manus
Tulimus Bohemi. Fred. Si sapis, pacem gravi
Praepone bello. Ott. praeferam pacem meis
Terris quietus si fruar: quicquid mihi
(655) Per arma partum est, afferam. Fred. bello nihil
Afferere licuit; quicquid est, Caesar suis
Reposcet armis; empta quae forsan putas,
Sunt rapta, vendi. Caesaris jussu fine
Nec fas, nec aequum est; ImperI non sunt tibi
(660) Ignota jura, Marte quae Caesar suo
Debet tueri. Contumax si Rex manum,
Et arma tollis, Caesaris fulmen pati
Cogeris. Otto. instet, fulminet, coelum solo,
Solumque coelo misceat, discet meis
(665) Parere bellis. Arma vibramus viri,
Nec tela nostrae molliter tractant manus.
Non ira felix semper est, nec sunt mine.
Melioribus parere dum Caesar potest,
Non jura dicat. Iste notus est satis,
(670) Procax Rudolphus, vile non clarâ genus
E stirpe, saevus, arrogans, nimium truci
Animo superbus. Fre. laedere haud verbis decet
Primum Monarcham; laesus ulcisci potest.
Potiùs tumentis impetum mentis rege,
(675) Iratus haud unquam sapit. Serò voles
[p. 497]
Tacuisse forsan. Ot. Ite, quae dixi impio
Renuntiate Caesari, jus est meis
Constans in armis, afferam quicquid mihi
Hoc ense partum est; imperet quibus volet,
(680) Nunquam Bohemis. Bru. Sit satis; disces tuo
Parere damno Caesari: tu Rex vale.

SCENA V. Ottocarus, Kunegundis, Bernardus Seccoviensis Episcopus, Venceslaus, Milotas, Waldricus, Senex.

OTTOCARUS.
O Cor! tibine vincula, & foedum jugum Vilis Rudolphus ingerat? tibi imperet? Haec impiato colla supponat pedi? (685) Jam jam resurgens bullit in venis calor, Et flamma nostras devorat crescens fibras. Imbellis iste non erit mentis vigor, Erumpet, ibit totus in flammas calor. Aut Rex Bohemus non ero, aut fractus mea (690) Rudolphus arma sentiet. Perge ah manus, Sequere impotentis concitas mentis minas, Exequere ferro quod volo: ferrum hoc meas Intret medullas, Sanguinem aut foedum hauriat Vilis Rudolphi. Ku. Sic places, ô sic places! (695) Generosus iste sic placet Regis vigor. Regere remoto Teutones servo graves Spes una restat. Ot. Hoc volo; Imperium meis
[p. 498]
Debetur armis, non mihi languet manus;
Nec sanguis istud corpus imbellis movet.
(700) Ku. Sic te marite Caesarem amplectar licet,
Magnumque Regem. Sen. Caesarem fingas licet,
Regem videbis perditum. Ot. Non est meum
Servire cuiquam: tendimus quò nos vocat
Fatale ferrum. Sen. Se. tibi fatum adferet
(705) Fatale ferrum. Ku. Laudis hic seges novae
Tibi vasta surgit, langueat ne mens, cave.
Virile non est premere surgentem impetum.
In te resurge, dignus imperio est calor,
Cùm se tuetur. Iste te tantùm minis
(710) Terret Rudolphus. Ot. Non minae Regem movent,
Cùm fulminandum dextera hoc ferrum rotat,
Fortuna nostra est. Ven. Illa sed semper favet
Fortuna nulli. Ot. Nate, cùm virtus regit
Animosa dextram, non habet casus locum.
(715) Ven. Quo plus favoris addit, hoc ipsa est magis
Timenda nobis. Ot. Non regit, regitur manu
Fortuna Regum. Ven. Saepè sed Reges premit,
Et saepè fracti concidunt bello Duces.
Discreta virtus dum timet tuto est loco.
(720) Ot. Ne metue, Nate, patris hoc ferrum tibi
Decus supremum pariet, & certum dabit
Quicquid relinquam. Ku. Tu tui sanguis patris
Animo paternam Nate virtutem indue.
Servire noli, natus ad regnum venis.
(725) Ot. Quod restat, euge, Principes, Praesul, sacros
Adibis omnes, Caesarem temnes novum.
Decus reposces hoc mihi. Ber. Si Rex jubes
Legatus ibo; quod cupis, novi probè,
[p. 499]
Novi & Rudolphum. Tu doce quicquid voles.
(730) Ot. Docebo, dicam jussa, Legatus feres.
At tu Milota, dirige armorum impetum,
Nec arma cessent. Mil. Excubat semper tuus
Ad arma miles. Ot. Vastet, incendat, necet.
Mil. Vim ferre nostri nemo jam belli potest.
(735) Ot. Waldrice, populum tu tuis curis rege,
Wal. Amat favetque populus & Regem colit;
Optat videre Caesarem. Ot. Faveat mihi,
Etiam videbit. Nunc eundum est. Tu Tonans
Tandem labori laetus aspira meo.
(740) Sen. Iuvare scelera non solet Regum Tonans.
Premit superbos, impios justus necat.

---

CHORUS. Militum Bohemicorum.

REgum maxima gloria est,
Bello quaerere gloriam.
Virtus Desidis otij
(745) Nescit strenua ferias.
Semper tendit in ardua,
Et se proripit in nova
Famae nomina splendida.
Haec ars certa regentium
(750) Cunctas fulmine martio,
Urbes subdere quas volunt.
Nullos dat titulos quies,
Armis gloria Principum
Astris se inferit, & suo
[p. 500]
(755) Signat saecula nomine.
Solos posteritas colit,
Quos Mars reddidit horridos.
Sic vis bellica Caesares
Terris extulit omnibus
(760) Quorum martia posteris
Aetas nomina tradidit.
Noster regna Bohemica
Fraenans Rex, animo potens,
Clarus militiae artibus
(765) Nunquam torpidus otio,
Famam jam sibi praeparat,
Dum non cedere Caesari
Gestit, fortis & arduae
Tentat fata sequentia.
(770) Solum Regibus est grave,
Cultum ferre minoribus,
Si quandoque necessitas
Clavis saeva adamantinis
Cogit subdere militem.
(775) Vilis semper habendus est
Qui se subjicit alteri.
Virtus clara timet jugum,
Semper libera se asserit,
Crescunt regna petentibus,
(780) Cùm vim dextra promovet;
Audax qui premit alterum
Regno dignus & altero est.
Haec sunt jura regentium
Nullum jus sibi dicere,
(785) Nullum jus alijs dare:
[p. 501]
Ferro qui rapit omnia
Rex est maximus omnium.
Tali Principe milites
Gaudent arma resumere;
(790) Qui regnat nimiùm bonus
Regi praeda sit alteri,
Haec est ars hodie Ducum:
Fictis fallere fraudibus,
Cùm sese probitas potest
(795) Veris tollere laudibus.
Cujus gloria quaeritur,
Saevo Marte vel artibus.
At nos ibimus, ibimus,
Nostris pervia dexteris
(800) Surgens fors facit omnia.
Victo Caesare vincere
Nostri est gloria Principis.

ACTUS TERTIUS. SCENA I. Rudolphus Imperator cum Principibus, Bruno & Fredericus Legati ad Ottocarum.

RUDOLPHUS

CUm certa non est subditi populi salus,
Laus nulla tunc est, nulla regnantis quies.
[p. 502]
(805) In hoc vocamur, plebis ut per nos salus
Sit certa nostrae. Subditus quando gemit
Periclitatur Rector, iratum decet
Vitare vulgus, lachrymae vulgi solent
Nam parturire Regis exitium fui.
(810) Parum est querelas scire, ni detur gravi
Medicina morbo. Solus imperio est nocens
Bohemus, ille dum ferâ turbat manu
Vicina quaeque, gentis exitium suae
Procurat amens, & meum irritat decus.
(815) Monere placuit, juris haec nostri est via;
Monitus recusat. Arma tentemus licet,
Namque arma spretis justa succedunt minis.
Legate Praesul, quod refers, primum refer.
Veniet Bohemus? arma deponet? meas
(820) Mihi reddet urbes? hoc meum agnoscet decus?
Bru. Tuum Bohemus impio vultu decus
Contemnit audax, mente vesanâ furit,
Opprobria tantùm ructat, irato scelus
Vomit ore praeceps, turbido assultu tuam
(825) Et dignitatem lacerat, & famam obruit.
Quis iste Caesar? inquit, aut Reges colat
Se digniores, aut manu Regum cadat.
Nescit Rudolphum; si sciat, servum vocat,
Servire servo non cupit. Tantus furor
(830) Exagitat animum, nulla turbatae est quies
Serena mentis. Sacra Majestas tua
Ridetur illi; subdere excelsum caput
Et te fateri Caesarem haud unquam volet.
Tibi minatur; impotens nescit tumor
(835) Ratione flecti. Ru. Caesarem ut quenquam suum
[p. 503]
Temnat superbus? temnat imperij minas?
Dirum, execrandum facinus! audacem premi
Istum necesse est spiritum, imperij volo
Relinquat Urbes. Fre. Potiùs innabunt polo
(840) Marina ponti monstra, vel tellus suum
Relinquet, inquit, pondus: armorum sibi
Quicquid paravit fulmine, aut raptum tenet,
Tenebit, ense jura metitur suo
Vel emptionis jure, vel dotis tenet
(845) Styriam, Carinthiam, Austriam: reliqua asserit
Sibi ense cuncta. Ru. Testor astrorum faces.
Per stemma juro capitis, & sceptrum imperi,
Luet ense, quicquid ense molitur suo.
Fre. Ad arma totus provolat, belli minas
(850) Vultu minaci recipit, & reddit minas.
Cursu insolescit prospero, & nimiùm suis
Confidit armis. Ru. Arma non semper reos
Satis tuentur, sola nec belli refert
Fortuna palmam. Purpuram hanc, & hoc mihi
(855) Per arma sceptrum rapiet, aut sceptrum colet.
Quae vestra mens est Principes? Mog. Hostem imperI,
Iudico Bohemum, quâ potes, Caesar, manu
Compelle Regem, laesa majestas tua est.
Qui colere sceptrum non cupit, ferrum induat.
(860) Lu. Est hostis, hostem Principes tecum tui
Bello insequemur, debet imperio caput,
Caput rebellis imperI qui non colit.
Alb. Est hostis, arma dum licet in hostem para.
Ot. Ba. Est hostis, illum dum potes bello preme.
(865) Bru Est hostis, & rebellis, imperio occidat.
Fre. Est hostis, ultrà ne moras, Caesar, trahe.
[p. 504]
Ru. Sit hostis ergò, qui pati imperium nequit,
Infidus arma sentiat. Nil jam moror,
Ibo, & rebellem, dum favet causae Tonans,
(870) Per arma cogam. Mundus exemplum petit,
Dabo, & severas posteri poenas scient
Luisse Regem. Sanciam certae nova
Documenta fidei, Caesarem ne quis suum
Contemnat audax, arma ne in Dominum ferat.
(875) Ludovice, vires coge Praefectus meas,
Jam jam citatam miles expediat viam;
Educ cohortes; Austriam & Styriam tuis
Invade turmis, ipse cum turmis ero.
Mens ista nostra est, vel gravi bello impium
(880) Punire Regem, vel mori. Faveat Tonans,
Et hanc fecundo dirigat cursu manum.
Vos ferte, Proceres, qua licet, licet, bellis opem,
Quicquid necesse est sedulâ curâ ocyus
Parate cuncti. Nulla jam restet mora,
(885) Nunc est eumdum. Lud. militem educam tuum.
Nimiùm est scelestus quisquis in dominum ruit.
Fre. En Praesul ad te, Caesar, audiri petit.
Ru. Proferrè longas non mihi mens est moras.
Tamen audiatur. Fre. Praesulem hîc sistam tibi.

---

[p. 505]

SCENA II. Bernardus Seccovicensis Episcopus, Rudolphus, Principes.

BERNARDUS.

(890) REgis Bohemi, Principes, si fas loqui est,
Legatus adsum, causa consilij est nova,
At parva vocis vis meae est. Utinam meo
Sederet ore suada facundo ciens
Suaves discreti pectoris voces sono.
(895) Res haec potentis quaerit eloquij modum,
Nos hoc caremus; vestra defectum juvent
Judicia linguae. Caesarem cum det Tonans,
Summumque nostri donet imperij caput,
Humana tum vox Caesarem edicit novum,
(900) Quem juncta certi vota consilij creant.
Sit ille prudens, publicum poscit bonum;
Sit bellicosus, hostium vis imminens,
Etiam requirit; fit potens, parvae volunt,
Quae vix supersunt imperI vires sacri;
(905) Sit Christianae legis affertor bonus,
Fides peroptat. Una non unum facit
Virtus Monarcham, pectore includat suo,
Opus est, probatum quicquid exornat Ducem.
An iste talis? teste jam coelo loquar,
(910) Errore factus Caesar imperium occupat.
Nihil hîc retexo, Caesarem fecit favor,
Non nota virtus. Ille quem stringit sacra
Censura fedis, qui ferâ invasor manu
[p. 506]
Sacros coëgit obsequi Patres sibi,
(915) Qui territantis impius ferri minis
Aliena rapuit jura, qui miseros jugo
Premit impotenti subditos, Urbis probrum,
Germaniaeque foeda toties lues,
Regnabit, imperabit? augustum feret
(920) Sine jure nomen? Jura nam non sunt satis
Servata vobis, & fidem hîc vestram Tonans,
Proceres, requirit, more ne nullo’regat,
Quem nullus ordo Caesarem fecit sacrum.
Nempè execratus accipit sceptrum Comes
(925) Ab execratis. Rud. Caesarem non me probas?
Ber. Quem jus repellit, improbo; nec te tui
Mores tuentur, nec sacrae leges juvant.
Age cede, quando juris aequati rigor
Sceptrum reposcit, dignior sceptrum occupet
(930) Quem jura poscunt, ordo quem ad sacrum vocat
Diadema justus. Exue imperio caput,
Quod fulminandum rector aethereus petit.
Lud. Et hunc feremus, Principes? istud caput,
Os istud effraene, impudens, mendax, atrox,
(935) Quod dignitatis non movet sacrae jubar,
Patiemur? agedùm, Caesar, excusa manum,
Istud cruore purpuret ferrum suo
Justa ira nostra est. Ru. comprime & ferrum & manum
Oblitus ipse dum sui est, poenas dabit.
(940) Lu. Hoc ense poenas*poenas er staat: ponas
solvat, & vitam vomat.
Ru. Ne tange ferro Praesulem. Lu. pro te est furor
Quicunque justus, ordinem nostrum, & tuum
Hic impudenti laesit imperium sono.
Cadat ense laesi victima imperij. Ber. cadat
[p. 507]
(945) Legatus ense? libera est haec vox mea
Et jussa Regis liber expono mei.
Ru. Injuriosus esse non debes tuo
Pro Rege Praesul: proripe actutùm hinc pedem,
Etiam nocebit ista libertas tibi.
(950) Abscede; Rex me Caesarem agnoscet suum,
Aut purpurabit Caesaris ferrum fui.
Mog. Age perge Caesar; crescet haec quantum lues
Si non repellas? sterile nam nunquam solet
Scelus esse, laeto semper eventu furit.
(955) Alb. Hoc fas sit illi, perfidis quid non licet?
Quando est inultum, semper accrescit scelus.
Ot. Ba. Vel esse Caesar non potes, vel est tibi
Rex puniendus. Bru. Parturit quando manet
Antiqua culpam culpa; rescindas licet.
(960) Fre. Rescinde, ferrum culpa tum debet pati
Matura quando est. L. quisquis in te fit nocens
Delinquit in nos, lege nam nostrâ regis.
Elegimus, probavimus. Ru. ne sit mora,
Eamus ergò, authore pugnandum est Deo.

---

SCENA III. Albertus Hasburgicus, Rudolphus, Luovicus Palatinus.

ALBERTUS.

(965) PErmitte Caesar & pater, miles patris
Sub te merebor, Caesarem natus sequar,
Etiam sub isto pectore invite latent
[p. 508]
Virtutes ignes. Ru. gloria gustu ebrius
Plus posse gestis fortè quam, fili, potes.
(970) Alb. Maturus in me servor est; Caesar, proba;
Grave esse nato cum patre haud bellum potest.
Ru. Insolita saepè bella servorem impetu
Primo repellunt, arma juveniles manus
Subitò fatigant. Alb. Non leves hae sunt manus,
(975) Par dextrâ cordi est: esse vir nondùm queo,
Virile pectus attamen robur movet.
In me paternus sanguis est, patrem hîc vides
Tuumque numen. Ru. Nate tibi quis hostis est?
Alb. Qui patris hostis. Quem pater bello petit,
(980) Arcere Natus debet. Ru. Hic.peccat calor;
Periculorum Nate quam bellum est ferax?
Alb. Periculum pro patre nullum fit grave.
Ru. Mors pro triumpho saepè sperato venit.
Alb. Etiam triumphus fit mihi pro te mori.
(985) Lu. Generose Princeps, mente jam patrem geris,
Et vincis annos, magna te erectum tenet
Moles juventa, pectus imperium petit,
Hoc tale nostrum; fata, ni fallor, dabunt.
Admitte Caesar militem, bello adferet
(990) Hic natus omen. Ru. Sequere me, fili, patrem,
Miles parentis, Caesaris miles simul.
Alb. Haec nostra laus est Caesarem & patrem sequi.

---

[p. 508]

SCENA IV. Senex, Nuntius.

SENEX.

PRaesaga semper mens mihi cladis fuit.
Ut nube fractâ fulmen extinctum cadit
(995) Premitque sese; sic furor quando furit,
Sese lacessit impetu, & sese opprimit.
Ruat Bohemus, corruet; bellum urgeat,
Bello peribit; caeca mortales agunt
Consilia mentes. Vincere haud unquam solet
(1000) Nimiùm superbo corde bellator tumens.
At heu, quis iste? pallido vultu timet,
Et ominoso lentus incedit gradu.
Nun. Actum est, perire restat, & restat nihil,
Fortuna Regem falsa decepit. Sen. quid est?
(1005) Quae bella narras. Nun. bella quae claudit malo
Fortuna fine, Caesaris cuncta occupant
Bello cohortes. Sen. pugna quae tandem fuit?
Nun. Quae pugna? nulla, deferunt Regem Austrij
Styrij relinquunt, Urbium nulla est fides;
(1010) Armis Rudolphi territae in partes eunt.
Jam cuncta miles obtinet, Caesar regit.
Sen. Potentiorem sic solent urbes sequi.
Rara est, ruinam quae pati exoptet, fides.
Ubi Rex Bohemus? Nun. aufugit, nec se satis
(1015) Armis tuetur, praefidia quaerit nova.
Ibissa, Tulna, & Austriae magnae caput
[p. 510]
Vienna muris Caesarem admisit suis.
Sen. Infida sic sors fallit, & justam Tonans
Benigniore promovet causam manu.
(1020) Aliud sequetur, clade non unâ suum
Fortuna sistit impetum. Saepè adjicit
Opprobria bello, nec satis vinci est semel.
En ipse, casus noscit indignans suos.

---

SCENA V. Ottocarus, Milotas, Bruno Episcopus, Senex.

OTTOCARUS.

INfida sors! imbelle Numen! ut meos
(1025) Turbas labores! deficit mentis vigor,
Et tristis intùs enecat pectus pavor,
Secumque luctans anima non sese videt.
O sors acerba! O Urbium fallax fides!
Sen. Timore captae non diu servant fidem.
(1030) Ot. Sic arma temnunt nostra? Se. Dux nunquam diu
Saevus triumphat. Ot. Sic meas horrent manus?
Sen. Retinere tristis horror haud urbes solet.
Excutere tentat, qui timet, semper jugum.
Ot. Et me relinquunt? Se. sic suum Dominum volunt.
(1035) Ot. O anime, quid nunc? vinceris? non spes tibi
Jam restat ulla? perge fortunam opprime,
Adversa nostros clade quae turbat dies.
Sortem & Rudolphum vince; non omnis mihi est
Extinctus ardor, censis hic, & haec manus
(1040) Sitiunt cruorem. Mil. restat hoc tantùm tibi.
[p. 511]
Congredere bello, provoca, adversae manus
Jungant cohortes, marte qui pugnam instruit,
Sortem lacessit, sortis & victor suae
Audax triumphat; proelio meliùs geri
(1045) Rex, bella, crede; marte nam qui Urbes capit,
Et marte perdit; Urbium nulla est fides.
Veniunt, recedunt, unus expugnat timor,
Secreta semper odia victorem manent.
Pugna una saepè conficit bellum grave.
(1050) Ot. Fiat, Milota; perge, pugnemus, meas
Iterum Phalanges junge. Mil. non deest tuis
Animus maniplis, certa spes victoriae est,
Cùm magnus ardor militum erexit manus.
At ecce Praesul. Bru. nuntium pacis vides,
(1055) Consilia si Rex nostra jam gestis sequi.
Ot. Abi hinc, Rudolpho perferas pacem tuo.
Ut ille pacem donet? hinc, si vult, petat.
Hoc ense pacem sanciam; nec me decet
Pacem precari. Bru. qui tuis rebus favent,
(1060) Consilia pacis fuggerunt; audi modum.
Ot. Abi hinc, recede. Vah pudor! pacem sequi
Post bella cogar? subdere hoc ferrum, & manum?
O sors! perire cuncta si debent mihi,
Etiam hoc revelle clade non visâ caput.
(1065) Pacem Bohemus non petit, morcem appetit
Cùm saeva fors est. Sortis ô fallax fides!
O perfidae urbes! & meas bello tenet
Urbes Rudolphus? Austriam eripuit mihi?
Etiam Bohemos perdere, aut raptas ratum est
(1070) Retinere & urbes & plagas. Bru. Si Rex sapis,
Consilia nunquam sperne. Fortunam tuo
[p. 512]
Non ense flectis, nec tibi favet Tonans.
Uno ecce Caesar impetu victor ruit,
Te urbes relinquunt, longiùs serpet malum,
(1075) Et fortè regnum proteges aegrè tuum.
Quò tunc abibis? nemo Rex pacem bonus
Unquam repellit, lege cum justâ licet
Servare Regnum. Decipit multos calor
Animi impotentis, is sapit sibi qui sapit.
(1080) Ot. Cedam ut Rudolpho? Bru. Caesari cedes tuo.
Quicumque Caesar Teutonum imperium reget,
Armis reposcet abstulit quicquid furor.
Esto, Rudolphus sit tuâ victus manu,
Succedet alius Caesar, atque hostis tibi.
(1085) Parere tandem convenit. Ot. Tu da modum.
Bru. Absiste bello, Pacis ex aequo pete
Utrimque leges, Principum arbitrio tuam
Committe causam. Ot. Vade, tu curam hanc cape;
Ludovicus istud quicquid ex aequo est, Comes
(1090) Utrimque statuat. Bra. Caesarem accedas licet.
Ot. Veniam, potestas fiat, & detur fides.

---

SCENA VI. Ottocarus, Venceslaus, Senex.

OTTOCARUS.

NEcessitati subjacent Reges quoque;
Fortuna magnos quò cupit Reges trahit,
Molimur arma, at illa conatus juvat,
(1095) Vel saeva turbat. Ven. Genitor, in pacem tuis
[p. 513]
Incumbe votis. Sen. Nemo fortunae imperat.
Ot. Tua causa serò me patrem, fili, movet,
Non ardor animi; pectus hoc turbat pudor,
Necessitatem vincere at pudor nequit.
(1100) Sen. Quod est honestum, facere permittit pudor.
Servire oportet tempori. Ven. Satis est tuum
Servare regnum Genitor. Ot. At regno uspiam
Vix dignus uno est, alterum qui armis nequit
Parare regnum. Sen. Qui suum justâ potest
(1105) Fraenare regnum lege rex est maximus.
Non terra Regem, regimenat justum facit.
Quicunque fines imperi profert fui,
Auget labores; sola regnantem impedit
Regni cupido. Ven. Te colat, Genitor, tuus
(1110) Regem Bohemus. Ot. Nescio an fili satis
Tibi fit Bohemus: obsequi tempus jubet
Necessitati. Sen. Pace fac partâ regas.

---

SCENA VII. Rudolphus, Bruno, Ludovicus Palatinus, Principes aly, Ottocarus.

RUDOLPHUS.

ACcerse Regem Praesul, ex aequo datas
Audire leges fas sit. Brun. Hic sistam tibi
(1115) Securitatem publicâ praestas fide?
Ru. Securus adsit, publicam praesto fidem.
Decet Monarchas, quà licet, pacem sequi,
Haec prima Regum cura. Te testor Tonans,
[p. 514]
Necessitas haec arma, non fumpsit furor,
(1120) Regni aut cupido; cogit imperij salus,
Non mea voluntas. Lud. Nos tibi authores sumus,
Ut in rebelles arma distringas tua.
Aeternus ille qui polos Rector quatit,
Justasque Regum promovet causas favens,
(1125) Addet triumphos. Interim cùm Rex erit
Hic praesto Caesar, arbiter, dum me cupit,
Jubesque, leges pacis aeternae feram.
En ipse. Ru. Vos hunc igitur occursu Duces
Excipite vestro. Lud. Pergo, & occurram prior.
(1130) Ot. Tuam fecutus, Caesar, hîc adfum fidem,
Consilia pacis, quam tui suadent, sequor,
Et arma pono. Testis est Aether mihi,
Nisi causa fallit justa, nondum sum reus.
Commovit ira pectus, at nunquam fuit
(1135) Invictus ardor. Legibus certam tuis
Jube esse pacem. Rud. Si voles certam dabo,
Pax ista fumma est, quando concor di Duces
Caesarque mente publicum curant bonum.
Agamus istud; interim leges tibi
(1140) Figentur aliqua. Lu.Dum arbitrum me Rex cupit.
En pacis istas proferam leges tibi.
Caesar probavit, Principes cuncti probant.
Styriâ, Carinthiâ, Austriâ cedes modò,
Vicina bello quae tenes, linques loca,
(1145) Ablata reddes Hungaris, alijs sua,.
Moraviam, Bohemiamque, Caesaris
In verba jurans, more majorum tamen,
Capies ab illo, & jure lectum Caesarem
Ultrò probabis, obsides reddes suis,
[p. 515]
(1150) Utrimque abibunt lege captivi pari.
Ot. Praestabo cuncta, fit tuae, Caesar, tamen
Benignitatis, impedit dum me pudor
Ut in remoto, dum licet, jurem loco;
Videre nequeant milites, cernant Duces.
(1155) Ru. Fas fit; paretur ilicet tentorium.
Utrimque miles adstet, illic fit tuus.
Hic noster, intùs Principes mecum viri.
Mog. Sit ergò faustum, pacis optatae dies
Illuxit, isto rursus imperium modo
(1160) Decus refumet pristinum. Alb. Felix dies,
Quo pace finem prosperâ bellum capit.
Ot. Sic gratulari Caesari & Regi licet,
Concors voluntas Principum populi est salus.
Ot. Intremus, isto verba jurabit loco.

Iuramentum Ottocari Regis.

(1165) Styriâ, Carinthiâ, Austriâ cedo tibi.
Vicina, bello quae teneo, linquo loca.
Captos remitto, & obsides reddo datos.

Cadit Tentorium.

At ista quae fraus? publico ut jurem loco?
Ru. Fraus ista nulla est, error est, jura tamen.
(1170) Ot. Te jure lectum Caesarem agnosco meum,
In verba juro, & debitam juro fidem.
Sit testis Aether, & juvet sic me Tonans.
Ru. Signo hoc clienti do tibi Bohemiam.
Isto Moraviam cliens signo cape.
(1175) Nunc te clientem Caesar amplector meum.
Prin. Sic Vive Caesar, fit cliens felix age.
[p. 516]

CHORUS.

Virginum Bohemicarum.
VIvat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivant Germani Caesar honoris honor.
Vivat Bohemi Rex soli,
(1180) Vivant Bohemi milites.
Nunc ipax parta laboribus,
Nunc pax reddita subditis,
Nunc laeta consurgit dies,
Nunc lapsa ab alto faustitas.
(1185) Sic caeca timent pectora saepè,
Ubi nulla tamen formido necis.
Igitur lachrymas claudite sociae,
Tempora nobis laeta redibunt.
Coëunt Reges, foedera jungunt,
(1190) Dominumque cliens pronus adorat.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivat Bohemi Rex soli.
Non jam strepitus pervolat aures,
Turbine non jam tela minaci,
(1195) Strident, ponunt aera catervae,
Nec densa micant agmina turmis.
Rursus laeta dies adest,
Et soles meliùs nitent.
Felicitas mortalium est,
(1200) Cum pace junguntur Duces;
Tunc rusticorum plebs ovat,
Tunc culta tellus germinat;
[p. 517]
Tunc Regna beat praedives opum
Pleno semper copia cornu,
(1205) Et sua visunt oppida Reges.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivat Bohemi Rex soli.
Templa divino recreata cultu,
Jam piae plebis capient honores.
(1210) Curiae patres placidâ querelas.
Mente component, & erit juventus
Inclyto morum renovata cultu.
Ite nunc föles meliore vultu,
Vota nam surgunt meliora nobis,
(1215) Liberae current pecudes per agros,
Milites nemo rigidos timebit;
Milites ludent simul & coloni,
O sancta pax tu nos bea;
Sit longa per te jam quies;
(1220) Timore nos crebro leva,
Dum bella nos turbant fera.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivat Bohemi Rex soli.

ACTUS QUARTUS. SCENA I. KUNEGUNDIS.

ITerùm resurgunt mentis attonitae metus.
(1225) Et long afsequrba curarum ingerit.
[p. 518]
Cor inquieto turbine afflictum gemit,
Tremuntque sensus finguli, at pontus velut
Nunc surgit undis concitos fluctus vomens,
Nunc premitur ictu fluctuum praeceps gravi;
(1230) Sic inquieta volvor, atque inter metus
Sperans tremensque pendeo. Vereor tuos
Fortuna casus, laeta dum misces malis
Nostramque dubijs cafibus vitam trahis,
Inter timores vivimus. Forfan meus
(1235) Iam Rex maritus Caesarem oppressit manu,
Rubuêre campi, concidit rapto impotens
Ferro Rudolphus, & novos victor parat
Miles triumphos. O Tonans, si istud mihi,
Donas benignus gaudium, & tanto virum
(1240) Honore cumulas, veniat, amplexum ferat,
Istas in ulnas irruat, victor meis
Incumbat humeris, oscula, & mille oscula
Rapiat triumphans. Caesarem amplecti juvat,
Si fit maritus. Fortè decipior tamen,
(1245) Nam vita tantùm fortis ambiguae rota est.
Quid si meorum fluxit in campos cruor?
Quid si peremptus hausit hostili manu
Ferrum maritis? cordis hic nostri timor
Suspectus inde est; damna praefagit timor
(1250) Ventura semper; visa nocturne tremo
Omnia quietis; dubius irrepit fopor,
Et clausa lachrymis lumina exundant novis
Quaecunque sole surgit exorto dies
Suspecta surgit; timeo vix sperans diem.
(1255) Quaecunque bigis vecta vox prodit suis,
Suspecta prodit; spero, sed noctem horreo
[p. 519]
Hae sunt ruentes saeculi nostri vices.
Haec quae Monarchas turba curarum necat,
At heu, quis iste? motus est in me cruor.

---

SCENA II. Miles, Kunegundis, Senex.

MILES.

(1260) NUnquam hoc putabam; posse quis fieri neget,
Ut unda flammas pascat, ut gelidis rapax
Jungatur undis flamma? jam noctem dies,
Jam nox diurnum nigra producat jubar.
Ku. Quid est quid isto conscius faris sono?
(1265) Mil. Quod rêre nunquam. Ku. Fare, lento enecas
Animum timore; Rex ubi est? conjux ubi est?
Sen. Nescire forsan expedit; quidquid scies
Mox scire nolles. Ku. Fare, suspensam tenes.
Mil. Redit huc ab armis. Ku. Victor an victus redit?
(1270) Mil. Regina fari nequeo, quod fari jubes,
Pax parta bello est. Ku. Parta pax?se. Sit hoc satis:
Hoc quicquid ultrà est, scire forsan non voles.
Ku. Age, fare dubijs quicquid his verbis tegis,
Simulare noli. Mil. Caesaris dono tuus
(1275) Pacem maritus obtinet; nulla ampliùs
Jam bella restant. Ku. Caesaris dono meus
Pacem maritus obtinet? vah, vah, pudor!
Pacemne dono Caesaris? Mil. Sic est, ratum est.
Supplex petivit, Caesar adjecit modum.
(1280) Ku. Supplex petivit? Mil. Genua complexus fuit,
[p. 520]
In verba jurans Caesaris. Ku. prô prô nefas!
Et genua complexus fuit? Nunc nunc nive
Exhaustus Athlas sole serventi aestuet;
Nunc terra pisces, nunc mare educat feras.
(1285) Et genua complexus fuit? Miles. vidi ipsemet,
Pofito legebat verba prostratus genu.
Caesar fedebat, Principes circum viri,
Utrimque stabant milites. K. O qui Tonans
Humana volvis fata, (si quisquam est tamen
(1290) Humana volvens fata) tu tantum nefas,
Et cernis & pateris, & audis, & faves?
Et passus istud miles? Mi. infremuit gravi
Commotus irâ, corda constrinxit pudor,
Et arma motae dubia vibrarunt manus.
(1295) Ku.Quid Rex?quid ipse? Mil. nescio, totum stupor
Ligabat animum, cuncta perfecit tamen.
Ka.Et nostra no est Austria?Mi.Hâc cessit.Ka. neque
Carinthia est, nec Styria nostra? Mi. Caesari
Utraque cessit. Ku. O Deus! Bohemia
(1300) Nec fortè nostra est. Mr. Caesaris dono tenet,
Moraviamque; factus imperij est cliens.
Sen. Nempè hoc decebat, imperi est certus cliens
Quicunque terrae Teutonum partem tenet.
Ku. Cliens Rudolphi? Rex fui servi cliens?
(1305) Et istud aufus? istud oblitus suae
Gentis peregit? pugna quae tandem fuit?
Age, fare, Mi, Nulla. Ku.nulla? cessit Caesari?
Ignavus arma forsan abjecit sua?
Ubi ille tantus cordis invicti vigor?
(1310) Ubi manus ardens? pectus indomitum? vigor
Animi impotentis? ira non ullâ satis
[p. 521]
Satianda morte? O strenuum verbis Ducem,
Armis fugacem! feminam, an virum putem?
Quicunque nullâ vincitur pugnâ, minùs
(1315) Quam mulier est. Sen. Ratione qui victus bonâ,
Submittit arma, mulier esse non potest.
Ku. Istud virile est? cedere, & nullam pati
Per arma cladem? Sen. Cedere est fortis viri,
Cùm certa turmis imminet clades novis.
(1320) Ku. Eat, Bohemis nuntium mittat suis,
Sceptrum relinquat, referat huc nunquam pedem,
Qui languidam devictus ostendit manum,
se. Qui aliena perdit, ipse nil perdit sibi;
Cum forte dubiâ cuncta fortunae obiacent,
(1325) Retinere praestat aliquid; est cocus furor
Periclitari cuncta, cùm magnam queas
Servare partem. Se. tamen jam Rex venit,
Dabit tumultus mulier, & vincet virum.

---

SCENA III. Ottocarus, Milotas, Kunegundis, Senex.

OTTOCARUS.

APpulimus ergò. Tu Milota, quà potes
(1330) Dispone turmas, fac per urbes hic meus
Miles quiescat. Mil. Occupabo quà licet
Pagos & urbes, ut quiescat hic tuus
Miles necesse est. Jura cum voles, dabis,
Iterum reducam. Cerno Reginam, gemit,
(1335) Inusitatus occupat tristem dolor.
Ot. Regina, reducem conjugem cernis tuum,
[p. 522]
Attolle vultum laeta. Ku. laetitiae nova
Tu nempè causa es.Ot.adfero partam tibi
Regnoque pacem. Ku. Cujus ah nimiùm pudet!
(1340) Ot. Necessitatem dum sequor, ne te pudor
Invadat ullus; cùm volet, nobis dabit
Meliora coelum.Ku. nempè praeclaram objicis
Necessitatem. Pugna quae tandem fuit?
Quae fulminantis perculit Martis manus?
(1345) Ot. Age ista linque; cedere actutùm fuit
Etiam necesse; nemo fortunam potest,
Contrà ruentem. Ku. Nemo non victus cadit,
Etnomen istud Regis, & nomen viri
Jactabis unquam? rapere qui dextrâ potes
(1350) Retinere nescis; hoste non viso tremis,
Viso recedis, proximo victus cadis.
Unusne tantas abstulit terras timor?
Ot. Armis recepit Caesar. Ku. an forsan tui
Armis carebant milites? an tu manu,
(1355) Animo, lacertis, pectore? O vecors caput!
Sic cedis? &.sic patrias perdis tuas?
Etiam experiri clade non unâ fuit
Bellum necesse, morte debebas tuâ
Terras tueri. Scilicet mortem times
(1360) Et arma tractas? objicere satis caput
Non aufus herbam porrigis? non sic mihi
Rapuisset animum terror; haud Regem decet
Et inter arma, & militum cinctum manu,
Pacem precari. Saxones, Moravi, & tui
(1365) Tecum Bohemi patriâ exciti suâ,
Silesijque, ab arma Mifnenses gravi
Motu cientes, attamen flexo genu,
[p. 523]
Cervice pronâ, pectore exhausto jugum,
Capis Rudolphi, prô pudor! servi tui,
(1370) Tui clientis. Ecce, foeminam exuo,
Mihi arma cede, testor hoc Phoebi jubar,
Ulciscar istud nomini foedum tuo
Dedecus inustum. Otto, bella non decent tuum
Regina sexum, tu tuis quantum voles
(1375) Attende rebus, pace vel bello meum est
Patriam tueri. Kune. Se. memor non es tui;
Inspicere dextrae sceptra debebas tuae,
Nomenque Regis, & sacrum capitis decus,
Nunquam in Rudolphi verba jurafses tui.
(1380) Infamus ut me Regis uxorem vocet
Meus Bohemus? Serviam ut quondam meo
Regina servo? Pectore hoc clausum latet
Quod extimesces; exuis quando virum,
Ego te virili feminam vincam manu.
(1385) Ignavus Aulam si cupis, serva tuam,
Ad arma pergam; non mihi est animus tuo
Servire servo, & Austriam repeto meam
Carinthiamque; si negas; nec jam juvat
Commune sceptrum, defero & regnum, & tuum
(1390) Thorum, tronumque. Ot. vade. K. quò tande jubes?
Si ad arma, pergo; si domum, linquo domum,
Infamis ista Regis ignavi est domus.
Vade, & Rudolphi genibus affusus tui
Madidis fluentes lachrymas offer genis.
(1395) Plus nempè lachrymis, quam tuis armis potes.
Et te sequatur strenuum miles Ducem?
Tibi cohortes pareant? crescit dolor
Rabieque mixtus pectus inflammat meum
[p. 524]
Abeo, recedo, tu tuam pacem cole,
(1400) Se. Sic impotenti mulier affectu furit,
Sic ira semper feminae rabiem trahit,
Et imperare dum cupit suprà suum
Fit saeva sexum. Feminam nunquam viri
Superare possunt, feminae exsuperant viros.

---

SCENA IV. Ottocarus, Venceslaus, Senex.

OTTOCARUS.

(1405) QUid ergò? turbor: pectus hinc pulsat fides,
Pudor indè pulsat: Caesari, aut tantùm meae
Jam serviendum est conjugi: Caesar datam
Fidem reposcet, dedecus conjux pati
Furibunda non vult. Laefa quid mulier queat
(1410) Scit totus Orbis, haec pati fraenum nequit,
Et dum furorem sequitur, haud quicquam timet.
Se. Etian. Leanas impetu vincit suo,
Saevas furore Tygrides. Nunquam sequi
Consilia Reges conjugis debent suae.
(1415) Ot. Auctore quicquid conjuge aggressus fui,
Regno mihique protinùs cessit malè.
Rationis expers impetu fertur suo
Parere semper nescia, indulgens suis
Nimiùmque votis. Quò tamen tandem mea
(1420) Consilia vertam? fateor indignam intulit
Fraudem Rudolphus, abstulit quicquid mihi
Cum dote conjux attulit, solum mei
[p. 525]
Restant Bohemi: restat hunc pulsans pudor
Indignus animum. Fama me infamen facit:
(1425) Et servitutis dum fero indigna jugum,
Puduisse tunc me non satis jam cme pudet.
Se. At te impotentis feminae jugum pati
Pudere debet: gloriofum est Caesari
Parere Reges. Ot. Caesari, sed non meo
(1430) Parere servo. Pro pudor! quò nunc mei
Abiere sensus? jam pudet, jam jam pudet!
Inductus unâ fraude, victus alterâ.
Leges recepi factus indigni cliens
Ego Rex Rudolphi. Vah meum quantum impedis
(1435) Fortuna votum! Ven. non decet, luctus tua
Consilia turbet Genitor, actutum impera,
Cuncti reverso gaudeant cives Duce.
Ot. Plorent reversum. Ven. pace cum partâ redis?
Ot. Utinam cruori tum forem immerfus meo
(1440) Cùm parta pax est. Gloriam invidit mihi
Fortuna mortis. Ven. Non decet Regem mori,
Cùm nullus atrox terminat bellum cruor.
Plus pace reges subditis partâ suis
Quam Marte prosunt; gaudiorum est pax parens,
(1445) Bellum dolorum. Ot. Pax mihi tantos parit
Fili dolores; pax mihi tantum parit
Fili pudorem; fama me & matrem tuam
Jam foeda sequitur. Ven. Fama pacificos canit
Ubique Reges, vertici laurum tuo
(1450) Pax haec parabit.ot. verticem hunc, utinam, manus
Hausisset hostis! jam meae vitae pudet,
Taedetque vitae. Ven. Scilicet quando tibi
Jucunda vita est. Ot. Vita turpis non placet,
[p. 526]
Et servitutis displicet nostrae jugum.
(1455) Imbellis anime, degener sanguis; meum
Abjicere potui corpus, &, dirum nefas!
Pofito Rudolphum colere sublimem genu?
Ven. Honor iste factus Caesari est. Ot. Servo meo,
Oblitus ipse regia stirpis fui,
(1460) Oblitus animi; regium sceptrum abnuo,
Aut istud acri dedecus ferri eluam.
Fili Milotam accerfe, conjungat suas
Iterum cohortes. Ven. quid cupis, bellum, parens?
Ot. Etiam in Rudolphum. Ve.cùm tibi pacem dedit?
(1465) Ot. At bella reddam; pace fallacem frui
Non est necesse; fraudium pretium feret
Immane, dirum. Ven. Corde turbato, parens
In feva raperis consilia: dona tuae
Menti quietem: consulit servor malè.
(1470) Ot. Abscede, fixum est consulit quicquid furor.
Ibo, & maniplis Austriam invadam meis
Styriam replebo milite: opponat sua
Rudolphus arma, vel mori certum est mihi,
Vel hoc sub ense sanguinem fundet suum.
(1475) Dabit ipse poenas fraudis; hoc justo movet
Dolore conjux pectus. Se. O quantum dabit
Dolor hic dolorem! subita consilia arripis,
Subito dolebis forsitan fato premi.
Pacem recufans sine non laeto solet
(1480) Finire bellum. Ot. jam puto attollet meam
Fortuna dextram. Se. deprimet dextram Deus.
Favere nunquam, crede, foedifragis solet.

---

[p. 527]

SCENA V. Bernardus Seccovicensis Epcessopus, Ottocarus.

BERNARDUS.

QUid istud, O Rex? militem ut cogas tuum?
Ut rursus armis Caesarem invadas tuis?
(1485) Que causa belli?Ot. Nempè tu belli es mei
Ignarus hospes. Ber. Quod priùs bellum fuit,
Fateor, probavi; causa quae armorum nova,
Ignoro. Ot. Styriam & Austriam repeto meam,
Servire nolo. Ber. quando cessisti? Ot. Impius
(1490) Fraudem Rudolphus fecit;ulciscar; novi est
Haec causa belli. Ber. Quando solemni fidem
Ritu dedisti? Ot. gladius abrumpet fidem,
Cùm certa fraus est nulla constringit fides,
Ber. Jurata quoties est fides semper ligat.
(1495) Ot. Jurata solvi, cùm expedit, potest fides.
Ber. At expedire non potest. Ot. tunc non potest.
Cùm rursus armis ista, qua cessi, auferam?
Cùm vi repellam Caesarem? cum me meus
Solum Bohemus Caesarem & regem colet?
(1500) Quidquid Monarchis utile est, hoc expedit.
Ber. quod honesta ratio non probat, non utile est.
Regibus honestum est facere quod ferro queunt,
Fides ligare nulla regnantes potest,
Ligantur armis. Ber. Nulla si Regum est fides;
(1505) Qui sunt fideles? Ot. arma qui nulla inferunt.
Verbis ligatur vulgus, & capitur fide.
[p. 528]
Ber. Deciperis ô Rex, omnium est semper fidem
Servare sacram. Ot. An hostibus? Be. Etia hostibus.
Ot. Decipere at hostes quolibet fas est dolo.
(1510) Ber. Jurata si non fit fides. Ot. Meliùs fides
Jurata quando est; non cavent, nedum timent.
Be.Fraus ista magna est. Ot. Fraude fraudem pellere
Cauti est Monarcha. Ber. Non satis justi tamen.
Quaenam ista fraus est? sponte jurasti tuâ,
(1515) Nullâ coëgit Caesar armorum manu.
Et debuisti forsan. Ot. Invitum fera
Me fors coëgit; verba si dixi, volo
Non dicta fiant, quicquid est actum priùs,
Egisse nolo. Ber. Verba Regum sunt fides,
(1520) Quicquid Monarcha dicit hoc semper ratum est.
Fidem repellas, certa nullorum est salus,
Et fraude tantùm vivitur, Famae tuae
Consulere debes. Ot. Regibus magnis bonam
Dant arma famam: fama victores canit,
(1525) Et clara fortes gloria exornat Duces.
Ber. Pudor feverus, sanctitas, constans fides
Sunt decora Regum, si tuam immutes fidem.
Te fama toto perfidum mundo canet.
Et vindicabit Caesar. Ot. Vlciscar priùs.
(1530) Ber. Et vindicabit numine irato Tonans.
Ot. Cura haec fecunda est; victor iratum mihi
Placabo Numen. Ber. Serò post fraudem voles,
Nocens quievit nemo qui fregit fidem.
Ot. Victor quiescam. Ber. Nemo qui violat fidem
(1535) Debellat hostem, perfidum poena opprimit
Decreta semper. Principes cuneti impium
Fugient Monarcham, vulgus exemplo leve
[p. 529]
Peccabit isto. Dum licet muta tuae
Consilia mentis: si qua fraus facta est tibi,
(1540) Committe coelo, fraudis est ultor Tonans.
Cohibe furorem. Facilè regnantes movent,
Non facilè bellum finiunt. Ot. Nempè audiam
Ignavus, excors, deses, imbellis. Ber. Parum est,
Si non iniquus, perfidus, fraudis parens.
(1545) Etiam ista conjux dicat, haud Regem decet
Verbis moveri feminae. Ot. Conjux mea est,
Regina vestra est: Ber. Certa plus ratio potest.
Haec te Monarcham flectat, & motam regat,
Amica mentem. Te precor, poscunt tui
(1550) Istud Bohemi, nomini tantam tuo
Ne inure tabem. Ot. Sit satis, bellum est ratum
Istud repellam, quod timet conjux, grobrum.
En praesto miles, ardet in vultu calor.

---

SCENA VI. Milotas, Ottocarus, Milites, Kunegundis, Waldricus.

MILOTAS.

TEcum cohortes rursus, ad bellum manus
(1555) Animique surgunt; quò voles, educ tuos.
Ingrata cunctis est quies, laudem petunt,
Pulchram aut per arma, si jubes, mortem volunt,
Plenum est furore pectus, & flammis manus.
Ot. Ut ille sternax militis vultus placet?
(1560) Iterùm in Rudolphum miles?Mil.Hinc posco decus,
[p. 530]
Servire miles rege sub tali nequit.
Habes fidelem militem, proba manum.
Mors excitatam nulla terrebit manum.
Ot. Mors nulla? Mil. Morti confecrat corpus fides.
(1565) Si quis per ossa sanguis, hic sanguis tuus.
Ot. O fervor ingens! Mil. Quicquid optabis, volo.
Venale Regi corpus hoc porto tibi.
Cruore tingi militis votum est tui.
Duc in Rudolphum, fraudis hic poenas luat,
(1570) Regem Bohemis unicum tantùm colit.
Ignita virtus frontibus nostris micat.
Moventur arma, nescit includi calor,
Paratus censis semper ad manum redit.
Sacrata Regi nostra semper est fides,
(1575) Istud vovemus quod cupit. Nulla hanc fidem
Fortuna rapiet; mortibus nostris tuam
Refume laudem. Ot. Quod mihi petitur decus,
Vestrum est. Milota, militem cura meum.
Mil. Curabo: fidas militum cernis manus,
(1580) Manusque fortes; quod decus poscis, vovent.
Ku. In arma rursus igitur? O factum bene!
Mihi jam maritus, subditis Rex es tuis.
Ot. Sis laeta conjux; vindicabo, quà licet,
Fraudem Rudolphi. Ku. Serviat servus tibi;
(1585) Et dum superbo vertice attollit manum,
Discat vereri Principem servus suum.
Fortuna primùm laeta non servat fidem,
Vices reponet. Wal. Clade non unâ potes
Sortem vereri, perge quà ferrum vocat.
(1590) Spectabit Orbis, & tuum extollet decus,
Servire quando non tuo servo cupis.
[p. 531]
Nunquam Rudolphum miles horrescet tuus.
Contemne Comitem, dignitas animos facit
Non cordis ardor, vilis est servi calor.
(1595) Ot. Ibo, & peribit. Ku. Conjugem hunc nosco meum
Complectar animi maritum pectus tui.
Sic vade laetus, sic mihi victor redi.

CHORUS Militum Caesareanorum.

LUbrica vitreo culmine rerum
Fortuna fedet; fulmine magnos
(1600) Subito Reges deprimit eadem.
Rex ille Bohemus sibi nuper,
Superis dum se putat aequalem
Traxit subitâ forte ruinam.
Nunquam arrogans regnat diu
(1605) Violenta regna corruunt.
Tandem superbi verticis
Fastum remisit, & suum
Coluit salutans Caesarem.
Decuit fastum nimium frangi.
(1610) Reddit miseros fastus Reges.
Audet dira superbia
Coelum impellere turbine,
Sed quacunque rapit gradum
Hac ultor Deus advenit,
(1615) Fulmen decutit horridum
At arrogantes nesciunt,
Servare pacem; proruet
[p. 532]
Et dum pudebit, corruet.
Regina Regem dum regit,
(1620) Non est fui tum Rex potens.
Et qui imperat tot subditis,
Parere debet feminae.
Haec impetu rapitur suo.
Et se lacessit impetu:
(1625) Pati maritum non potest,
Qui ferre majorem potest.
Ad bella rursus ibimus
Sic dum Monarcha defipit
Parit ruinam Patriae.
(1630) Fides movere non solet,
Cùm spes ad alta concitat;
Aut cùm pudor mentem movet.
Nec sancta Regum foedera,
Armis renunciant suis.
(1635) Quando expedit, nulla est fides.

ACTUS QUINTUS. SCENA I. Rudolphus Imperator, Principes Imperij.

RUDOLPHUS.

QUicumque sceptrum regiâ fraenat manu
Et jura solio dictat ex alto potens,
Hunc atra circum cura turbarum volat,
[p. 533]
Nox inquieta est, plena curarum dies,
(1640) Dormire nequeunt Caesares; semper novus
Animum tumultus turbat, & somnum eripit.
Nunc hoc verendum est, Patriam ne quis novus
Invadat hostis, namque, qui felix regit
Odia aliorum perpeti debet Ducum.
(1645) Felicitatis invident nostrae bonis:
Sequitur beatos livor. At ne qua impetat
Seditio Regem dum impotens vulgus furit
Etiam est timendum; plebs pati nescit diu
Pacis quietem; Regis in mores fui
(1650) Inquirit audax, carpit, & quod non placet
Corrigere ferro tentat. Hinc patriae est nova
Clades ruentis. Non minùs pacem timent
Quam bella Reges: imò suspecta est quies,
Pluresque pereunt pace, quam bello, Duces.
(1655) Plebs infolescit dum suis fruitur bonis,
Exitia felix quaerit, & felix perit.
Facile est parare, non facile partum diu
Retinere Regnum. Fateor, aetherus Tonans
Inusitato favit auxilio mihi.
(1660) Consilia restat, Principes, vestra ut meis
Jungacis omnes; una non unâ regi
Plebs arte debet, multiplex populi est caput.
Unum fat est esse semper ingenium nequit.
Mog. Felicitati convenit primùm suae
(1665) Injicere fraenum; continens vix dum solet
Perire Princeps; qui timet, degit bene,
Qui non superbit, optimè; tutum tenent
Moderata Regem Regna. Si forte es tuâ
Contentus istâ, seu vomat reflans minas
[p. 534]
(1670) Fortuna diras, mole consistes tuâ,
Et certus animi vota librabis sacri.
Ru. Nunquam infolescam forte contentus meâ;
Moderata cupio regna. Lu. Ne fallant vide.
Securus esse non potest Princeps satis:
(1675) Debet timeri; qui timent, faciles amant,
Qui amant, tuentur. Interim nunquam est amor
Populi magister, addere huic opus est metum.
Unâ benignus fit manu, ferrum alterâ
Ostentet idem. Saepiùs ferro est opus.
(1680) Tutus gubernat premere qui semper potest
Ferro tumultus. Ru. Hoc volo, ut certae mihi
Adfint cohortes semper; has nunquam boni
Nimiùm timebunt, semper horrescent mali.
Peccare metuunt arma qui regum vident.
(1685) Alb. Quando arma cessant, perpetrant quidvis mali.
Et vastitates urbium, & Regum neces
Sequuntur inde regna confervat manus
Armata semper. Obteruntur sed tamen
Quandoque bello, invisa nec retinent diu
(1690) Sua sceptra Reges. Sit modus, puni malos,
Benignitatis fac bonos tutos manu.
Ru. Iustitia Reges servat, & regnum simul.
Dumceptra teneo, nemo regnabit malus,
Bonos fovebo. Ot. Tuta non semper putes
(1695) Que sunt decora; saepè falluntur Duces,
Pretiosa sceptrum quando circumstant bona.
Partes in omnes verte te; semper vigil.
Fac intueris cuncta, suspecta omnia
Expende prudens; fallitur nemo vigil,
(1700) Et facilè cedunt cuncta prudenti mala.
[p. 535]
Ru. Vigilare semper Principem magnum decet.
Bru. Beatus ille est sine qui certo sequi
Arbitria mentis optat, & rebus modum
Definit unum. Qui tamen patriae est pater
(1705) Aptare sese civibus debet suis.
Ru. Servare cives finis est tantùm meus.
Bru. Adest Bohemi nuntius Regis tibi
Auguste Caesar. Ru. Adfit, & jussa explicet.
Quid rursùs ille? pace non potest frui?

---

SCENA II. Waldricus, Rudolphus, Principes.

WALDRICUS.

(1710) REgis Bohemi nuntium, Caesar, vides:
Mandata cerne, litteris clausit suis,
Hae sunt; profari ac interim nostro tibi
Hoc ore jussit. Quicquid est actum novâ
De pace tecum, revocat, infectum cupit.
(1715) Styriam, Carinthiam, Austriam repetit suas;
Has si recuses, arma tibi denuntio,
Indico bellum. Ru. Quid? mihi bellum cliens?
Wal. Etiam clientem se negat. R. Negat & fidem?
Wal. Revocat datam, nam fraude deceptus dedit.
(1720) Ru. Jurata revocat verba? juratam fidem?
Wal. Testes videbis litteras. R. Video, fat est,
Perfide Boheme, si quis est in me vigor,
Periure, si quis pectus hoc animat calor,
Scelerate, si quid haec potest bello manus
[p. 536]
(1725) Poenas nefandi sceleris haud visas dabis.
O perduellis & datam violas fidem?
Vecors, rebellis, impie, & violas fidem?
Iurata violas verba? coelorum Tonans,
Qui sancta nutu foedera aspiras tuo,
(1730) Non usitato fulmine hoc macta caput
Atrox, rebelle, perfidum; tu qui fidem
Cupis esse sacram, Numinis testem tui,
Et veritatis pignus, infandum hoc scelus
Repelle vindex. Qui datam violat fidem
(1735) Injuriofus in Deum est. Testor Deum
Hic animus in me est, millies mallem hoc caput
Objicere morti, persequi quam non nefas,
Quod esse Regis debet haud unquam boni.
Mog, Move arma, Caesar, justior nunquam fuit
(1740) Tibi causa belli. Mente fallaci fidem
Quicumque violat, generis humani fidem
Ridet nefandus. Imperl cunctas simul
Conjunge vires, stare non debet diu
Tam grande facinus; ultor existet Tonans,
(1745) Et fulminandum deprimet fato caput.
Lu. Quid stamus etiam? poena confundat scelus,
Non hîc fedendum est, occidat quisquis fidem
Violat scelestus; laedit imperium nocens
Quicumque ridet Caesarem. Ru. Actutùm, placer
(1750) Iterum cohortes coge, jungantur nova
Auxilia nostris. Lu. Tota consurgat simul
Germana tellus, gentis est nostrae probrum.
Quicumque violat quam dedit semel fidem,
Abluere turpis morte perfidiae notam
(1755) Jam jam necesse est. R. Perge, confestim meus
[p. 537]
Sit praesto miles, & patri natus comes
Corripiat arma.Alb. scilicet tantum nefas
Potuit Bohemus viribus fifus suis!
Nimiùm infolescit; arrogans semper caput.
(1760) Molitur aliquid. Caesari forsan pudet
Tantùm subesse; sic tumet, sic est fui
Oblitus. Ergò Caesar exemplum dabis;
Violanda nunquam foedera. Ot. Exemplo hoc fide
Toto orbe, Caesar, fancies, totus simul
(1765) Probabit orbis: laedit humanum genus
Quicumque foedus frangit. Imperium quoque
Paenas reposcit fraude derifum impiâ.
Ru. Ibo, ibo contrà, sanguine hanc maculam eluet.
Bru. Ubi nulla pax est, nulla verborum fides,
(1770) Et nulla mentis foedera obstricte valent
Favere nullum Numen, aut nullum est, potest.
Veniam precetur, si tamen veniae est locds.
Imò precatus sentiat poenam quoque.
Fre. Spes ista non est; arrogans flecti nequit
(1775) Furor Bohemi; Rege cum tali nihil
Certum est pacisci;fraude reddet irritum
Regina, quicquid Rex datâ statuet fide.
Ejus furori paret, iratam timet.
Ru. Quoniam ergò spretâ suscitat bellum fide,
(1780) Mihi clientem sese, & imperio negat,
Dire Tonantem fraudis ultorem ferat,
Justaeque causae vindicem. Semper Tonans
Juvat fideles, perfidos mactat nece.
Eamus, ecce miles, en natus meus.

---

[p. 538]

SCENA III. Ludovicus, Rudolphus, Albertus Filius, Principes, Milites.

LUDOVICUS.

(1785) ARma, arma Caesar, miles en praesto tuus,
Manum reposcit tempus;urgendum est opus.
Propera, neganda est perfido regi mora,
Iterum reductis Austriam turmis premit,
Et saevus urbes concito affultu rapit.
(1790) Divina violat cunéta, mortali ferox
Non parcit ulli. Alb. Caesar en promptum vides
Quò me vocasti. Ru. Nate, fis patri comes,
Justa arma moveo, Perfidum in Regem nova
Haec arma fumo. Alb. Quò voles, Natus sequar,
(1795) Est animus, arma Caesaris patris sequi
Tam justa robur causa conciliat mihi.
Fidem negavit ille, praestabo fidem.
Ru. Documenta cernes Nate, si aspiret Tonans,
Fas esse nunquam mente juratâ datum -
(1800) Violare foedus. Alb. Victor hoc natum parens
Tuum docebis, letior sanguis mihi
Jam bullit, & spe se erigit pectus novâ.
Ru. Nunc fide miles, pectus expertum diu,
Certumque robur, si quod armorum est decus,
(1805) Hodie est parandum, pergite, hanc operam date
Patriae, mihi, vobisque; nos fraudem Tonans
Vult vindicare perfidi infandam Ducis.
Bohemus ille, qui mihi nuper fidem
[p. 539]
Juravit, idem nunc mihi violat fidem,
(1810) In arma surgit; vindices juste fumus
Per arma causae, Causa si robur facit,
Ea est polorum quam putat Rector suam.
Fidem tueri vestra jam debet manus,
Et jus Tonantis. Esse quis posset timor?
(1815) Vestris in armis, pectore in vestro fedet
Commissa belli gloria, & spolijs ovans
Quaerit triumphos. Non crunt segnes more,
Est in propinquo meta, dum in fummo labor
Affectus haeret cardine. O miles, tuos
(1820) Numera triumphos; vincere; haud vinci soles.
Tibi tot Bohemus Laureas victus dedit,
Campum reliquit; nominis famâ tui.
Abjiciet arma, nec caput letho offeret,
Mala semper animos causa degeneres facit.
(1825) Ite in labores, magna perfunctis crit
Merces laborum; quodque sperandum est magis,
Utramque solis gloriae implebit domum.
Agite hic, Tribuni; Vester ut crescat vigor
Equites supremâ vos creo Caesar manu.
(1830) Post bella reliqui munus emeriti serent.
Mil. Quocumque Caesar nos vocas, & quò moves,
Alacres sequemur; vivida haec virtas erit
Quocumque duces. Fortibus nostrae manus
Animantur aufis; scesst has toties jacens
(1835) Dextras Bohemus, & timet nostrae minas
Fugiendo frontis, notus obverso est fugax
Contrà arma dorfo, tergora haud unquam tamen.
Vidit tuorum. Parcat, Caesar, tibi
Opus’est Bohemus; Caesarem cunctis fedet
[p. 540]
(1840) Armis tueri. Sit cliens, imò & nocens,
Qui fraudulentus exuit sese fide.
Devota cernis pectora imperio & tibi,
Devota morti. Fraude si rupit fidem,
Prostratus armis perditam flebit fidem.
(1845) Lu. Euge iste servor perfidum in Regem cadat,
Vestris ab armis gloriam Caesar petit,
Ab hoste poenam. Miles addensa gradum,
Hàc est eundum. Alb. Caesar hanc tecum proba
Dextram fidelem, qua licet tecum irruo,
(1850) Et jungo vires. Ot. Ba. deferam nunquam tua
O Imperator signa, nam debent Duces
Semper tueri Caesarem, & Dominum sequi.
Ru. Placet iste vestri, Principes, cordis calor,
Placet voluntas: fas fit, armorum mihi
(1855) Estote socij, gaudium, & periculum
Commune fiat. Archipraesul, tu sacro
Anima has cohortes dexterae signo tuae.
Mog. Dominator orbis Christe, qui vindex nefas
Poenae omne tollis, quique foedifragos gravi
(1860) Fato coërces, Caesari aspira potens,
Opemque dona, dumque vindictam petit
Impelle dextram: crux tua auxilium ferat,
Tuae cohortes munto signo crucis.
[p. 541]

SCENA IV. Senex, Venceslaus.

SENEX.
IGitur ad arma rursùs; armorum ultima
(1865) Haec meta tandem est. Vereor ut multos cruor
Inundet agros; fracta cùm semel est fides
Nescit reponi, sanguis hinc ingens fluet,
Effluxit unde foedus abruptum malè.
Bis nemo Reges decipit: nunquam fidem
(1870) Iurant fecundo fraude decepti semel.
Fit pugna ferro. Prô Tonans! mortalium
Ignara fati pectora exitium trahunt,
En ipse Regis filius: pectus dolor
Juvenile pulsat. Ven. Nulla spes, iterùm fugae,
(1875) Trepida cohortes huc & huc sparfae volant.
Manus reposcit genitor, & pugnam cupit.
Turbata fugiunt agmina, angustas ruunt
Passim in latebras, Caesaris rursùm juvat
Fortuna vires. Se. Caesarem juvat Tonans.
(1880) Vicisse nunquam, qui fidem frangit, potest.
Erat hoc timendum. Ven. Semper hic noster fuit
Pavidos per artus terror, atque omen fuit.
Se. Deponat arma, quam fidem fregit malè,
Supplex reponat: ferò post pugnam volet,
(1885) Pugnaffe nunquam. Ven. Serò, sed nunquam voles
Potiùs sub armis sanguinem effundet suum,
Mens incitata Regis est, tantùm ruit,
Odioque servens aut mori, aut pulchram petit
[p. 542]
Per arma laurum. Se. Caeca mens laurum petit,
(1890) Decreta mors est; astra perfidiae haud favent.
Quis en tumultus? Ven. Nostra succedit manus,
Rex est, & armis Caesarem invadit suis.

---

SCENA V. Ottocarus, Milotas, Milites.

OTTOCARUS.

URget Rudolphus, Miles, & pugnam cupit;
Hac est eundum. Quid times? quò se furor
(1895) Pavidus remisit? pergite exemplum dabo,
Ibo in Rudolphum primus, audaces pudor
Faciat cohortes; saepè fortunam sibi,
Qui pugnat audax, efficit; vile est mori
Si nulla mortem gloriae laurus beet.
(1900) Vel serviendum semper est, vel hâc manu
Frangendus hostis. Mil. Pectora hîc certa vides
Devota morti, martium miles furens.
Spirat furorem, cùm voles armis vagos
Implebit agros; buccinae, litui vocent,
(1905) Pedes, manus, & animus in pugnam ruent.
Ot. Instat Rudolphus, urget, & certum sibi
Spondet triumphum Miles, O miles manu
Iam fulminante turpe depellas jugum.
M. Regem tegemus hâc manu; aut certum est mori,
(1910) Aut his Rudolphum sternere immanem cessbus.
Cernis furoris flammeas nostri minas,
Cernis lacertos, Rex tuum hîc credas decus,
[p. 543]
Istis in armis pone spem Princeps tuam.
Ot. Animose miles, Marte libertas meo
(1915) Iam sancienda est; una me Regem meis
Faciet Bohemis pugna. Nil ultrà moror,
Ecce hostis, ite, pergite hàc mecum simul.
Mil. Succede Miles, deferat ne quis locum.

---

SCENA VI. Rudolphus, Ludovicus, Albertus, Hostes.

RUDOLPHUS.

FUgiunt? sequamur; vindico laesum Deum
(1920) Et laesa fidei jura; depello scelus.
Mora nulla miles. Lu. Promptior nunquam fuit
Ad arma miles, pectus inflammat Tonans,
Et ardor ille pectorum à coelo venit.
Ru. Alberte Fili, castra praecedens mea
(1925) Crucis verendum deferes signum manu.
Spes nostra Christus. Al. Quod jubes, Caesar, feram
Haec illa Crux est, castra praecedam tua.
Ru. Veneremur omnes. Christe quod satis datum est,
Aliquando fiat, tu tuam aspirans opem
(1930) Concede, causa quae fit armorum vides,
Iusta est; ab alto si meis turmis faves,
Si victor hostem sterno, delubrum tibi
Tuaeque voveo, (testis hoc audis) Cruci.
Nunc est eundum. Lu. Miles, ad gladium manus.
(1935) En hostis, euge miles, ad manum, ad manum;

Hic pugna fit, & concurrunt acies.

[p. 544]
Ot. Age in Rudolphum miles; Lu. Ah, ah pergite,
Hic state, vestrâ jam tonet Coelum manu.
Ot. Ne cede miles; Lu. Perfidum in Regem manus
Attolle miles; Ct. Sta Milota, quò retrò
(1940) Abis Milota? Lu. Vicimus, fugiunt, citò
Ah perge miles. Ot. O mei, quònam mei?
Mi.Caf. Succumbe, gladio jam caput debes meo.
Iacet, peractum est, cecidit, occidit, fat est.
Mi. Fugiunt, recedunt. Lu. Réx jacet. Victor tuis
(1945) Jam vive Caesar; jam graves dedit levis
Perfidia poenas. Ru. Vixit? Lu. Occubuit suo
Cruore merfus. Ru. Christe tibi grates ago;
Benignitatis haec tuae victoria est,
Non est mearum virium; per te jacet,
(1950) Spernendo qui te perfidus fregit fidem.
La. Eccum cadaver Caesar. Ru. O nimiùm tua
Conscess dextrae, morte quam turpi cadis!
Superesset utinam vita! Se. ferò hoc meum est
Pro Rege votum. Alb. Nimius hunc Regum furor
(1955) Mulctavit istâ morte. Lu. Dum fregit fidem,
Vitam amputavit; sic nefas punit Tonans,
Et infolescens se premit semper scelus.
Ru. Capiant Bohemi corpus, haud ultrà exigo
Quicquam à perempto, more quo Reges solent
(1960) Mandent sepulchro. Marte fancivi fidem,
Quicumque jurat subditus, servet fidem.
Fastu insolentem non ego mentem gero;
Mars fregit illum; cecidit. Hoc restat modò,
Meritum ut triumphum miles, & justum ferat
(1965) Pretium laborum. Pergere actutùm licet:
Lu. Ergò ad triumphum miles, ad laurum veni.

---

[p. 545]

SCENA VII. Bernardus Seccovicensis, Venceslam, Rudolphus, Principes.

BERNARDUS.

AEquando Divis Caesar, imperij salus,
Terror malorum, dum dum pater bello occidit
Miserere Nati.Ru. Natus hic an Regis est?
(1970) Ber. Regis Bohemi Natus est. Ven. Supplex tuum
Veneror triumphum Caesar, & dextram colo.
Nunc dum remissâ gloriam invadis manu
Dum bella cessant, occidit quando pater,
Miserere Nati Caesar, & regnum patris
(1975) Jam redde Nato. Ru. Patris ut regnum occupes?
Etiam rebellis Natus? Ven. Haud unquam patris
Culpam probavi, lege quâ Regnum dabis,
Cliens tenebo. Ru. Se. fidem astringes cliens.
Ven. Jurabo. Ru. Genitor ipse jurarat tuus.
(1980) Ven. Ero Fidelis. Ber. Indolem, Caesar, vides.
Haustum cruoris jam satis, bellum amove,
Concede Nato patris ut regnum occupet.
Benignitatis vivet exemplum tuae.
Lu. Concede Caesar, hunc juva, quem jam facit,
(1985) Natura Regem. Alb. Gloriae adjunges tuae
Benignitatis hoc decus: Reges habent
Decus istud ingens, parcere. Ot. Haec laus maxima est
Vincere superbos, parcere abjectis. Tua
Sit ergo Caesar. Ru. Tu tui regnum patris
[p. 546]*
(1990) A me tenebis, caeteras nunquam plagas
Tentabis armis. Caesarem agnosces tuum
Semper fidelis. Hanc mihi jura fidem.
Ven. Tibi juro Caesar, & meam adstringo fidem.
Cliens fidelis Caesarem agnosco meum.
(1995) Ru. Sic vive felix, sic diu fidus rege.
Lu. Iterum ad triumphum miles, ad laurum redi.

FINIS.

Tekstkritiek:

vs. 63 Haurire er staat: Haurire,
vs. er staat:

• Ceneton
  
• Voorkeurenpagina Opleiding Nederlands