Nicolaus Vernulaeus: Ottocarus Bohemiae rex. Leuven, 1626.
Uitgegeven door dr. Nicholas De Sutter, KU Leuven.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton090471 — Facsimile bij Ursicula — google.books
Zie ook de editie-1656.
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[fol. *1r]

NICOLAI VERNULAEI

OTTOCARUS

BOHEMIAE REX

SEU REBELLIO
Contrà RUDOLPHUM I.
IMPERATOREM,
AUSTRIACAE FAMILIAE
Conditorem

TRAGOEDIA,

Exhibita Ludis Encenialibus
Lovanij in Collegio
PORCENSI.

[Typografisch ornament]

LOVANII.
Typis Philippi Dormalij.
M. DC XXVI,
Cum Privilegio.


[fol. *1v: blanco]
[fol. *2r]

ILLUSTRI
ET GENEROSO
HEROI
IOANNI CAROLO
TOPARCHAE DEMONTIGNY,
Monte-quintino, Chinery,
Sauley, &c.
Caesareae & Catholicae
Maiestatis
CONSILIARIO ET CUBICULARIO.
Praefecto Gubernatorique Ur-
bis & Marchionatus
ARLUNENSIS.
DOMINO SUO
Dedicat Consecratque
NICOLAUS VERNULAEUS.

[fol. *2v]

ILLUSTRIS & GENE-
ROSE DOMINE,

TRAGOEDIAM cum Morali Civilique philosophia cognatione quadam sociari prudentissimi Veteres iudicaverunt. Quod nimirum quos illa humanae vitae mores & Rerumpublicarum mutationes apertè explicat, has Tragoedia quibusdam personarum involucris & scenico apparatu proponat, oculisque subijciat. Complectitur enim ipsa acerbam omne fortunae mutationem, varios Principum virorum casus, ac pericula, rerum arduarum eventa, & consilio- [fol. *3r] rum in summa re dubiorum exitus. Quod dum facit, prudentiam, temperantiam, moderationem, clementiam, ac summas virtutes alias Regibus ac Principibus ostendit, omnesque in subblimi illo rerum humanarum fastigio collocatos, ne qua corruant aut prolabantur, alieno ad. monet exemplo. Quam ob causam non immerito Tragoediam prisci illi homines prudentiae magistram appellaverunt. Ac propterea etiam, qui à naturâ aut disciplinâ hoc habent, ut ad virtutis studium veramque gloriam contendant, mirum quantum legendis tragedijs afficiantur, cum se procul ab ijs malis abesse ani- [fol. *3v] madvertunt, quibus alios tantopere vexatos cognoscunt. Cum autem plurimae terrarum orbis provinciae scribendis tragoedijs materiam sane luctuosam omni fere aetate suppeditarint, tum Germania, illa olim verae virtutis alumna, & Romanorum armorum meta, eiusmodi aliquando in quibusdam Principibus suis facinus non sine gemitu vidit, quod Orchestram furioso ac simul funesto cothurno posset commovere. Atque ea est, quae hoc mihi nuper argumentum, cum Enceniales Lovanij feriae Scenam postularent, inx OTTOCARO Bohemiae Rege, suis ex Annalibus obtulit. Magnus profecto- [fol. *4r] fecto Rex ille fuisset, si non immaniter arrogans; potens, si non foeminae uni obsequens. Hic dum superbiâ suâ elatus & uxorijs stimulis incitatus, Caesareo culmini submittere caput turpe arbitratur, & per conculcata fidei iura fortunam lacessit, auxit Rudolphi primi Imperatoris gloriam, & per suum sanguinem triumphum illi paravit. Documentum istud ingens est posteritati; & utinam nostrorum temporum malè sana quorundam consilia mutaret, qui aut supremam Imperij Maiestatem non ferunt, aut illam Serenissimae Austriacorum Familiae inuident. Sed nimirum (ut hic censorium [fol. *4v] supercilium ponam) hoc fatum est potentissimae illius domus, ut crescere sua virtute sine magno livore non possit. Ex infelicitate felicitatem suam struit, & periculis omnibus maior, dum causâ non laborat, suis armis triumphat. Eius vero Familiae Augustissimi Heroes cum pro sua humanitate, quam tua merita excitant, propensissimo in te sint affectu, ILLUSTRIS & GENEROSE DOMINE, debui cothurnatum hunc Regem tragico respersum pulvere tibi consecrare, ut eorum Principum, quibus tam gratus es, primum parentem Rudolphum, in ipso Imperij limine tam gloriosè victo- [fol. *5r] rem, etiam in hac scena, venereris. Et fortassis si ab illo in Ferdinandum secundum hodie Imperatorem, atque eius post alios undecim Caesares Austriacos successorem oculos animumque revoces, nescio an non victoriosam illius fortunam in hoc invenies. Ambo enim circumseptum armis imperij solium invenerunt, ut dignissimos se primae maiestatis throno ostenderent, qui tam feliciter de Caesareae Aquilae Rebellibus triumpharent. Quibus dum hoc scripto libenter applaudo, tum fortunae tuae gratulor, & insignem illam prudentiam tuam admiror; cui quia fidem tam sinceram adiungis, ideo summo- [fol. *5v] rum Principum singularem desiderium existis. Novit illam tui animi & ingenij praestantiam IIlustrissimus Princeps Elector Ioannes Suicardus Archiepiscopus Moguntinus, qui quemadmodum suos omnes labores ac vigilias conservando Imperio dedicat, ita tuâ industriâ, labore, prudentiaque tot annis usus te velut novum quendam Cyneam est expertus. Novit eandem Augustissimus Imperator, qui ut non paucorum Imperij negotiorum felicem exitum videret, toties hactenus ad ea tractanda perficiendaque te evocavit. Noverunt quoque Catholicus Hispaniarum Rex, & Serenissima Isabella, Cla- [fol. *6r] ra, Eugenia, qui cum legatum te suum nuper ad Daniae Regem misissent, tuae prudentiae quodvis, quantumvis arduum, committi negotium posse sunt fassi. Fatentur & quotidie, qui in dies ad gravissimorum negotiorum tractationem te vocant, & ex multis unum deligunt. Quo quidem in muncre sic te geris, ut quid prudentia cum fide coniuncta & eloquentia adiuta possit, facile omnes intelligant. Audeo dicere, felices illi, qui tuâ istâ tam singulari fide virtuteque fruuntur. Ego illam ut venerer Tragoediam hanc Illustri Nomini tuo inscriptam publicae do luci. Sit illa eius animi mei testis, [fol. *6v] qui sicut est Illustris Tuae Dignitatis observantissimus, ita Deum Optimum Max. precatur, ut quae maxima in dies munera ad Reipublicae Christianae utilitatem subis, felici exitu tuâ summâ cum laude terminentur. Lovanij Idibus Iulij M. DC. XXVI.



CENSURA.

    Haec Nicolai Vernulaei Tragoedia erudita atque elegans est, nihil continens quod fidei aut bonis moribus quoquo modo repugnet.

    GUIL. FABRICIUS Apostolicus
        ac Regius Librorum Censor.


[fol. *7r]

Ad Lectorem.

Argumentum Tragoediae.

OTtocarus Bohemiae Rex cum ad Imperij culmen aspiraret, & Septemviros varijs artibus sollicitaret, anno M. CC. LXXIII, III. Calend. Octob. Rudolphus Comes Hasburgicus Rex & Imperator Romanorum est renunciatus. Id cum Rex ille, ut erat superbissimus, ferre aequo animo non posset, vocaretur etiam, ut Imperatorem electum approbaret, eique fidem iuraret, venire recusavit. Accen- [fol. *7v] debat Regis animum Kunegundis Regina Rege superbior, & impotentis animi foemina, idcirco potissimum, quod non ita pridem Rudolphus Hasburgicus Palatij Praefectus apud Ottocarum fuisset. Igitur bellum paratur, quo superior futurus Rudolphus Imperator, cum Regem fortuna destituere videretur, facile cum ad exhibendum debitum sibi cultum fidemque iurandam coegit. Accidit hoc anno M. CC. LXXVII. cumque Ottocarus sub tentorio inter utramque aciem in pacis conditiones & verba Caesaris iuraret, concidit tentorium, & abiectum ad Rudolphi pedes Regem suum non sine fremitu Bo- [fol. *8r] hemi viderunt, Displicuit hoc factum Reginae, Regem maritum revertentem increpat, & ut violata fide arma resumat, cogit. Violatur fides, ad arma reditur, pugnatur, haeret in poena Rex, & violatae fidci reus ad oppidum Laam amissis suorum quatuordecim millibus, ipse octodecim vulneribus confossus occumbit, anno M. CC. LXXVIII. Kal. Octobris. Triumphat Rudolphus & filio Ottocari Venceslao suplici pacem Regnumque concedit. Ex Annalibus Austriacae Familiae Gerardi de Roo, Cuspiniano & alijs.


[fol. *8v]

Personae Tragoediae.

Ottocarus Rex Bohemiae.
Kunegundis Regina.
Venceslaus Regis filius.
Milotas Praefectus.
Waldricus Senator.
Senex Astrologus.
Bernardus Seccoviensis Episcopus
Rudolphus Hasburgicus Imperator.
Wernerus Archiepiscopus Moguntinus.
Ludovicus Palatinus.
Albertus Saxo.
Otto Bavarus.
Bruno Episcopus Olomuciensis.
Fredericus Burgravius Norimbergensis.
Albertus Imperatoris filius.
Bernardus Volckendor. Austriorum.Legat.
Fredericus Petovius Styriorum Legatus.
Milites varij Caesareani & Bohemi.
Item Nuntij.
Chori duo Virginum Bohemicarum.
Chori duo militum.
Continue
[fol. A1r]

OTTOCARUS

BOHEMIAE REX

TRAGOEDIA.
___________________

ACTUS PRIMUS

SCENA I.

Ottocarus Bohemiae Rex,
Senex Astrologus.

Ottocarus.
ERgo benigno dum favet coelo Tonans,
Dum prona nostri verticis culmen colit
Germana Tellus, dum meas horret manus
Quisquis trophaeis invidet tantum meis,
(5) Fortuna nostra est. Anime, quâ Genius vocat
Et quâ potenti gloria amplexu rapit,
Spectante mundo, perge; qui terras suis
Cogit sub armis, fraenat & nutu Duces,
Et pedibus imum subijcit vulgus suis,
(10) Rex est coruscos aeteris magni globos
[fol. A1v]
Fraenare dignus, Regiae mentis vigor
Nescit morari, stimulat incensus calor
Animam manusque: ruere quâ ferrum vocat,
luvat potentes.*Ferreo Reges decet
(15) Tonare nimbo, dumque confusus tremit,
Qua fusus Orbis, dextera horrendum suae
Vibrare fulmen, & novas semper comis
Parare lauros. Senex. Caeca sic tumidae fluunt
Consilia mentis; ebrius quisquis suâ
(20) Se sorte tollit, sortis oblitus ruit.
Ottoca. Meis sub armis Austriae Tellus gemit,
Et me Croatae, dum furor belli tonat,
Et me Corinthij, arma dum late sonant,
Regem tremiscunt. Hungari nostras petunt
(25) Iam fracti habenas; Sarmata implorant fidem.
Sic cuncta nostrum territat nomen loca.
Et Ottocarus Gentium appellor Deus.
Senex. Sic vana tumidos aura delectat Duces.
Inane nomen, & leves umbras sequi
(30) Animi est superbi. Nil sibi magni putant
Difficile Reges dextra cum gladium rotat,
Et cum tumente suscitat motu calor
Mentem impotentem, Fallitur quisquis suos*
Numerat triumphos ante, quam partos ferat.
Ottoca. (35) O me Bohemi Rege felices mei!
Vestrum per astra nomen, & vestras supra
Gemmata lauros sydera attollam potens.
Demissa genibus colla cernetis meis
Et Austriorum, & Pannonum, Quaqua patet
[fol. A2r]
(40) Teutonica Tellus, frendeat Caesar licet,
Colet Bohemos. & meam Pragam tremet.
Hinc fulmen Orbis flammeo armorum globo
Involvet, armis quicquid obstabit meis.
Fortuna nostrà est, gloria albentem parat
(45) Iam nostra currum. Rege me solo Tonans
Terras tenebit, & Deo tantum minor
Spargam invidendas fortis augustae faces.
Senex. Sic nutrit ignem ventus, & crescit suo
Superba flatu gloria Exitio solet
(50) Vicinus esse, qui sui oblitus tumet.
Consilia Regum tumida corrumpit Tonans,
Ruina quando proxima est. Nunquam exitu
Laeto triumphat, quisquis exultat nimis.


SCENA II.

Ottocarus, Praefectus, Milotas,
Waldricus Senator, Senex.

Ottocarus.
=== AGedum, Milota, quem capit nostri statum
(55) Fortuna Regis? Mil. Magne Rex laeta est tui
Fortuna Regni; te tuus prono colit
Collo Bohemus; quod iubes, lex est tuis,
Nutuque quicquid imperas, fatum est grave.
Ottoca. Waldrice quid plebs nostra? Wal. quod mandas probat.
(60) Tonantis esse iussa, quae Regis, putat.
Iube per altos ire flammarum globos,
[fol. A2v]
Iube per imas ire terrarum vias,
Haurire fluctus aequoris, stricto caput
Subijcere ferro, pectus obiectu cavae
(65) Ferire rupis, Regis imperium sequi
Plebem iuvabit. Ot. noster est populus potens.
Wal. Potentiore cuncta, Rex dextrâ premis
Vitae necisque dominus. Actutúm jube,
In te trementes omnium effundent opes.
(70) Habes quod omnes possident, servat bona
Privata nullus, Regis est quod omnium est.
Ot. Timeant amentque subditi, hoc Regum est decus.
Wal. Amant benignum, dexterâ invictum timent.
Una est amoris causa, dum clemens Regis;
(75) Una est amoris causa, dum sontes premis.
Quatiat coruscas aetheris magni plagas
Beatus ille conditor rerum Tonans;
Etiam rubenti terreat nimbo solum
Et aestuantes pulset Oceani specus
(80) Feliciore vincitur Regni statu.
Ott. Haec est voluptas nostra, quod solo minor
Tonante regno. Dic Milota, quae mei est
Iam fama belli? Mil. Fama quae quondam fuit
Moritura nunquam Caesaris. Ferro tonas,
(85) Et cuncta ferro subjicis tonans tuo.
Tuus ille miles impigro assultu quatit
Styrij arva Regni. Quâ tuas turmas traho,
Qua fulminantes machinae eructant globos,
Certa est ruina. Sarmatae ingentes pavent,
(90) Daci tremiscunt, Austrij occlusas prius
[fol. A3r]
Portas revellunt, & tuam expectant iuguma
Iam cuncta laetè miles exertit loca,
Urbes sequuntur, legibus parent tuis,
Quicunque nostra sentiunt fulmen manu,
Ot. (95) Quid ergo restat? Mil. restat imperium tuis
Donetur armis & novus Caesar regas.
Wal. Honoris istud debitum est culmen tibi,
Virtus meretur, arma deposcunt tua,
Et ille celsus cordis invictiti vigor
(100) Quo cuncta vincis. Principes septem favent,
Ultro supremum deferent sceptrum tibi.
Ot. Haec est voluptas, Caesar vi factus regam,
Nostrumque cuncti nomen augustum colant.
Septemvirorum si mihi accedat favor,
(105) Sceptrumque donent, mitis imperium regam,
Et sola nostrum gloria ornabit caput.
Mil. Debent quod optas, nemo praeferri potest.
Tu prima laus es Principum, cedunt tibi
Ambire quotquot imperii possunt decus.
Wal. (110) Etiam timeris; imperI fasces tibi
Nunquam negabunt: qui timent, si non ament,
Cogentur.*Ultro, Saxo vicinum volet,
Banarus poren em, Praesules Sacre, pium,
Vidi favore caters fient tut.
Ot. (115) Nota est voluntas nostra, vel sceptrum dabunt.
Vel rapere certum est; cesarem faciet favor,
Vel borror vuum. Maesta quid lentum trahit
Regina gressum: debilem exanimar dolor.
Sen. Decrevit Aether aliud, & fati ruit
[fol. A3v]
(120) Ignarus ille, quisquis est mentis furor.
Sic Aulicorum decipit Reges dolus.
Et blandientes melleo affatu trahunt
Certam in ruinam. Caesarem coelum dabit.


SCENA III.

Ottocarus, Kunegundis Regina, Venceslaus Filius, Senex.

Ottocarus

REgina, moesto cur maden: feru gens?
(125) Ut pallet oris splendar? ut vultus inbar,
Sub nube caca langue.? ut perdu decw?
Kune. Trepinos per artus frigidum in, erpat gela,
Er horror animum Hringit, & mentem paver,
Noctu labores cernis; hos dum noxus
(130) Sublata bigis yderum accendir faces,
Et asira toro cunctacollucent poo,
Sum passa, Coniux. Ottoc. Territam spessrəgeria
Fortaffe mentem; vana, omnorum est fides.
Horrere tenebras Regiam band menem dicet.
(135) Pallore pulse splendidi rurfum inbar
Resume vultus, & tuos Regt metus
Mibi crede Coniux. Kune Sunt mei pra te me* us,
Otto. Pro me? quid borres? ipse fortunam reze,
Alijsque tristes ipse diffundo metus
Kune. (140) Decipere noctu (petra non semper alene.
Ott. Qua visa tandem? Kutestor bos Phaeli salon,
[fol. A4r*]
Istas quadrigas Solis, & mundi diem.
Utrumque vixdum clauserat lumen sopor,
Silente nocte, nubibus rupees poli,
(145) A parte dextra praepete in terras ruit
Ales volatu; nec mora, ut multis erat
Instructa flammis, & suo fulmen gerens
Immane rostro per tuas lapsu plagas,
Penetravit audax: Aquila, nec fallor, fuit,
Otto. (150) Quid omen horres? alite hac sperem licet;
Regina volucrum regna portendit mihi,
Senex. vel fata potius; fulmen excutiet suum.
Otto. Quid iste rursus obsidet pallor genas?
Quid lacrymosus polluit vultum liquor?
(155) Age fare, & aegrum libera pectus metu,
Secura trepidas. Kune. Faxit aeternus Tonans.
At ominosus corda pervasit sopor,
Succubuit animus, corpore exangui iacens
Sensi evolantem concito mentem metu.
(160) Vix Aquila duro strinxerat lapsu plagas.
Insurgit in te, & vertici incumbens tuo
Distrinxit ungue fulmen. O Tonans, Tonans!
Acclamo; plura dum volo, occlusae tacent
Timore fauces, poplites trepidi labant,
(165) Gelidusque toto corpore exundat liquor.
Ot. Fraus ista noctis: pallidum excutias metum
Generosa Coniux; vertici incubuot meo
Coelestis Aquila, Caesarem mundo suum
Ostendit illa. Crede, non est haec meae
(170) Data meta sorti, sceptra debentur meis
[fol. A4v]
Maiora manibus, Aureas tesiorfaces
Flammantis & bra, sanguinemhinc testor mes we
Davo iura; plura ta mes cordis vigor
Reconde Ku, tatafed tamen semper tremam.
(175) Ceu turbat undas arbiter Pontinotus,
Vulfumque ab imis a quor afsurgit vadis,
Terramque fluctus tangit. & tanget polum,
Sic tota metuo: fluctibm ractor nous
In. er timores; incubatpernox genis
(180) Cura atra noctis. Omnia horrejco, &nihil,
Dene vertat A ber. Ot. Impert fafies mi’sà
lam debet Arber; uus est Contuk dolor.
Spes ecce nostra Natus. Wen. Adatuen daba
Specimen parentum; degener nun qua3 THEOR
(185) Arguerit annos feruor, aut languens vizor.
Sen. Decreta nullum fata commutat mete,
Vibravit a quila fulmen, & Regis copat
Tanget Bohemi; debet hic terra carnt,
Ot. Nihil vereri quspotest cunda fiir.
(190) Sit somniorum fluxa cunctorum fit s.
Wen. At ecce Regem nuntiustrasins petit.
S. n. Novi doloru nuntius Regem petit,
Superbus iste iam cadat tandem cumer.


SCENA IV.

Ottocarus, Nuntius, Kunegurgis, Senex,

Ottocarus.
Age miles, unde? quo rape green celer?
(195) Que lata portas? Ku. Francofurto Rex tibi
[fol. A5r]
Festinus adsum, nun zusforjan mali.
com tra vida Prinopum, iam fit fatis,
Spes nulla resta: Ot. Fare quid porras mali?
Ku. Renunciat is Cearest Ot. caesar nova?
(200) Qius e Caesar? ô scelum! Caesar novus?
Qui est? Ku. Rudolphus: Ot. Caesar imperiu capite
Rudolphus? ille Hasbargicu? Nun. Sceptrum tenet,
Septemvirorum calculo impertum tenet,
lam sacra sacri verba iurarunt Patres,
(205) Juraun ipse; festa solemni dies
Peračłą rozu est, gaudio explere novo
Patres recedunt Ku. Hac met est somni fides,
Ionara vidi quic ridex imeas licet.
Ot. Caesar Rudolphus? Sen. Caesarem caelum dedit,
(210) Frustra tumentes enomis favus minas.
Ot. Et Caesar ille Hasburgicu? Sen. Fulmen tibi
Hai aquila por: a ’, Caesarem nosces tuum,
Inuitus eriam.Niu.purpuram; & sceptru, & thronu,
Et istud alte cuprins accepit decus.
(215) Plebs pronz honorat Casarem, Daces colunt,
Arma ipse iunctis tam potens turmis trahit.
Ot. O sacra rabies! Principes ergo mea
Tempsêre dona? proscelus! Caesar nous?
Et me relicto? Hafburgicus Caesar nouns,
(220) Et me relicto Ku. Sero confundis tuum
Dolore pectus; omnia immutet pudor.
Non te pudebit? Or vab puder! nimium pudet!
Ku. Languebis etiam? Or. Sanguu bic bullit meus.
Ku. Patierisi Ot. Istud non potest fervor pati.
[fol. A5v]
Ku. (225) Servire disces? Ot. Pro nefas! nunquam; ingi
Ignarus in me est cordis augusti vigor.
Ku. I nunc, adora Caesarem. Ot. Seruumseum
Ut Rex adorem? sen. qui tibi feruus fust
Nunc imperabit dominus, & legem dabir.
Ku. (230) Non incalestes: Ot. ignea hic habitat Des
Virtutis author, fentio iquescuntfibra;
Ku. Non te movebis: Ot. Ibo quaferrum vocat,
Stat cunda ferro vertere, aut Caesar mihi
Cedet coronam. Rapere qui imperium potest,
(235) Sit Caesar Ku. Euge dum tibi ignefeu calor,
Et servitutem dum fugis, ferrum rape.
Fies minando Caesar, Imperium est sacri
Merces laboris; sure, qui inuadit, tenet.
Neglecta virtus est tua. O mobi si Tonans
(240) Virile pectus doner! Est animus tamen
plufquam virilis; feminam cernes virum,
Ši pectus istud inspicis; latet bic vigor
Quiferremaiorem nequit. Nondum tibi
Assurgis ipse? rapier Imperium tuus,
(245) Et te relicto, feruus? hoc rapiat quoque
Sceptrum& coronam. Lege non aliae tili
Regina nupi, quam tuum ut ferret caput
Diadema primum vilis est quisquas (nae
Cowentus baret forre. Ot. Sit Coniux satis,
(250) Ut iste nostris imperet Caesar plagis?
Ku. Sperasse fatis est hactenus; quod spes negat,
Fortuna doner. Otr. cesarem nunquam feram,
Ku. Si ferre debes, irrue in mortemferox.
[fol. A6r]
Servire fortis non potest mon potest.
(255) Or, canfilia queram. Ku. consilia ferrum dabit.
Ignamus animus confuls, fortis rapit.
Kex es, quid ergo lenia conilia expetis?
Deliberare qui porest ferro porens,
Ignavus istę est. Ot. certa mens, coniux, mihi et
(260) Turbare cunctaz bella’ uccesfe carent,
Cum lenta fiunt, turbidu rebus redit
Spes fape melior Ku. Perge, consilium dedi.


SCENA V.

Ottocarus, Milotas, Waldricus.* er staat: ,

Ottocarus.
EXcidimus ergo, spes meum frustra diu
Lactavit animum, Principum nulla est fidess
(265) Sprevere nostras (ji tamen fas est) manus.
At restar iste cordis inuicti cator,
Animusque nulli jeruiens, nullum timens.
Mil. Iniuria fis, magne Rex, vltor tua
Imbellis iste Cejar est, cedet tuis
(270) Oppressiss armis. Wal. ne moras longas trabe,
Principia belli fausta diffundunt metum.
Ot. Agedum, Milota, coge, qua Regnum patet,
Novas cohortes; Austriam bello excure,
Si quid supersit; impigro assultu quate
(275) Quicquid resistit, inijce & flammam, & necem,
Venale nostra fiat Imperium manu.
Wal. Regnantis ars est, veile quod populus cupit;
[fol. A6v]
Fac iura noscat, que tuis armis pers:
Tibi iunge filos nobiles, plebem allena,
(280) Vis nulla Regem deprimis, quando (uê
Se plebe manit. Or, tu meos crues doce,
Tibi nota belli est causa; non bellum furor,
Sed iura poscunt; debutas terras peto;
Si Caesar inster, Caesarisfascesmanu
(285) Asserere cerium est. Impert Sceptrum mibè
Germana Tellus debet; indignum favor
Malesanus alium praetulit, non ius dedit.
At tu Milota, Milite armato mea
Exequere iussa: vis dabit, quod ius negat.
Mil. (290) Praeibo, ferro quicquid obstabit tuo
Vis saeva sternet; utar armis, non minis.


SCENA VL

Venceslaus. Senex,

Venceslaus.
QUò fata vergant trepidus ignorat calor,
Ventura metuo: caecus est patris furor,
Et impotenti mater arcescit face,
Sen. (295) Consilia quando cacus exclusit furor,
Ruina presto est. Rapere qui moto cuper
Aliena bello saepius perdit sua.
Ven. At esse Casar debuit pridem parens.
Sen. Fortasse voluit Sceptra concedir Tonans
(300) Hunc tollis, illum deprimit: frastra fuver
Fatis resistit. Sy terum obseruo vias
Certosque cursus, fallere haud unquam solent,
[fol. A7r]
Septrum Rudolphus asseret, & afar suum.
Ven. Fata ista creduë Sen. Credo. Ven. discutier
(305) Fataista belle, Sen. Sape fortunam trahunt (parens
Principia belli, metuere at eventum decet.
Ven. Inquam quieras num manus Regum putas?)
Sen. Plus fape Reges, bella quam, ivuat quies.
Ven prolaude tanum strenui bellant Duces.
(310) Est ille Regum ludus. Sen. at ludus gravis
Et sepe tristis: glorium bellum parit
Cumiusta causa est; nomini quisquis studet,
Rem fape perdir. Tutuum fleĉas Patrem,
Nulla arma Regum, fara commutant poli.
Ven. (315) Decernat Aether, gloriam eventus dabit,
Vel Caesari, vel, si volet coelum, patri.


CHORUS
Virginum Bohemicarum cum Sene,
Chorus Virginum.
O qui Regum fepera minat
Numine frenas, qui consilia
Facili mutas improba nutu,
(320) Rex aetherei maxime coeli,
Igitur rursum bella redibunt,
Et raucarum mille tubarum,
Veniet pavidas clangor ad aures?
Va tibi nimium terra Bohema
(325) Semper varys acta periclis;
Venient spatijs agmina brevibus
Et tibi celsum caput abijcient;
[fol. A7v]
Plebis propriam exbarfiarumam,
Sen. Deliéta Regumpatria semper luunt,
(330) Errare cum Reges folent populus last.
Chorus. Scilicet isto genita fato
Vivimus, ut dumfarui ludune
Rabido belli fulmine Reges,
Miferum immerico funere vulgus
(335) Certa luamus crimina Regum.
Felix Regio est, quando quietus
Non arma petit, iura (ed oprat,
Dictarque quis inra Monarcha,
Sen. Decereaura nemo iam Regem purat,
(340) Qui nulla praestat bella vix Rex creditur.
Chorus Fetis animi, qui bellorAB
Strepitus vitat, Dominusque fui,
Imperat alijs, zuraque dicit.
Non bella truci milite curar,
(345) Irrequietas naen movet Urbes;
Regitur placidis legibus Orbis,
Et sua curant rura coloni,
Cessant festa luce ’abores,
Redeunt alia luce labores.
Sen. (350) Haec vota tantum, Lachrymaparum monent,
Camfe coruscis ind sunt arms Duces.
Chorus Parriatuhrymis prolue vultus,
Flebile surgit iam tibi bel um.
Lacera innocuis pelora palmu,
(355) Metuenda tonant clasica Martem,
Iam per medios equitat campos
[fol. A8r]
Animans Princeps ad bella suos.
Cernes campis undare viros,
Et strage caden: corpora faedd,
(360) In fanguineo flumine vitas
Innumera vomet turba natantes.
Hacsunt rigidi munera belli,
Deferet agros turba colonum
Grex virgineus stupra pavebit,
(365) Etflamma pairum popular a lares
Rapiet lapsis funera sectiu.
Querulis populi templa fonabunt
Vocibus, & turpata nitorem
Usque requirenr. Alea Martis
(370) Dubijs semper casibus errat,
Et premit obscura nocte Tonans
Ferrea fortis fata futura.
Sen. Aqua ipse solus temperat lance omnis,
Timete cuncta, vanus haud erit timor
(375) Chorus. Timidis semper plangere restat,
Soluite socia luctibus animos,
Restat nostras flere ruinus
Continue
Continue
[fol. A8v]

ACTUS SECUNDUS

SCENA 1.

Rudolphus Imperator, Moguntinus Archiepiscopus, Ludovicus Palatinus, Albertus Saxo, Otto Bavarus, Bruno Olomuciensis Episcopus, Fredericus Burgravius Norimbergensis

Rudolphus.
DUm Caesar ergo rebus humanis Deo
Favente praesum, dum ImperI faces gero,
(380) Sceptrumque dextram decorar, & celsum caput
Diadema cinget, semper intentum decet
Versare curas, laesa ne populi salus
Capiat ruinam. Quisquis augusto potens
Honore regnat, qui datus mundi est pater
(385) Authorque Iuris, fustinet partes Dei,
Orbique pacem debet, & certam
Populis salutem. Vester, O Proceres fanot
Summum hunchonorem deru’st fast om precer
Sit onus, honorque; faveat athered potens
(390) Regnator Aule, Caesarem & sustum & benam,
Seu bella surgant, latafeu paxfit, davo.
[fol. B1r]
I’rata mens est. Interim dum iam licer,
Consulere fractis rebus In.pery est opus.
Opem reposcunt Pa’ria; Vos hic meis
(395) Consilia curis iungite, aflictis gemune
Tot relus urbesz vis rapit quicquid potest
Armata ferro, delilem fortis premit,
Potens egenum; pulfa tustura est loco,
Et dum recedit, fancka libertas perit.
(400) Istis mederi nos decet, Proceres, malu.
Mog. Cura ista prima est Caesaris, pacem dare,
Pop: los tueri subditos, vitia improbo
Enata luxu tollere, &fummo sacras
Perferre leges sure. Fortunet tuum,
(405) Auguste Caesar, magnus imperium Tonans,
Tunista cura est. Teutonum Tellus tuum
Imptorat omen, fracta quae bellis gemit,
Exhausta plorar, fiiff: per partes perit.
Tenuere nuper Ca ares sceptrum duo,
(410) Neglecta utrique parria est; vicit nefas,
Et dum remittunt Caesares curam, sacra
Periere iura, Senio ut leges feras
Firmetur istis imperi lapp status.
Ru. Sunt fulcra leges imper’, fentis bene.
(415) Sit ergo scep ri prima vobiscum mei
Perferre leges cura franen.us nefas.
Lud. Est vile Regnum, subdi 1 quando suum
Temnunt Monaribam, legis imperium iacer
Authoritatis cum perit prima vigor.
(420) Parere debent subditi, feu fint Duces,
[fol. B1v]
Seu fint coloni. Nullus impery est Status
Cum non timetur sceptra qua imperijtenet.
Jurare qui prasuntfolent, inrent quo que
Quicunque subsunt; vinculo astrings decet
(425) Regem & regendos. Hactenus nondum tua
In verba iurat Rex Bohemu, &juos
Iactans Bohemos impre affulta manus
Vicina turbat. Caesarem agrofiatfaum,
In verba sure: Caesaris, Dominum colat.
Ru. (430) Tunc certa regnorum est salus, quando suuns
Colunt Monarcham (uldi in mens bac rata est,
Iurare cunctos. Alb. Audiat Caesar fui
Populi querelas, auris existat Ducum
Patiens oportet, liberum affa um dabir,
(435) Seu forsan Urbes, regna, eu mittant suos,
Qui postulata perferant,& qui cua
Opem requirant. Nota cum fiunt mala
Promptum est mederi, vulneri ignoro potest
Prodeffe nemo, mentis bie fensus mea est.
Ru. (440) Idcirco Reges jabdess pra’s
Audire cunctos ut veiene, cun.cas suren".
Or Armare turmas prodt is nou puam lutty
Regum est potestas ista, tu Ce ar inέe,
Ponantur arma, it import in i reus
(445) Quicunque bella Catare inui a menet.
Germania namque ista liertas noce",
Peritque ferro, iure qet po. 167 14:10 CIT,
Securiaru nulla tranquude via est,
Et mota juru arma contemnunt minas.
[fol. B2r]
(450) Ius ergo, magne Caesar, armorum tene.
Ru. Vim nempe semper sacra Maiestas tener.
Istam tenelo solus armorum arbiter.
Bru. Religio semper Regiam fulcit manum,
Stabilitque regnum. Regis officium novi est
(455) Curare sacra. Si vices magni gerunt
Reges Tonantis, fint py; exemplum Ducum
Populus sequetur. Ordo cum floret facer,
Cum sacra culiu templa divino sonant,
Idemque cunitos de Deo fensus ligat,
(460) Nec ficta turbat haerefis, nec est suos
Qui temnat atavos impij erroris reus,
Pax certa Regni est, & favet Regno Tonans.
Cura ergo sacra, Caesar. Ru. hoc votum est meum,
Ut christiano floreat risu fides,
(465) Religio patrum crescat, exemplo Ducum
Populus Tonantem mente non ficta colat.
Perire nunquam Rex potest, quifit pius.
Pietas profani (emper est fulcrum Status.
Fre. Curare plebem Regis efficium est quoque,
(470) Pars una Regni est, plebis & fiunt patres
Quicunque regnant. Onera ne miseram opprimani
Curare debes Caesar: auxilium pete.
Deglube nunquam, qi od potes molli pecus
Tondere dextra: dum nimis Reges premunt,
(475) Rebellionis exprimunt virus fera.
Euiscerare non lice:: tantum folet
Rex postulare, plebs potest quantum dare.
Ru. Sit illa nostra dignitas, populi pater,
[fol. B2v]
Curabo plebem; metiar quicquid petam
(480) Necessitare, metiatur plebs sum
Quod largietur opibus. Fre. En veniunt tuum
Qui iam requirunt, Caesar, affatum. Rud. sist,
Hic siste cunctos, liberum affatum dabo.


SCENA II
Bernardus Volckendorfius Legatus;
Fredericus Petricius Stiriorum Legatus,
Rudolphus Imperator.
Bernardus Volk.
COEli Monarcha, clara qui nutu quatit
(485) Liquidi astra mundi, faxit Imperium
Honore crescat. Rud. Quid petis? quae tua tum
Mandata gentis Ber. Austria implorat tuam
Exhausta dextram. Nobilem ferro plagam
Premit Bohemus, urbium ingentes tacent
(490) Passim ruina, caede non una nevem
Infert colonis; fit nocens qui for potens;
Profana vertit cunda, confarar, 4672,
Et dum libido flammeas y estat min 5,
Mensura rerum est. Per, onan Peru Domus,
(495) Madent cruore templa, nec quaruam el jacrum,
Nec est asylum; quod cupit stricto 0..: pat
Ferro Tyrannus. Nulla liberra 1444",
Opemque juris qui perse pla quam est rew.
Rogatur, instal amplius; fiant preca,
[fol. B3r]
(500) Ferro repellit; via, dom milesfurit,
Emenda pretio est, fancit hoc pretium furor.
Non covis aurum. Militi nemo est inops,
Et nemo dives militi est fevo faris.
Collucet igne regio, flim narum globos
(505) Et hinc & inde marcia infundit manus.
Iacent sepultae cinere vix parvo domus,
Et mixta domibus templa. Quid memorem neces 2
Hic nullus unâ morte prostratus per1;
Post fata mors est, (antus est ferri firor)
(510) Quique ense cecidis, mortuus debet mori.
Perimunt perempros. Rud. ille tam seva furie
Manu Bohemus: Ber, ille qui primam expulis
Contemptor aqrconagem, v pellex thoros
Pudore pulso regra in ploret Domus.
(515) Qui mox eandem (ne cu becrabies modum)
Ferro immerentem sustulit, 1 antum est nefas,
Miserere Caesar Austria; boc (olum potest,
Miserere, fari. Subdis qui fine tui
Aliqui supersint Rud. Magne Coelorum parens
(520) Qui fulminantes atheru rupts faces
Rubente vibras dexrera, pateris? vides?
Et ille vivi? fornice aurato domum
Caeli micantem testor, vlciscar. Sat est;
Quid tu? querelas nunquid apportas novas?
(525) Frid Pet. Justas querelas, Caesar;est idem omnin
Authore codem, dum furu ferro, dolor.
Styriam occupavit; cernere immissis licet
Crepitare flammis tecta, spumanti natant
[fol. B3v]
Cruore cuncta, Virgines, pavidum genus,
(530) Ante ora matrum miles infanus rapit,
Stuproque vinctassubijcit; duro fenex
Vinclo implicatustrahitur, obtrutu quatit
Quadrupedis alios ungula; hos pascens varat
Lento igne flamma, faxeo hi cumulo obruta
(535) Carent sepulchris, tota confufisiacet
Foedata patria mortibus;favittamen
Et miles ultra. Principes patriae viros,
Quibus pepercit ensis, in duras trabit
Miseros catenas. Caesar, ab Caesar tuae
(540) Miserere Styriae; vos quoque hic, Proceres, dolar
Aliquando tangat, ite vesano oluram
Regis furori, Styria vos supplex megat.
Ru. Vindicta tantum dura confi uderfielus,
Dabit ille paenas; ite curabo omnia.


SCENA III

Rudolphus & Principes.

Rudolphus.
(545) NOn hoc decebat. Vel meam lin quet meawwma
Regale fecerunt & frontis angista decus
Violabit hostu, velgraves panas dabis
Audax Boheme. Patrie tandemmed
Me miseret. Ille vincula, & mortesferox
(550) Impune spargat hostis, &favo obraat
Quacunque ferro, iungat & pontum olo,
Soloque caelum, misceat quicquid porcit,
Provinciarum viribus iunctiu rast,
Tamen ibo contra: Sum datus Patria pater,
[fol. B4r]
(555) Patriam tuebor. Vestra qua mens est Patres?
Mog. ciretur, adit, Caesarem agnoscat, sua
Deponat arma, milirem re voce: suum.
Sit hostis, istud si neget. Lud placet hoc quoque
Parere debet Caesari: si vlerafurit
(560) Sit hostis, hostem tu tuis armis preme.
Alb. Quisquis rebellat imperi est laesi reus
Arma ergo ponat, ventar, & Dominum colat.
Otto Ba. Mens uta nostra st imperi populos tui
Debes thers Caesar. ut veniat, iube;
(565) Si nolit, urge, coge Brun. Sic fieri placer,
Et si recuset, coge vel belio reum.
Fre. Ipfum hoc videtur, mitte qui Regem vocent
Et mox cohortes vadi que abducat suas,
Ru. Dum razio poscit, idque iam vobis sedet,
(570) I Gruno Prajul, evoca hic Regem; suis
Contentus oris degat, haudquaquam imperi
Invadat Urbes, Caesari ob equium, ut decet,
Mox ipse praestet, pareat, iurer, colat.
Frederice, perge Praesuli iunctus Comes.


SCENA IV.

Ottocarus, Milotas, Waldricus, Legat
Caesaris Bruno Episcopus, Fredericus
Burgravius.

Ottocarus.
(575) QUid est Milota? vincimus? num iam meas
Subiecta leges Austria accepit? ferox
[fol. B4v]
Adhucne Styrius agnina opponk jun?
Mil. Via facta ferro est, vicimus; capiunt iugans
Tuasque leges austrij, capiunt Styri.
(580) Pauca resistunt martiis Urbes locis;
Venient coacta. Ceu ruit rupa poli
De nube fulmen; flamma ceu densum nema
Populatur atrox, cuncta ceu vertit ruens
De monte torrens, fictuus javo impetu
(585) Adversa miles cuncta prostravit solo,
Urbes, Domos, Castella; nec campi gravi
Caruere bello, vicimus dum hostis timet.
Victoriarum mors fuit primus gradus,
Ignis secundus. Otto. Sic decet, terror gravis
(590) Plus saepè quam ferrum potest. Haec est via,
Quâ clara scandam sydera, & supero inferam
Trophaea coelo: jam meas debet manus
Timere Caesar, quodque concessit favor,
Deferre nobis. Mil. debet & supplex tuas
(595) Lauros vereri, victor imperium manu,
Fraenabis unâ; gloriae est magnae decus
Rapuisse ferro; meruit hic qui se facit,
Non fit Monarcha. Perge quà ferrum potens
Animique magni stimulat incensus calor.
Otto. (600) Nostris sub armis Teutones nostri tremant
Etiam necesse est. Wal. Magne Rex, si jam vacat,
Legatus eccum Caesaru. Ot. Veniat, vacat,
Hic siste coram, Caesaris jussa audiam.
Brun. Rex vive felix; annuat justis Tonans
(605) Tibi cuncta votu, lussa legatus tibi
[fol. B5r]
Haec pauca porto Caesaris. Caesar jubet,
Adsis, & ipsum Caesarem agnoscas tuum:
Styriam relinqua, Austria educas tuos,
Qui cuncta vertunt, milites; regni tui
(610) Ne excede fines, Cetarem electum proba,
In verba iura; quod decet, Dominum cole.
Mandata sunt haec; pace si certa cupis
Regnare, praesta solus obsequium negas;
Alij obtulerunt. Ot. Imperet Caesar suis.
(615) Istum ut Rudolf hum (vah pudor!) servum meum,
Istum ut Rudolphum Caesarem agnoscam meum?
Potius tonantes pontus irrores polos,
Sursumque truso pondere assurgat solum;
Nihil Rudolpho debeo. Bru. Sed Caesar est
Ot. (620) Sum Rex, & istud nomen aug estum mibi
Debebat orbis Bru. principes illum prius
Dixére cuncti Caesarem. Ot. errarunt, mem
Fuit iste quondam servus hoc illi caput,
Et istud illi Regium inclinem caput?
(625) Et istud illi verticis ponam decus?
Seruire non est Regis. O potius micans
Rumpatur Aether, deneger mundo diem,
Damnet tenebris Phaebus aeternis solum,
Semper Bohemus foeda detrectat nuga.
Bru. (630) Non ule eruit Caesarem augustum colens
Qui sponte cedit. Otto. cedere ut possem meo
Rex ipse feruor Bru. fuerit hoc quondam, abstulit
Fortuna nomen, Orbu est primum caput,
Caputque Regum. O., non meum est, nunquam med
[fol. B5v]
(635) Mens servitutis nescia est; servos regat,
Timidis superbum vilis imponat iugum.
Colat ipse Reges. Bru arrogans nunquam tumon
Iubat Monarchas, imperu baud raro levi
Cadunt superbi, nulla fortuna est fides.
Fre. (640) At cede Styria, & Austria, & Carinthik.
Tuus inde cedat miles, imperio suas
Restitue terras. Ot. Occupat quidquid meus
Per arma miles, hoc meum est: si sus peru,
Styriamque dotis & austriam iure occupo,
(645) At empta mihi Carinthra est Frid. Praesens proba
Te siste Regem Caesari. Ot. haud Regem decet.
Fred.*Te coget ipse. Ot. coger? O nunquam malā
Innectet ipse vincula, aternum fumus
Genus Bohemi Martu, heroum genus.
(650) Umbras parentum, sanguinemque & inclytos
Testabor ausus. semper invictas manus
Tulimus Bohemi. Fred. Si sapis, pacem gravi
Praepone bello, Ot. praeferam pacem meis
Terris quietus si fruar: quicquid mihi
(655) Per arma partum est, afferam. Fre. bello nihil
Afferere licuit; quicquid est Caesar suis
Reposcet armis; empta quae forsan putas,
Sunt rapta, vendi. Caesaris jussu fine
Nec fas, nec equum est; Imperi non sunt tibè
(660) Ignota iura, Marte quae Caesar suo
Debet tueri. Contumax & Rex manum,
Et arma tollis, Caesaris fulmen pati
Cogeris. Ot. inster, fuiminet, caelum solo,
Solumque coelo misceat, discet meis
[fol. B6r]
(665) Parere bellis. Arma vibramus viri,
Nec tela nostra molliter tractant manus.
Non ira felix semper est, nec sunt mine.
Melioribus parere dum Caesar potest,
Non iura dicat. Iste notus est fatis,
(670) Procax Rudolphus, vile non clará genus
E stirpe, saevus, arrogans, nimum truci
Animo superbus. Fre. laedere haud verbis decetn
Primum Monarcham; laesus ulcisci potest.
Potius tumentis impetum mentu rege,
(675) Iratus haud unquam sapit. Sero voles
Tacuisse forsan. Ot. ite, quae dixi impio
Renunciate Caesari, ius est meis
Constans in armis, afferam quicquid mihi
Hoc ense partum est; imperet quibus volet,
(680) Nunquam Bohemjs. Bru. sit fatis, disces tuo
Parere damno Caesari: tu Rex vale.


SCENA V.

Ottocarus, Kunegundis, Bernardus Seccoviensis Episcopus, Venceslaus, Milotas, Waldricus, Senex.

Ottocarus.
O cor! tibine vincula, & foedum iugum
Vilis Rudolphus ingerat? tibi imperet?
Hac impiato colla supponat pedi?
(685) Iam iam resurgens bullet in venis calor,
Et flamma nostras devorat crescens fibras.
Imbellis iste non erit mentis vigor,
[fol. B6v]
Erumpet ibit totus in flammas calor.
Aut Rex Bohemus non ero, aut fractus mea
(690) Rudolphus arma sentiet. Perge ab manus,
Sequere impotentis concitas mentis minas,
Exequere ferro quod volo: ferrum hoc meas
Intret medullas, Sanguinem aut foedum hauris,
Vilis Rudolphi, Ku. Sic places ô sic places!
(695) Generosus iste sic placer Regis vigor:
Regere remoto Teutones servo graves
Spes una restat. Ot. hoc volo; Imperium meis
Debetur armis, non mihi languet manus,
Nec sanguis istud corpus imbellu movet.
Ku. (700) Sic te marite Caesarem amplectar licet,
Magnumque Regem. Sen. Caesarem fingas licet,
Regem videbis perditum. Ot. non est meum
Servire cuiquam: tendimus quo nos vocat
Fatale ferrum. Sen. Sed tibi fatum adferet
(705) Fatale ferrum. Ku. laudis hic seges novae
Tibi vasta surgit, langueat ne mens, cave.
Virile non est premere surgentem impetum.
In te resurge, dignus imperio est calor,
Cum se tuetur. Iste te tantum minis
(710) Terret Rudolphus Ot. non minae Regem movent,
Cum fulminandum dextera hoc ferrum rotat,
Fortuna nostra est Ven. illa semper favet
Fortuna nulli. Ot. Nate, cum virtas regit,
Animosa dextram, non habet casus locum.
Ven. (715) Quo plus favoris addit, boc ipsa est magis
Timenda novis. Ot. non regit, regitur manu
[fol. B7r]
Fortuna Regum. Ven. Saepe sed Reges premit,
Et saepe fracti concidunt bello Duces.
Discreta virtus dum timet tuto est loco.
Ot. (720) Ne metue, Nate, patris hoc ferrum tibi
Decus supremum pariet, & certum dabit
Quicquid relinquam. Ku. tu tui sanguis patris
Animo paternam Nate vitutem indue.
*Servire noli, natus ad regnum venis.
(725) *Ot. Quod restat, euge, principes, Praesul, sacros
*Adibis omnes, Caesarem temnes novum.
*Decus reposces hoc mihi. Ber. Si Rex jubes
*Legatus ibo; quod cupis, novi probe,
Novi & Rudolphum. Tu doce quicquid voles.
Ot. (730) Docebo, dicam jussa, Legatus feres.
At tu Milota, dirige armorum impetum,
Nec arma cessent. Mil. Excubat semper tuus
Ad arma miles. Ot. Vastet, incendat, necet.
Mil. Vim ferre nostri nemo jam belli potest.
Ot. (735) Waldrice, populum tu tuis curis rege.
Wal. Amat favetque populus & Regem colit;
Optat videre Caesarem. Ot. Faveat mihi,
*Etiam videbit. Nunc eundum est. Tu Tonans
*Tandem labori laetus aspira meo.
(740) *Sen. Iuvare scelera non solet Regum Tonans.
Premit superbos, impios iustus necat.
[fol. B7v]

CHORUS
Militum Bohemicorum.

REgum maxima gloria est,
Bello quaerere gloriam.
Virtus desidis otij
(745) Nescit strenua ferias.
Semper tendit in ardua,
Et se proripit in nova
Famae nomina splendidae.
Haec ars certa regentium
(750) Cunctas fulmine martio,
Urbes subdere quas volunt.
Nullos dat titulos quies,
Armis gloria Principum
Astris se inferit, & suo
(755) Signat saecula nomine.
Solos posteritas colit,
Quos Mars reddidin horridos.
Sic vis bellica Caesares
Terris extulit omnibus
(760) Quorum martia posteris
Aetas nomina tradidit.
Noster regna Bohemica
Fraenans Rex, animo potens,
clarus militiae artibus
(765) Nunquam torpidus otio,
Famam iam sibi praeparat,
[fol. B8r]
Dum non cedere Caesari
Gestit, sortis & arduae
Tentat fata sequentia.
(770) Solum Regibus est grave,
Cultum ferre minoribus,
Si quandoque necessitas
Clavis saeva adamantinis
Cogit subdere militem.
(775) Vilis semper habendus est
Quise subijcit alteri.
Virtus clara timet iugum,
Semper libera se asserit,
Crescunt regna petentibus,
(780) Cum vim dextera promovet;
Audax qui premit alterum
Regno dignus & altero est.
Haec sunt iura regentium
Nullum ius sibi dicere.
(785) Nullum ius alijs dare,
Ferro qui rapit omnia
Rex est maximus omnium.
Tali principe milites
Gaudent arma resumere;
(790) Qui regnat nimium bonus
Regi praeda fit alteri
Haec est ars hodie Ducum,
Fictis fallere fraudibus,
Cum sese probatas potest
(795) Veris tollere laudibus.
[fol. B8v]
Cuius gloria queritur,
Saevo Marre vel artibus.
At nos ibimus, ibimus,
Nostris pervia dexteris
(800) Surgens sors facit omnia.
Victo Caesare vincere
Nostri est gloria Principis.
Continue

ACTUS TERTIUS
SCENA I

Rudolphus Imp cum Principibus, Bruno & Fredericus Legati ad Ottocarum.

Rudolphus.
CUm certa non est subditi populi salus,
Laus nulla tunc est, nulla regnantis quies.
(805) In hoc vocamur, plebis ut per nos salus
Sit ceria noctiae. Subditus quando gemit
Periclitatur Rector, iratum decet
Vitare vulgus; lachrymae vulgi solent
Nam par urite Regis exitum sui.
(810) Parum est querelas scire, ni detur grani
Medicina morbo, Solus imperto est wolenn
Bohemus, ille dum ferá turbat manu
Vicina quaque, gentis exitum suae
Procurat amens, & meum arvat decem.
[fol. C1r]
(815) Monere placuit, iuris haec nostri est via;
Monuus recusat? arma tentemus licet,
Namque arma spretis iusta succedunt minis.
Legate praesul, quod refers, primum refer.
Veniet Bohemus? arma deponet? meas
(820) Mihi reddet urbes? hoc meum agnoscet decus
Bru. Tuum Bohemus impio vultu decus
Contemnit audax, mente vesana furit,
Opprobria tantum ructat, irato scelus
Vomit ore praeceps, turbido assaltu tuam
(825) Et dignitatem lacerat, & famam obruit.
Quis iste Caesar? inquit, aut Reges colat
Se digniores, aut manu Regum cadat.
Nescit Rudolphum; si sciat, servum vocat,
Servire servo non cupit. Tantus furor
(830) Exagitat animum, nulla turbata est quies
Serena mentis. Sacra Maiestas tua
Ridetur illis subdere excelsum caput
Et te fateri Caesarem haud unquam volet.
Tibi minatur; impotens nescit tumor
(835) Ratione flecti. Ru. Caesarem ut quenquam suum
Temnat superbus? temnat imperij minas?
Dirum, execrandum facinus? audacem premi
Istum necesse est spiritum; imperii volo
Relinquat Urbes. Fre. Potius innabunt polo
(840) Marina ponti monstra, vel tellus suum
Relinquet, inquit, pondus: armorum sibi
Quicquid paravit fulmine, aut raptum tenet,
Tenebit, ense iura metitur suo.
[fol. C1v]
Vel emptionis iure, vel doris tenet
(845) Styriam, Carinthiam, Austriam reliqua asserit
Sibi ense cuncta. Ru. Testor astrorum faces,
Per stemma iuro capitis, & sceptrum imperi,
Luet ense, quicquid ense molitur suo.
Fre. Ad arma rotus protolat, belli minas
(850) Vultu minaci recipit, & reddit minas.
Cursu insolescit prospero, & nimiam suis
Confidit arms. Ru. Arma non semper reos
Satis tuentur, sola nec belli refert
Fortuna palmam, purpuram hanc, & hoc mihi
(855) Per arma sceptrum rapiet, aut sceptrum colet.
Quae vestra mens est principes? Mog bestë imperi,
Iudico Bohemum; qué pores, Caesar, MANU
compelle Regem, lasa masesta tua est.
Qui colere sceptrum non cupit ferrum sndust.
(860) Lu Est bestsu, hostem Principestecum tus
Bello infequemur, debet imperio capur,
Caput rebells imperi qui non colit.
Alber. Est hostis, arma dum litet sa botemparas
Ot. Ba. Est bostu, silum dva peres besto preme.
Bru. (865) Est hostis, & rebellis, en paris occidat.
Fre. Est hostis, vlera ne moras. Cejar, trabe.
Ru. Sit hostis ergo, qui pati imperium nequat,
Infidus arma sentiat. Nil tam moror,
Ibo, & rebellem, dum fave. cauta Tonans,
(870) Per arma cogam. Mundos exemplum petit,
Dabo, & feveras posteri paenas (cient
Luisse Regem. Sanciamcerta nova
[fol. C2r]
Documenta fidei, Caesarem ne quis suum
Contemnat audax, arma ne in Dominumfera:
(875) Ludovice, vires coge Praefectus meas.
Iam iam citatam miles expediat viam;
Educ cohortes; Austriam & Styriam tuis
Inuade turmis, ipse cum turmis ero.
Mens ista nostra est, vel gravi bello impium
(880) Punire Regem, vel mori. Faveat Tonans,
Et hanc fecundo dirigat cursu manum.
Vos ferre, proceres, qua licet, bellis opem,
Quicquid necesfe est sedulâ curá ocyus
Parate cuncti. Nulla iam reslet mora,
(885) Nunc est eundum. Lud. militem educam tuum.
Nimsum est scelestus quisquis in dominum ruit.
Fre. En Praesul ad te, Caesar, audiri petit.
Ru. Proferre longas non mihi mens est moras.
Tamen audiatur. Fre. Praesulem hic sistam tibi.


SCENA II.

Bernardus Seccoviensis Episcopus, Rudolphus, Principes.
Bernardus.

(890) Regis Bohems, Principes, si fas loqui est,
Legatus adsum, causa consilij est nova,
At parva vocis vis mea est. Utinam meo
Sederet ore suada facundo ciens
Suaves diferti pectoris voces sono.
(895) Res hac potentis quarit eloquij modum,
Nos hoc caremus; vestra defectum ivuent
[fol. C2v]
Iudicia lingua. Caesarem cum det Tonans,
Summumque nosiri donet impery capur,
-Humana tum vox Caesarem edien novum,
(900) Quem iuncta certi vota consily creant.
Sit ille prudens, publicum poscst bonum;
Sit bellicofus, hostium vis imminens,
Etiam requirit; fit porens, parua volunt,
Quavixsupersunt imperl viresfacri;
(905) Sit Christiana legis assertor bonus,
Fidesperoptat. Una non unumfacit
Virtus Monarcham, pectore includat suo,
Opus est probatum quicquid exornat Ducem.
An iste talu?teste sam caelo loquar,
(910) Errore factus Caesar imperium occupat.
Nihil hic retexo, Caesarem fecit fanor,
Non nota virtus. Ille quem Aringit fure
Censura jedu, qui fera inuafor manu
Sacros coegit obsequi Patres pbi,
(915) Qui territatis imprus ferri minis
Aliena rapuit iura, qui miseros ingo
Premit impotents subditos, Urlis probrum,
Germaniaque faeda totius lues,
Regnabit, imperabu? augustumferet
(920) Sine iure nomeut lura nam nonjunt fatis
Seruata vobis,&fidem bic vestram Tonans,
Proceres, requirit, more ne nullo regar,
Quem nullus ordo Caesaremfecit sacru며,
Nempe execratus accipit sceptrum Comes
(925) Abexecrats. Ru. Caesarem non me prola?
[fol. C3r]
Ber. Quem ius repellit, improbo; nec te tui
Mores tuentur, nec sacra leges iu sant.
Age cede, quando iuris a quati rigor
Sceptrum reposcit, dignior sceptrum occup- t
(930) Quem iura poscunt, ordo quem ad sacrum vocat
Divdema iustus. Exue imperio capur,
Quod fulminandum rector athereus petit.
Lud. Et hunc feremus, Principes? istud caput,
Os istud effrane, impudens, mendax, atrox,
(935) Quod dignitatis non movet sacra i bar,
Patiemur? agedum, Caesar, excusa manum,
Istud cruore purpuret ferrum (uo,
lusta ira nostra est. Ru, coprime & ferru & mant
Oblitus ipse dum fui est, paenas dabit.
Lu. (940) Hoc ense panas foluat, & vitam vomat.
Ru. Ne tange ferro Praesulem. Lu.pro te est furor
Quicunque iustus, ordinem nostrum, & tuum
Hic impudenti lasit imperium fono,
Cadat ense lesi victima imperij. Ber. cadat
(945) Legatus ensc? libera est hac vox mea
Et iussa Regis liber expono mei.
Ru. Injuriosus esse non debes tuo
Pro Rege Praesul: proripe actutum hinc pedem,
Etiam nocebit ista libertas tibi.
(950) Abscede; Rex me Caesarem agnoscetsuum,
Aut purpurabit Casaris ferri m sui.
Mog. Age perge Caesar; crescet bac quantum lues
Si non repellas? Sterile nam nunquam folet
Scelus esse, lato semper eventufarit.
[fol. C3v]
Alb. (955) Hoc fas fit illi, perfidis quid non licet?
Quando est inultum, semper actresest jeϊκό
Ot. Ba. Vel esse Caesar non potes, vel est rus
Rex puniendus. Bru. Parturit quando mate
Antiqua culpam culpa; rescindas licet.
Fre. (960) Rescinde, ferrum culpa tum debet pati
Matura quando est. Lu. quisquis in te fit nocens
Delinquit in nos, lege nam nostráregu.
Elegimus, probavimus. Ru. ne sit mera,
Eamus ergo, authore pugnandum est Des.


SCENA III.

Albertus Hasburgicus, Rudolphus, Ludovicus Palatinus.
Albertus.
(965) PErmitte Caesar & pater, msles patris
Sub te merebor, Caesarem narusje quar.
Etiam sub isto pectore invite lavent
Virtutis ignes. Ru. gloria za tu ebrius
Plus posse gestis forte quam fili, potes.
Alb. (970) Maturus in me servor cil, Caesar, proba,
Grave esse nato cum paire baad venam poicit.
Ru. Inolita sape bella feruorem smpecк
Primo repellunt, arma ivueniles 8 ANLE
Subito fatigant.Alb. Non leves ha sunt manus,
(975) Par dextra cordi est, esse vir nouăam juco,
Virile pectus attamen robur monet.
In me paternus sanguis est, patrem hic vides
Tuumque numen. Ru. Nate tibi qua hostis est?
[fol. C4r]
Alb. Qui patris hostis. Quem pater bello petit
(980) Arcere Natus debet. Ru. Hic peccat calor;
Periculorum Nate quam bellum est ferax?
Alb. Periculum pro patre nullum fiu grave.
Ru. Mors pro triumpho saepe sperato venit.
Alb. Eriam triumpbus fit mihi pro te mori.
Lu. (985) Generose Princceps, mente iam patrem gerin
Et vincis annos, magna te erectum tenet
Moles ivuenta, pectus imperium petit,
Hoc tale nostrum; fata, ni fa’lor, dabunt.
Admitte Caesar mili.em, bello afferet
(990) Hic natus o ven. Ru. Sequere me, fili, patrem,
Miles parens, Cejaru miles simul.
Alb.Haec nostra laus est Caesarem & patrem sequi.


SCENA IV.

Senex, Nuntius.

Senex.

PRasaga semper mihi cladis fuit. mens
Ut nube fractâ fulmen extinctum cadit
(995) Premitque se e; ic furor quando furit,
Sese lacessit impetu, & sese opprimit.
Ruat Bohemus, corruet; bellum urgeat.
Bello peribit, caca mortales agune
Consilis mentes Vincere baud unquam foler
(1000) Nimium superbo corde bella’or tumens.
At heu, quis ist:? pallido vultu timet,
Et ominofo lentus imedit gradu.
[fol. C4v]
Nun. Actum est, perire resta,& restat nibil,
Fortuna Regem falta desept.Sen. quid est?
(1005) Qua bella narra Nun bella que claudinmalo
Fortuna fine, Caesaru cuncta occupant
Bello cohortes.Sen. pugna qua tandem fuit?
Nun. Qua pugna nulla, deferunt Regem Austrij
Styrij relinquant, Urbium nulla estfides;
(1010) Armis Rudolphi terrrain partes eunt.
lam cuncta miles obtine’, Caesar regit.
Sen Potentiorem fic¡olent urbesfequi.
Rara efi, ruinam qua pair exopter, fides,
Vbi Rex Bohemus? Nun, aufugit, nec se satio
(1015) Armis tuetur, prafidia querit nova.
Ibiffe, Tulna, & Austria magna caput
Vienna muru Casarem aduir; ии.
Sen. Infida fic forsfallet, & rustam Tonans
Benigniore promovet causam mang.
(1020) Aliud fequetur, clade non vuae suum
Fortuna fistit impetum. Sape aargest
Opprobria bello, nec fars vince est semel.
En ipse, casus noscit indignans suos.


SCENA V.

Ottocarus, Milotas, Bruno Episcopus, Senex.

Ottocarus.
INfida sors! imbelle Numen! ut meos
[fol. C5r]
(1025) Turbas labores! deficu memu vigor,
Et tristis intus enecat pectu pavor.
Secumque luctans anima non sese videt.
O sors acerba! O Urbium fallax fides!
Sen. Timore capta non diu servant fidem.
Ot. (1030) Sic arma temnunt nostra? Se. Dux nunquam diu
Saevus triumpha. Ot. Sic meas horrent manu.?
Sen. Retinere tristu horror haud urbes solet.
Excutere tentat, qui timet, semper iugum.
Ot. Et me relinquum? Se. sic suum Dominum volunt
Ot. (1035) O anime, quid nunc> vinceris> non spes tibi
lam restat ulla? perge fortunam opprime,
Adversa nostros clade qi ae turbat dies.
Sortem & Rudolphum vice; non omnis mihi est
Extinctus ardor, ensis hic, & haec manus
(1040) Sitiunt cruorem. Mil. restar hoc tantum tibi.
Congredere bello, provoca, adnerja manus
Jungant cohortes, mar e qui pugnam instruit,
Sortem lacessit, fortis & victor fu
Audax triumphat; pralio melius geri
(1045) Rex, bella, crede; marte’nam qui urbes capit,
Et marte perdu: Urbium nulla est fides.
Veniunt, recedunt, unusexpugnat tumor,
Secreta semper odia victorem manent.
Pugna una jape conficit bellum grave.
Ot. (1050) Fiat, Milora; perge, pugnemus, meas
Iterum phalanges tungeMil. non deest tuis
Animus maniplis, certa (pes victoria est,
Cum magnus ardor militum erexit manus.
At ecce praful. Bru. nuntium pacis vides,
[fol. C5v]
(1055) Consilia si Rex nostra tam gestis sequi.
Ot. Abi hinc, Rudolpho perferas pacem tuo
Ut ille pacem donet? hinc, si vult, petat.
Hoc ense pacem sanciam; nec me decet
Pacem precari. Bru. qui tuis rebus favent,
(1060) Consilia pacis suggerunt; sudi modum
Ot. Abi hinc, recede. vah pudor! pacem sequi
Post bella cogar? subdere hoc ferrum, & manum?
O sors! perite cuncta si debent mihi,
Etiam hoc revelle clade non visâ caput.
(1065) Pacem Bohemus non petit, mortem arpetit
Cum saeva sors est. Sortis ô fallax fides!
O perfidae urbes! & meas bello tenet
Urbes Rudolphus? Austriam eripuit mihi?
Etiam Bohemos perdere, aut raptas ratum est
(1070) Retinere & urbes & plagas. Bru. Si Rex sapis,
Consilia nunquam sperne, Fortunam tuo
Non ense flectis, nec tibi favet Tonans,
Uno ecce Caesar impetu victor ruit,
Te urbes relinquunt; longius serpet malum,
(1075) Et forte regnum proteges aegre tuum.
Quo tunc abibis? nemo Rex pacem bonus
Unquam repellit, lege cum iustâ licet
Servare Regnum. Decipit multos calor
Animi impotentis, is sapit sibi qui sapit.
Ot. (1080) Caedam ut Rudolpho? Bru Caesari cedes tui,
Quicumque Caesar Teutonum imperius reget,
Armis reposcet abtulit quicquid furor.
Esto, Rudolphus si. tuâ victus manu,
[fol. C6r]
Succedet alius Caesar, atque hostis tibi.
(1085) Parere tandem convenit. Ot. tu da modum.
Bru. Absiste bello, Pacis ex aequo pete
Utrimque leges, Principum arbitrio tuam
Committe causam, Ot. Vade, tu curam hanc cape;
Ludovicus, istud quicquid ex aequo esi, Comes
(1090) Virimque statuar. Bru. Caesarem accedas licet.
Ot. Veniam, potestas fiat, & detur fides.


SCENA VI.

Ottocarus, Venceslaus, Senex.

Ottocarus.
NEcesitati subiacent Reges
Fortuna magnos quo cupit Reges trahit.
Molimur arma, at illa conatum ivuat,
(1095) Vel saeva turbat: Ven. Genitor, in pacem tuis
Incumbe votis. Sen. Nemo fortuna imperat.
Ot. Tua causa fero me patrem, fili, movet,
Non ardor animi; pectus hoc turbat pudor,
Necessitatem vincere at pudor nequit.
Sen. (1100) Quod est honestum, facere pérmittir pudor.
Seruire oportet tempori. Ven. Satis est tuum
Seruare regnumGenitor. Ot. at regno vspiam
Vix dignus uno est, alterum qui armis nequic
Parare regnum. Se. qui suum ivflae potest
(1105) Franare regnum lege rex est maximus.
Non terraRegem, regimen at inustum facit.
[fol. C6v]
Quicunque fines imperI profert sui,
Auget labores; sola regnantem impedit
Regni cupido, Ven. te colat, Genitor, tuus
(1110) Regem Bohemus.Or, nescio an fils faris
Tibi fit Bohenius: obsequi tempus iubet
Necessitati. Sen. pace fac parta regas.


SCENA VII.

Rudolphus, Bruno, Ludovicus Palatinus,
Principes alij, Ottocarus.

Rudolphus.
ACcerse Regem Praesul, ex aequo datas
Audire leges fas fir. aque fdiasttaasm tibi,
(1115) Securitatem publica prestas fide?
Ru. Securus adfit, publicam prasto fidem.
Decet Monarchas, qua licet, pacem sequi,
Haec prima Regum cura, Te testor Tonans,
Necessitas hac arma, non sumpit furor,
(1120) Regni aut cupido; cogit imperij salus,
Non mea voluntas. Lud. Nos tibi authores sumus,
Ut tu rebelles arma distringas tua.
Aeternus ille qui polos Rector quatit,
Iustasque Regum promovet causas favens,
(1125) Addet triumphos. Interim cum Rex erit
Hic praesto Caesar, arbiter dum me cupit,
Jubesque, leges pacis eternae feram.
En ipse Ru. t’os hunc igitur occursu Duces
Excipite vestro. Lud. perge, & occurram prior.
Ot. (1130) Tuam secutus, Caesar hic adsum fidem
[fol. C7r]
Consilia pacis, quam tus suadent, sequor,
Et arma pono. Testis est Aether mihi,
Nifi causa fallit iusta, nondum fum тeш.
Commovit ira pectus, at nunquam fuit
(1135) Invictus ardor, Legibus certam tuis
Jube esse pacem. Rud. si voles certam dabo,
Pax ista fumma est, quando concordi Duces
Casarque mente publicum curant bonum.
Agamus istud; interim leges tibi
(1140) Figentur aliqua. Lu. Dum arbitrum me Rex cupis
En pacis istas proferam leges tibi.
Caesar probaust, Principes cuncti probant.
Styrla, Carinthia, austria cedes modo,
Vicina, bello qua tenes, linques loca,
(1145) Ablata reddes Hungaris, alijs sua,
Morauram, Bohemiamque Caesaris
In verba iurans, more maiorum tamen,
Capies ab illo, & iure lestum Caesarem
Ultro probabis, obsides reddes suis,
(1150) Utrimque abibunt lege captivi pari.
Ot. Prastabo cuncta, fit tua, cafar, tamen
Benignitatis, impedit dum me pudor
Ut in remoto, dum licet, iurem loco;
Videre nequeant milites, cernant Duces.
Ru. (1155) Fas sit; paretur ilicet tentorium.
Utrimque miles adstet, illic sit tuus,
Hic noster, intus Principes mecum viri.
Mog. Sit ergo faustum, pacis optata dies
Illuxit, isto rursus imperium modo
[fol. C7v]
(1160) Decus resumet pristinum. Alb. felix dies,
Quo pace finem prosperâ bellum capit.
Ot. Sic gratulari Caesari & Regi licet,
Concors voluntas principum populi est salus.
Ot. Intremus, isto verba iurabis loco.
Iuramentum Ottocari Regis.
(1165) Styriâ, Carinthiâ, Austriâ cedo tibi.
Vicina, belloque teneo, linquo loca.
Captos remitto, & obsides reddo datos.
Cadit Tentorium.
At ista que fraus?publico ut iurem loco?
Ru. Fraus ista nulla est, error est, iura tamen
Ot. (1170) Te iure lectum Caesarem agnosco meum,
In verba iuro, & debitam iuro fidem.
Sit testis Aether, & iuvet sic me Tonans.
Ru. Signo hoc clienti do tibi Bohemiam.
Isto Moraviam cliens signo cape.
(1175) Nunc te clientem Caesar amplector meum.
Prin. Sic Vive Caesar, sic cliens felix age.


CHORUS.

Virginum Bohemicarum.

VIvat honorato Caesar Germanus in oltro,
Vivat Germami Caesar bonoru honor.
Vivat Bohemi Rex soli,
(1180) Vivant Bohemi milites.
Nunc pax parta laberibim,
[fol. C8r]
Nunc pax reddita subditis,
Nunc laeta consurgit dies,
Nunc lapsa ab alio faustitas.
(1185) Sic caeca timent pectora saepe,
Ubi nulla tamen formido necis.
Igitur lachrymas claudite focia,
Tempora nobu lata reásbunt.
Coeunt Reges, faedera iungunt,
(1190) Dominumque cliens pronus adorat.
Vivat honoraro Caesar Germanus in os.
Vivat Bohemi Rex soli.
Non iam strepitus pernolat aures,
Turbine non iam tela minaci,
(1195) Strident, ponunt ara caterua,
Nec Jensa micant agmina turmis.
Rursus laeta dies adest,
Et soles melius nitent.
Felicitas mortalium est,
(1200) Cum pace iunguntur Duces;
Tunc rusticorum plebs ovar,
Tunc culta tellus germinat;
Tunc Regna beat praedives opum
Pleno semper copia cornu,
(1205) Et sua visunt oppida Reges.
Vivat honoraro Caesar Germanus in ostre
Vivat Behemi Rex soli.
Templa divino recreata cultu,
Iam pia plebis capient honores.
(1210) Curia patres placida querelas
[fol. C8v]
Mente component, & erit iuventus
Inclyto morum renovata cultu.
Ite nunc soles meliore vultu,
Vota nam surgunt meliora nobis,
(1215) Libera current pecudes per agros,
Milites nemo rigidos timebit;
Milites ludent simul coloni,
O sancta pax tu nos bea;
Sit longa per te iam quies;
(1220) Timore nos crebro leva,
Dum bella nos turbam fera.
Vivat honorato Caesar Germanus in ostro,
Vivat Bohemi sex foli.
Continue

ACTUS QUARTUS

SCENA 1.

Kunegundis.

ITerum resurgunt mentis attonitae metus,
(1225) Et longa sese turba curarum ingeris.
Cor inquierocurbine afflictum gemit,
Tremuntque sensus singuli At ponum velut
Nunc surgit unis conctros fluctus vomens,
Nunc premuur ictu fluctuan praeceps grauz
(1230) Sic inquieta voluor, a que inter metus
Sperans tremensque pendeo. Vereor tuos
Fortuna casus, laeta dum misces malis
[fol. D1r]
Nostramque dubijs casibus vitam trahis,
Inter timores vivimus. Forsan meus
(1235) Iam Rex maritus caesarem oppressit manus
Rubuêre campi, concidit rapto impotens
Ferro Rudolphus, & novos victor parat
Miles triumphos. O Tonans, si istud mihi
Donas benignus gaudium, & tanto virum
(1240) Honore cumulas, veniat, amplexum ferat,
Istas in ulnas irruat, victor meis
Incumbat humeris, oscula, & mille oscula
Rapiat triumphans. Caesarem amplecti iuvat
Si sit maritus. Forte decipior tamen,
(1245) Nam vita tantum fortis ambigua rota est.
Quid si meorum fluxit in campos cruor?
Quid si peremptus bausit hostili manu
Ferrum maritus? cordis bic nostri timor
Suspectus inde est; damna praesagit timor
(1250) Ventura semper; visa nocturna tremo
Omnia quietis; dubius irrepit sopor,
Et clausa lachrymis lumina exundant novis
Quacunque sole surgit exorto dies
Suspecta surgit; timeo vix sperans diem.
(1255) Quaecunque bigis vecta vox prodit suis,
Suspecta prodit; spero, sed noctem horreo
Hae sunt ruentes saeculi nostri vices.
Haec qua Monarchas turba curarum necati
At heu, quis iste? motus est in me cruor.


[fol. D1v]

SCENA II.

Miles, Kunegundis, Senex.

Miles.
(1260) NUnquam hoc putabam; posse quis fieri neget,
Ut unda flammas pajcar, vegelidu rapas
lungatur undisflamma? iam noctem dies,
Iam nox diurnum nigraproducat subar.
Ku. Quid est? quid isto conscius faru sono?
(1265) Miles Quod rêre nunquam Ku. fare, lento enecas
Animum timore; Rex ubi est? coniux ubi est?
Se. Nescireforfan expedir; quicquid fores
Moxscire nolles Ku, fare, ju pensam tenes.
Mi. Redit buc ab armis.Ku. Vitor an viam redu?
(1270) Miles Reginafari nequeo, quod fari iubes,
pax paria bello est, Ku parra pax? Se.fir hoc fatwi
Hoc quicquid vlera est, scire forfan non voles.
Ku. Agefare dubys quicquid bu verbis tegis,
Simulare neli. Mil Caesaris dono tuns
(1275) Pacem maritus obtinet; nulla amplius
Iam bella restant. Ku. Caesaris dono meus
Pacem maritus obtinet? vah, vah, pudor!
Pacemne dono Caesaru? Vil. Sic est, ratum est.
Supplex petivit, Caesar adiect modum.
Ku. (1280) Supplex petiuste Miles genua complexus fuit,
In verba iurans Caesaris Ku, pró prò nefail
Et genua complexusfun? Nunc nuNE NINE
Exhaustus athlas soleferuenti estuet;
Nunc terra pisces, nunc mare educat feras.
[fol. D2r]
(1285) Et genua complexus fuit? Miles vidi ipsemet,
Posito legebat verba prostratus genu.
Calar (edebat, Principes circum viri,
Utrimque stabant milites Ku. O qui Tonans
Humana volus fata, (i quisquam est tamen
(1290) Humana voluens fata) tu tantum nefas,
Et cernu & pateris, & audis, & faves?
Et paffus istud miles? Mi. infremuit gravi
Commotus ira, corda constrinxit pudor,
Et arma mota dubia vibrarunt manus.
Ku. (1295) Quid Rex? quid ipse? Mi. nescio, totum stupor
Ligabat animum, cuncta perfecit tamen.
Ku. Et nostra nó est Austria? Mi. Hac cessit Ku. neque
Carinthia est, nec Styrta nostra? Mi. Caesari
Utramque cessit. Ku o Deus! Bohemia
(1300) Nec forte nostra est. Mi. Casaris dono tenet,
Moraviamque; factus imperij est cliens.
Sc. Nempe hoc decebat, impery est certus cliens
Quicunque terra Teutonum partem tenet.
Ku. Cliens Rudolphi? Rex fui ferui clienst
(1305) Et istud aufus? istud oblitus suae
Genris peregit? pugna qua tandem fuit?
Age, fare. Mi. Nulla; Ku. nulla? cessit Caesari?
Ignauw arma forsan abiecit sua?
ubi ille tantus cordis inuicti vigor?
(1310) Vbi manus ardens? pectus indomitum? vigor
Animi impotentis? ira non vllâ fatis
Satianda morte? O strenuum verbis Ducem,
Armis fugacem! foeminam an virum putem?
[fol. D2v]
Quicunque nulla vincitur pugnâ, minùs
(1315) Quam mulier est. Sen. ratione qui victu bend,
Submittit arma, mulier esse non potest.
Ku. Istud virile est? cedere, & nullam pati
Per arma cladem? Se. cedere est fortis viri,
Cum certa turmis imminet clades novis.
Ku. (1320) Eat, Bohemis nuntium mittet suis,
Sceptrum relinquat, referat huc nunquam pedem,
Qui languidam devictus ostendit manum.
Se. Qui aliena perdit, ipse nil perdit fibes
Tum forte dubia cunctâ fortunae obracent,
(1325) Retinere praestat aliquid; est cacus furor
Periclitari cuncta cum magnam queas
Seruare partem. Sed tamen tam Rex venit,
Dabit tumultus mulier, & vincet virum.


SCENA III.

Ottocarus, Milotas, Kunegundis, Senex.

Ottocarus.
APpulimus ergo. Tu Milota, qua potes
(1330) Dispone turmas, fac per urbes hic meus
Miles quiescat. Mil. Occupabo qua licet
Pagos & urbes, ut quiescet hic tuus
Miles necesse est. Iura cum voles dabis,
Iterum reducam. Cerno Reginam, gemit,
(1335) Inusitatus occupat tristem dolor.
Ot. Regina, reducem coniugem cernis tuam,
[fol. D3r]
Attolle vultum laeta. Ku. laetitia nova
Tu nempe causa es, Ot. adfero partam tibi
Regnoque pacem. Ku. Cuius ah nimium pudet!
Ot. (1340) Necessitatem dum sequor, ne te pudor
Invadat ullus; cum volet, nobis dabit
Meliora caelum. Ku. nempe praeclaram obijcis
Necessitatem, Pugna quae tandem fuit?
Quae fulminantis perculit Martis manus?
Ot. (1345) Age ista linque; cedere astutum fuit
Etiam necesse; nemo fortunam potest,
Contra ruentem. Ku. Nemo non victus cadit
Et nomen istud Regis, & nomen viri
Iactabis unquam? rapere qui dextrâ potes
(1350) Retinere nescis; hoste non viso tremis,
Viso recodis, proximo victus cadis.
Unusne tantas abstulit terras timor?
Ot. Armis recepit Caesar. Ku. an forsan tui
Armis carebant milites? an tu manu,
(1355) Anime, lacertis, pectore? O vecors caput!
Sic cedis? & sic patrias perdis tuas?
Etiam experiri clade non unâ fuit
Bellum necesse, morte debebas tua
Terras tueri. Scilicet mortem times
(1360) Et arma tractas? obijcere fatis caput
Non ausus herbam porrigis? non sic mihi
Rapuisset animum terror; haud Regem decet
Et inter arma, & militum cinctum manu,
Pacem precari. Saxones, Moravi, & tui
(1365) Tecum Bohemi patriâ exciti sua,
[fol. D3v]
Silesijque, & arma Misnenses gravi
Motu cientes; attamen flexo genu,
Cervice pronâ, pectore exhausto iugum,
Capis Rudolphi, prô pudor! servi tui,
(1370) Tui clientis. Ecce, foeminam exuo,
Mihi arma cede, testor hoc Phoebi iubar,
Ulciscar istud nomini foedum tuo
Dedecus inustum. Ot. bella non decent tuum
Regina sexum, tu tuis quantum voles
(1375) Attende rebus, pace vel bello meum est
Patriam tueri. Ku. Sed memor non es tui;
Inspicere dextrae sceptra debebas tuae,
Nomenque Regis, & sacruns capitus decus,
Nunquam in Rudolphi verba iurasses tui.
(1380) Infamis ut me Regis uxorem vocet
Meus Bohemas? Serviam ut quondam meo
Regina servo? Pectore boc clausum latet
Quod extimesces; exuis quando virum,
Ego te virili foeminam vincam manu.
(1385) Ignavus Aulam si cupis serva tuam,
Ad arma pergam; non mihi est animus tuo
Servire servo, & Austriam repeto meam
Carinthiamque; si negas; nec iam iuvat
Commune Sceptrum, dejero & regnum, & tuam
(1390) Thoram, thronumque. Ot. vade Ku. quo tandem iubet?
Si ad arma, pergo; si domum, linquo domum,
Infamus ista Regis ignavi el domus.
Vade, & Rudolphi genibus affusus tui
Madidus fluentes lachrymas offer genu.
[fol. D4r]
(1395) Plus nempe lachrymis, q an tuis armis potes,
Et te sequatur Arenuum miles Ducem?
Tibi cobartes pareant? crescit dolor
Rabieque mixtus pectus inflammat meuns
Abeo, recedo, tu tuam pacem cole.
Se. (1400) Sic impotenti mulier affectu furit,
Sic ira semper faemina rabiem trahit,
Et imperare dum cupit supra suum
Fit fauna sexum, Faeminam nunquam viri
Superare possunt, faeminae exsuperant viros.


SCENA VI.

Ottocarus, Venceslaus, Senex.
Ottocarus.
(1405) QUid ergo? turbor; pectus bine pulsat fides,
Pudor inde putat; Caesari, aut tantum me
Iam serviendum est coniugi; Caesar datam
Fidem reposcet, dedecus coniux pati
Furibunda non vult. Lesa quid mulier queat
(1410) Scit totus Orbis, hac pati franum nequit,
Et dum furorem fequitur baud quicquam timet,
Se. Etiam Leanas impetu vincit suo,
Saevas furore Tygrides. Nunquam sequi
Consilia Reges coniugis debent sua-
Ot. (1415) Auctore quicquid coniuge aggressus fui
Regno mihique protinus cessit malè.
Rationis expers impetu fertur suo
parere semper nescia, indulgens suis
Nimiumque votis. Quo tamen tandem mea
[fol. D4v]
(1420) Consilia vertam? fateor, indignam intulit
Fraudem Rudolphus, abstulit quicquid mihi
Cum dote coniux attulit, solum mei
Restant Bohemi; restat hunc pulsans pudor
Indignus animum. Fama me infamem facit;
(1425) Et servitutis dum fero indigna iugum,
Puduisse tunc me non fatis iam me pudet.
Se. At te impotentis foeminae iugem pati
Pudere debet; gloriosum est Caesari
Parere Reges. Ot. Caesars, sed non meo
(1430) Parere servo. Pro pudor! quo tunc mei
Abiere sensus? iam pudet, sam sam pudet!
Inductus unâ fraude, victus altera
Leges recepi factus indigni cliens
Ego Rex Rudolphi. Vah meum quantum impedis
(1435) Fortuna votum! Ven. non decet, tutus tua
Consilia turbet Genitor, actutum impera,
Cuncti reverso gaudeant cives Duce.
Ot. Plorent reversam, Ven. pace cum partâ redi?
Ot. Utinam cruori cum forem immersus meo
(1440) Cum parta pax est. Gloriam invidit mihi
Fortuna mortis. Ven. Non decet Regem mori,
Cum nullus atrox terminat bellum cruor.
Plus pace reges subditis partâ suis
Quam Marte prosunt; gaudiorum est pax parens,
(1445) Bellum dolorum; Ot. Pax mihi tantos parit
Fili dolores; pax mihi tantum parit
Fili pudorem; fama me & matrem tuam
Iam foeda sequitur. Ven. Fama pacificos canit
[fol. D5r]
Ubique Reges, vertici laurum tuo
(1450) Pax haec parabit. Ot, verticem hunc, utina, manu
Hausisset bostis! iam mea vita pudet,
Taderque vita. Ven. Scilicet quando tibi
Iucunda vita est. Ot. Vita turpis non placet,
Et feruitutis displicet nostra iugum.
(1455) Imbellis anime, degener sanguis; meum
Abijcere potui corpus, &, dirum nefas!
Pofito Rudolphum colere sublimem genu?
Ven. Honor iste factus Caesari est. Ot. Seruo meo.
Oblitus ipse regia stirpisfui,
(1460) Oblitus animi; regium (ceptrum abnuo,
Aut istud acri dedecus ferro eluam.
Fili Miloram accerfe, coniungat suas
Iterum cohortes. Ven. quid cupis, bellum, parens?
Ot. Etiam in Rudolphum, Ven.cü tibi pacē dedit?
Ot. (1465) At bella reddam; pace fallacem frui
Non est necesfe; fraudium pretium feret
Immane, dirum. Ven. Corde turbato, parens
In sava vaperis consilia, dona tue
Menti quietem; confulit feruor malè.
Ot. (1470) abscede, fixum est confulit quicquid furor.
Ibo, & maniplis Austriam inuadam meis
Styriam replebo milite; opponatfua
Rudolphus arma, vel mori certum est mihi,
Vel hocsub ensefanguinemfundet suum.
(1475) Dabit ipse paenas fraudis; hoc iusto movet
Dolore coniux pectus. Sc. O quantum dabie
Dolor hic dolorem! subita consilia arripis,
[fol. D5v]
Subito dolebi forsitan fato premi.
Pacem recusans fine non lato solet
(1480) Finire bellum. Ot. iam puto attollet meam
Fortuna dextram Se. deprimet dextram Dewi
Favere nunquam, crede, foedifragis solet.


SCENA V.

Bernaardus Seccoviefis Episcopus, Ottocarus.

Bernardus.
QUid istud. O Rex? militem ur cogas tuume
Ut rursus armis Caesarem inuadas tuis?
(1485) Qua causa belli? Ot. Nempe tu bells es mes
Ignarus hospes Ber. Quod prius bellum fuit,
Fateor, probavi; causa que armorum nova,
Ignoro. Ot. Styriam & Austriam repero meam,
Seruire nolo; Ber.quando cessistit Ot. Impius
(1490) Fraudem Rudolphus fecit; vleiscar; nous est
Hac causa bells. Ber. quando folemns fidem
Ritu dedisti? Ot. gladius abrumpet si tem,
Cum certa fraus est nulla constringen files,
Ber. Lurata quoties estfides semper lizat.
Ot. (1495) Iurata folui, cum expedir, poteit files.
Ber. At expedire non potest. Ot, tune non potest.
Cam rursus armis ista, qua cessi, auseram?
Cum vi repellam Caesarem? cum me mens
Solum Bohemus Caesarem& regem coleid
(1500) Quicquid monarchis utile est, hoc expedit.
Ber. quod honesta ratio non probat, non utile est.
[fol. D6r]
Regibus honestum est facere quod ferro queunt,
Fides ligare nulla regnantes potest,
Ligantur armu. Ber. Nulla si Regum est fides,
(1505) Qui sunt fideles? Or arma qui nulla inferunt.
Verbis ligatur vulgus, & capitur spide,
Ber. Deciperis ô Rex, omnium est semper fidem
Servare sacram. Ot. an hostibus? Ber. etiam hostibus.
Ot. Decipere at hostes quolibet fas est dolo,
Ber. (1510) Iurata si non fit fides. Ot, melius fides
Iurata quando est; non cavent, nedum timent.
Ber. Fraus ista magna est. Ot.fraude fraudē pellere
Cauti est Monarcba. Ber. non fatis rusti tamen.
Quanam ista fraus est? sponte iurasti tud,
(1515) Nulla coegit Caesar armorum manu.
Et debuisti forjan. Ot. Inuitum fera
Me fors coegt; verba si dixi, volo
Non dicta fiant, quicquid est actum prius,
Egissenolo. Ber. Verba Regum sunt fides,
(1520) Quicquid Monarcha dicit hoc semper ratum est.
Fidem repellas, certa nullorum est falus,
Et fraude tantum vivitur. Fame tue
Confulere debes. Ot. Regibus magnis bonam
Dant arma famam; fama victores canit,
(1525) Et clara fortes gloria exornat Duces.
Ber. Pudor feverus, fanctitas, constans fides
Sunt decora Regum, si tuam immutes fidem,
Te fama toto perfidum mundo canet.
Et vindicabit Caesar. Ot. Vlciscar prius,
Ber. (1530) Et vindicabit numine irate Tonans.
[fol. D6v]
Ot. Cura haec secunda est; victor iratum mihi
Placabo numen. Ber. sero post fraudem voles,
Nocens quievit nemo qui fregit fidem.
Ot. Victor quiescam. Ber. nemo qui violat fidem
(1535) Debellat hostem, perfidum paena opprimis
Decreta semper. Principes cunti impium
Fugient Monarcham; vulgus exemplo lene
Peccabit isto. Dum licet mutatua
Consilia mentis: si quafrausfacta est tibs,
(1540) Committe coelo, fraudis est vlior Tonans.
cobibefurorem. Facile regnantes movent,
Nonfacile bellum finium. Ot. Nempe audiam
Ignavus, excors, deses, imbellu Bet, parum eit,
Si non iniquus, perfidus, fraudas parens,
(1545) Etiam ista coniux dicat; bard Regem decer
Verbis moveri faemina. Ot. Coniux n.exest,
Regina vestra est. Ber. certa plusratio purest.
Haec te Monarcham flectat, & metare vegat
Amica mentem. Te precor, polount rus
(1550) Istud Bohemi, nomini tantam tuo
Ne inure labem. Or. Sit faris, bellem el ratums
Istud repellam, quod timet coniuv, probrume.
En prasto miles, ardet in vultu calor.


[fol. D7r]

SCENA VI.

Milotas, Ottocarus, Milites, Kunegundis, Waldricus.

Milotas.
TEcum cohortes rursus, ad bellum manus
(1555) Animique surgunt; quo voles educ tuos.
Ingrata cunctis est quies, laudem perunt,
Pulchram aut per arma, si irbes, mortem volunt.
Plenum est furore pectus, & flammis manus.
Ot. Ut ille sternax militis vultus placet?
(1560) Iterum in Rudolphum miles? Mil.Hinc posco decus,
Servire miles rege sub tali nequit.
Habes fidelem militem, proba manum.
Mors excitatam nulla terrebit manum.
Ot. Mors nulla? Mil. morti confecrat corpus fides.
(1565) Si quis per ossa sanguis, hic sanguis tuus.
Ot. O fervor ingens! Mil. quicquid optabis, vole.
Venale Regi corpus hoc porto tibi.
Cruore tingi militis votum est tui
Duc in Rudolphum, fraudis hic paenas luat,
(1570) Regem Bohemus unicum tantum colit.
Ignita virtm frontibus nostris micat.
Moventur arma, nescit includi calor,
Paratus ensis semper ad manum redit.
Sacrata Regi nostra semper est fides,
(1575) Istud vovemus quod cupis. Nulla hanc fidem
Fortuna rapict; mortibus nostris tuam
[fol. D7v]
Rusume laudem. Ot. quod mihi pe. 1: ur decm,
Vestrum est. Milota, militem curameum,
Mil. Carabo: fidas militum cernu mans,
(1580) Manudque fortes, quod decus posits, vovent.
Ku. In arma rursus igitur? Ofactum ene!
Mihi iam maricus, subditis Rex es tuis,
Ot. Sis lata consux, umdicabo, quals et,
Fraudem Rudolphi Ku. feruratjerumtibiz
(1585) Et dumsuperbo verine attollit manum,
Discat vereri Principem feruus (num.
Fortuna primúm leta non feruat fidem,
Vices reponer Wal. clade non una potes
Sortem vereri, perge qua ferrum vocat,
(1590) Spectabit Orbis, & tuum extollet decus,
Seruire quando non tuo feruo cupu.
Nunquam Rudolphum miles horrrescet ruus.
Contemne Comitem, dignitas animos facit
Non cordis ardor, vilis est ferus calor.
Ot. (1595) Ibo, & peribit. Ku coniugem hunc nosco mex
Complectar animi martium peĉus tui,
Sic vade laetus, sic mihi victor redi.


CHORUS

Militum Caesareanorum.
LUbrica vitreo culmine rerum
Fortuna sedet; fulmine magnos
(1600) Subito Reges deprimit eadem.
Rex illeBohemus sibi nuper,
[fol. D8r]
Superis dum se putat aqualem
Traxit subitae forte ruinam.
Nunquam arrogans regnat diu
(1605) Violenta regna corruunt.
Tandem superbi verticis
Fastum remisit, & suum
Colust falutans Caesarem.
Decuit fastum nimium frangi.
(1610) Reddit miseros fastus Reges.
Audet dira superbia
Caelum impellere turbine
Sed quacunque rapit gradum
Hac vitor Deus aduenir,
(1615) Fulmen decutit horridum
At arrogantes nesciunt
Seruare Dacem; proruet
Et dum pudebit, corruet.
Regina Regem dum regit.
(1620) Non estfui tum Rex porens.
Et qui imperat tot subditis,
parere debet faemina.
Hac impetu rapitur suo
Et se lacessit impetu.
(1625) Pati maritum non potest.
Qui ferre maiorem potest,
Ad bella rursus ibimus
Sic dum Monarcha defipit
Parit ruinam patria.
(1630) Fides movere non solet,
[fol. D8v]
Cum spes ad alta concitat;
Aut cum pudor mentem movet.
Nec sancta Regum foedera,
Armis renunciant suis.
(1635) Quando expedit nulla est fides.
Continue

ACTUS QUINTUS

SCENA I.

Rudolphus Imperator, Principes Imperij.

RUDOLPHUS.
Quicunque sceptrum regiâ frenat manu
Et iura solio dictat ex alto poiens,
Hunc atra circum cura turbarum volat,
Nox inquieta est, plena curarum dies,
(1640) Dormire nequeunt Caesares; semper novus
Animum tumultus turbat, & somnun exspit.
Nunc hoc verendum est, patriam ne kas nemam
Invadat hostis, namque, quifelixvege
Odia aliorum perpets debet Ducum,
(1645) Felicitatis inuident nostra bonis.
Sequitur beatos livor. Ac ne qua imperat
Seditio Regem dum impotens vulgusjurat
Etiam est timendum; plebs pats nejen diae
Pacis quietem; Regis in moresfui
[fol. E1r]
(1650) Inquirit audax, carpit, & quod non placet
Corrigere ferro tentat. Hinc patria est nova
Clades ruentis. Non minu pacem timent
Quam bella Reges timo suspecta est quies,
Pluresque pereunt pace, quam bello, Duces.
(1655) Plebs insolescit dum suis fruitur bonis,
Exitia felix quaerit, & felix perit,
Facile est parare, non facile partum diu
Retinere Regnum. Fateor, aibereus Tonans
Inusitato favit auxilio mihi.
(1660) Consilia restat, Principes, vestra ut meis
Iungatis omnes; una non unâ regi
Plebs arte debet, multiplex populi est caput.
Unum sat esse semper ingenium nequit.
Mog. Felicitati convenit primum suae
(1665) Inijcere fraenum; continens vix dum solet
Perire princeps; qui rimet, degit bene,
Qui non superbit, optime; tutum tenent
Moderata Regem Regna. Si forte es tua
Contentus ista, seu vomas restant minas
(1670) Fortuna diras, mole consistes tua,
Et certus animi vota librabis sacri.
Ru. Nunquam insolescam forte contentus medi
Moderata cupio regna. Lu. Ne fallant vide.
Securus esse non potest Princeps satis.
(1675) Debet timeri; qui timent, faciles amant,
Qui amant, tuentur. Interim nunquam est amor
Populi magister, addere huic opus est metum.
Unâ benignus sit manu, ferrum alterâ
[fol. E1v]
Ostentet idem. Saepius ferro est opus.
(1680) Tutus gubernat premere qui semper potest
Ferro tumultus. Ru. hoc volo, ut certa mihi
Adsint cohortes semper; has nunquam boni
Nimium timebant, semper horrescent mali.
Peccare metuunt arma qui regum vident.
Alb. (1685) Quando arma cessant, perpetrant quidvis mali,
Et vastitates urbium, & Regum neces
Sequuntur inde: regna conservat manus
Armata semper. Obteruntur sed tamen
Quandoque bello, invisa nec retint diu
(1690) Sua sceptra Reges. Sit modus, puni malos,
Benignitatis fac bonos tutos manu.
Ru. Iustatia Reges fervat, & regnum simul.
Dum sceptra teneo nemo regnabit malus,
Bonos fovebo Ot. Tuta non semper putes
(1695) Quae sunt decora; saepe falluntur Duces,
Pretiosa sceptrum quando circumstant bona.
Partes in omnes vertetere; semper vigil
Fac intueris cuncta, suspecta omnia
Expende prudens; fallitur nemo vigil,
(1700) Et facile cedunt cuncta prudenti mala.
Ru. Vigilare senuper Principem magnum decent.
Bru. Beatus ille est fine qui certa sequi
Arbitria mentis optat, & rebus modum
Definit unum. Qui tamen patria est pater
(1705) Aptare sese civibus debet suis.
Ru. Servare cives finis est tantum meus.
Adest Bohemi nuntius Regis tibi
[fol. E2r]
Auguste Caesar, Ru. adsit, & iussa explicet?
Quid rursus ille? pace non potest frui?


SCENA 11.
Waldricus, Rudolphus, Principes.

Waldricus.
(1710) Regis Bohemi nuntium, Caesar, vides;
Mandata cerne, litteris clausit suis,
Hae sunt; profari at interim nostro tibi
Hoc ore iussit. Quicquid est actum novâ
De pace tecum, revocat, infectum cupit.
(1715) Styriam, Carinthiam, Austriam repetit suas;
Has si recuses, arma tibi denuntio,
Indico bellum, Ru. Quid? mihi bellum cliens?
Wal. Etiam clientem se negat Ru. Negat & fidem
Wal. Revocat datam, nam fraude deceptu dedit.
Ru (1720) Iurata revocat verba? iuratam fidem?
Wal. Testes videbis litteras Ru. video, sat est,
Perfide Boheme, si quis est in me vigor,
Periure, si quis pectus hoc animat calor,
Scelerate, si quid hac potest bello manus,
(1725) Poenas nefandi sceleris haud visas dabis.
O perduellis! & datam violas fidem?
Vecors, rebellis, impie, & violas fidem?
Iurata violas verba? Coelorum Tonans,
Qui sancta nutu foedera aspiras tuo,
(1730) Non usitato fulmine hoc macta caput
Atrox, rebelle, perfidum; tu qui fidem
[fol. E2v]
Cupis esse sacram, numinú testem tui,
Et veritatis pignus, infandum bocscelus
Repel’e vindex. Qui datam viola: fidem
(1735) Iniuriofus in Deum est. Testor Denm
Hic animus inme est, millses mallem hoc cayut
Obycere morti, perfequi quam non nefar,
Quod efe Regis debethaud unquambonr.
Mog. Mone arma, Caesar, iustior nunquam fuit
(1740) Tibi causabelli. Mente fallace fidem
Quicunque violatgeneris hamanifidem
Ridet nefandm. Imperij cunctas proul
Coniunge vires, stare non debet disn
Tamgrande facinus, vlior existet Tonans,
(1745) Et fulminandum deprimet fato capur.
Lu. Quid stamus etiam? pana corfundat sceluta
Non bicfedendum est, occidat qusiquisfidemm
Violat (relestus; ladit imperium noceNS
Quicunque ridet casarem Ru. acturum, placer
(1750) Iterum cohortes coge, iungantur nova
Auxilia nostris. Lu. tota consurgat simul
Germana tellus, gentis est nostra probrum,
Quicunque violat quam dedit semel päem.
Abluere turpis morte perfidia notam
(1755) Lamiam necesfe est. Ru. perge, confestam mea
Sit prasto miles, &pairs natus comes
Corripiat arma. Alb. scilicet tantum nefas
Porui: Bohemus viribus filusfuis.
Nimium info’escit; arragans semper capur
(1760) Molitur aliquid. Caesari forsan pudes
[fol. E3r]
Tantum subesse; sic tumet, sic est sui
Oblitus. Ergo Caesar exemplum dabis;
Violanda nunquam foedera, Ot. Exemplo hoc fidem
Toto orbe, Caesar, jancies, totus simul
(1765) Probabit orbu: ladit humanum genus
Quicunque fade frangit. Imperium quoque
Paenas reposcit fraude derifum impia.
Ru. Ibo, iko contra, fanguine hanc maculam eluer,
Bru. ubi nulla pax est, nulls verborum fides,
(1770) Șt nulla mentis faedera obstricta valent
Favere nullung numen, aut nullum est, potest,
Veniam precetur, si tamen venia est locus,
Imo precatus fentiat panam quoque
Fre, es ista non est; arrogans flecti nequit
(1775) Furor Bohemi; Rege cam tali nihil
Certum est pacisci; fraude reddet irritum
Regina, quicquid Rex dard statuet fide.
Eius furori paret, iratam timer,
Ru. Quoniam ergo spretafuscitat bellum fides
(1780) Mihi clientem sese, & imperio negat,
Dire Tonantem fraudis ultorem feras,
Justaque causa vindicem, Semper Tonans
Juvat fideles, perfidos mactat nece.
Eamus, ecce miles, en natus Incus.


[fol. E3v]

SCENA III.

Ludovicus, Rudolphus, Albertus riius,
Principes, Milites.

Ludovicus.
(1785) ARma, arma Caesar, miles enpresto raw,
Manum repofat rempus, vigendum est orw.
Propera, neganda estperfido regs mora,
Iterum reductu &striam turmupremet,
Erfanus urbes comito affiliu rapir.
(1790) Divina violat cuncta, mortali ferox
Non parcit vili. Alb. Caesar en promptum videt
Quo me vocasts. Ru. Nate si patrscommes,
Justa arma mouso, Perfidumin Regem nova
Hac arma fumo. Al. Quo voles, Narus fequar,
(1795) Est animus, arma Cofaru parrujequs
Tam susta robur causa conciliat mans.
Fidem negavit ille, prastale pdem,
Ru. Documenta cernes Nate si a piret Tonams,
Fas esse nunquam mente surad dazum
(1800) Violare foedus. Alb. Vittor het natum parius
Tuum docebis, latior (anguis miks
1am bullit, &(pe (e erigit peam nouà.
R’. Nunc fide miles, peciw expertamda,
Certumque rober, si quod armorum est decus,
(1805) Hodie est parandum, pergi e, ban, operam dala
patria, mihi vobisque; nos fraudem Tomans
Vule vindicare perfidiinfandam Dacu.
Bohemus ille, qui mihi nuper fidem
[fol. E4r]
Iuravit, idem nunc mihi violat fidem
(1810) In arma surgit; vindices iusta fumus
Per arma causa, Causa si robur facir,
Ea est polorum quam putat Rector (uam.
Fidem tueri vestra ram debet manus,
Et sus Tonantis, Effe quis possset timor?
(1815) Vestris in armu, pectore in vestro fedet
Comm ffe belli gloria, & spolijs ovans
Quarit triamphos. Non erunt jegnes iora,
Et in propin quo mera, dum in (ummo labor
Affectus baret cardine, O miles, tuos
(1820) Numera’riumphos, vincere, haud vincisolee
Tibi tot Bodemus Laureas victus dedit,
Campum reli zaiz; nominis famâ tui
Abijciet arms, nec caput letho offerret.
Mala semper animos causa degeneresfacis.
(1825) Ite in labores, magna perfunctis erit
Merces laborum; quodque sperandum est magn,
Utramque ’olu gloria implebit domum,
Agive hic, Tribans; Vester ut crescat vigor
Equines suprema vos creo Caesar manu.
(1830) Post bella veliqui manus emeriti ferent.
Mili. Quocunque Caesar nos vocam, & quo mouce
Alacres fequamur, vivida hac virtus erit
Quocunque duces. Fortibus nostre m znis
Animantur aufis; sensi has toties iacens
(1835) Dextras Bohemus, & timet nostra min as
Fugiendo frontis, notus obter o est fugax
Contra arima dorfo, tergora band un quam tamen
[fol. E4v]
Vidit tuorum, Pareat, Caesar, tibi
Opus estBohemus; Caesarem cunctis sedet
(1840) Armis tueri. Sit cliens, imo & nocens,
Qui fraudulentw exnitfefe fide.
Devota cernis pectora imperio &tibi,
Denota morii. Fraudefi rupitfidem,
prostratus armis perduam flebit fidem.
Lu. (1845) Euge isteferuor perfidum in regem cadat,
Vestru ab armisgloriam Caesar petit,
Abhostépaenam, Miles addensegradum,
Hacest eundum. Alb. Caesar hanc tecum proba
Dextram fidelem, qua licet tecum irTNO,
(1850) Et iungo vires. Otto Ba. deferam nunquam tad
O Imperator figna, nam debent Duces
Semper tuers Caesarem, & Dominumfequi.
Ru. Placer iste vestri, Principes, cordis calor,
placet voluntas; fas fit, armorum mibi
(1855) Estorefocij, gaudium, & periculum
Communefiat. Archipraful, tu sacro
Anima has cohortes dexterafigum tua.
Mog. Dominatororbis Coriste, qui vindex nefas
Pand omne tollis, qusque fadefragesgravi
(1860) Fato cuerces, Caesari afdira potens,
Opemque dona, dumque vindictam petit
Impelle dextram; crux tua auxiliumferat,
Tuecaborses muniofigno crucis.


[fol. E5r]

SCENA IV.

Senex, Venceslaus.

Senex.
IGitur ad arma rursus, armorum vltima
(1865) Hac meta tandem est. Vereor ve mulios cruor
Inundet agros; fracta cum semel est fider
Nefest reponi, fanguis hinc ingens fluer,
Effluxit unde foedus abruptum male.
Bis nemo Reges decipit; nunquam fidem
(1870) Jurantfecundò fraude decepti semel.
Fitpugna ferro, Pro Tanans! mortalium
Ignarafati pectora exitium trahunt.
En ipse Regis filius; pectus dolor
Juuenile pulfat. Ven. Nulla spes, iterum fuga,
(1875) Trepide cohortes buc &bucsparsa volant.
Manus reposcitgenitor, & pugnam cupit,
Turbata fugiunt agmina, angustas runt
Passim in latebras, Caesariu rursum ivuat
Fortuna vires. Se. Caesarem iuvat Tonans;
(1880) Vicisse nunquam, qui fidem frangit, potest.
Erat hoc timendum.Ven. Semper hic noster fuit
Pavidos per artus terror, atque omen fuit.
Se. Deponat arma, quam fidem fregit male,
Supplex reponas; fero post pugnam volet,
(1885) Pugnasse nunquam. Ven. fero, sed nunquam voles
Potius sub armis sanguinem efundet suum,
Mens incitata Regis est, tantum ruit,
Odioque feruens aut mori, aut pulchram petit
[fol. E5v]
Per arma laurum. Se. caeca mens laurum petit,
(1890) Decreta mors est; astra perfidia haud favent.
Quis en tumultus?Ven. Nostra succedit manum,
Rex est, & armis Casarem invadit suis.


SCENA V.

Ottocarus, Milotas, Milites.

Ottocarus.
URget Rudolphus, Miles, & pugnam cupit;
Hac est eundum. Quid times? quo se fur
(1895) Pavidus remisit? pergite exemplum dabo,
Ibo in Rudolphum primus, audaces pudor
Faciat cohortes; saepe fortunam sibi,
Qui pugnat audax, efficit; vile est mori
Si nulla mortem gloria laurus beet.
(1900) Vel serviendum semper est, vel hac manu
Frangendus hostis. Mil. vectora hic certa vilet
Devora morti, martiam miles furens
Spirat furorem cum volet armis vagos
Implebit agros; buccina; litui vocent,
(1905) Pedes, manus, & animus in pugnam ruent.
Ot. Instat Rudolphus urget, & certum sibi
Spondet triumphun Miles, O miles manu
Iam fulminante turpe depellas iugum.
Mili. Regem tegemus hac manu; aut certum est matì
(1910) Aut his Rudolphum sternere immanem ensibus
Cernis furoris flammeas nostri minas,
Cernis lacertos, Rex tuum hi credas decus,
Istis in armis pone spem Princeps tuam.
[fol. E6r]
Animose miles, marte libertas mea
(1915) Iam sancienda est, una me Regem me’s
Faciet Bohemis pugna. Nil ultra moror,
Ecce hostis, ite, pergite hac mecum simul.
Mil. Succede Miles, deferat ne quis locum.


SCENA VI.

Rudolphus, Ludovicus, Albertus, Hostes.

Rudolphus.
FUgiunt? sequamur; vindico laesum Deum
(1920) Et laesa fidei iura; depello scelas.
Mora nulla miles. Lu. promptior nunquam fuit
Ad arma miles, pictus inflammat Tonans,
Et ardor ille pectorum à caelo venit.
Ru. Alberte Fili, castra preacedens mea
(1925) Crucis verendum deferes signum manu.
Spes nostra Christus. Al. quod iubes, Casar, fera
Hac illa crux est, castra pracedam tua.
Ru. Veneremur omnes. Christe quod fatis dată est.
Aliquando fiat, tu tuam aspirans opem
(1930) Concede, causa qua fit armorum vides,
Justa est; ab alio si meis turmis faves,
Si victor hostem sterno, delibrum tibi
Tuaque voveo, (testis boc audr) cruci.
Nunc est eundum; Lu. Miles, ad gladium manus,
(1935) En bostiu, euge miles, ad manum ad manum;
[fol. E6v]
Hic pugna fit, & concurrunt acies.
Ot. Age in Rudolphum miles; Lu. ah, ah pergite
Hic state, vestra iam tonet caelum manu.
Ot. Ne cede miles; Lu. Perfidum in Regem manus
Attolle miles; Ot. Sta Milota, quo recto
(1940) Abis Milota? Lu. Vicimus, fugiunt, cito
Ah perge miles; Ot. O mei, quonam mei?
Mi. Caes. Succumbe, gladio iam caput debes meo,
Iacet, peractum est, cecidit, occidit, sat est.
Mi. Fugiunt, recedunt, Lu. Rex iacet, Victor tuis
(1945) Iam vive Caesar; iam graves dedit levis
Perfidia poenas; Ru. Vixit? Lu. Occubuit suo
Cruore mersus. Ru. Christe tibi grates age;
Benignitatis bac taa vittoria est,
Non est mearum virium; per te iacet,
(1950) Spernendo qui teperfidus fregit fidem,
Lu. Eccum cadaver caesar; Ru. O nimium taq
Confife dextre, morte quam turpi cadu!
Superesset utinam vita! Sedfero hacweum eit
Pro Rege vorum. Alb. Nimius huncRegem furat
(1955) Multavit ista morte. Ot. dum fregit fidem,
Vitam amputavit; sic nefas punit Tonant,
Et insolescens se premit semper scelus.
Ru. Capiant Bohemi corpus, haud vitra exige
Quicquam à perempto, more qua Reges solent
(1960) Mandent sepulchro. Marte sancivi fidem,
Quicunque iurat subditus, feruet fidem.
Fastu insolentem non ego mentem gero;
Mars fregit illum; cecidit. Hoc restat mode,
[fol. E7r]
Meritum ut triumphum miles, & iustum ferat
(1965) Pretium laborum. Pergere actutum licet:
Lu. Ergo ad triumphum miles, ad laurum veni.


SCENA VII.

Bernardus Seccoviensis, Venceslaus,
Rudolphus, Principes.

Bernardus.
AEquande Divis Caesar, imperij salus,
Terror malorum, dum pater bello occidit
Miserere Nati. Ru. Natus hic an Regis est?
Ber. (1970) Regis Bohemi Natus est. Ven. supplex tuum
Veneror triumphum Caesar, & dextram colo.
Nunc dum tenissae gloriam inuadis manu,
Dum bella cessant, occidit quando pater,
Miserere Nati Caesar, & regnum patris
(1975) Jam redde Nato. Ru patris ut regnum occupe:?
Etiam rebellis Natus? Ven. haud unquam patris
Culpam probavi; lege quâ Regnum dabis,
Cliens tenebo. Ru. Sed fidem astringes cliens.
Ven. Iurabo. Ru. Genitor ipse iurarat tuus.
Ven. (1980) Ero Fidelis. Ber. Indolem, Caesar, vides.
Haustum cruoris iam fatis, bellum amove,
Concede Nato patris ut regnum occupet.
Benignitatis vivet exemplum tua.
Lu. Concede Caesar, bunc ivua, quem iam facit,
(1985) Natura Regem. Alb. Gloria adiunges tue
Benignitatis hoc decus: Reges habent
[fol. E7v]
Decus istud ingens, parcere. Ott. Haec laus maxima sit
Vincere superbos, parcere abiectus. Tua
Sit ergo Caesar. Ru. tu tui regnum patris
(1990) A me tenebis, caeteras nunquam plagas,
Tentabis armis, Caesarem agnosces tuun
Semper fidelis. Hanc mihi iura fidem.
Ven. Tibi iuro Caesar, & meam adstringo fidem.
Cliens fidelis Caesarem agnosco meum.
Ru. (1995) Sic vive felix, sic diu fidus rege.
Lu. Iterum ad triumphum miles, ad laurum redi.

FINIS TRAGOEDIAE.
Continue
[fol. E8r]
HAEC TRAGOEDIA
EXHIBITA LOVANII
IN PUBLICO THEATRO
LUDIS ENCENIALIBUS
EGERUNT IN EA
INGENUI IUVENES
COLLEGII PORCENSIS
Alumni & Studiosi.
OTtocarus Rex. loannes Andreas Binckien.
Kunegundis Regina. Robert Scuttepue
Lovaniensis.
Venceslaus Regis filius. Andreas deUroye Lou
vaniensis.
Milotas Prefectus. Antonius Matthai Blarnegica
Waldricus Senator. Franciscus Staes Lovaniēfis.
Senex Astrologus. Antonius van Wytiŭ Viluord.
Bernardus Seccoviensis Episcopus. Georgius Pifrout Iamodinensis.
Rudolphus Imperator. Hieronymus Cools Cornuensis.
Moguntinus Archiepiscopus. Nicolaus Botinus Iamodinensis.
Ludovicus Palatinus. Ioannes de Lummen Alchmarianus.
[fol. E8v]
Albertus Saxo. Martinus Coremans Lovaniensis.
Otto Bavarus. Michael de Bachere Lovaniensis.
Bruno Episcopus Olomuçiensis. Corneliis de
Paep Lovaniensis.
Fredericus Burgravius Norimbergensis, Roinerus de Rous Bruxellensis.
Albertus Imperatoris filius. Leo Ioan. dePaep.
Bernardus Volckendorfius. Austrorum legatus. Ioannes de Molin Orchiacensis,
Fredericus Petovius Styriorum Legatus.
Laurentius Hermans Lovaniensis.
AlijMilites fuerunt, & Nuntij,
Alij in Choris.
Continue

Tekstkritiek:

vs. 14 potentes. er staat: potentes
vs. 33 suos (als in ed.-1656) er staat: siet
vs. 112 Cogentur. er staat: Cogentur