Jacob Duym: Het moordadich stuck van Balthasar Gerards, begaen aen den Doorluchtighen Prince van Oraingnen. 1584. Leiden, 1606.
Tweede deel van Duyms Ghedenck-boeck
Uitgegeven door drs. G.C. van Uitert.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton024450 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
De fraktuurletter is in een aparte kleur weergegeven, evenals de civilité die gebruikt is voor de regie-aanwijzingen in de marge.
Continue
[fol. A1r]

HET
MOORDADICH STUCK
VAN
Balthasar Gerards, begaen aen den
Doorluchtighen Prince van
Oraingnen. 1584.

Tragedische wijse in Dichte ghestelt, door
IACOB DUYM.

[Portret met randschrift:
Guilelmus.Dei.gr.prin.Aurani.co.a.Nassau.gub.Bel.]

GHEDRUCKT TOT LEYDEN,
By Henrick Lodowixsoon van Haestens,
Int jaer 1606.


[fol. A1v : blanco]
[fol. A2r]

Aen den Doorluchtigen Hoog-
      Geboren Prince, Graeff Henrick-Frederick van Nassau,
      Overste over de Ruyterijen der Moghende Heeren Sta-
      ten der Vereenichde Nederlanden.

ALsoo den ouden ende ingeboren haed van die van Spaingnen meer en meer ontsteken, en grooter geworden is, soo is hy sonder twijfel ooc te meer ontsteken teghen die Princen ende Heeren, de welcke als Voorstanders van dese onse bedroefde Nederlanden, de beschuttinghe en de verlossinge der selver beherticht hebben: Onder dese is de voornaemste ende meeste gheweest de Prince van Oraingnen, saligher en Hoogh-loflijcker memorien uwe Excellentie Heer Vader, teghen den welcken zijn de spaingnaerts, haren raed, ende hare Inquisitie, niet alleen met eenen haed, maer ooc met eenen sonderlinghen bloed-dorst ontsteken gheweest, alst wel heeft ghebleken: want naer dat sy etlijcke jaeren den selven Prince met wapenen, met verraderijen, ende allen ghesochte middelen, niet en hebben connen overwinnen, is ten laetsten onder haer goet ghevonden dat den Coninck van Spaingnen als gheenen anderen raed wetende den voornoemden Prince met namen Guillelmus van Nassouwen soude inden Ban doen, ende als een veld-hoen allen Grijp-voghels soude ten besten gheven be- [fol. A2v] lovende een uytnemende somme ghelts aen den ghenen die sulcke een Tyrannische,*jae meer als Barbarische moord aenden voorsz Heere Prince souden begaen hebben, toesegghende noch daer en boven groote titelen van Edeldom aen den ghenen die de moord soude doen, O onversadelijcken bloed-dorst, waer aen dat wel te sien was, wat hert dat sy de arme bedroefde Landen waren toedraghende, ende hoe sy met voorraet dachten, als sy den Herder oft het Hooft wech hadden, dat sy als dan met ons souden omgaen als den Wolff doet met de verlatene schapen, dan dien Almachtigen God die een heersscher is boven alle de Tyrannen, en heeft ons daer om niet verloren ghelaten, al ist dat sy haer wreetheyd ende moordadicheyd in als soo veel hebben te weghe ghebracht alst haer is mogelijc geweest. Sy hebben den voornoemde Prince eerst tot Antwerpen door eenen Ainnastro, die den ban door sijnen Dienaer dede te werck stellen, moordadelijck door sijnen hals ende kaken gheschoten, den welcken den goeden God soo wonderbaerlijc noch dat mael ghespaert heeft, soo dat hy van dien scheut noch is ghenesen geweest, maer daer met haren bloed-dorst noch niet versadicht zijnde, hebben eyntlijck int jaer 1584, eenen God-vergetende Borgoingnon, met name Balthasar Gerards gevonden, die niet gerust en heeft voor dat hy den voornoemden Heere Prince moordadelijck in sijn eyghen Sale doorschoten heeft: O eerloos werck vanden Coninc van Spaingnen begaen, die desen die hem so lange een trou Prince was gheweest, en die dese sijn Nederlanden geeren in alle rust met vrijheyd der conscientien ende onderhoudinghe harer [fol. A3r] previlegien hadde ghesien, nu heeft door eenen moordenaer doen om-bringhen, jae heeft hem grooten rijckdom en titelen van Edeldom belooft, maer den Spaenschen Raed en wist niet t’overlegghen, dat daer noch soo veel jonghe Princen vanden huyse van Nassauwen souden zijn die sulcke ongehoorde groulijcke moord tot hare letste druppel bloets souden wreken, ende also dit is gebeurt uwe Excellentie tot Delft noch inde wiegh ligghende, heb ick goet ghevonden dese in Dicht ghestelde Tragedie uwe Excel. toe te eyghenen, niet twijfelende uwe Ex. soo’t alreede ghenoegh heeft ghebleken, is bereyd om dese moord aen den Heer Prince voorsz begaen tot den uytersten te wreken, en de Spaingnaerden den rechten loon die sy wel hebben verdient te gheven. Biddende dat uwe Excel. dese mijnen arbeyd ghelieve in danck te nemen van my goetwillighen Dienaer soo van uwe Excel. als van allen de Princen vanden huyse van Nassauwen, dat kenene God die uwe Excell. voorspoedich wil laten voortvaren inde wrake der voorsz moord, ende inde bescherminghe deser onse bedroefde Nederlanden.
    Wt Leyden desen eersten Ianuarij, 1606.


                                  uwer Excellencie onderdanighe en
                                      goetwillighe Dienaer:

                                                                      IACOB DUYM.


[fol. A3v]

Tot den Leser.

HIer sal u goetwillighe Leser voor ghestelt worden het leelijck ende moordadich stuck van Balthasar Gerards begaen aen den persoon van den Prince van Oraingnen, het welck over sommighe jaeren is in den Latine ghesteld gheweest, by den Hoogh Vermaerden Professoor ende Poët Daniel Hensio, in sijnen Auriaco: Die het selfde seer fray ghevonden ende met veel schoone Poetische spreucken verciert heeft, des en begheeren wy die sonderlinghe eer die hem toecomt gheensins te verminderen, maer alsoo onse Nederduytsche sprake soo veel wijdloopighe spreucken niet verdraghen en mach, ende dat die selvighe niet bequamelijck en konnen van woorde tot woorde over gheset worden, soo hebben wy hem ter eeren nochtans den selven Auriacum ghevolght, ende sommighe Personagien ghevoechelick naer onsen sin verandert. Ende soo yemand naemaels begeerde dees onse Tragedie den volcke speelwijs voor te stellen, sal het Tanneel, Raduys, oft Speelwagen maken van redelijcke groote, ende tselfde Tanneel eerst bekleeden naer oude ghewoonte, ende maken naer dat de Prince is gheschoten, dat daer neer vallen eenighe swarte lakenen, daer met dat het heel Tanneel met swart mach behanghen zijn. Op deen zijde van’t Tanneel staet het Hoff van Spaingnen: daer uyt comen, Spaenschen raed, Inquisitie, Bloed-dorst, Heymelijcken haet, ende Balthasar Gerards. Ende op dander zijde moet staen, het Hoff van Oraingnen, daer uyt comen: Mijn Heer de Prince, Princesse, Gravin van Zwartzenburch, de Minne, den Hooffmeester, Capiteyns, Wacht, ende Hellebardiers, int midden moeten uyt comen de ghevluchte Brabanders ende Vlaminghen, de Steden ende Ghemeynte van Hollanders, ende de Vrijheyd des Lands met Graeff Mauritz. De Prince, Princesse, ende alle notabele Personagien moeten sijn ghecleed seer cierlijck naer den eysch, Inquisitie moet ghecleed sijn als eenen Iesuijt, met eenen witten overrock, hebbende een roede in haer hand: den Bloed-dorst moet leelijck ende in bloedighe kleeren ghekleed sijn, hebbende in d’een hand een bebloed swaerdt, ende in d’ander eenen Kelck vol bloeds: Spaenschen raed, als een [fol. A4r] spaensch Raeds-heer, Heymelijcken haet oock als een Raeds-heer, maer onder den langhen mantel oft tabbaert ghewapent: de Vrijheyd des Lands ghelijck oft sy naeckt waer, hebbende eenen scheut int hert van eenen pijl, sy moet hebben lanck gheel hayr, eenen op gheslaeghen Hoed op haer hooft, met pluymen oraenge, blanck en bleu, in haer hand hebbende eenen Capiteyns spriet. Naer dat den Prins gheschoten is sal men hem int lest op een Tafel legghen, daer den rou ende de beclaghers sullen rond om staen. De reste sal hem wel vinden uyt het ghene op de kanten gheteeckent staet.


[fol. A4v]

Personagien
    oft menschen, die
    in ditspel ghebruy-
    cket worden.		{ Den Prins van Oraingnen.
{ Overicheyd, }
{ Edel-lieden, } Gevluchte Vlamingen.
{ Ghemeynte, }
{ Inquisitie.
{ Spaenschen raed.
{ Bloed-dorst.
{ Lowisa, Princesse.
{ De Minne.
{ Den Coopman.  } Gevluchte Bra-
{ Ghemeynte.       } banders.
{ Baltasar Gerards.
{ Den Hoofmeester.
{ De Steden.    } Hollan-
{ Ghemeynte.  } ders.
{ Heymelijken haed.
{ Gravin van Zwartzenburch.
{ Hopman vander Wacht.
{ Eenen Rith-meester.
{ De Vrijheyd des Lands.
{ Graeff Mauritz.

Continue
[fol. B1r]

Voor-reden oft Prologhe,

by den Dichtstelder.

DEn ouden Spaensche haet in s’Konincx Raed geseten
Heeft wijd en breed, veel list en schalckheyt*overdocht,
Om dees Neerlanden (daer sy waren op verbeten)
Tot schand’ te brenghen haest, jae hebben haer ghesocht
(5) Heel onder Spaensche jock te houden, en ghebrocht
d’Inquisici int Land, dwelck menich deed’ onstellen,
Ten was haer niet ghenoech het quaet dwelck had ghewrocht
Het Keyserlijck Placaet, om Godes volck te quellen,
De Cardinael Granvel, met veel des Paus ghesellen,
(10) Die toonden over al, den wreeden quaden aert:
Die hem voor haren Bel niet en woud’ neder vellen,
Word met een wreede dood aen lijf en goet beswaert.
Met goedheyt sochten sy dit alles voor te comen,
Sy hebben stil, en dier gheweest by een vergaert,
(15) En aen de Gouvernant, haer toevlucht al ghenomen,
Versoeting’ des Placaets versocht, tot troost der vromen,
Maer wat sy baden, twas noch ter tijd al om niet,
De waerheyd bersten uyt, t’licht brack door sonder schromen.
Des volchden daer seer haest cruys, lijden, en verdriet,
(20) Den spaenschen Raed was blij, dat dit dus was gheschiet:
Sy namen oorsaeck nu, om het Land te bederven,
Van Berghen de Marquis, en Montingni gaen siet
In Spaengnen, om troost van den Coninck te verwerven:
Maer neen, sy moesten beyd’ den dood om sulcx daer sterven.
(25) Graeff Egmond,*Hoorne oock, die worden aenghetast,
Den Prins gheloofden sy niet, tswaert moest haer door kerven:
tGhemeynte dat quam hier door over al in last.
Duck Dalf bestierdent al, hy was den wreeden gast:
Met Spaengnaerts en veel snoo gheboeften uytghelesen,
(30) De Oraengnisschen Prins, om niet te zijn verrast,
Verlaet het Land, en vlied het moest doen soo wel wesen,
[fol. B1v]
Het hanghen,*branden oock, jae moord is opgheresen,
De Previlegen, was het Land al gheheel quijt,
Daer en was gheenen raed, ten was niet te ghenesen,
(35) Als den Nassouschen Prins den vyand tot groot spijt:
Quam tweemael cloeck met volck, en bood den Spaengnaert strijt,
Maer wat wast? Duck Dalf die cost hem te lang verduren,
In Holland quam den Prins, hy weerden hem met vlijt,
Soo dat men hem achthien jaer desen Crijch sagh vuren,
(40) En menich spaengnaert wreed, moest met de dood besuren,
Den Coninck beclaeght sulcx seer, hem verdroot de schand,
Vercondicht eenen Ban om den Prins te doen truren:
Verwinnen cost hy hem niet, noch doen gaen uyt t’Land,
Een Borgoingnon int lest, neemt de saeck by der hand,
(45) Den spaenschen Raed, en haet, zijn die het stu ck voort-drijven,
De Prins die soo vroom stelt sijn edel bloed te pand:
Die sietmen deerlijck nu vermoorden en ontlijven,
Die noyt verwonnen was, moest soo door een moord blijven:
Een groote schand’ en smaed’ voor thuys van Oostenrijck,
(50) Door sijn dood meynden tspaens jock by tVolck te verstijven.
Maer haer voornemen acht God al veel min dan slijck.
En sulcke wreede daed is gants afgrijselijck,
Hoe dat is toeghegaen, sal u dit spel wel leeren,
En hoe’t de Heer al kan voor’t Land ten besten keeren.
Continue
[fol. B2r]

Vande eerste Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Den Prins van Oraengnien alleen.

(55) DE goede God die d’Aerd’ en Hemel*oock regeert,
Die allen saken recht, naer sijn begeerte keert,
Die elck het leven gheeft, en ygelick stelt wetten,
Die oock den donckeren nacht so haest can over setten,
Den held’ren claren dagh, weer doet schoon comen aen,
(60) Die in sijn gheweld heeft de clare Son en Maen,
Die al de wreede boos, brengt daghelicx ter schanden:
Iae aller menschen hert heeft altiit in sijn handen,
Der vromen Princen sin, al meest tot deughden stiert,
Hy ist die ons huys, en ons afcomst heeft verciert,
(65) Met so veel Princen goet, vroom van hert en ghemoed,
Iae van Vorstliicken stam, van Keyserliicken bloede:
Sy hebben claer betoont den Princelicken aert,
Sy hebben haer Ghemeynt met trou en liefd’ bewaert:
Sulcx hoop ick en sal oock aen my gants niet ghebreken:
(70) Miin hert en mach van gheen Tyrannen hooren spreken,
Den Spaenschen Coninck heeft daerom op my den haet,
Al dat hy my wenscht is het alder meeste quaet,
Tgheen ick niet heb verdient, al staet hy naer miin leven,
Al miin voorsaten goet, als Princen seer verheven,
(75) En hebben d’Oostrijcx huys, sulcx gheensins niet betoont,
De vergelding’ is cleyn, t’word qualick ons gheloont,
Om dat ick t’Nederland van quaet soeck te bevrijden,
Om dat miin ghemoed, gheen tyranni can gheliiden,*
Is oorsaeck dat sy nu den ouden quaden grond
[fol. B2v]
(80) Hier laten blijcken fel, die sy tot aller stond
Noch draghen om het Land, van vrijheyd te berooven,
Veel liever wilden sy t’Cardinaels raed ghelooven,
Dan het vertoonen cloeck, van so veel Princen goet:
Als ick daer noch om denck, t’hert my versuchten moet:
(85) Dat sulck een trou versoeck gants niet en mochte helpen.
Den fellen Bloetdorst groot, die soecken sy te stelpen,
En d’Inquisici boos, word daer ghebrocht int Land:
Van Berghen de Marquis, nam de saeck by der hand,
Met miin Heer Montingni, haer daet die was cloecmoedich,
(90) Naer Spaengnen trocken sy, om aldaer seer oodmoedich
Den Coninck heel int lang t’ontsluyten haren boeck,
Sy baden voor het Land, ghenaed’ was haer versoeck:
Dat hem beliefden doch, de wreede swaer Placaten
Wat te versoeten, en in meerder vriiheyt laten:
(95) Die daeg’licx worden scharp vervolght om haer gheloof,
Den Coninck en woud niet, hy gheliet hem heel doof:
Iae hy deed’ tegens recht, de Heeren beyd’ ontlijven,
Doen saghmen terstont claer den Spaenschen haet verstijven,
Duck Dalf die worden haest met eenen Spaenschen hoop
(100) Int Land gheschickt, elck een hem maeckte op den loop,
die t’Land wou voorstaen yet, moest sonder verdrach vluchten
Iae menich Edelman, en Burgher moesten suchten,
En buyghen onder t’swaert, al sonder schuld den hals,
Stond in de macht al, van den bloed-Raed boos en vals:
(105) Ick ontvlood oock seer haest, ick vreesden haer handen,, fel,
Graeff Egmond, Horen oock die raeckten in banden,, fel:
En worden sonder recht verwesen haest ter dood,
Miin Soon wort wech gevuert, ons huys van haef ontblood,
De Previlegen s’Lands, die waren al benomen,
(110) Och Nederland, waer toe waert ghy alsdoen ghecomen!
Ghy hebt den Spaenschen aert doen ter tijd wel gheproeft,
[fol. B3r]
En den Bloetdorst had u vervaerliick wel bedroeft.
Al wast dat ghy raed socht, t’was meer dan recht en reden.
Ick was van elcken een versocht en seer ghebeden:
(115) Om dat ick wreeken soud’ tSpaens hert dat ick wel kin,
Ick was daer toe ghesint, mits miin ghemoet en sin,
In als te wreeken socht, den haet die sy my draghen,
En oock haer wreede daed, die seer was te beclaghen:
Ghebeden worden ick, tot onderstand versocht,
(120) Ick dede haest int Land met Crijchsvolck eenen tocht,
Maer met seer cleyn profijt, wel tot ons groot leedwesen,
Den thienden penninck swaer, is haestich op gheresen,
Die sy met groot gheweld, en cracht stelden int werck,
t’Ghemeynt deed’ wel sijn best, hy word gheweygert sterck
(125) En tusschen beyd’ werd den Briel van ons volck ghecregen,
En Vlissing’ oock deed’ wel sijn best, in als ter deghen:
Iae gheheel Holland, wierp van hem het Spaensche jock,
Al dat Spaens was ghesint, dat keerden haest den rock,
Ick was met grooten vlijd van alle man ontboden,
(130) Naer Holland quamen meest, die waren wech ghevloden.
Duck Dalf die vertreckt haest, Don Loys die sterft saen:
Des heeft schier het gheheel Land d’oogen op ghedaen,
Men sagh het Godliick woord van seer veel volcx invuren,
d’Inwoonders des Lands meest, die hebben t’allen uren,
(135) Haer teghen den Spaengiaert seer vromelick ghestelt,
En sochten haer te doen vertrecken met gheweld:
Maer wilden nochtans niet van haren Coninck wijken,
En dat nood waer ons trou soud’ oock noch claerlick blijcken,
Want ons hoop was altiit dat Coninck Phlips int lest,
(140) Hem laten raden soud’, en schicken als ten best:
En om de welvaert sijns erf-vaderlands soud’ dincken,
Maer twas seer verr’ van daer, hy socht haer heel te crincken,
De previlegen, eer, goet, bloed, twas al verbeurt,
[fol. B3v]
Gheen begeert word tot peys, maer wel bedroch ghespeurt,
(145) Hartneckich, loos in als, is sijnen Raed bevonden:
Dwelck oorsaeck was dat t’Land aen ander Princen sonden,
En sochten haer van’t Spaens jock eens te maken quijt,
Dit is nu al miin schult, hier af heb ick t’verwijt:
Dan ick beroep my sterck op God en alle menschen,*
(150) De Coninck soud’ op trou ghenomen hebben acht,
En den eedt die hy ’t*Land ghesworen had, betracht:
Den Spaenschen Raed die ons was teghen, laten varen,
Maer liever wilde hy sijn Rijcken al beswaren,
Dan hy niet soecken soud’ ons schaed’, en groot bederf:
(155) Tis hem seer wel vertoont, ghewaerschout menichwerf,
Maer hy wilt claer altijt by sijn voornemen blijven:
En al sijn gramschap groot op my te laten drijven.
Op my heeft hy den haet, alst bliickt by sijnen ban,
En hy meynt als hy my wech had, dat hy alsdan
(160) Al sijnen hooghmoet groot wel comen sou te boven,
Met wapens can hy niet, daer ick God om moet loven:
Nu soeckt hy my met list, jae met een valsche moort,
Te brenghen om den hals, tsy dat hy sulcx stelt voort,
Van moordenaers maeckt hy nu Heeren, Edel lieden,
(165) Waer sagh ter wereld mensch oyt booser stuck gheschieden,
En dit is al te doen, om mijn ontschuldich bloed,
Is dit een Conincx hert, oft ist een Crijchs ghemoed,
Verradeliick meynt hy my met moort om te bringhen,
God sy sulcx nu gheclaeght, die my so sonderlinghen
(170) Heeft tot Antwerpen so gheschoten zijnd, bewaert.
AINNASTRO wracht de daed, door sijnen Iudas aert,
God weet wat ick als doen door den scheut heb gheleden:
Maer waert daer met gedaen, en waer ick voorts met vreden,
Maer neen ick voorwaer niet, sy blijven even heet,
(175) Door haren valschen Ban, t’moordadich valsch bescheet,
[fol. B4r]
Maer ick hoop aen den Heer, tsal haer eer lang berouwen
Nochtans hoe dat is, ick en derf my niet betrouwen
In stad Antwerpen, of daer so veel volcx verkeert:
AINNASTROS boose daed heeft my den schrick vermeert,
(180) Des hoop ick hier met al s’Lands Staten raed te schaffen,
Dat wy den Spaengnaert noch eer yet lang sullen straffen,
En al sijn boosheyd groot verwinnen met ons deught:
Och mocht ick t’heel Land in rust sien, dat waer een vreught,
Ick hoop met Gods hulp, noch in vriiheyt t’Land te setten,
(185) En dat sy sullen in als volghen Godes wetten.


Vande eerste Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Veel ghevluchte Vlamingen ende onder haer:
Overicheyd, Edel-lieden, t’Ghemeyn volck.

Overicheyd.
O Heer der Heeren goet, getrouwe God Almachtich,
t’Zijn onse sonden boos, die oorsaec ziin warachtich,
Dat wy uyt Vlaender-land nu moeten wijken heel,
Dat rijcke Graefschap fray, dat overschoon prieel:
(190) Ons, en haer straft de Heer, om onse snoo misdaden,
Men siet daer nu Gods woord gheheel en al versmaden:
Die daer eerst vyerich toe heel waren wel ghesint,
Zijn nu voorwaer een deel gheworden siende blint:
Mits sy het Spaensche jock soo hebben gaen aenvaerden,
(195) En soo verlaten haest Gods woord so hoogh van waarden.
[fol. B4v]
Edel-lieden.
Och wy verlaten u, o edel schoon Landou,
Waer deur ons hert verflout, en ontsinckt ons van rou,
Hoe weeldich hebben wy tot nu in u gheseten,
Iae vander wieghen af, al onsen tijd versleten,
(200) In veel ghenuchten soet, en onses herten lust,
Wy hebben van ghemoed in u gheleeft met rust:
In wapens, peerden schoon, was daegh’liicx ons behagen,
Al d’land deur gingen wy met honden lustich jaghen:
Des is het scheyden uyt u, al te groote pijn,
(205) Maer alst God so belieft, so moet sulcx nu wel ziin.
Ghemeynte.
O Vlaemsche Steden schoon, wy moeten u verlaten,
Voortijden wy in u, in groote neering’ saten,
wy wonnen heerliick en wel al ons daegh’liicx brood,
So menich hand-werck fraey, hielp ons uyt onsen nood,
(210) Iae eenen cleynen stoot, en mocht ons niet hinderen:
Met vreugden leefdent al, wy, ons wijfs, en kinderen,
Door r’nerstich wercken cloeck, is menich worden rijck.
Wat isser frayen vond, en werck noyt desgheliick
In u ghewracht, jae oock gheweven en ghesponnen,
(215) Gods word’ is d’oorsaeck meest, dat wy niet blijven connen.
Overicheyd.
Inwoonders onses lands, wy segghen u voorwaer,
De leughens sult ghy nu weer hooren openbaer:
In plaets van waerheyt claer, die u daer was vercondicht,
Och siet wat een boos werck, hoe dat ghy u besondicht:
(220) Die daer lichtvaerdich blijft, elck een zijt ghy tot spot,
Ghy verlaet Godes woord, ghy verlaet sijn ghebot,
Ghy cond nochtans wel, voor alsulcken Afgod vluchten,
Maer die daer blijven uyt nood, en om Gods woord suchten
[fol. C1r]
Beclaghen wy wel seer, elck bidt uyt hertzen grond
(225) Dat God haer troosten wil, nu en tot aller stond.
Edel-lieden.
O Vlaenderland wat is u eer yet lang nakende,
In plaets van vrijheyd sult ghy dwanck ziin smakende,
En uwen vyand sal u altijt ziin ontrent,
En u noch boven al o edel stad van Gent,
(230) Wat sult ghy liiden noch, wat sult ghy moeten horen:
u vrienden ziin verjaegt, ghy hebt te veel verloren.
Gheluckich ziin sy al die u verlaten eest,
Want ghy nu wonen sult met die u haten meest.
In vrijheyd sullen wy ziin inden naem des Heeren,
(235) En ghy sult nu in plaets van Vlaems, Spaens moeten leeren.
Ghemeynte.
O aerbeyds lieden al, die allen d’Land door woond,
U neering’ verliest ghy, den Coopman die u loond
Sal uyt de landen gaen, jae hier en daer vertrecken,
Wy weten God sal ons wel neering’ weer verwecken,
(240) Hier in dit Holland schoon, jae al waert over al:
Groot jammer ist dat t’volck so verstroyt worden sal:
En dat de const sal ziin gheleert van alle menschen,
O Vlaendren ghy verliest, daer ghy om pleegt te wenschen,
Dats neering’, en welvaert, die daer helpt groot en cleyn,
(245) Och dat ghy alleen had, word over al ghemeyn.
Overicheyd.
Wy scheyden nu uyt u, mits ghy ons so veracht hebt,
En meer naer ziel verlies, dan d’eewich goet ghetracht hebt,
Ghy versmaed nu de gheen die waren uwen troost:
Het werck volck veracht ghy nu in den tijd des oost,
(250) T’word van u noch beclaegt, eer jaeren veel, of Maenden.
Adieu schoon Vlaenderland, wy ziin nu uyt u gaenden,
[fol. C1v]
In vrijheyd leven wy, en ghy in groot bedwanck,
Dat wy gaen is misschien, voor al ons leven lanck,
Dat wy nu scheyden doet ons aen veel bitter treuren,
(255) Maer alst God belieft, t’moet in sijnen naem ghebeuren.
Edel-lieden.
O Vlaendren goet en schoon, O over soete lochten,
O West-quartier, daer de Cooplieden van als brochten,
O edel Land het schoonst dat de Son oyt bescheen,
Och wy verlaten u, maer met seer groot geween:
(260) wy dencken voor altiit ist claer dat wy nu scheyden,
Ons uytcomst sullen wy in een vreemd land verbeyden,
O Adel s’Lands waert wel, Broers, Susters en Cosijns,
Het lichaem scheyd van u, maer t’hert bliift vol gepijns,
Maer alst so wesen moet, salt in Gods naem geschieden,
(265) Ons dunckt dat zalich is, om Godes woord te vlieden.
Ghemeynte.
Wy die daer hebben in sulck Land in rust gheseten,
wy die niet hebben van gebreck oft nood gheweten,
Die moeten nu elck een als ballinck sijn verjaegt
Tis onser sonden schuld, wy worden recht gheplaegt:
(270) Gheen wonder en ist, dat wy in een vreemd Land dolen,
Ons Ouders, Vrienden oock, blijft tsamen God bevolen:
wy gaen naer Holland, en naer Zeeland wel gherust,
Door ons handwerck werd meest al onsen nood gheblust,
wy sullen Godes lof nu noch nimmermeer helen
(275) Hy is doch onsen troost, oft wy bly ziin oft quelen.
Continue
[fol. C2r]

Vande tweede Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Inquisitie, Spaenschen Raed, Bloed-dorst.

Inquisitie.
WIe sal ick mijn groot leet, en miinen hertsweer clagen
wie sal my miinen druck oft den last helpen dragen,
Die ick wel liide zwaer, ick leef in groot verdriet,
wat ick nu loop, oft draef, en helpt het my al niet?
(280) Laet ghy my nu beschaemt, die my eens pleegt te staen by?
Een isser alleen, van hem wordet aen ghedaen my,
Is ons gheloof nu uyt, helpt niet cracht en gheweld,
Soeckt doch nu alle raed, en spaert geen list, noch gheld,
Ick kan de werelt al schier straffen en bedwinghen,
(285) Heel Spaengnen moet voorwaer wel naer miin pijpe singen
Italien houd’ ick oock onder miin swaer jock,
Dit Neerland had ick oock seer geeren aenden block,
Maer een alleen is daer, diet al t’saem can bederven,
Och ginckt naer miinen sin, hy sou haest de dood sterven,
(290) Ick kant niet lijden meer, t’gheen dat hy my aendoet,
Hy maeckt my schier heel dol, hy maeckt my schier verwoet
Och mocht ick in sijn bloed, miin handen doch eens wasschen,
Och kond ick hem doch eens naer miinen sin verrasschen,
Ick waer ghenesen haest, van dees miin groote smert,
(295) O Willem van Nassou, och ghy breeckt my miin hert,
Ghy doet ons allen hier in veel benoutheyt leven,
Maer ick hoop u haest eens al uwen loon te gheven.
[fol. C2v]
Spaenschen Raed.
Och hoe mistroostich heel ben ick nu t’eynden raet,
Steeds overdenck ick by my selven vroeg en laet,
(300) Hoe dit Nassousche zaet, heel en al te vernielen:
Ten baet niet twaer seer goet dat wy niet op en hielen,
Tot dat eens desen Prins ghepiinicht waer ter dood,
O Spaenschen Coninck kond ghy niet met u macht groot,
Nu eenen Prins int veld, int strijden overwinnen:
(305) Och my dunckt nu wel neen, ick moet recht uyt bekinnen,
Des moeten wy hem selfs eens vallen cloeck aen boort,
En brenghen hem ter dood, met bedroch, list oft moort,
Waer hy slechts om den hals, ons soud’ veel vreuchden naken.
Inquisitie.
O Spaenschen Raed wat hebt ghy voor, ontdeckt u saken,
(310) Wy ziinder twee die seer vreemd schiinen van bedrijf,
wy hebben so veel volcx al om ghebracht om’t lijf,
wy ziin doch die den Crijch en veel quaets connen brouwen.
Spaenschen Raed.
Och daer ghy in swang ziit, daer ben ick claer behouwen,
wel hondert duysent ziin door ons ghebracht om hals.
Inquisitie.
(315) O Spaenschen Raed deur u voortstel seer loos en vals,
Ben ick by Heeren veel gheweest in grooter waerden,
Maer ick beclaeg dat dit Land my niet wilt aenvaerden,
Een is daer alleen, die my breeckt miin hert, en sin,
Tis ons bederf, ons pest, jae tis een Coppe-spin,
(320) want al sijn fenijn is voor ons quaet om verdraghen.
Spaenschen Raed.
Wie hevet u ghedaen, wilt my sulcx recht uyt claghen.
[fol. C3r]
Ick sal u helpen doch, ist anders in miin macht.
Inquisitie.
Och desen Prince van Oraingnen hoogh gheacht,
Die t’onder heeft ghebracht t’voornemen van Duck Dalven.
Spaenschen Raed.
(325) wy dachten deur hem wel ons wonden haest te salven,
Maer de Prins die heeft ons sulcx altemael misset,
Veel ander Heeren kreech ick aerdich fray int net:
Die daer haer Vaderland meest hielpen heel verraden,
Met alles weet ick wech maer ben alleen beladen,
(330) Hoe dat wy teghen hem noch sullen legghen aen,
waer blijft nu den Bloetdorst daer wy met ommegaen,
Die’t ons al doet bestaen, moet worghen, moord en branden.
Bloed-dorst.
Ba, ba, ick com’ u by, en vreest doch voor gheen schanden,
Ick sal u helpen, in nood com’ ick u ontrent,
(335) Door uwen raed heb ickt doch over al gheschent:
Veel duysent volcx heb ick haer leven hier benomen,
Miin borsten ziin noch vol van al het bloed der vromen,
Die door u beyder raed, t’bloed hebben hier ghestort:
Daer ghy doch beyde woont, moet uwen vyand vort,
(340) Ick uwen Bloetdorst weet die wel om hals te bringhen,
Door d’Inquisici meest die kant so sonderlinghen,
Met eenen quaden grond, en eenen valschen schijn,
Al die de waerheyt soeckt, die brengt sy in doods pijn,
Sy weet haer so fray d’mes op haer keel wreed te setten,
(345) Ghy Spaenschen Raed weet oock u mes seer wel te wetten
Dattet wijd ende breed so menich hert doorsnijt,
Des stae ick u ten dienst, wie’t leed is, oft wie’t spijt,
Ick uwen Bloetdorst sal noch menich mensch doen treuren.
[fol. C3v]
Inquisitie.
Maer moet ons dees schand’ nu hier in dit Land gebeuren,
(350) Dat desen ons alleen so over het hooft wast,
Ghy hebter o Bloetdorst alom soo veel verrast,
En moeten wy in dit stuck alleen beschaemt blijven.
Spaenschen Raed.
Ick hoop neen, den Bloetdorst kan wonder noch bedrijven,
Door miinen raed is hy seer veel int werck ghestelt.
Bloed-dorst.
(355) Treurt ghy nu om een, waer met dat ghy u doch quelt,
Ghy weet dat ick u in als ghetrou ben ghebleven,
Ick die tot Parijs t’volck by duysend’ nam het leven,
En die den Admirael heb ter dood ghebracht snel,
Meynt ghy dat heel en al vergaen is miin macht fel,
(360) Neen, als ick miin best doe, ick en hebs niet vergheten,
En hy moet daer haest aen, ick derfs my vrij vermeten,
So ghy my slechts in als, als trouwe Broers by staet.
Spaenschen Raed.
Ghy weet wel hoe dat ick soeck altiit vroech en laet,
Den alderbesten raed, om t’Nederland te krincken,
(365) En onder miin jock heel te bringhen is miin dincken,
T’voornemen is nu so, met ghelt, list, oft bedroch,
Al bedriech icker veel, elck een ghelooft my noch
Om miines Conincx wil, houd my elck hier in eeren,
Och cond ick metter tijd ombrenghen al s’Lands Heeren,
(370) Ick soud’ voorts t’Gemeyn volck, wel houden in bedwanc.
Inquisitie.
Gheen beter daer toe als ick, ick weet met wat ganck,
Want miin schijn-heylicheyt is daer af recht den meester,
t’Moet doch al voort als wy beyd’ wel eens ziin ons tweester,
[fol. C4r]
Elck een moet ons ontsien, ons ghebot gaet ghemeyn,
(375) Wie sulcx oock niet en houd, moet voort tsy groot of cleyn
Ons eyghen Conincx Soon moest onlangs sulcx ervaren,
Den Coninck mocht hem gants int leven niet ghesparen,
Om dat hy t’Nederland was al te goeden vrint,
En wie noch oock niet Rooms Catholiick is ghesint,
(380) Hem en mach geen ghenaed’, noch eenich bidden helpen.
Bloed-dorst.
Den Bloetdorst die quelt u, ghy soeckt hem claer te stelpen,
En daer om ben ick vrij tot uwen dienst ghereet,
Sa, Sa, soeckt vrij nu raed, ick wreeck haest al u leet,
Als wy drij ons best doen, niet en can ons bedroeven,
(385) Maer eer wy van hier gaen, moet ghy noch claer eens proeven
Van desen miinen dranck, hy sterckt t’hert en ghemoed,
Dwelck daer is den Kelck van so veel onnoosel bloed,
Dat daer door ons toedoen, so deerliick is vergoten.
Sy drincken alle dry uyt den Kelck.
Inquisitie.
Gaen wy dan terstond heen, als drij trou bondghenoten,
(390) Wy moeten yemand haest gaen brenghen op de been,
Die een stout stuck bestae, en ons brengt uyt gheween,
Hy moet claer uyt de wech, die ons doet sulcken spel,, aen,
Daer wy drij in zwang ziin, salt al te selden wel,, gaen.
Gaen in.


[fol. C4v]

Vande tweede Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Lowisa, Princesse; de Minne met het Kind.

Comen te samen uyt ende gaen sitten, ende de Princesse nemet kind op haren schoot.
Lowisa.
O Heer der Heeren al, o miin God verheven,, hier,
(395) wat hebt ghy my ghedaen, ghy hebt my ghegheven,, hier:
Dees overschoone vrucht van miinen Heer en Man,
Ist moghelick miin God dat ick u ghenoech kan
Voor dese weldaet groot, te vollen met danck loven:
Elck heeft die niet die wilt, sy comen ons van boven,
(400) En mits dat een Soon is, gheschiet my groote vreught,
O liefliick Kind ghy maeckt u vader seer verheught,
Die aensiend’ u sijn hert van blijdschap moet ontsluijten
wie soud’ niet geeren sien sulck’ over soete spruyten?
Die elck toelachen bly, en maken soet gheschal,
(405) Gheen zwaerheyt bevangt haer, niemands int aertsche dal
En derven sy ontsien, de dood sy niet en vruchten,
Haer en benout noch Crijch, noch al d’oorlooghs geruchten,
Voor geen verraderij en sorghen sy noch moord,
Noch valscheyd, noch bedroch en is van haer gehoort:
(410) Gherust ziin sy in als, van sinnen en van herten,
Des werelts hoocheyd kan haer ghemoed gants niet smerten
Als Duyfkens sonder gal, als Lammers gheheel saecht:
Ghy ziit wel een schoon vrucht, die my seer wel behaecht,
Laet my u doch nu eens in beyd’ miin armen vanghen,
(415) O miinen troost, miin hoop, die miin hert doet verlanghen,
[fol. D1r]
Die daer ghesproten ziit van Keyserlijcken stam,
Van dat Nassousche huys, daer menich Held uyt quam,
En t’geen ons oock heeft so veel Heeren vroom geschoncken
Hoe lieflijck hoor’ ick u o miin kind ligghen roncken,
(420) Ghy en vreest niemand oock, die niet ghevreest en wort,
Ghy en treckt u niet eens aen dat daer is ghestort,
So veel onnoosel bloeds, van d’Ouders en de Vrinden:
Als ick sulcx overdenck, moet ick my bedroeft vinden,
Niet een lid heb ick aen’t lijf dat my niet en beeft,
(425) wie weet wat de Heer noch met dit Kind voren heeft,
wie weet oft noch tot staet, en grooter eer comen sal,
wie weet oft my noch niet eens worden ghenomen sal,
wie weet wat zwaerheyt groot, wat jammer oft eleynd’
Hem overcomen sal, oft wie weet oock wat eynd’,
(430) Oft in wat grooten last, dat noch sal moghen raken.
De Minne.
O ghenadichste Vrou, ick bid doch om wat saken
Ghy u nu soo ontstelt, u verf die verschiet heel,
Alsulck verhael doch staeckt, en denckt om geen crakeel,
Wat oorsaeck hebt ghy doch, dat ghy u selfs sout crenken,
(435) En sorgt doch so verr’ niet, wilt om geen zwaerheyt dencken
Ghy die een Dochter ziit, van sulck een vromen Held,
Des Franschen Admiraels: en nu ziit vergheselt
Met sulcken weerden Prins, met hem in trou verbonden,
Gheluckich acht ick u, die in des werelds ronden,
(440) Daer t’uwen deel nu hebt, een sulcken trouwen Vorst,
Dus bid’ ick, uwen druck en achterdencken schorst,
Wat wilt ghy vreesen hier, en wat kan u doch letten.
Lowisa.
Ick en vrees niet met al, nochtans doet my ontsetten,
T’gheen my aen miinen Man, en Ouders is gheschiet,
[fol. D1v]
(445) Het quaetste das vrees ick, nochtans en vrees ick niet,
Miin hert dat verschrickt my int, lijf, noch allen reysen.
De Minne.
Waer in quelt ghy u doch, wat moeght ghy overpeysen,
T’gheen dat gheleden is, is verr’ t’vergeten best.
Lowisa.
Ick sorgh noch boven al, dat d’argste comt opt lest,
(450) Heb ick miin Ouders niet sien leelick om hals bringhen,
En mijnen Man, die ick beminden sonderlinghen:
Is hy daer niet vermoort, in de stad van Parijs,
En meest miin vrienden al, ist niet een groot afgrijs?
wat weet ick, wat my noch mach metter tiit gheschieden,
(455) uyt Brabant moeten wy van nu af alree vlieden,
Het quaetste dat ick weet my meest in den sin comt,
En als ick om sulcx peys’, miin hert is my verschromt,
En al de leden miin, my schudden en beven schier.
De Minne.
Me Vrou, doet qualick claer, sy behoort te leven hier
(460) Met vreughden met haer Kind, en vlieden dit gheraes.
Lowisa.
Die het aenstaende niet en overdenckt is dwaes,
Al ons ghepeys is vrij, dat kan ons niemand weeren,
De zware droomen my oock menichwerf verveeren,
En maken my des daeghs het hert heel ongherust.
De Minne.
(465) De droomen ziin bedroch.
Lowisa.
Maer keeren ons den lust,
Die wy noch eenichsins tot vreughden souden crijghen,
[fol. D2r]
Hoe soud’ miin vrouliick hert de boosheyd connen zwijgen,
Die ick beschreyden moet, ick aensie voor de hand
Des boose werelds loop, en haren quaden stand,
(470) Int mercken van sulcx, heeft my t’leven wel verdroten,
Is miinen Heer en Man niet alreed’ eens gheschoten?
Meynt ghy dat den Tyran daer met ophouden sal.
De Minne.
T’gheleden en mach elck niet lang onthouden al,
Verghetenheyd is wel een vande meeste deughden,
(475) O edel Princes, leeft ghy gherust en met vreughden,
Acht doch dit u ionck Kind voor uwen schat en eer,
Verblijd u doch daer in, en danckt daer af den Heer,
T’gheen dat onseker is, en laet u doch niet quellen.
Lowisa.
Ick woud’ dat ickt doen cond, en sonder my t’ontstellen
(480) Nu mocht gheheel en al met dit schoon kind gherust zijn,
Och miin vreught, hoop, en troost, alle miins hertzen pijn
Verdwiint in my als sneeu, als ick u heb in d’ermen,
De Heer der Heeren hoop ick sal u wel beschermen,
En oock bewaren wel, voor allen ongherief,
(485) God gheef dat hy voor d’Land opwas, en oock met lief
De Vrijheyd s’Lands voor stae, en oock al haer welvaren.
De Minne.
En twijfelt niet de Heer sal hem seer wel bewaren.
En laten groeyen fray, tot aller menschen baet.
Lowisa.
Nu ick bevelen oock in sijn hand vroegh en laet,
(490) Ick maeck hem vooght daer af, hy maeck hem dan bequame
Dat hy Gods woord voor stae, en groot maeckt sijnen name,
O Heer met u ghenaed’ gaet met dit Kind te werck,
[fol. D2v]
Dat hy een Voester-heer mach worden van u Kerck,
En land, en Lieden oock, mach metter tijd regeren:
De Minne nemet kind.
(495) Nu Minne, draeght hem wech, vreught sal in ons vermeeren
So lang als het welvaert, en blijven mach ghesont,
Ick gae by miinen man, hem eeren t’aller stont,
Die daer sulck een sorgh draeght, voor deses Landes saken,
Die’t Land regeren wilt, moet altijd neerstich waken.
Gaen in.


Vande tweede Gheschiedenis,
de derde uytcomst.

Veel ghevluchte Brabanders ende onder haer:
Den Coopman, t’Ghemeyn volck.

Den Coopman.
(500) O Brabant, Brabant schoon, wat waeyt u over thooft,
De Coopman word verjaeght, het plat Land word berooft,
U neering’ ziit ghy quiit, den rijckdom is vertrocken,
Men siet twist en tweedracht, veel wonders daer berocken,
u goed voorstaenders ziin nu wijd en breed verstroyt:
(505) Die waert eertijden soet, so lieflijck en so machtich,
Ghy ziit nu schier verwoest, jae heel arm en beroyt,
De straff des Heeren comt nu over u warachtich,
En wee comt over d’Land dat plaghen is deelachtich.
Ghemeynte.
Och d’arme Ghemeynt is nu mistroostich*schier gheheel,
(510) Neeringhe die vergaet, armoed’ word ons ten deel,
[fol. D3r]
Eylaes wy moeten nu ons Vaderland verlaten,
Oft noch so schoon is, wat macht ons doch nu al baten:
Het hert ontsinckt ons schier, verloren is den moet,
Tis bitter so uyt u o schoon Landou te scheyden,
(515) wy scheyden uyt het ons, wy laten ons erfgoet,
Een ander woon-plaets moet elck voor sy selfs bereyden,
Daer hy in s’Heeren naem, sijn uytcomst mach verbeyden.
Den Coopman.
O soet Antwerpen riick, o over schoone stadt,
In u was overvloed, en des Lands meesten schat,
(520) Van al de neering’ goed, waert ghy d’oprechte voester,
Ghy waert in Braband als de kerne inde snoester,
Van allen volck waert ghy de toevlucht en bystand:
Seer rijck’liick cond’ elck een in u den cost ghewinnen,
wie tot u quam van breed, of wijd, bood ghy de hand:
(525) Men sagh u voorwaer, al des werelts const beminnen,
Die u oyt sagh, moet sulcx te recht altijt bekinnen.
In sulcken staet was Antwerpen
doen de Prins gheschoten was,
ende alle de ander steden.
Ghemeynte.
Och wat salt van u ziin, ghy sult eer lang vergaen,
O schoone Stad, om u ist doch nu al ghedaen,
Te krencken soecken sy u, met list en practijcken,
(530) Och uwen vyand is nu gheplant op u dijcken,
Beleghert is Lillo, Liefkens-hoeck ziit ghy quijt.
wat voor een droefheyd is daer onder t’volck gheresen,
Ick sorgh Gods woord werd u ghenomen metter tijt,
Och arm bedroefde stad, sy hebben u verwesen,
(535) Alst den Heer weer belieft, kan hy u wel ghenesen.
Den Coopman.
O Princelijcke stad, ghy Bruessel sult niet lang
Daer teghen houden claer, en Mech’len is oock bang,
Heel Braband achten wy eer yet lang al verloren,
[fol. D3v]
Waer mochtmen meerder nood voor de Cooplieden sporen
(540) T’loopt hem al teghen siet, t’verloopen is hem naest,
Hy moet een ander plaets voor sijnen handel soecken,
Verslaghen is elck een, elck een is seer verbaest,
Naer Holland, Zeeland oock, gaet elck een hem vercloecken,
Den Coopman wilt vrij ziin in al des werelds hoecken.
Ghemeynte.
(545) En wy Ghemeynte slecht, sijn al te seer benout,
Den Coopman volghen wy, en dat eert ons berout,
want sonder Coopman goet, gheraken wy ter schanden,
Al onsen rijckdom is den arbeyt onser handen,
Arm liedens ziin wy, als den Coopman ons ontdrijft,
(550) want voor hem ist doch al daer wy om daeg’licx draven:
Hy is die ons goet doet, in rijckdom ons verstijft,
wy wercken al voor hem, voor hem ist dat wy slaven,
God en den Coopman ons in Braband ghenoech gaven.
Den Coopman.
Nu adieu Braband schoon, adieu Antwerpen groot,
(555) Adieu schoon stad, daer wy in wonnen schatten bloot,
van waer den handel was op allerley quartieren,
Adieu soet liefliick Land, en soete fray Rivieren,
Adieu Speel-huysen schoon, Adieu des werelts vreugt,
Antwerpen ick sorgh nu den vyand sal u erven,
(560) Die in u qualick-vaert nu daeg’licx is verheugt,
Ick ducht dat ghy eer lang Gods woord sult moeten derven,
Adieu schoon Land, daer wy al meynden in te sterven.
Ghemeynte.
Adieu ons welvaert en ghewin, voor groot en cleyn,
Adieu ons Ouders, Broers en Susters al ghemeyn,
(565) God jon u sijn ghenaed’, daer wy ons op betrouwen,
Maer laster en armoed’, sult ghy by u behouwen,
[fol. D4r]
De vyand word (sorg’ ick) noch uwen meesten gast,
Betrout doch al met ons in onsen Heer der Heeren,
Wy twijflen gants niet, oft hy helpt ons uyten last,
(570) Die ons gheleyden sal uyt d’eeuwich groot verseeren,
Als onsen God belieft, hy kan’t ten besten keeren.
Gaen in.
Continue

Vande derde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Baltazar Gherards, den Hoofmeester.

Gherards.
Hy comt uyt seer verbaest.
SAl ick, neen ick, jae ick, het moet doch zijn ghewaegt,
wil ick voortgaen, neen ick, waerom is t’hert vertzaegt?
Ick heb doch vast belooft, d’uytstellen ziin maer dromen,
(575) Maer als ick om de daet peys’, t’hert begint te schromen,
Den moed word cleyn, en hy valt my in mynen schoen,
Maer wat helpt dit, ick moet dats claer miin beste doen:
Die belooft, die maeckt schult, ick moet het oock aenvangen,
Sa, Sa, met cloeken moed, ick neem daer toe miin gangen,
(580) Maer hoe sal ickt oock doen, strijd teghen mijnen sin,
Hy en deed’ my noyt quaet, ick sulcx recht uyt bekin,
wat pas ick daer op, hy, oft ick, sal sulcx betruren,
Oft alle beyde oock, ick sal het stuck uytvuren,
Nochtans t’hert my int lijf, als een broos riet nu beeft,
(585) Vrees benout my, en hoop my wederom troost gheeft,
Des ben ick tusschen beyd’ hanghen en verworghen,
Maer laet loopen den bras, waer voor wil ick doch sorghen,
[fol. D4v]
Het moet claer ghewaeght ziin, com’ daer oock af wat wilt,
T’hert staet my int lijf wel so seer en danst, en drilt,
(590) Ick en weet schier wat doen, maer nochtans moet geschieden
Al den angst en vrees groot en heeft niet te bedieden,
Den Spaenschen Coninck moet ick helpen voor ghewis,
En maken desen Prins, dat hy haest van kant is,
Dees miine handen ziint, die de daet sullen wercken,
(595) En dan het groot ghewin soud’ my ter deeg verstercken,
Maer de vrees voor de dood, maect miin hooft al wat cranck
Dits om goet, maer hola, noch en ist gheenen ganck,
Het ghemoed doet my gaen, maer vrees die doet my deysen.
Den Hoofmeester staet van
veers en siet hem aen.
Den Hoofmeester.
Wat is dat voor een mensch, wat mach hy doch al peysen?
(600) T’schiint hy van herten is heel verstoort en beroert.
Geerards.
Nu wel, ick gae dan voort, t’moet nu ziin uytghevoert,
Com’ daer oock af wat mach, niet en can my verveeren.
Den Hoofmeester.
Wat mach hem letten doch, wat mach hem nu doch deeren
Den Hoofmeester spreeckt hem aen.
Van waer comt ghy, oft wie ziit ghy, oft waer nu heen.
Geerards.
(605) Een ongheluckich mensch, vol van druck en gheween,
Heel troosteloos ocharm, en van elck een verlaten.
Den Hoofmeester.
waer leyd den ganck, my sulcx te segghen wilt niet laten,
Oft ick u yeverts in ter wereld helpen mocht.
Geerards.
De loflijck’ en goed’ faem, die brocht my op den tocht,
(610) Van dit hoogmoedich huys, van Nassou hoogh ghepresen,
die heeft my hier ghestiert, hier socht ick nu te wesen,
[fol. E1r]
Mits ick heb ghehoort dat elck hier wel word onthaelt,
Die oprecht is van sin, en naer Gods woord taelt,
Des soeck ick hier seer wel in als te ziin de minste,
(615) Al miin ghemoed dat streckt elck een te staen ten dinste,
Het zy oock hoe dat zy, al waert oock met de pen,
Oft met de wapens oock, want ick recht uyt beken.
Vaderloos, en arm te ziin, wat wil ickt bedecken
Den nood doet my wel uyt miin vaderland vertrecken,
(620) Niet om een boose daet, maer alleen om Gods woord.
Den Hoofmeester.
Maer, hoe denckt ghy u te gheneeren rechte voort?
want die hier niet en doet, die gheraeckt wel te quelen?
Geerards.
Dat sal ick mijnen God, en Fortuyn heel bevelen,
Ick hoop dat hy my niet gheheel verlaten sal,
(625) Nu ick verdreven ben, tot miinder baten,, al,
Hoop ick in dit goet land met rust en vreed’ te woonen,
Ick sie waer dat ick ben, armoede comt my croonen,
wie my al om af gaet, armoed’ die bliift my by,
Den Hoofmeester.
Maer segt ons eens welck dat u woonplaets is, oft sy,
(630) En van wat Ouders, van wat gheslacht, en wat vrinden.
Geerards.
Miin Vaderland woud’ ick wel dat ick niet en kinden,
want tis Borgoingnen, dat Philippo noch toecomt
Den Spaenschen Coninc groot, daer af dat miin hert schromt,
Als ick om sijn bedriif, en wreede daed noch dincke,
(635) want door miins Vaders dood ick schier ter aerden sincke,
Die d’Inquisici wreed, so leelick heeft verbrand.
[fol. E1v]
Den Hoofmeester.
wat was d’oorsaeck?
Geerards.
De self, daerom dat hier int Land,
Oock so veel hebben den dood deerlick moeten smaken,
waerom, ziin sy verjaeght, die naer de waerheyd haken,
(640) wat houd’ter so veel uyt haer Vaderland en goed.
Den Hoofmeester.
Een saeck die isser noch, die ick hier vraghen moet,
Van al u vaders goet is daer niet overbleven?
Gerards.
Die hem het leven nam, die moesten wy t’goet gheven,
Druck, schreyen, met verdriet, bleef ons alleen ten deel,
(645) Miin Moeder door t’verlies mistroostich was gheheel,
Door droefheyd, en door rou, is haer het hert ghesloten,
Ghy moeght wel dencken dat my te recht heeft verdroten,
En peyst wat hert dat ick het huys van Spaengnen draegh,
En oft ick reden heb, dat ick daer over claegh,
(650) Die miin Vader, Moeder, en t’goet hebben al ghenomen.
Den Hoofmeester.
Ziit ghy te land, oft langs het water herwaerts comen?
Met hulp van wien doch? verhaelt ons de manier.
Geerards.
Den goeden God, heeft my als Vader goedertier,
Den middel toe ghevoeght, gheleyd ter rechter banen,
(655) Tot dat ick komen ben, in de stad van Rowanen,
Daer den Stadhouder word wel trouliick aenghedient,
Dat ick naer Holland woud’, die my terstont als vrient
By hem ontboden heeft, jae ghevraecht en ghebeden,
Oft ick met aller vliid, en met ghetrouwicheden,
[fol. E2r]
(660) Aen d’Excellenti woud’ bestellen desen brief,
Die hy my doen gaff, en t’was my oock seer lief
Dat ick een oorsaeck had, om hier eens aen te spreken,
Tis tijding’ van een dood, daer d’ooghen my om leken,
Van Hertoch d’Anjou, die van Braband Hertoch was.
Den Hoofmeester.
(665) Al is de tijding’ quaet, sy comt nochtans te pas,
En ghy hebt wel ghedaen, den brief soo te bestellen,
Nu maeckt doch wat moeds, wilt u soo seer niet quellen:
Slaet d’onghenucht van kant, u hert nu wat verquickt,
wie weet wat u van God den Heer is toegheschickt,
(670) want al dat ick vermach, is claer voor u ten besten,
So ghy in als trou blijft, u naeckt noch vreught ten lesten,
Dus comt met my int Hoff, en tracht altijd naer eer,
Die hem tot deucht begaf, en treurden nimmermeer.
Gaen in.


Vande derde Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Spaenschen-Raed, Bloed-dorst, Inquisitie.]

Spaenschen Raed en Bloed-dorst comen uyt.
Spaenschen Raed.
HA, Ha, Ha, nu gaet den waghen voort,
(675) Ick hoop t’sal nu claer eens wel lucken.
Bloed-dorst.
Wat schuylter doch, ist weer brand, of moort.
Spaenschen-Raed.
Ha, ha ha, nu gaet den waghen voort,
[fol. E2v]
Men wacht nu niet dan naer Paspoort.
Bloed-dorst.
Danst erghens een blind paert op crucken?
Spaenschen-Raed.
(680) Ha, ha, nu gaet den waghen voort,
Ick hoop t’sal nu claer eens wel lucken,
Men sal hem rucken wech, en brenghen om den hals.
Bloed-dorst.
Maer segt doch uyt, wie doch?
Spaenschen-Raed.
Den Prins, seer loos en vals,
Den meesten vyand die wy hebben op der aerden.
Bloed-dorst.
(685) Leeft hy die sulcken last soud’ willen eens aenvaerden?
och t’waer voor ons seer goet, waer hy maer slechts al deur.
Spaenschen-Raed.
Laet sorghen varen nu, vlied allen swaer ghetreur,
wy sullen eer yet lang, hoop ick, gaen fray feest hauwen,
Bloed-dorst.
Segt uyt, hoe staet de saeck, wilt sulcx eens claer ontfauwen.
Spaenschen-Raed.
(690) Een Borgoingnon seer cloeck heeft aengenomen d’last,
Den Oraingnisschen Prins word haest van hem verrast,
Ick hoop t’sal veur hem haest den lesten dagh eens wesen.
Diet doet word van ons als een heylich Sant ghepresen,
waer hy slechts dood, t’waer veur ons een gewenste saeck.
Bloed-dorst.
(695) Ick woud’ dat geschied waer, want ick daer seer nae haeck,
Hoe soud’ ick met sijn bloed, den dorst gheheel versaden.
[fol. E3r]
Spaenschen Raed.
Wist d’Inquisici dit, die daer seer is beladen,
Die anders niet en wenscht, die anders niet en soeckt.
Bloed-dorst.
wel, ginder comt hy, siet hoe dat hy tiert en vloeckt,
Inquisitie comt uyt en
murmureert tegen sy self.
(700) Hy siet so bitter, t’schiint dat hy’t al sal op eten-
Inquisitie.
Och, waer doch desen Prins wegh, och waer hy verbeten,
Helpt al, wat helpen mach, is daer nu gheen raet.
Spaenschen-Raed.
Maer siet doch hoe hy raest, en heel mistrootich staet,
Tis meer dan tiid dat wy hem dit stuck gaen belijden.
Inquisitie.
(705) Mijn vrienden, als ick u sie so moet ick verblijden,
Ghy beyde ziit alleen al miinen waerdsten troost.
Bloed-dorst.
weest vroliick dan, ghy comt hier heel wel te propoost,
wy hopen eer yet lang, Alleluya te singhen.
Inquisitie.
Als ghy so spreeckt soud my t’hert in miin lijf opspringhen.
(710) Maer segt my het verstand, wat daer van de saeck,, is.
Spaenschen-Raed.
Als ghy meynt dat ick slaep, ick noch al cloeck waeck,, fris,
T’spel is op rollen, jaet, t’sal nu haest al tieren wel.
Bloed-dorst.
Ho miinen Bloed-dorst sal ick nu haest bestieren,, wel,
Het zeyl staet inden top, tis nu claer al voor wind.
[fol. E3v]
Inquisitie.
(715) Ghy seght ons al wel veel. maer de saeck heel ontbint,
Wat schuylter?
Spaenschen-Raed.
De Prins al van Oraengnen moeter blijven,
Inquisitie.
Swiight, is daer yemand die hem derven soud ontlijven,
Dat waer voor ons een Held, ey segt doch, wie salt doen;
Spaenschen-Raed.
Tis Baltazar Gerards, een Borgoingnon seer koen,
(720) Wy sullen hem in sijn daed van vers seer wel stercken.
Inquisitie.
O Spaenschen Raed ghy weet al looslick stil te werken,
Ghy hebter onder u die t’stuck seer wel verstaen,
Die goet Borgoingnons zijn, en ons ziin toe ghedaen,
Dan het is al goet volck, tis waert dat wy haer prijsen,
(725) Maer desen voghel liet hy hem wel onderwijsen,
Is het sijns dings oock wel, ist verstand niet te grof.
Spaenschen-Raed.
Neen, hy is cloeck ghenoech, hy heeft den voet int Hoff,
Alst tijd is en stond, sal hy op den haspel passen.
Bloed-dorst.
Miin handen hoop ick wel haest in sijn bloed te wassen,
(730) Macht slechts ghelucken, ick sal toonen miinen aert.
daer word noch een, noch geen, van de Lutheraens gespaert,
Heel Holland, Zeeland oock, sal ick haer less’ wel leeren.
Spaenschen-Raed.
Och waren slechts van kant, al de inlandsche Heeren,
Wy souden voorwaer wel haest meester zijn van ’t Land.
[fol. E4r]
Inquisitie.
(735) Waer desen Prins slechts dood, twaer al quint voor de hand
Ick Inquisici soud’ in swang gaen op veel plaetsen,
Al der Rebellen spel, soud’ loopen haest op schaetsen,
Wy waren Heeren, die nu sitten inden hoeck.
Spaenschen-Raed.
Maer ick twijfel niet den Held draeght hem heel cloeck,
(740) Ick sal verlanghen seer al naer den dagh van morghen.
Inquisitie.
Soo’t ons wel gaet, hoe sal ick branden, en weer worghen,
By duysent sal ick haer weer setten op een rat.
Bloed-dorst.
Van het vergoten bloed hoop ick te worden sad,
Men moet haer leeren den Romeynschen Paus verachten.
Spaenschen-Raed.
(745) Laet ons vertrecken, dan gaen wy ons kans verwachten,
T’hert dat is half met sorgh, half met hoop oock vermingt.
Inquisitie,
Hy is Sot die vreught voor d’overwinning’ singt,
De Hoogh vermeters stoud ghemeynlick al dwasen,, ziin,
Gaen*wy dan, en laet ons van vers al stijf blasen,, fijn.


===[fol. E4v]

Vande derde Gheschiedenis,
de derde uytcomst.

De Prins van Oraingnen, Lowisa de Princesse.

De Prins comt uyt met de Princes hebbende haer kind op den arm.

De Prins.
(750) HOe comet doch miin Vrou, miin Princes weerd vercoren,
Dat d’aengesicht niet en staet alst wel plagh te voren
Dat in u lieflijck was, en so heel vroliick scheen,
Nu als heel treurich siet, t’welck beduyt groot gheween,
Roosachtich was u verf, u ghesicht heel minnelijck,
(755) Hoe ist so verkeert, ghy ziit my schier onkinnelijck,
Hoe valt nu uwen moed, en cloeckheyd heel en al?
Ick weet niet hoe ick’t heb, oft wat ick segghen sal,
Als ick eens treurich was, pleeght ghy my te vermaken,
Altiids vond’ ick u cloeck, jae oock in groote saken:
(760) Ghy troostet my altiid, als ick mocht bezwaert zijn,
En voorwaer uwen troost, was my een medecijn,
u woorden, hebben veel miin bedroeft hert ghenesen,
Dus Liefste schept doch moet, ghy en mooght so niet wesen:
Seer wonderliick heeft God my tot drij reys’ bewaert,
(765) En al was den nood groot, ick was soo niet bezwaert:
D’eerst was doen ick daer quam met miin Ruyters ghereden
Dwaers door de wijde Maes, en moest daer terstont treden,
Den vyand onder d’oogh, die met ziin groot gheweld,
My heeft verwacht seer fier, en dat int open veld.
(770) Ick vreesden doen gheen dood, overwinning’ ick sochte,
Voor Bergen Henegou, ten tweedemael ick brochte
Miin legher int veld, die den vyand cloeck bestiet,
[fol. F1r]
Maer onverwacht, my doen t’Fransch bystand heel verliet,
D’welc oorsaeck was dat ick met schande moeste wijcken:
(775) Ten derden mael waer vond men oyt noot desghelijcken,
Als ick gheschoten was t’Antwerpen op’t Casteel,
Ick wasser naer ghenoech, ick trooste my gheheel,
Dat ick daer was ghereed, de wreede dood te lijden:
In den Crijchs-handel stell’ ick allen sorgh bezijden:
(780) Iae gheenen vyand vrees ick, maer wel het verraet,
En oock het moorden quaet, dat daer nu veel omgaet,
Maer ick beveel my gants in de hand mijnes Heeren:
Door sijn hulp, so hoop ick den vyand wel te keeren,
Des weest doch goets moeds, bid ick u mijn schoon vriendin.
Lowisa.
(785) O Heer nochtans vrees ick, het quaetste valt my in,
Hoe soud’ ick vreesen niet, die veel heb moeten proeven,
Dat my int herte steeckt, doet my te seer bedroeven,*
Eet ick, drinck ick, wat ist, ten smaeckt so niet alst plagh:
Waer ick gaen, waer ick staen, ick doe al dat ick magh,
(790) Een uer en kan ick niet des nachts met rust gheslapen,
Daer is ter wereld niet daer ick vreught uyt kan rapen,
Ghevaer en angst is my, waer ick my keer ontrent
Den Prins.
In d’oorlogh’ en ziit ghy het vreesen niet ghewent,*
Hoe naer vreest ghy den peys?
Lowisa.
Sulcx waer van my gheen wonder,
(795) En wast den valschen peys niet, die snel als den donder,
Daer uyt den hemel viel, en my quam over t’hooft,
Ben ick niet door den peys van Vaer en Man berooft?
Was daer oyt peys, daer elck op vaster mochte bouwen?
Als men Navarra sagh ons Conincx Dochter trouwen?
[fol. F1v]
(800) Doet hy oock qualick dan die hem voor peys verveert,
Miin Vader die hem had so Ridderlijck verweert,
En voor den vyand oock en wilde geensins swichten:
Leyt hy daer niet door peys, en moord die sy doen stichten,
En mijn man Tilingni, door den peys oock dood bleef,
(805) Daer ick d’oprechte wraeck nu miinen God af geef,
Och onder t’dexel van peys, men veel ghebeuren,, siet.
De Prins.
Ick bid o Liefste, doch al dit swaer ghetreuren,, vliet,
Staeckt al u droefheyd vrij, wiist haer al verr’ van kant,
wy ziin hier God hebs loff, in een vast en sterck Lant,
(810) Men kan den vyand hier seer lichtelijck uyt sluyten.
Lowisa.
was daer noyt vyand in?
Den Prins.
Iaet, binnen en oock buyten,
Maer tis nu verr’ van daer, hy isser nu heel af.
Lowisa.
Nu Heer en weerde Man, ick seg God nam en gaf:
Als ghy wel gherust ziit, wil ick de sorgh wat stillen,
(815) Laet ons in dit schoon Kind ons hert nu wat verprillen,
Aensiet doch dees schoon spruyt, den Vader heel ghelijck,
Hy heeft des Vaders mond, van voorhooft oock seer rijck
En t’Vaders ooghen oock, die s’menschen hert doorstralen,
Van my heeft hy oock wat, hem en kan niet ghefalen:
(820) Gheluckigh so ick hoop te ziin, dwelck ick wel wou,
Maer nochtans is het hert niet sonder grooten rou,
Als ick bedinck wat hem, noch wel mocht overcomen,
want de tyranni en t’vals bedriif doet my schromen,
Dat daer nu heden daeghs al om veel word ghepleeght.
[fol. F2r]
De Princes gheeft het kind over.
De Prins.
(825) Gheeft hem my dan eens hier, miin hert int liif beweeght
Als ick u mach aensien, die my met hoop kond troosten,
wat my oyt is gheschiet, tsy van Zuyd, West, oft Oosten:
Hoop ick ghy wreken sult, al ist dat ghy ziit cleyn,
u leden ziin noch teer, nochtans so ick wel meyn,
(830) Sy sullen haer best doen om desen ban te wreken,
Die Coninck Phlips noch derf so teghen my uytspreken?
Hy meynt ons aen te doen een schand’ der schanden groot,
wat hy ghedaen heeft, weet elck deser Landen bloot:
En nu, en t’aller tiid, salt hem op den hals vallen,
(835) Ick hoop niet alleen ghy, maer oock miin kinders allen:
Die sullent in haer hert onthouden oock wel vast,
En wel ghedencken aen den aengheboden last,
Van my te dooden, en so leeliick te vermoorden:
Tis schand’ voor sijn groot huys, en voor al diet oyt hoorden.
(840) Dit sal u Broeder oock, en ghy mijn lieve Kind,
Noch wreken metter tijd, so ghy my yet bemind:
wilt doch op Adolff u oud-vader altijd peysen,
Diemen voor vyand noyt en sagh te rugghe deysen,
En die hem ziin ghevolght, sy toonden t’cloeck ghemoet:
(845) Als Renè de Chalon, u oud Oom, een Prins goet,
En ander meer, die haer daer hebben wel ghedraghen
wilt voor Gods woord, en tLand, als Helden stoutlijc wagen
u edel bloed, en goet, als ick wel heb ghedaen.
Volght miin voetstappen*naer, wilt doch met trou omgaen
(850) Staet doch dees Landen voor, wilt haer gheensins verlaten,
Volght den raed van al de moghende Heeren Staten:
Maer boven al Gods eer, en sijn woord gaed’ slaet wel,
En al ist dat ghy Kind dit niet en verstaet snel,
Ick hoop’t u wel so vast in u hert te doen prenten,
(855) Dat ghy’t bewaren sult als uwe beste renten:
[fol. F2v]
En s’Lands, en uwe eer, sal ziin u meeste vreught,
Och miin soet liefste Kind, ghy maeckt miin hert verheucht,
Maer legghet in sijn wiegh, en latet wat rusten,, oock,
En gaen wy, tis hoogh tijd wat eten met lusten,, oock.
De Prins geeft het kind over. en gaen in.


Vande derde Gheschiedenis,
de vierde uytcomst.
Hier comen uyt menichte van Hollanders, ende onder haer: De Steden, en t’Ghemeyn volck.

De Steden.
(860) OCh wat mach ons weer hier int Land aenstaende zijn?
wy sorgen weer voor Criich, wy ziin vol angst en pijn
Het gaeter schier te quist, het gaeter schier verloren
Den vyand sorghen wy sal weer hier int Land boren:
In Vlaendren, Braband oock, is voorwaer grooten noot,
(865) Men siet nu seer veel volcx met haest hier int Land vluchten,
De Prins van Parma is int veld met heircracht groot:
Des is al ons sorgh, voor veel lijdens en zwaer suchten
want als ons naesten huys brant, moetmen voor t’vyer duchten.
t’Ghemeyn volck.
Och God wat waert met ons bedroefde menschen dan?
(870) Wel reden hebben wy dat daer ons hert schrick van
Huys, hoff, en beesten al, het ginck weer al te gronde,
Het selfde vyer dat ons eertijden soo verslonde,
Soud’ ons weer maken arm, wy bleven in den loop,
Den selven vyand sterck waer van ons te verwachten,
[fol. F3r]
(875) jae d’oude wreedheyd van den heelen Spaenschen hoop:
Ons verschrickt vrij daer af alst comt in ons ghedachten:
Het beste is dat wy ons bevelen in Gods machten.
De Steden.
Wat waert dan met ons oock, wy ginghen heel te niet,
Neeringhe soud’ vergaen, ons welvaert liep int riet
(880) D’een voor, en d’ander naer, soud moeten hart besueren:
En noch het meest van al dat ons seer soud doen trueren
Dat wy quijt waren dan, de stroomen en Zee-vaert:
Och buytens s’Lands ist goet den oorloogh t’onderhouwen,
Maer den inlandschen Crijch is die t’hert seer beswaert:
(885) Wy hebben’t wel beproeft, t’ghedenckt noch Mans en Vrouwen,
D’inwendich vyer, dat doet de mensch te seer benouwen.
t’Ghemeyn volck.
Is daer dan gheenen troost voor ons Ghemeynte goet?
Die oude cloeckheyt ligt die gants onder de voet!
Soo ist voorwaer met ons, eylaes, te verr’ ghecomen:
(890) Niet beter als tot God troost en toevlucht ghenomen:
Hy can ons wel voorstaen, beschermen vroech en laet,
Hy can en wil ons wel van allen druck ghenesen,
Hy heeft ons lang bewaert, door sijn cracht en ghenaed’,
En sijnen naem moet van ons altijd ziin ghepresen,
(895) want hy moet onsen schild, en ons voorvechter wesen.
De Steden.
Wy hebben onsen Prins, Stadhouder hier van’t Land,
Den Franschen Coninck word oock versocht om bystand,
De Croon van Engheland en sal ons niet verlaten:
Daer nu ghesonden zijn, des Land ghemeyn Legaten,
(900) Ons eyghen land is sterck, tis wel bepaelt en vast,
s’Lands Raden ziin al goet, elck een draeght hem wijselick,
[fol. F3v]
Op de trou welvaerts s’Lands, word nu seer wel ghepast,
Al is des vyands macht en t’gheweld afgrijselijck,
Denckt onses Gods naem is voor ons altiid prijselijck.
t’Ghemeyn volck.
(905) Het meeste dat ons deert is des Spaengnaerts haet,, jaet,
Sijn arghelisten boos, t’moordadich verraet,, quaet,
Daer hy ons al om met so deerliick soeckt te crencken,
T’hert doet ons int lijf wee, als wy om NARDEN dencken,
Siin eyghen Soon en heeft hy gheensins oock verschoont.
(910) Ons sorgh’ is dat hy den Prins noch sal doen ombringhen,
want moorders worden van hem te seer hoogh gheloont,
En edel maeckt hy haer, die bestaen sulcke dinghen,
O goeden Heer en God, wat sietmen u ghehinghen.
Gaen in.
Continue

Vande vierde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Baltazar Geerards, Spaenschen-Raed, Inquisitie, Bloed-dorst, Heymelijcken haed.

Geerards.
Hy comt eerst alleen uyt maer de ander drij staen van vers.
TIs met my weer heel uyt, ick en derfs claer niet wagen
(915) t’Hert begint my int lijf heel en al te vertzaghen,
Ick ben verwonnen heel, den moet my nu ontsinckt,
Och wat soud’ ick doch doen, sulcx voor de werelt stinckt,
Ten mach oock gants niet ziin, twaer teghen recht en reden
De boose seyt gaet voort, t’hert seyt wilt te rugg’ treden,
(920) want beter is de laet, dan de daed, soo men seyt:
[fol. F4r]
Voorwaer ick heb miin saeck al qualick overleyt.
Den Heer is veel te vroom, ick latet onderweghen,
Veel duysent vreesen heb ick nu int lijf ghecreghen,
Angst overwint my schier, hy moet al nochtans voort:
(925) Niet beter is een man, dan ziin ghegheven woort,
Ick hebt te vast belooft, wat wil ick al veel segghen,
Sa, Coninck oft niet, waer toe al dit overlegghen?
Sa, sa, met eenen moet, ick treed’ cloecklijck in huys,
Maer hou, ick ben vervaert, ick hoor’ te groot ghedruys,
Hy luystert aen de deur van het Hoff.
(930) t’Hayr staet my over eynd’, ick en derfs niet beginnen:
O het stuck is te quaet, ick verlies schier miin sinnen,
O ongheluckigh mensch, verlaet al dit gheraes,
Vlied doch nu ras van hier, en scheyd’ter uyt ghy dwaes:
Die u niet en misdoet, laet hem doch in sijn leven.
Spaenschen-Raed.
(935) Niet hoogher ou, ick moet schier van vrees’ en angst beven,
Haest u miin lieve Broers, blaest, tis meer dan tijt.
Inqusiici ende Bloed-dorst hebben elck eenen blaes-balck en blasen.
Inquisitie.
Wy moeten ons best doen, oft ons naeckt groot verwijt,
Ick blaes al Lucifers gheweld en al sijn crachten.
Bloed-dorst.
Al die oyt wrochten quaet, wilt op ons gheblaes achten,
(940) Doet onderstand, oft wy ziin nu verloren,, al.
Spaenschen-Raed.
Comt Heymelijcken-haet, vreught ick oorboren,, sal,
So ghy ons helpen wilt, dus laet u nu ghebruycken.
Heymelijcken haet comt uyt met een toortse al brandende.
Heymelijcken-haed.
Niet langher en wil ick int doncker ligghen duycken,
Nu kom’ ick voor den dagh, tis lang ghenoech ghetoeft.
(945) Sa, sa, tis meer dan tijd dat ghy den roock eens proeft,
[fol. E4v]
Van mijn onsteken vyer, want t’heeft al om ghebleken,
Als heymelijcken haet in u hert comt ghestreken,
Gheen stuck het zy hoe swaer, oft t’sal u dencken licht,
Dit vyer heb ick al claer in Spaingnen lang ghesticht:
(950) Al teghen t’Nederland, en allen des Lands Heeren,
Dus Geerards schept nu moet ghy comt tot grooter eeren,
Volbrengt slecht dese daed, en doet naer ons bevel.
Geerards.
wat feylt my, wat is my, heel en al ick op swel,
T’hert keert my in miin lijf, sa, sa, tmoet doch ghedijen:
(955) O Phlips, o Phlips, ghy moeght u nu seer wel verblijen,
u vyand die ghy vreest, sal comen haest ter doot,
weest nu in als ghetroost, u hoop die is nu groot,
Tis dees hand, tis dees hand, die het stuck sal bedrijven:
O hoogh-beroemden Prins, nu moet ghy daer doch blijven
(960) Gheen uytstel is daer meer, voldaen is uwen loop:
O Spaenschen Coninck ghy crijght nu heel goeden coop,
Haest onder uwen voet: die ghy niet cond’ bedwinghen,
En ghy gheschoren hoop, ghy moeght nu vrolijck singhen,
Den meesten vyand die ghy hebt, comt nu om hals:
(965) Ick ben op hem ghestoort, ick haet hem nu in als,
Des wil ick ras int Hoff wel stoutelijck gaen treden
Tis misschien miinen dagh- jae mijnen laetsten sheden.
Gaet int Hoff vanden Prins.
Heymelijcken-haed.
Is dat voor ons qualick ghestoockt?
Bloed-dorst.
En heb ick oock qualijck gheblasen?
Spaenschen-Raed.
(970) Die pastey is seer wel ghecoockt.
Heymelijcken-haed.
Is dit voor ons qualijck ghestoockt?
[fol. G1r]
Siet hoe miin vyer, so lustich smoockt?
Inquisitie.
Dits eenen Prins van al miin dwasen.
Heymelijcken-haed.
Is dat voor ons qualiick ghestoockt?
Bloed-dorst.
(975) En heb ick oock qualijck gheblasen?
Hoe sal t’volck tieren haest, hoe salt al om gaen rasen,
Het moet nu immers voorts, den wegh is heel ghelad.
Inquisitie.
Gheen dinck voor ons so lief, dit is den rechten pad,
Om al dees Ketters quaet, heel om den hals te helpen.
Bloed-dorst.
(980) En ick hoop oock nu haest den Bloed-dorst eens te stelpen,
Des gaen wy sien, dat hy op den haspel past wel,
Men seght int ghemeyn: dat het eynd draeght den last,, fel.
Gaen in.


Vande vierde Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Lowisa Princesse, de Gravin van Zwartsenburch.

Comen ’te samen uyt.

Lowisa.
OCh lieve Suster miin, miin teer hert dat verschrict,, my,
Ick en weet wat my is, het bloed int lijf verstict,, my,
(985) Ick sorgh dat my wat vreemds, jae haest hangt over t’hooft,
En ick gaen schier oft ick van sinnen waer berooft,
het hooft drayt my schier om, en t’hert is my vol swaerheyt
[fol. G1v]
En ick neem verdriet int aenschouwen des daeghs claerheyt,
Het hert leyt my gheperst, den moet is heel te niet,
(990) My is doch al te bang, ick ben in swaer verdriet:
Och God ick woud’ dat ick wist wat my is nakende.
Zwartsenburch.
Beminde Suster weest dit kermen doch stakende,
Ist moegh’liick, so bid ick sett sulcx uyt uwen sin,
En schept doch eenen moet, treckt toch u tranen in:
(995) Ghy en hebt doch gheen nood van eenichsins te claghen,
Ghy hebt een Heer en Man, die is naer u behaghen,
Die u wel so lief heeft, als het hert in sijn lijf.
Lowisa.
Mocht ick hem houden dan, maer ick elendich wijf
Sorgh’ voor verraderi, oft voor het boos wreed moorden.
Zwartsenburch.
(1000) Och liefste Suster miin, maeckt daer af nu gheen woorden,
Al is u sulcx misschiet, laet bid ick doch dat daer,
Van dat gheleden is, t’vergheten is goed waer:
Toont in als een cloeck hert, als een Princes van weerden.
Lowisa.
Noyt en kond ick dat doen, hoe seer dat ick’t begheerden:
(1005) Dat my eens ghebeurt is, versterckt altijd den rou.
Zwartsenburch.
Maer wat is d’oorsaeck doch dat ghy u bedroeft nou,
Ick weet ter wereld niet waer in ghy u moeght quellen.
Lowisa.
Tis meestendeel den droom die ick u moet vertellen:
Ick lagh voorleden nacht, juyst ontrent de klock een
(1010) In miinen eersten slaep, beswaert met groot gheween,
[fol. G2r]
In het gheen dat ick sagh, soo my bedroefde dochte,
Miin man die quam by my gheloopen, so hy mochte,
En sagh gheheel verstoort, jae bebloed en verbaest,
En seyde: Lieve vrou het scheyden is ons naest,
(1015) Ick vloogh hem om den hals, en hy woud van my vlieden,
Ick sprack: Heer, wat ist doch? wat staet ons te gheschieden?
Heb ick ter werelt yet u misseyt oft misdaen?
Hy sagh my deerlijck aen, en seyde laet my gaen,
Maer onsen jonghen Soon moet ick u nu bevelen,
(1020) want miinen tijd is hier, den dood moet ick bequelen.
Vaert wel miin liefste Vrou, vaert wel miin liefste Kint,
Denckt hoe ick te moed’ was, denckt hoe ick was ghesint:
Als ick my wacker vond, ick lagh in grooter floutheyd,
Och thert verschrickt my noch denckend’ om de benoutheyt
(1025) Is dit niet reden om bedroeft te ziin in als.
Zwartsenburch.
Och Suster, ghy weet dat droom bedroch is en vals:
Ick bid doch schaemt u wat, vlied alsulck achterdincken,
Ghy die een Princes ziit, sal uwen moet soo sincken:
Fy eenen droom sal hy u stellen in onrust,
(1030) En uwen Man is noch wel te pas weest ghesust,
Peyst doch om gheenen droom, ten ziin maer beuselinghen.
Lowisa.
Hy beduyt nochtans wat, ick kan my niet bedwinghen,
Miin tranen bersten uyt, miin hert dat maeckt gheklagh,
Hier is een Borgoingnon die ick noyt gheeren sagh,
(1035) Ick sorgh hy heeft wat voor, och waer hy slechts van hier nu.
Zwartsenburch.
Ontstelt u in hem niet, och Suster liefste dier nu,
wat soud’ hy doen, hy is maer een onnoosel bloed.
[fol. G2v]
Lowisa.
Och waer hy uyten Land, sulcx waer voor ons seer goet,
Ick en mach hem niet sien, hy is my doch heel teghen.
Zwartsenburch.
(1040) Och stelt sulcx uyt den sin, en gaen wy als wy pleghen,
Ons nu met u lief Kind int Hoff vermaken,, dan,
Hy is wiis die in tijds den hertsweer staken,, can.
Gaen in.


Vande vierde Gheschiedenis,
de derde uytcomst.

Baltazar Geerards, De Prins van Oraengnien, Sommighe vande wacht: waer onder een Sergeant spreeckt.

Geerards comt alleen uyt.

Geerards.
EY, dit is nu den dagh, tis nu den dagh en tijd,
o Spaengnen, Spaengnen, nu word ghy eer lang verbliid
(1045) u vreucht die is nae by, de tijding’ sult ghy crijghen,
O Paus van Roomen, wie sal dit voor u verswijghen,
Met dees hand sal ick nu haest gaen, volbringhen t’werck,
Ick ken my cloeck ghenoech, ick ken my nu heel sterck,
Sa Oraingnisschen Prins, dit moet u lijf nu ghelden,
(1050) Oft miin, oft alle beyd’: eertijds ick my onstelden,
Nu vraegh’ ick daer niet naer, oft ick nu de dood sterf,
Ick heb om haer ghewenscht, jae oock seer menichwerf:
Als my d’armoed’ te seer quam dwinghen en benouwen,
O ghy stout Borgoins hert, nu sult ghy niet verflouwen,
(1055) Dit moordenaers stout stuck word van u nu ghewracht,
[fol. G3r]
Hy toont het roer.
Dit is de reedschap, want door dit roer sal met cracht
Hy terstont moeten voort, ick volbrengt sonder schromen,
Hy sal oock, so ick meyn, door dees Sael moeten comen,
Het hert my int lijf danst, het springt my op en neer,
(1060) Soo de Zee beroert is van stormen en onweer:
Soo ziin miin sinnen nu verstoort, t’lijf is in roeren,
Maer wat helpt sulcx, ick wil doch het boos werck uytvoeren
De Prins comt uyt.
Cost oock, wat cost, al waert oock thien mael lijf en siel:
Hier comt hy, het waer tijd dat ick hem nu aen viel,
(1065) Maer ick moet my noch wat heel stil en wijslijck draghen,
Om wel te treffen hem, ick moet oock eerst gaen vraghen
Naer brieven, die ick met naer Vranckrijck nemen sal.
De Prins.
Wat is de wereld doch? gheluck oft ongheval,
Heel onghestadich oock, dat nu wat schiint te wesen,
(1070) Sal morghen gants niet ziin, die van elck word ghepresen,
Sal naermaels ghehaed ziin, ghestooten uyt sijn rijck:
Elck een sijn voordeel soeckt, het volck doet al ghelijck
Sijn best seer wel met vlijt, om hoogh te zijn verheven:
En diet dan heden is, sal morghen wel niet leven,
(1075) Tis wonder waer toe dat deen dander hier verweckt.
Geerards.
Gaet wat naerder.
Als ick voort gae, dunckt my dat my een te rug treckt,
En wel soo swaer als loot ziin alle miin voetstappen,
Ick passer nu niet op, hy sal my niet ontsnappen,
Ick treder nu naer toe, al wat kan staet nu by:
(1080) Een van twee blijfter claer, het zy oock ick oft hy,
Ick twijfel nochtans niet, oft t’sal al wel ghelucken,
Hy spreect den Prins aen.
O ghenaedichste Heer, miin tong’ die danst op crucken,
O ghenaedichste Heer, ick woud’ seer wel naer huys.
Om daer al soet en stil, te leven onder t’cruys:
[fol. G3v]
(1085) En my met eenich werck so ick best kan daer gheneeren,
Des soud’ ick eenen brieff van u Ghenaed’ begeeren.
Met dat hy dit spreeckt geeft hy den scheut.
Sa, Sa, hy leyter al, ick heb hem wel ghetreft,
Sa, nu loop ick ras wegh, dit is al wel beseft,
Och mocht ick doch nu noch gheraken uyt de Landen.
De Prins.
Ter aerden ligghende.
(1090) O God, miin arme siel beveel ick in u handen,
En aen de Staten s’Lands miin kinders groot en cleyn,
O Heer u beveel ick dees Landen int ghemeyn,
Het gheen dat gheschied is, laet ick o Heer u wreken.
De wacht van de Hellebardiers comt uyt met eenen Bevel-hebber en sommighe Edellieden.
d’Overste vande Wacht.
Och, och, miin Heer die sterft, hy en can niet meer spreken,
(1095) Och, och, barmhertich God, dit is een arme saeck:
Och waer is den rabaut? dat hem den helschen Draeck
Hals en neck breken moet, laet hem al om naer loopen:
Sa, sa, loopt als ras uyt, bedeylt u in vier hoopen:
Laet oock de poorten al vast sluyten van der Stat,
(1100) Laet oock wel gaede slaen, dat daer niet anders wat
En schuyl, tsy eenich quaet, oft oock verraet van binnen:
Den moordenaer tast aen, maer vanght hem doch met sinnen
Brengt hem niet om den hals, en wel voordachtich leeft,
En hem dan terstont in der Staten handen gheeft:
(1105) waer hy in handen doch, mocht sulcx voor ons gheschieden,
Slaet doch nu al hand aen, en meest ghy Edel-lieden:
Och hem doch met ghemack, al stil daer binnen draeght,
Hoe werd doch dese dood van allen man beclaeght,
T’heel Land mach voorwaer wel dees dood hier beweenen,, nu,
(1110) Elck een die vroom is, salt van herten oock meenen,, nu.
Sy dragen t’lichaem in.
Continue
[fol. G4r]

Vande vijfde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Het Taneel is nu al met zwart becleed, en al die daer rond om staen, inden rou, het dood lichaem leyt op een Tafel, aen deen sijde staet eenen Rithmeester ende op d’ander sijde, eenen Hopman.

Rithmeester.
TRompilien maeckt nu doch getreurich groot gheclach,
Rithmeesters weent nu al, en schreyt nu nacht en dach,
Mits de dood van sulck een Veld-Heer seer hoogh ghepresen
want gheen verlies en mach, voor ons nu meerder wesen,
(1115) Die al u leven lanck hem ten dienst hebt ghestaen,
Elc laet nu ziin Cornet heel droevich en swart maken:
Laet de Trompetten nu druck en veel tranen slaen,
Laet het soet veld-gheschrey op allen plaetsen staken,
want hy leyt daer nu dood, daer thert naer plagh te haken.
Hopman.
(1120) O Trommels fray, weest doch nu al met swart becleed,
Houd het gheweer om leegh, dat altiid was ghereed,
voor desen Veld-Heer cloeck, vroech en spaed’ welte strijden
En ghy Crijchs-knechten al, wilt u nu gheensins mijden,
Te weenen nacht en dagh, voor desen Heldt seer cloeck,
(1125) Maeckt doch u Vaendels swart, maeckt ooc swart al u cleeren
Gheeft dit moordadich stuck den allderhooghsten vloeck.
Laet in u t’vyands haet al u leefdagh vermeeren,
En beweent hem die ghy so hoogh’lijck pleeght te eeren.
Rithmeester.
O ghy Ritmeesters stout, ghy Lieutenanten koen,
[fol. G4v]
(1130) Ghy Bevels-hebbers al, die u best pleeght te doen,
Ghy Ruyters int ghemeyn, die t’lijf ten besten gaven,
Ghy schoone paerden al, die elck int veld sagh draven
Laet den moed sincken nu, het lustich briesschen schorst,
Legt doch de Vaenen neer, u Cornet laet oock truren,
(1135) Legt al de wapen af, en slaet stijf voor u borst:
Al die dees moord nu hoort, vertellet u gheburen,
Want hy light daer nu dood, die ons plagh aen te vuren.
Hopman.
O ghy*Hoplieden vroom, O ghy Vaendraghers met
Sergeants, en Corporaels, den rou nu al opset,
(1140) Ghy haeck-gheschutten ooc, en ghy seer vroom Lands-knechten
Sleypt doch de spiessen nu, en stellet niet om vechten,
Want den Crijch is nu uyt. den strijd is nu ghestaeckt,
En ghy en derf niet meer so stout’lick waghen t’leven:*
Ten is niet meer van nood’ dat ghy so vlijtich waeckt,
(1145) Die noyt verwonnen was, is door een moord ghebleven,
Dood is den cloecken Held, die ons plagh moet te gheven.
Rithmeester.
Tweemael ziin wy met hem ghetrocken door de Maes,
wy achten doen gants niet des vyands groot gheraes:
Al was den vyand sterck, hy toonden hem cloeckmoedich,
(1150) Hy was een Leeu int veld, maer anders saecht en goedich,
Ons paerden hebben wy meermaels voor hem ghetoomt,
En lustich hem ghevolgt, met rusting’, roers en swaerden,
Noyt saghmen desen Vorst voor vyand oyt verschroomt,
Hoe seer dat hy op hem luyd’ tierden en ghebaerden,
(1155) Maer nu, eylaes, leyt hy verslaghen neer ter aerden.
Hopman.
Wat hebben wy voor hem stout ghewaeght menich stuck
[fol. H1r]
Oock somtijds met verlies, en somtijds met gheluck
Ghewonnen hebben wy veel Steden, Sterckten, Schanssen,
Vaert nu wel Vaendels, Roers, oock Spiesen en veel Lanssen
(1160) t’Veld-teecken is verkeert, het is gheworden zwart,
Dat eens Orange was, dwelck ons wel magh verdrieten.
O deerlijck stuck, o moord, ghy valt ons Knechten hart,
wy moghen te recht wel ons tranen uyt gaen,, gieten,
want hy leyt dood daer wy troost pleghen aen,, ghenieten.
Sy blijven al staen.


Vande vijfde Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

De Vrijheyd des Lands, Graeff Mauritz.

De Vrijheyd comt alleen uyt
ende staet voor het lijck.

De Vrijheyd.
(1165) OCh alle menschen vroom, wie dat ghy zijt*wilt suchten,
O Hemel, Aerd’rijck oock, wilt beven nu en duchten,
Stort al u tranen uyt, die daer cloeck ziit en leeft,
O Zee, o Lucht, doch nu ghetuyghnis hier aff gheeft:
Van dit moordadich stuck- van desen boosen handel:
(1170) O schoone stad van Delff, tis buyten uwen wandel
Dat in u ghebeurt is d’afgrijselick boos feyt:
Prent dit vast in u hert onthoudet al u daghen,
Des werelds vroomsten Held, daer nu doorschoten leyt:
Hy leyt daer, die voor u en my, plagh sorgh te draghen
(1175) Ach seght dan al met my, wilt hem te deeg’ beclaghen:
Ach, ach ach, ach.
Dit roepen sy al ghelijck.

    Och waer hy’t noch alleen, en bleef ick noch ghesont,
[fol. H1v]
Eylaes ocharmen neen, ick ben met hem ghewont:
want het hert is my oock op eenen tijd doorschoten,
My segg’ ick die so veel heb deughden groot ghenoten
(1180) Van desen waerden Prins, die daer nu leyt steen dood,
Met hem sterf ick nu oock, ick lijd’ den meesten nood,
Te recht mach ick nu wel, swaer kermen en seer huylen
Miin handen wringhen oock, en maken groot ghecrijt:
want ick en weet nu niet waer vluchten oft waer schuylen
(1185) Noyt gheen bedroefder stuck, noyt geen so swaren strijt,
Des ick, ghy, en elck mensch roept luyde wie ghy zijt:
Ach, ach, ach, ach.

    Ghy Staten des Lands al, ghy Ridderschap en Steden,
weent nu, weent nu tis tijd, en ghy hebt oock wel reden:
want u Stad-houder goet is deerliick om den hals,
(1190) Door een moordadich stuck, en werck seer boos en vals:
Die noyt verwonnen was, die leyt daer nu verwonnen,
Verwonnen door een moord: dit hebt ghy nu begonnen
O Spaingnen tis den raed, die ghy lang hebt ghesocht,
In eewicheyd moeght ghy u dit quaet stuck wel schamen,
(1195) Die so cloeck int veld quam, hebt ghy met moord ombrocht
Voorwaer haer Majesteyt doet dit niet naer betamen,
Beclaeght hem en laet ons nu roepen al te samen:
Ach, ach, ach, ach.

    O ghy Ghemeynte goet, weent doch nu over al,
Ghy en weet niemand noch, die u hier voorstaen sal,
(1200) u toevlucht leyt daer nu, den troost is u ontnomen,
weent Vrouwen en Mans ooc, en weent doch al ghy vromen,
want den verlosser s’Lands is wech, hy leyt vermoort,
Die my voor heeft ghestaen, en inghevoert Gods woort,
Die my de Vrijheyt goet heeft ghebracht in dees Landen,
[fol. H2r]
(1205) Hy ist die daer nu leyt, maer hy noch niet alleen,
Ick liggher oock met hem, ick kom’ met hem ter schanden,
Cond’ ick noch blijven staen, maer ick sorgh voorwaer neen:
Des schreyd en roept wel luyd’, jae segt met groot geween,
Ach, ach, ach, ach.

    Ghy Borghers van Delff al, en ghy vroom ingheseten,
(1210) Gheen wonder en ist nu al gaet ghy seer becreten:
weent en treurt, schreyt en huylt, tis reden, tis nu tijt,
Het zy arm oft rijck. weent nu al wie dat ghy zijt,
Laet nu de tranen langs u roode wanghen vloeyen,
En wilt u leven lanck dees boose daed verfoeyen,
(1215) En beclaegt dat dit in u schoon Stad is gheschiet,
wilt de uer, dagh en tijd, in u ghedachten houwen:
Dat sulck een waerdich Prins, en ick so ginck te niet,
Hy leyt daer, hy leyt daer, nu noch in elcx aenschouwen,
Die t’hert en ghemoed in ons nu heel doet verflouwen:
(1220) Ach, ach, ach, ach.

    Maer tis ghenoech gheweent om desen vroomen Helt,
Treckt al u tranen in, hy is in rust ghestelt:
In de volmaeckte vreught, hy is by God den Vader:
Den druck sy over ons, ons segg’ ick alle gader,
Hy is in’t vreuchden dal, wy blijven inden druck,
(1225) wy zijnt met hem al quijt, s’Lands vrijheyd en gheluck,
En boven al ben ick de armst’ van alle lieden:
want ick sterf nu met hem, ick gae met hem int graff,
want waer wil ick heen, ick en weet niet waer vlieden,
Dus weent al over my, van weenen laet niet aff,
(1230) Een moordenaer wast, die ons t’samen den scheut gaff:
Eheu, eheu, eheu.
Suchtende al ghelijck.

[fol. H2v]
    Oorloff o Staten des Lands ick moet u begheven,
Door deses Princen dood, word Vrijheyd nu verdreven:
O Heer Almachtich God, ick Vrijheyd moet nu voort,
Ick Vrijheyd des Lands soet, en vrijheyd van Gods woord,
(1235) Ick moet wegh vlieden nu in bosschen en in holen
Ick en weet nu niet waer my keeren oft waer dolen:
In plaets’ van my, so comt nu t’swijghen met bedwanck:
Dus neem’ ick oorloff aen dees edel vroome Heeren:
Oorloff Ghemeynte goet, die eenen tijd nu lanck
(1240) My lieflijck hebt gheproeft, en nu raeckt int verseeren,
Als ick nu wegh ben, niet licht sal ick weder keeren.
Eheu, eheu, eheu.

    Van Keyserlijcken stam ziit ghy o Prins gheboren,
u faem die blijft altiid, al is u lijf verloren:
Ick gae met u int graff ick sie dat wesen moed
(1245) Ten eersten so leyt daer den opgheslaghen Hoed:
Die ick meest tot noch toe al t’Land door heb ghedragen,
Daer legh’ ick t’gheweer neer, soo de verlaten plaghen:
Daer snijd’ ick het spits aff van miin schoon gheelwe haer,
want t’leven begint my nu oprecht te verdrieten:
(1250) Gheen uytcomst en sie ick voor my tsy verr’ oft naer.
Ick laet met schreyen u sijn lichaem nu begieten,
Ick wil met hem nu gaen, die my troost deed’ ghenieten.
Graeff Mauritz comt uyt met sommige Heeren.
Graeff Mauritz.
O Heeren Staten goet der vereenichde Landen
wat droefheyd is nu dit, wat druck is hier voor handen,
(1255) T’hert is my wel beroert, en voorwaer tis bedroeft:
Tis wel den meesten nood die ick oyt heb gheproeft:
Maer nochtans ist my niet wel mog’lijck hier te schreyen,
Ontboden ben ick uyt d’Universiteyt Leyen,
[fol. H3r]
En oock de reden waer om, heb ick al verstaen,
(1260) want om miin Vaders dood te wreken ist ghedaen:
In s’Lands dienst hoop ick my in als heel trou te quijten:
Verwondert u oock niet, al kan ick gants niet crijten,
Die’t stuck te wreken meynt, weent selden voor oft naer.
want wraeck soeck ick te doen, t’sal bliicken openbaer,
(1265) Maer ick beween alleen, dat ick noch jonck en teer ben,
Hoe wel dat t’hert vol moets, en ick gheneyght tot eer ben:
En in miins Vaders plaets’ nu voorts te treden meyn,
Soo beclaegh’ ick nochtans dat ick jonck ben en cleyn,
En dat ick niet en ben als ick my wel soud’ wenschen,
(1270) Maer ick hoop miin trou hert sal blijcken by de menschen.
Heeft miin Heer Vader d’Land den trouwen dienst betoont
Ick hoop den vyand en word van my niet verschoont,
Die miinen Vader hier heeft laten so ombringhen:
Dus edel Heeren schept moet, t’Ghemeynt sonderlinghen:
(1275) Ick hoop u voor te staen, beschermen oock voor leet,
Lijf, goet, miin edel bloed, is voor u al ghereet.
En ghy o Vrijheyd s’Lands, waer wilt ghy henen vluchten?
Blijft doch in Godes naem, wilt nergens*voor ooc duchten,
Ick sal u voorstaen nu, daer is miin hand en trou,
(1280) Veel liever sterf ick, dan ick u verlaten sou:
Miin Vader soeck ick naer te volghen t’allen tijen,
En u Vrijheyd des Lands, sal ick altijd bevrijen,
Dus schept nu cloecklijck moet, verandert weer van sin,
Al is miin Vader dood, ick hoop u niet te min,
(1285) Naer miin best voor te staen, al met de hulp des Heeren.
De Vrijheyd.
O Princelijcken Held vreucht moet in my vermeeren,
Als ick u daer soo sie in vroomicheyd ghesterckt,
En dat t’Nassousche bloed en afcomst in u werckt,
Ghy volght u Vader naer in vroomheyd en in deughen,
[fol. H3v]
(1290) Den druck vergaet in my, ick hoop my naken vreuchden
Al zijn u jaeren jonck, den moet is in u groot.
Graeff Mauritz.
Niet onghewroken blijft zweer ick miins Vaders doot
Sulck een moordadich stuck sal ick altijd onthouden,
jae in God is miin hoop, in hem is miin betrouwen,
(1295) Dat hy’t my laten sal noch wreken metter daet,
Sett uwen hoed weer op, spijt al des vyands haet,
Neemt t’gheweir in u hand, en wilt u niet meer quellen:
Dit jonck bloed, en dit hert, sal ick te pande stellen,
Voor u de Vrijheyd s’Lands, en voor des Lands welvaert,
(1300) want sulcx is miin ghemoed en Princelicken aert,
Met dese miine hand hoop ick dees moord te wreken,
Ick hoop tsal haer wel suer noch metter tijd op breken,
Wy sullen terwijl God gaen bidden inden gheest,
Dat hy my een cloeck hert gheef en maeck onbevreest:
(1305) Dat ick den vyand cloeck magh onder d’ooghen treden:
Gaen wy dan binnen nu, en draghen sorgh als reden,
Dat t’lichaem magh in d’aerd’ met eeren zijn beschickt,
Voorsichticheyt in als des menschen hert verquickt.
Sy dragen t’lichaem binnen.
Continue

Besluyt-reden des Dichtstelders,

DEn ouden Spaenschen haet hebt ghy nu claer gesien,
(1310) Den grooten Bloet-dorst hebt ghy nu hier connen speuren,
Al wat den mensch doet, heeft by God niet te bedien:
Wat ist oft sy den Prins dus hebben nu doen treuren,
Sy hebben hem so lang doch ghesocht te verscheuren:
Sy hebben sulck boos feyt voorwaer te hoog gheacht,
(1315) Sy ziinder toe gheraeckt, men heeftet sien ghebeuren,
Maer anders haddent sy in haren sin ghedacht,
[fol. H4r]
Sy meynden dat te niet soud’ gaen t’Nassousch geslacht,
En dat de Staten s’Lands ongetroost souden wesen,
jae sonder hooft, oft raed, sulcx hebben sy betracht:
(1320) Maer ghelooft sy den Heer en boven al ghepresen,
Die s’Heeren Staten druck soo troulijck heeft ghenesen,
Die het oud verbond heeft vernieut, gemaeckt wel vast,
En heeft den jongen Held, Graeff Mauritz uytghelesen
Nu verweckt tot s’Lands dienst en s’Heeren Staten last:
(1325) Die hem cloeckmoedich heeft tot des Lands dienst gherast,
Siin edel bloed noch waeght, en wilt voor t’Land sorgh’ draghen,
Den Spaenschen raed, had daer seer luttel op ghepast,
Die in dees wreede moord had een seer groot behaghen:
Maer den ghetrouwen God salt haer noch doen beclaghen,
(1330) Dat jonck Princelick Kind dat daer in de wiegh lagh,
Salt helpen wreken noch in sijn bequame daghen,
Betalen sal hy’t haer daer hy oock kan oft magh,
O Spaengnen u naeckt vrij noch al te groot gheclagh,
Sulck werck verdriet den Heer ghy sult den loon ontfangen
(1335) In God is onse hoop en troost en al t’verlanghen.

Eynde des tweeden Boecx.
[fol. H4v : blanco]
Continue

Tekstkritiek:

fol. A2v, p. 4 Tyrannische er staat: Tyrnnische
fol. B1r, p. 9, vs. 2 schalckheyt er staat: schaclkheyt
ibid. vs. 25 Egmond er staat: Egmoud
fol. B1v, p. 10, vs. 32 hanghen er staat: hangben
vs. 55 Hemel er staat: Hemel. Het gebruik van kleine en gewone
        kapitaal is hier en in het vervolg zonder merkbaar verschil
        in betekenis, en daarom niet overgenomen.
vs. 78 gheliiden er staat: gheliideu
vs. 149 weesrijm.
vs. 151 ’t er staat: (t
vs. 509 mistroostich er staat: mistrootich
vs. 553 (omarmend) tripelrijm
vs. 749 Gaen de G is ondersteboven gezetvs. 787 bedroeven er staat: hedroeven, gecorrigeerd in de tekst.
vs. 793 ghewent er staat: ghewnet
vs. 849 voetstappen er staat: voetstapppn
vs. 1138 O ghy er staat: G ghy
vs. 1143 t’leven er staat: r’leven
vs. 1165 zijt er staat: zijr
vs. 1278 nergens er staat: uergens