Continue

Uitgegeven op 29 april 2003 door dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Het bovenstaande frontispice is gemaakt door F. Bleyswijck (1671-1746).
De onderstaande tekst is gebaseerd op een van de vele edities van Vondels Palamedes die gedateerd zijn op 1736 (namelijk Ceneton094280), gevolgd door een uitgave van diens Hekeldichten van 1707. Facsimile van deze Palamedes-uitgave bij books.google.
De talrijke achttiende-eeuwse uitgaven verschillen onderling in grote mate, maar nog meer wijken ze af van de eerste druk, van 1626 (= 1625). Door Vondel werd deze tekst ingrijpend geredigeerd in 1652; op deze versie zijn de achttiende-eeuwse uitgaven gebaseerd. Zowel de Palamedes als de Hekeldichten zijn door Geeraerdt Brandt, en ook door anderen, nog verder geredigeerd, en dus eigenlijk nog maar tot op zekere hoogte als teksten van Vondel te beschouwen.
In deze uitgave zijn evidente en storende zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk. [De complicatie dat op pagina 25, 26 en 93 in de Palamedes enkele verzen gemarkeerd zijn met een asterisk hebben wij voor lief genomen; naar voetnoten verwijzende asterisken en letters zijn in rood weergegeven]. De eerste druk van de Palamedes telt tien verzen meer dan deze editie; deze verzen (1146, 1540 - 1543, 1563, 1701b - 1705a) hebben wij hier ingevoegd om de regeltelling gelijk te houden met die van de bestaande uitgaven (m.n. de W.B.-editie). Ook overigens is op tal van plaatsen een betere lezing mogelijk, zeker na vergelijking met de andere edities.
De voetnoten (van Geeraerdt Brandt e.a.) staan op dezelfde pagina als in het orgineel. Wij hebben ze in een kader geplaatst. Enkele malen loopt de tekst van een voetnoot over meer dan één pagina.

Continue

J. VAN VONDELS

PALAMEDES

OF

Vermoorde Onnozelheit,

TREURSPEL,

Met aenteekeningen uit ’s Dichters mondt op-
geschreven.

Den derden druk merkelyk vermeerdert.

Nunc cassum lumine lugent.

[Fleuron].

t’ AMERSFOORT,

By PIETER BRAKMAN. 1736.




KORT BERICHT.

DE stoffe, waer uit de Heer Vondel het treurspel, Palamedes genaemt, heeft zamengestelt, is eerst in onrym ontworpen door den tael- en Historie-kundigen Joannes Meursius, Hoog-leerraer in de Hooge Schoole te Leiden, en wel op ’t verzoek van den Hr. van der Myle, Barnevelts Schoonzoon, daer na door Vondel in rym gebracht, die toen noch onkundig in de Grieksche Historien, verscheide zaken verwart en duister heeft voorgestelt.
    De geleerde Meursius wert van het Hoog-leeraerschap afgezet, eerstelyk om dat hy te veel boeken schreef, ten anderen, om dat hy leermeester van Barnevelts kinderen geweest was.



[fol *1r]

DE BOEKVERKOOPER

Aen den

LEEZER,

d’Ongemeene graegte, waermede alreets verscheide drukken van de Palamedes en Hekeldichten van dien weergaloozen dichter Vondel zyn uitverkocht, hebben ons aengezet, tot geryf der Liefhebberen, eenen nieuwen druk aenteleggen, welken wy tegenwoordig in het licht geeven.
    De Palamedes en d’aenteekeningen over dat treurspel zyn gebleeven, gelykze altoos gedrukt zyn geweest, maer wat de Hekeldichten aengaet, die hebbenwe met verscheide Aenteekeningen vermeerdert, waervan eenige meer gedrukt zyn geweest, gelyk die op den Rommelpot van ’t Hanekot, reeds voor eenige jaeren achter de Comoedia vetus gevoegd, maer sommige, welke het grootste gedeelte uitmaeken, noit. Dewyl de Drukker begonnen had die Aentekeningen met Romeinsche letteren te drukken, daer d’andere met Curcyf zyn gedrukt, hebbenwe daer in geene verandering willen maeken maer op dien zelven voet vervolgt; waeruit de Leezer, als ook uit vergelykinge der bladzyden van deezen druk [fol *1v] met de voorgaende kan zien, wat ’er by deeze uitgaef gevoegd is, en wy vleien ons, dat het van dien aerd en dat gewicht is, datwe by de Liefhebbers dank zullen behaelt hebben. Hier by komt ten laetste eene afbeelding van die beruchte Begraeffenis van den Hond van Schout Bond, getekent naer een echt schilderytje, ’t welk by geval tot onze kennis quam. Voor ’t overige hebbenwe van deezen Druk niets meer te zeggen, dan datze gezuivert van zeer veele fouten, die ’er in de voorgaende waren ingesloopen, aen den dag komt, ’t welk wy hoopen, dat nevens andere eene reden van aenmoediging voor de Liefhebberen zal zyn, om onze gedaene onkosten met een spoedig vertier te vergoeden, terwyl wy hen beveelen wel te vaeren.



[fol *2r]

BERICHT.

Aen Palamedes Begunstelingen.

Wie, tot staet en ampten beroepen, zich poogt te quyten voor het gemeene beste, zet goed en bloet in de waegschale om het gemeene beste: Want naerdien de weg ter deugt, ten opzicht der boozen, die zich doorgaens tegen de vroomen en oprechten kanten, steil en moeilyk valt, wort die baen van weinigen gezocht, weiniger bewandelt: hierom munten deugtzame en dappere mannen boven anderen uit, en worden van de gemeente bemint, en geëert, zoo lang zy van haere vaderen en voorstanderen gezont oordeelt. Hier tegen kanten zich doorgaens baet en staetzugtigen, die hun byzonder nut boven de gemeene welvaert stellen, en, om alle hinderpalen weg te neemen, der vroomen naem en faem poogen haetelyk en verdacht te maken; het welk, dewyl hun hier toe stof ontbreekt, niet kan uitgewrocht worden, zonder slinkse afwegen van bedrog en geweld in te slaen. De menschen, die het meeste deel licht geloovig en onwetende zyn, en op menschen steunen, of nuts halve, of uit zucht, dien of dezen toegedraegen, laeten zich ligt en los misleiden van vermomde en bedriegelyke voorgangeren, en nog te ligter, als ’er zaeken onder gemengt worden, die het heilige betreffen, onder welks momaenzicht booze Heidens [ik reppe van geene Christenen,] wonderlyk hunne personaedje hebben gespeelt, en, ten bederve van vroome raetsheeren en de wispeltuurige gemeente, treffelyke winsten gestreeken. Doch gelyk het rechtvaerdigheit eigen is verdrukkinge te lyden: zoo is haer ook, tot eenen troostelyken loon, toegelegt, dat haere onnozelheit niet onderdrukt blyft, maer by alle eerlyke nakomelingen doorbreekt, in waerde gehouden en geviert wort. Onder d’overoude [fol *2v] kan hier van getuigen de Grieksche Palamedes, hier op het Nederduitsche tooneel te voorschyn gebrocht: want na dat hy zo schendig, onder dexel van het oog naer den vyant gewent en penningen genooten te hebben, by het gemeene volk in den haet gebrogt, en door Agamemnon en Ulysses, tot eene onvergoebare schade en bederf van geheel Grieken, vermoort was, heeft zyne onnozelheit en op rechtheit, na het verdwynen der logenen en lasteringen, hoe langer hoe meer, ter schande en verstroyinge zyne vyanden doorgebroken, gelyk de zon, die, na het verstuiven der nevelen en dampen, opklaert, en te voorschyn komt, als dit vaers zegt, dat de Zeegodt.

        Collectasque fugat* nubes, solemque reducit.

                                    Dat is:

    De wolken wegjaegt, die van overal vergaêren,
    En weêr met zonneschyn den hemel op doet klaêren.

Zonder dezen troost en belooninge zouden de vroomen, die, gelyk pylaeren, de staeten der weerelt, en de burgerlyke gemeenschap noch staende houden, en onderstutten, dikwyl onder den last der aanvechtingen, voor het gemeene best uit te staen, bezwyken; daer zy nu, hier door gesterkt, noch menigmael de stormen en onweders van het opgerokkende graeuw manhaftig en met eene wonderbaere stantvastigheit uitharden. Sokrates diende van outs ten spiegel zyner eeuwe; want hy valschelyk beschuldigt, als een die vreemt van de Grieksche Goden gevoelde, trooste naer Xenofons getuigenisse, zich zelven aldus met Palamedes Hier beneffens troost my Palamedes, die een zelve doot als ik gestorven is: want hy beschaft nu schooner lofzangen dan Ulysses, die hem onrechtvaerdig om het leven brogt. De navolgende tyden zyn hierom niet luttel gehouden in de doorluchtige pennen der historie-[fol *3r]schryveren, en de trompetten der dichteren, uitbreiders van de gedachtenisse der naemhaftige helden, die door hunne verworven eer en onsterflyken naem en faem de nakomelingen ter deugt aenprikkelen, wanneer ze overwegen, hoe*

        Indomita virtus colitur, & toto Deus
        Narratur orbe.


                                    Dat is,

    Voor d’onverwonne deugt men wierookgeuren queekt,
    En elk van zulk een’ helt en Godt op aerde spreekt.

Toen myn tooneelyver blaekte, om een lofwaerdig voorbeelt gelukkig uit te kiezen, schoot my ter goeder uure Palamedes in den zin, een man zoo naemhaftig by Grieken en Latynen. Diogenes Laërtius getuigt, in Sokrates leven, dat Euripides, die wyze treurspeelder, zynen Palamedes ten tooneele voerende, Athene de moordaedigheit, gepleegt in het ombrengen van Sokrates, bedektelyk verweet, gelyk Filostrates, in Palamedes leven, die zelve verwytwoorden, doch een weinig breeder, aldus gedenkt:

        Gy hebt, ô Grieken, fel gestoort,
        Den zoeten nachtegael vermoort,
        Een Zanggodin, in all’s verzocht,
        Een wys, die geen verdriet aenbrogt,
        Gy hebt, geblindtdoekt altemael
        Door d’onbeschaemde logentael*
        Eens wreên tyrans, en zyne nuk,
        Bedreven zulk een schendig stuk.

Daer hebt gy eene heerlyke getuigenisse gehoort van Palamedes wysheit, levendig in het Grieksch uitgedrukt door dien goddelyken bynaem en titel PANSOPHON: gelyk Xenofon, Sokrates leerling en tytgenoot, hier mede overeenstemt, in het vierde boek der gedenkwaerdige zaken, daer Euthydemus dit spreekt: Maer hebt gy niet ge-[fol *3v]hoort van Palamedes rampzaligheden, van wien zy alle roemen, dat hy, om zyne wysheit benyt, door Ulysses omgekomen is? De zelve Xenofon zegt, in zyn tiende boek van de jacht, dat Palamedes, geduurende zyn leven, zyne tytgenoten in wysheit verre te boven ging. ’s Mans rechtvaerdigheit en onnozelheit blyken niet min als zyne voorzichtigheit, gelyk wy alreede aenwezen: en Filostrates, in Apollonius Tyaneus leven, voert Thespion, eenen oversten der schoolwyzen, in zyn gesprek van de rechtvaerdigheit, aldus in: Wanneer ik by my zelven overlegge wat Palamedes voor Troje, en Sokrates t’Athene overquam, dan dunkt my dat de rechtvaerdigheit by de menschen qualyk onthaelt wort: want deze alderrechtvaerdigsten zyn met de hoogste onbillykheit bejegent, ja alleen op vermoeden van schelmstukken omgebrogt, toen men tegens recht het oordeel over hem velde.
Virgilius, in het tweede boek van zyne Eneade, getuigt ’er dit af:
        Fando* aliquid si fortè tuas pervenît ad aures
        Belidae nomen Palamedis, & inclyta famâ
        Gloria: quem falsâ sub proditione Pelasgi
        Insontem, infando indicio, quia bella vetabat,
        Demisere neci: nunc cassum lumine lugent.


                                    Dat is.

        Misschien quam u de naem van Belus neef ter ooren,
        Vorst Palamedes, wyt befaemt, van ryk tot ryk,
        Die, om gedicht verraet, op overschendig blyk,
        Onschuldig wert ter doot, in ’t Grieksche heir, verwezen,
        Om ’t afraên van den kryg: nu wort de helt geprezen,
        En na zyn doot beklaegt.

Niemandt kon dezen helt met den alderminsten schyn van eenige boosheit en meinedigheit betichten, veel min aldus reden over hem roepen:

[fol *4r]
        Vendidit hic auro patriam, dominumque potentem
        Imposuit, fixit leges pretio, atque refixit.


                                    Dat is
        Dees heeft zyn vaderlant om gout en gelt verkocht,
        Zyn meesters erfryk aen een’ magtiger gebrogt,
        Een wet om loon gesmeet, en wederom gebroken.*

Wy komen by Ovidius, daer Ajax Ulysses dit te kaeuwen geeft:

        Vellet & infelix Palamedes esse relictus:
        Viveret, aut certe lethum sine crimine haberet,
        Quem, male convicti nimium memor iste furoris,
        Prodere rem Danaum finxit, fictumque probavit
        Crimen, & ostendit quod jam praefoderat aurum.


                                    Dat is

        d’Onzael’ge Palameed met recht mocht wenschen meê
        Dat noit Ulysses waer getogen over zee:
        Hy zou gewisselyk op dezen dag noch leven,
        En had zoo valsch betigt den geest niet opgegeven,
        Wien d’overtuigde en al te wrokkende Ithakees
        Opdichte ’t loos verraet; en eindelyk bewees,
        ’t Gedichte schellemstuk, ontdekkende de gaven,
        En ’t gout, dat hy ’er zelfs te vooren liet begraven.

Voorwaer Nazo heeft, naer myn oordeel, dit geestig te pas gebrogt, dewyl dit aertschelmstuk eigentlyk tot de herscheppinge of verschuppinge behoort. Diktys Kretenzer, die den Trojaenschen oorlog zelf bekleed, en in Punische taele beschreven heeft, gedenkt in zyn tweede boek, beide deze deugden van Palamedes met die woorden: Alzo is dees uitnemende en in den leger aengenaeme man, wiens raet en vroomheit noit vruchteloos waren, schendig omgebrogt, toen hy omringt was van zulken, die het alderminst betaemde. De Frygiaensche Dares zegt dat Palamedes door Alex-[fol *4v]anders of Paris hant vechtende omgekomen is: maer dit is ongeloofwaerdig, dewyl hy hier in van het gemeene gevoelen afwykt. Roept men dat Dares in dien Oorlog tegenwoordig was; wy stellen ’er Diktys tegen: het is ons genoeg dat Dares hem afmaelt wys, manhaftig, en lieflyk, en getuigt, dat d’Argiven in het leger Palamedes weetenschap, billykheid, en zagtmoedigheit betreurden. Ook is ’er weinig aen gelegen dat weinige schryvers oneens zyn in de wyze van zyne doot: dat, naer Pausanias zeggen, Ulysses en Diomedes hem verdronken, of, zoo Diktys aentekent, die beide hem in eenen put steenigden. Wat ’er van is, Ulysses en Diomedes worden, naer het algemeen gevoelen, voor de schelmen gehouden, die dezen aenslag brouwden, verdichtten, en uitvoerden: waer by aenmerkens wâerdig is, het geene Diktys niet verzwygt, dat ’er waren, die wel zeggen dorsten, hoe Agamemnon niet onkundig was van dezen aenslag, uit liefde ter veltheerschappye, en om dat de meeste meenigte van Palamedes begeerde geregeert te worden en opentlyk uit zeiden dat hem het opperste gebiet toequam. De zelve Diktys schryft elders dat alle Grieksche vorsten Agamemnon vervloekten, en van hem afweeken, naerdien hy Apollos Priester Chrysus zyne dochter, by hem misbruikt, weigerde, en ook dewyl Ulysses en Diomedes, niet zonder Agamemnons raet, Palamedes, in den heire zoo bemint en gezien, om hals brochten. Noch staet ons waer te nemen het gene Dares bybrengt dat Palamedes, geduurende het bestant, der vorsten verscheide reizen aendiende, dat Agamemnon niet waerdig was veltoverste te wezen. Maer of iemant zich verwonderde waerom Homerus dezen vader des vaderlants zoo stilzwygende voorbyging, die moet weten, dat de Pooët hier toe nootzaekelyk gedwongen was om zynen doolenden Ulysses niet te brantmerken: waerom Filostrates, in Apollonius leven, met recht zegt, dat Palamedes geene grooter vyanden hadde dan Ulysses, en Ho-[fol *5r]merus, dewyl d’een hem lagen leide waer door hy omquam; en d’ander niet waerdig achtte zynen lof aen te roeren. Wat onheil sedert om Palamedes door den Grieken over den hals quam, gedenkt Diktys Kretenzer in zyn zeste boek, Hyginus in zyn 116 hooftstuk, Euripides in zyne Helene en Elektra, Seneka, de Latynsche treurspeelder, in zynen Agamemnon: ik zwyge dat Xenofon, in zyn tiende boek van de jagt, uitdrukkelyk de Goden, ter wrake van dezen doorluchtigen mans doot, invoert: alzoo dat de Pelasgen met recht klagen;

                                        Impius ex quo
        Tydides, sed enim scelerumque inventor Ulysses
        Fatale agressi sacrato avellere templo
        Palladium, coesis summae custodibus acris
        Corripuere sacram effigiem, manibusque cruentis
        Virgineas ausi Divae contingere vittas:
        Ex illo fluere, ac retro sublapsa referri
        Spes Danaûm, fractae vires, aversa Deae mens:
        Nec dubiis ea signa dedit Tritonia monstris.


                                    Dat is,

                            Maer zedert Tydeus zaet,
En snoode Ulysses, tuk op alle schelmeryen,
Bestonden Pallas Kerk en heiligdom t’ontwyen,
Daer Trojes heil aen hing, en rukten ’t uit de Kerk:
Toen ’t looze moortgeweer de slotwacht viel te sterk,
En zy ’t geheiligt beelt de huif en kuische banden
Der goddelyke maegt, met hun bebloede handen
Aengreepen, van dien tyt ontzonk den Griek de moed,
De voorspoet keerde hem den nek toe, heel verwoet;
Ons krygsmaegt kreeg een’ krak, en entlooze ongevallen
En dees godin vergramt een’ weêrzin in ons allen,
Waer van Minerve zelf geen donkre tekens gaf.

[fol *5v]
Na het omkomen van dezen naemhaftigen helt, bestelden Achilles en Ajax zyne assche en gebeente ter aerde, op den oever van Eolie, niet verre van Troje: wy houden in dit treurspel zyne uitvaert in Beötie, in de Kerke, daer men by het overout orakel van Themis te rade ging.* De reden, waerom wy hier d’uitvaert vieren, bestelt ons Filostrates, zeggende dat die van Eolie Palamedes eene Kapelle en pronkbeelt toewydden, daer d’inwooners, op zyn jaergetyde te zamenscholende, den Goden offerhanden, te zyner nagedachtenisse toebrogten, waerom de Mesopische treurspeler wel te recht in zyne Andromache zingt:

        De tyt heeft nimmer wechgenomen
        Den naem en ’t overschot der vroomen:
        Want na dat zy zyn overleên,
        Blinkt hunne deugt voor ieder een.


KLINKDICHT.

Het leedt geen zeven jaer, of Palamedes schaêu
Ging ’s nachts de tenten van zyn rechteren doorwaeren,
Die, ryzende verbaest met opgereezen haeren,
    Een schim vernamen, straf mishandelt, blont en blaeu,
    De baert hing dik van bloet: de keel was schor en flaeu.
Zy riepen: och, wie komt ons met een toorts vervaeren?
Hy sprak: ik ben ’t, en lees uw vonnis uit dees* blaêren,
    Die myne onnozelheit ten rove gaeft aen ’t graeu.
Zy sidderden van schrik, zy vloden niet, maer vloogen,*
Dan ginderheen, dan hier, voor ’t branden van zyne oogen.*
    Hy stapt ze na, en liet een bloetvlek waer hy trat,
Tot dat het schemerlicht, in ’t oosten opgeloken,
d’Angstvalligheit verdreef van ’t naer en yslyk spoken,
    De vadermoorders vondt van ’t knaegen afgemat.



[fol *6r]

THEOKRYT.

Waer is dankbaerheit te vinden:
    Voedt wolven op: voedt honden op,
Op datze u fel verslinden.


INHOUDT.

Palamedes, de zoon van Nauplius, koning van Eubea, was, door zyne langduurige en getrouwe diensten, en uitstekende wysheit, tot zulk een aenzien en groote achtbaerheid gestegen by de Griekse vorsten, en koningen gebroeders, dat ’er zonder zynen raet niets beslooten wert, en de gewigtigste zaeken op zyne wakkerheit en ervarentheit rusten, maer dewyl hy gestreng en onbuigzaem was, in het voorstaen van der vorsten en steden hoogheit, hantvesten en gerechtigheden, kon hy het zoo naeu niet passen, of Agamemnon liet zich voorstaen dat zyne eer en hoogheit door het gezag van deze man eenigzins gequest, of niet naer den eisch gevordert wort, waer door hy eenen afkeer van hem kreeg, het welk de priesters en wichelaers, en boven al Kalchas, merkende, zoo poogdenze dien onlust by Agamemnon te voeden, naerdien zy lieden zich in zaken, den godtsdienst en het heiligdom betreffende, niet weinig geraekt vonden. Palamedes evenwel liet niet na den koning van Mycenen te believen, in al wat hy, behoudens eer en eedt, vermogt: gelyk hy onder andere goede diensten, bevorderde dat hem de veltheerschappy, en het opperste beleit van den optocht naer Troje met gemeene stemmen wert opgedragen. Sedert geviel het, dat Ulysses, om van den optogt ontslagen te blyven, en zyne Penelope niet te derven, zich krankzinnig veinsde, en het dorre strant ploegde, waer over hy van Palamedes [die Telemaech, des ploegers zoontje in de vore leide, het welk de vader mydde te quetzen,] agterhaelt en ont[fol *6v]dekt wert. Ulysses schalkheit aldus ten toon gestelt, zoo nam hy hier uit stof Palamedes te haeten: en sedert naer Tracie gezonden, om graen voor het leger te halen, en ledig wedergekeert, zoo wert Palamedes derwaerts gestiert, die met gelade schepen afgevaerdigt, het heir spysde en prys behaelde, Ulysses wrok toen in eene openbare vyantschap uitberstende, hitste den gesteurden Agamemnon, die nu naer meer gezags of d’opperste hoogheit stont, nog feller op, met hulpe van Kalchas, en andere baet- en staetzuchtigen, voorwendende dat d’Eubëer niet anders zocht als de heeren van Argos te verschuppen, en Achilles ter veltheerschappye in te dringen, en te verheffen. Toen nu de vorsten en krygsoversten, gedurende het bestant, hier over gedeelt waren, en allerhande achterdocht onder de licht geloovige en domme gemeente uit gestroit, het volk geblintdoekt en bequaem was om logen voor waerheit, valsche voor oprechte munt te ontfangen; zoo brouwen Ulysses en Diomedes, niet zonder kennisse des veltheeren, eenen aenslag, om glimpelyk, en onder schyn van recht, Palamedes van kant te helpen, op deze wyze. Men brogt door Agamemnon te wege, dat Palamedes van legerplaetse veranderde. Toen Ulysses des anderendaegs zekeren schat van goude penningen hadde laten begraven, ter stede daer Palamedes eerst zyne tenten spande, zont hy eenen Trojaen, zynen gevangen, met eenen brief, om dien heimelyk aen Palamedes te bestellen; maer dees wert by Diomedes, die op hem paste, onderschept, om hals gebrogt, en in den vollen krygsraet gesleept, en de brief daer gelezen, waer in Priam meldde van het gezonden gelt, en hem steef tot het voorgenomen verraet. Het meeste deel der vorsten ziende ’s vyandts hant en zegelring, die kunstig nagebootst waren, hielden het verraet voor bekent, te meer, dewyl het volk hier al eene wyle over gemompelt hadde: eenige heeren twyfelden, eenige wisten beter: en naerdien het krakkeel aengroeide, zeide Ulysses, [fol *7r] men most het niet eer gelooven voordat men het stuk hadde onderzocht, en de penningen, in den brief gemelt, by den gedachten gevonden. Dit beslooten, en de begraven schat opgegraven, wert Palamedes in hechtenisse verzekert, zyne dootvyanden tot rechters gestelt, doch ter bede, Nestor hier by gevoegt. Toen de rechters over dit vonnis zaten, quam Kalchas, gesterkt met het opgehitste graeu en de krygslieden, wien men dezen beschuldigden (na dat de gemeente zyne doot stemde,) overleverde, die hem, als eenen openbaren verraeder, uitleidden, en steenigden. Oates, de jonger zoon van Nauplius, met rouwe getroffen, toen zyn broeders onschuldige doot hem verhaelt was, valt klachtig aen Neptuin, den zeegodt, die, het hooft ter golven uitsteekende, hem troost met d’eere, die het lyk des dapperen helts volgen zal, en hem voor oogen stelt, wat plaegen Grieken en den vadermoordenaeren over het hooft hangen. Die van Troje vieren over de doot van hunnen vyant Palamedes. Het toneel is voor Troje.



AENTEEKENINGEN

OP

J. VAN VONDELS

PALAMEDES

Door

--------

OM ’t wit en oogmerk van Palamedes Treurspel te ontvouwen, staet voor al te weten, die wie hier neuswys, in alle Personagien, vaerzen, en woorden geheimenisse wil zoeken, zig zal bedrogen vinden, want de [fol *7v] Dichter, heeft in zyn treurspel, verscheide zaeken gebragt, die geen gemeenschap met de zaken van Oldenbarnevelt hadden, maer de Grieksen Palamedes geheel eigen waren, en tot sieraet dienden, of tot schaduwe, daer hy ’t ware wezen des mans door zocht te verbergen. Palamedes mogt hier Oldenbarnevelt niet in allen deelen gelyk zyn, op dat men, door die ongelykheit, de gelykheit, die ’er was, te minder zouden zien. Dan de Lezer zy, eer ik verder ga, gewaerschouwt, dat ik ontrent de volgende uitlegginge, in ’t toepassen, niet alles toestemme of goetkeure, maer alleen des Dichters zin, en meeninge ontvouwe, en het oordeel, van de waerheit, of onwaerheit, eenen ygelyken vry late. Twee Personagien zyn in dit Treurspel, die elk buiten twyfel eenen man verbeelden, Palamedes den Advokaet, Agamemnon den Prins, dien hy onder de redeneeringe, op dezen tyt passende, ook zaken doet zeggen, de tyden van den Grieksen Palamedes rakende, dat ook plaets heeft in die d’andere personagien; die elk meer vertoonen, dan een.
    Ulysses verbeelt hier twee persoonen, eerst den Heere van Sommelsdyk François van Aarssen, als den listigsten, en doodelyksten vyandt des Advokaets, en ten anderen, een’ der Rechteren; dewyl wy weten dat hy nooit in die regtbank zat.
    Door Diomedes heeft de Dichter verscheide personen willen vertoonen, Graef Willem Lodewyk van Nassau, den Heere van Duivenvoorde, en t’effens eenen der Regteren.
    Thersites beteekent Gerrit Beukelsz. van Zanten, van Delft, een’ der Regteren.
    Door Nestor worden d’oneenzydigste, die onder de Rechters waren, verbeeldt, met name de Raedtsheer Adrianus Junius.
    De vier en twintig worden hier vertoont door vier.
    * Door Ajax, verstondt hy de Heeren Schagen en

*  Zie de historie der Reformatie 2 deel pag. 842.

[fol *8r] Asperen, die voor den Advokaet yverden, en hem poogden te verlossen: door Oates, zyn kinderen en bloetvrinden, die hem zogten te redden: door Kalchas en Eurypilus, de hevigste Contra-Remonstrantsche Predikanten, die ook alles deden, verstont de Dichter, wat zy konden, met lasteren, en schelden, om den Advokaet in haet en ten val te brengen.
    Door den rei der Peloponeseren en Ithakoisen, liet hy de vyanden des Advokaets, Contra-Remonstranten spreeken: en door den rei der Eubeëers, de Remonstranten.
    Door Priaem, Hekuba, en den rei der Trojaensche Maegden, worden de Aertshertogen Albertus, en Isabella en voorts de geheele Spaensche party, vyanden van Holland, ende van de Vereenigde Nederlanden beteekent.
    Megeer, en Sysiphus, waren helsche boosheden, die Oldenbarnevelts vyanden de quade middelen ingaven, om hem van kant te helpen.



[fol *8v]

PERSONAEDJEN.

PALAMEDES.J. van Oldenbarnevelt.
Rey van Eubeërs.Remonstrantsche gunstelingen van Barnevelt.
Rey van Ithakoizen.Zeeuwsche Gunstelingen van den Prins.
MEGEER,Reinier Paeuw.
SISYFUS........ Duik.
ULYSSES.Fr. H. van Aerssen, Heer van Sommelsdyk.
DIOMEDES.Graef Willem van Vrieslant.
Rey van Peloponneseren.Hollantsche Predikanten, en ’s Prinsen gunstelingen.
EURYPILUS.Triglandius.
AGAMEMNON.Prins Maurits.
NESTOR,De Raetsheer Adrianus Junius of d’onpartydige Rechters.
AJAX,De Hr. van Matenes of Schagen.
OATES.De Hr. vander Myle, Barnevelts zwager.
THERSITES.De Hr. van Zanten, of de man met zyn tanden.
KALCHAS.Bogerman, voor zitter op ’t Synode.
Bode.
NEPTUIN.De Goddelyke wraek over ’t schelmstuk.
PRIAM,Aertshertog Albertus.
HEKUBA,Isabella Klara Eugenia Aertshertogin.
Rei van Trojaensche Maegden.Spaensche, of Brabantsche gemeente.


Continue


Continue

Continue

[p. 1]

J. V. VONDELS

PALAMEDES

OF

Vermoorde onnozelheit,

Met aantekeningen uit ’s Digters mont opgeschreven.

HET EERSTE BEDRYF.

Palamedes.
    Die zorgt, en waekt, en slaeft, en ploegt, en zwoegt, en zweet,
    Ten oirbaer van het lant een lastig ampt bekleet,
    En waent de menschen aen zyn vroomheit te verbinden,
    Zal zig te jammerlyk in ’t endt bedrogen vinden
    (5) Van ’t wispelturig volk, dat, veel te los van hooft,
    Genoten dienst vergeet, en ’t ergste liefst gelooft.
        Wat dorperheit is dit, onedele gemeente!
    Wat bitse nyt verteert het merg in uw gebeente!
    Wat dolheit voert u aen, dat gy uw heeren hoont,
    (10) En met zo valsch een munte uw trouwste vaders loont!
        O reukeloze schaer, treê voort uit alle steeden:
    Beklaeg, beschuldig ons ter vierschaer van de reden:
    Zet uw bewyzen op, daer gelt bescheit en blyk,
    Op dat rechtvaerdigheid een billyk vonnis stryk’.
        (15) Gy zegt, zoo ras de wraek de koninglyke zielen
    Te raede riep, om ’t ryk van Troje te vernielen,
    En sloot het eerloos stuk te rechten met heur zwaert,
    Dat ik gedagvaert quam, en stout en onvervaert
    Haer stuite, en dreef, het was te heftig opgenomen;
    (20) Men hadt nog tyt om tot het uiterste te komen;
    a Waer by het bleek hoe ik de zaek van ’t heilloos ryk
    Meer droeg dan onze staet, gequetst door ’t ongelyk:

a  Barnevelts genegentheid en aenraeding tot het bestandt.

[p. 2]
    Maer zulk een los besluit valt licht te wederleggen,
    Dewyl dit lot niet volgt uit al ’t voorgaande zeggen,
    (25) Maer eer het tegendeel: b want dat ik liever zag
    Het ongelyk geslecht, by middel van verdrag,
    Is waer, en lovens waert: want wie ontkent wat plaegen
    Bellone met zig sleept, en hoe veel nederlaegen,
    Gevaerlyk voor den staet, wiens welvaert elk, vol druk,
    (30) En angst, ziet hangen in de weegschael van ’t geluk.
    Dat ik dan noô Priaem met kryg zag aengegrepen,
    Was om der Frygen toors te keren van ons scheepen,
    En niet het ongelyk in ’t velt te zien geslecht
    Door Hektors en Achils onzeker lyfgevecht.
        (35) Hier by en rust het niet: men smytme voor de schenen
    Dat ik de koningen van Sparten en Mycenen
    Met al de vorsten, toen men landde op ’s vyands kust,
    Wou smooren in hun bloet, uit godtvergeten lust,
    c Naerdien ik, voor den slag en ’t bloedig oorlogsteken,
    (40) Beval de gansche vloot terstont in zee te steeken,
    En zelf te schepe ging. ’t Geleek wat, wist men niet
    Dat Agamemnon, ’t hooft, dit zelf belastte en riedt,
    Die, toen wij* ’t wyken der verlege krygsliên vruchtten,
    Hun allen troost en hoop benemen wou van vlugten,
    (45) Elk moedigen tot slaen, wanneer de noot hen dêe
    Aenloopen op het spits, of ’t zwalpen van de zee.
        Noch wil men my te lyve: om dat ik, trots en stouter
    Dan andre, eer Ifigeen nog verfde ’t bloedig outer,

b  Deze woorden zien op het twalefjarig bestant, en zynen
    yver om dat door te dringen, dat van velen qualyk geno-
    men en geduit wierdt, als of hy der Spaensche partye
    gunstig waer.

c  Dit zeggen slaat op den slag by Nieupoort, daar dat
    afsteeken der schepen geschiedde door ’s Veltheers last,
    van moedt uit wanhope te trekken.


[p. 3]
    Het offren hinderde, en dit stuk leide in beraet,
    (50) d Of juist onnozel bloet, en Agamemnons zaet
    De felle Hekaté moest zoenen: en verzachten,
    Dan of men haer een hinde, of wilde geit zou slagten:
    Een laster dat zig schaemt: recht of hy veel verbeurt,
    Die Kalchas in zyn drift en schelmsche dromen steurt,
    (55) En billyk twyfelt of oit goden en godessen
    In ’t gruwzaem moorden van geheiligde princessen
    Behagen namen, juist gelyk der goden tolk
    Dees grove logens veilt voor waerheit aen het volk,
    Dat voor hem nedervalt, en lust schept in ’t vernielen
    (60) En ommebrengen van zoo veel gedoemde zielen.
        Men stroit, om Argos haet te wetten tegens my,
    e Dat ik besnoeien wil de wettige voogdy
    Der twe gebroederen, en d’ opperste van Grieken
    Trekke op Achilles zyde, en poog bedekt hun wieken
    (65) Te korten, waer ik kan, ’t welk uitberst* meer en meer,
    Nu ik met paerden van ’t verovert Lesbos keer,
    Met stier en rundren, en een’ hoop geboeide slaven,
    Maer ’t gout verlochen: om behendig t’ondergraven
    Hun aengegroeit gezag: dewyl elk, als zyn godt,
    (70) Dien aenbidt, die hem strekt tot voordeel en genot.
    Dog om dien laster plaets te geven, achte ik vorsten
    Al t’edel van gemoedt: en geen rechtschape borsten
    Gevoelen dit van my, f die Menelaus met

d  De Grieksche geschiedenis onder dien tydt, van ons ge-
    past op de verkiezinge en verwerpinge, gelyk ’t blykt.
e  Deze vaerzen hebben hun opzigt op d’uitstrojinge, dat
    d’ Advokaet het gezag van Prins Maurits zogt in te
    binden.
f  Hier wordt gezien, op Oldenbarnevelts yver om Prins
    Maurits, toen Leicester in ’t landt verwagt werdt, voor
    zyne komste, tot Stadthouder, en Veltheer van Hollant
    en Zeelant, te doen verkiezen, ’t gene hy ook door
    dreef. zie Hoofts Historie, en Oldenbarnevelts Le-
    ven, pag. 12.

[p. 4]
    Zyn’ ouder broeder heb door myn beleit gezet
    (75) Tot hoofden van den tocht, met raet der bontgenoten,
    Ik droeg hun op ’t beleid van Griekens oorlogsvloten,
    g Toen Kalchas op hen smaelde en uitspoog vier en vlam,
    Om datze sproten uit een’ goddelozen stam.
        Dat ik gebrantmerkt wort van lieden zonder oordeel,
    (80) Als een die roof misbruik tot eige baet en voordeel,
    En Chirons voesterling zoek hoog te zetten: neen,
    Ik kan [Jupyn zy dank] ’t byzonder van ’t gemeen*
    Voorzichtig schiften, en elk een het zyn beschaffen.
    Ik hanthave ieders recht, en passe op niemants blaffen.*
    (85) Elx vryheid is de myne: ik weêgze in eene schael.
    Wie hier uit vreeze zwicht: ik sta, gelyk een pael.
    Dreigt Palamedes vry te moorden, en te priemen:
    Hy blyft de zelve man, al sneedt gy hem aen riemen:
    Hy draegt zig, naer zyn plicht, gehou, en trou, en kuisch.
(90) Men zoeke waer men wil, hier legt d’Eubeër t’huis.
        h Voort dat ik Thestors zoon bestrafte, en niet wou schromen,
    Is waer, my docht ’t was tyt zyn hovaerdy te tomen,
    Naerdien hy verder dan de kerk en ’t outer gaet,
    En ommesnufflen komt uit staetzucht in den raet.
    (95) i Hy is een vreemdeling, ja een Trojaen geboren,
    En kent ons zeden niet, en hantvest, dier bezworen,

g  Dat is, toen de predikanten, meer Leicesters dan Nas-
    saus gezint, daar tegens waren; op zynen stamme,
    en zyne moeder Anna van Saxen smaalden welke onge-
    regelt hadde geleeft, en van den ouden Prinse Willem,
    met goetvinden van hare magen, was verlaten.
h  Deze woorden wyzen aen, dat hy Thestors zoon
    Kalchas, of de predikanten, die zig met staetzaken
    wilden* bemoeien, hadde* tegengestaen.
i  Triglandus, ook Fabritius en andere; die meest vreem-
    delingen, Brabanders en Vlamingen waren, onkundig
    van ’s lants voorrechten, en vryheden.

[p. 5]
    Noch wat ’s lants welvaert eischt, hy spitze zyn verstant
    Op ’t geen zyn ampt betreft, en kruipe in ’t ingewant
    Der dieren met zyn’ geest, en staere op ’s hemels lichten:
    (100) k Hy lette op vogelezang, en dromen, en gezichten,
    Op godtspraek, en geheim, en hang ’er niet wat by
    Van ’t zyne: of lust hem dit, elk heb zyn oordeel vry.
        l Maer ’t is te schaemteloos, en stryt met al myn daden,
    Dat* ik ben omgekocht om ’t leger te verraden:
    (105) Dat Paris om met my te handlen van dien moort,
    Lag ’s nachts met een galey, vol gout gelaên, aen boort:
    m Dat ik het oorlog schortte, en uitstel nam tien dagen,
    Om ons t’ontwapenen, en dan het stuk te wagen
    Met grooter zekerheit. Apollo, die uw’ troon
    (110) En klaren zetel boude in ’t midden van de goôn,
    Met uwe klaerheit dooft de starrelichte lampen,
    En van het aardryk vaegt de nevel, en de dampen,
    Gy ziet in dezen nacht, en voor uw majesteit
    Stuit zulk een schennis af op myne onnozelheit.

k  Dit toont des Advokaets verstant, omtrent den plicht
    der predikanten, die zig (verstont hy) binnen de palen
    van Godts woort hadden te houden, en over ’t geen
    daar buiten gaet, elk zyne vryheit te laten, of onder-
    linge verdraegzaemheit te oeffenen.
l  Dit behelst des Advokaets verdediging tegens de beschul-
    diginge, dat hy gelt van Spanje trok, * en een heime-
    lyke verrader was, ’t geen hem te dier tyt, met ver-
    scheide naemloze schentschriften, met name de goude
    stok, de praktyk van den Spaenschen Raet, en ’t
    noodwendig discours, in druk wert na ggeven, en
    onder ’t volk gestrooit, dog nooit bewezen.
m  Het twaelf jarig bestant.

*  Zie Oldenbarnevelts Remonstrantie, pag. 31. Uiten-
    bogaerts Leven, pag. 211. 212. 214.

[p. 6]
        (115) Dit is myn loon, die, met my zelven te bezwaren,
    Tot heil der Grieken heb geslaeft zo vele jaren,
    Met wysheit, raet, en daet ’t bouvallig ryk gestut,
    De stormen afgeweert, en op myn borst geschut,
    n Den schalk, vermomt met schyn van godtsvrucht en van heiligheit,
    (120) Ontdekt, en Pelops hof en ’t landt herstelt in veiligheit,
    Uitheemsche ballingen, van have en huis berooft,
    Gelokt, gewelkomt, en in mynen schoot gestooft,
    Den steden kreits vergroot, gesterkt met vaster muren,
    o Verplicht, tot Griekens hulp, gekroonde nageburen,
    (125) Met kielen ingesleept den oogst, dien ’t oosten las,
    Ja daer de naelde zwymt gestaen naer vryen pas,
    Ulysses achterhaelt, het heir, bykans verlaten
    Door hongersnoot, gespyst, geoeffent ons soldaten,
    p Achilles gramschap weêr verzoent door myn beleit,
    (130) d’Eilanden en de steên aen Helles strant, ontzeit,
    Steenrotsen uitgehoolt, en stukken lants vergraven,
    Nu hier een schans gelegt, dan gins gediept een haven,
    q t’Abyde in doots gevaer myn moedigheit gebragt,
    Daer ik gewont wert, op den aenslag in den nacht,
    (135) En, toen Achilles week, als ’t naulyks was begonnen,
    Nog voor den morgenstont de vesting wert gewonnen:

n  Leicester, die altyt bloots hoofts zat, zoo lang de
    Predikatie duurde, om zyne heiligheit te betuigen.
o  In deze woorden wordt gezien op Oldenbarnevelts ge-
    zantschappen tot vyf malen ten goede van den Neder-
    landschen Staet uitgevoert: op zyne vlyt tot het op-
    regten der Oost-Indische Maetschappye, en tot het vor-
    deren van den toeleg, om enen korteren weg naer In-
    dien door Nova Zembla te zoeken. Zie Oldenb. Re-
    monst. pag. 18. 33. 41. 50. Zyn leven, pag. 26. 29. 30.
p  Deze woorden geven te kennen, dat hy ’t oorlogs be-
    dryf, met zyn beleit hadde gesterkt.
q  Om ’t beleg van Haerlem te doen opslaen.

[p. 7]
    En, had ik d’ongunst van ons Princen niet gevreest,
    Lyrnes, voor myn vertrek, waer in ons magt geweest.
        Maer wat beschuldige ik een wuft en dom gepeupel,
    (140) Dat na den voorgang van zyn’ heer, gaet recht of kreupel,
    r Dewyl Laërtes zoon, die op een’ groter bouwt,
    My met ’s ryks wichelaer al deze moeiten brouwt,
    En naer myn leven staet, zyn zinnen weet te spitsen
    Om ’t krygs volk tegens my baldadig op te hitsen.
    (145) Zy brullen meer en meer, waer of ik best verschuil?
    s Wie blyft, loopt lyfsgevaer: wie vlugt, dien schout men vuil.
        My dogt, den jongsten nacht, dat ik, voor andren radder,
    Des schakers burg beklom, en staende op eene ladder,
    Den geest gaf, daer ik trots den vyant bezig hiel,
    (150) En, van een groot stuk muurs geplet, ter aerde viel.
    Doen schoot ik op, en schoon geen wyze op ydelheden
    Van spook of dromen past, noch legt my op de leden
    Of d’eene of d’andere ramp, myn strenge dwaelstar ook
    Voor Troje, in myn geboort, zo vroeg myne ogen look.
    (155) De wichelaers my niet dan ongelukken spellen:
    Doch een manhafte ziel moet dit ter zyden stellen.
        Heer vader, die my erft den zegen van uw kroon,
    Het ga met my zoo ’t wil: ik blyf uw echte zoon
    Van bloet en van gemoed, en zal u niet ontaerden
    (160) In trouwe, en vromigheit, in ’t midden van de zwaerden,
    In ’t barnen van den nyt en lasteringen, daer
    Myn goeden naem en faem van wort gedrukt zoo zwaer.
    Ik weet waer op ik steun, myn ongekreukt geweten
    Gene ontrouw is bewust, noch heeft zig oit vergeten

r  Dit geeft te kennen, dat Ulysses of Aarssen steunende op
    Prins Maurits, hem met den wichelaer of eenige Predi-
    kanten, al dat spel maekten, en naer zyn verderf stonden.
s  Barnevelt, geraden ’t gevaer te ontwyken, kon noit
    daer in bewilligen.

[p. 8]
    (165) Aen eenig schendig stuk, indien ik hierom ly,
    Zoo wassch’ myn edel bloet een anders schelmery.




        Rey van Eub., Rey van Ithak.

        Wy krygsliên passen op ons’ beurt
        Rontom Neptunus muuren;
        Terwyl de hemel starloos treurt,
        (170) En telt de sleipende uuren.
        De nare lucht,, Nu schreit, en zucht,
        Hoe lange zal het duuren?

            De middernacht herhaelt haer scha
        Met dikke duisternissen.
        (175) Slagregens dekken Cynthia,
        Dies wy haer aenschyn missen.
        Wiens vroomheit zal,, Met Trojes val
        ’t Begonnen oorlog slissen?

R.V.I.     t. d’Eubeër afkomst zal met dwang
        (180) Mars teugelen ten lesten,
        Doch niet met Trojes ondergang,
        En ’t storten van dees vesten:
        Maer onvervaert,, Door Hektors zwaert
        Den gront met Grieken mesten.

(185) R.V.E.     Die zwanger gaen van schelmery
        Ons prins hier mê betigten,
        Om datze minder zyn als hy,
        En niet voor uit en lichten.
        Zoo poogt de nyt,, De deugt, van spyt,
        (190) Veel logens op te dichten.

R.V.I.     u Wat zucht hy in zyne boezem draegt,

t  Barnevelt zal eindelyk het oorlog doen ophouden.
u  Op ’t strant by Nieupoort, daar Prins Maurits in be-
    denken nam van eenig schadelyk verdrag aen te gaen,
    of langs strant naer Calais te vluchten: ’t geen Bar-
    nevelt afradende, hem egter geweten wordt in ’t gevolg.

[p. 9]
        Is lang aen hem gebleken,
        Die ’t heir op vyands bodem waegt,
        En dan van vrê wil spreken,
        (195) Die veinst en sluipt,, En onderkruipt
        Alle oppersten der Greken.

R.V.E.     x Aen hem, wiens tong van honig douwt,*
        En draegt vergift inwendig,
        Wort eer dees schalkheit toebetrouwt,
        (200) En wat men acht voor schendig;
        Die hof, en zael,, Met logentael
        Stofferen kan behendig.

            Ons vorst wil op geen ledekant
        Mycenes eer bescharmen:
        (205) Hy ploegt niet langs onvruchtbaer strant,
        Op dat hy mag verwarmen
        Zyn bedgenoot,, Die in haer’ schoot
        Hem kust, en neemt in d’armen.

R.V.I.     Het log geslacht van Ithaka,
        (210) Dat achter legt gekropen,
        Is niet zo vierig nergens na
        y Om hopliên op te lopen,
        Gelyk uw heer,, Die met zyn speer
        Komt achter aen gekropen.

(215) R.V.E.     Wat Palamedes durf bestaen
        Dat bleek, toen hy in ’t landen
        Het volk hier deed* in slagorde staen,
        En redde van verbranden
        En strandens noot,, Ons trotse vloot,
        (220) Daer ’t leger week met schanden.

R.V.I.     ’t Is waer, wy kennen ’s mans bedryf:

x  Prins Maurits of Aerssen.
y  Waertgelders aengenomen.

[p. 10]
        Het bergen van de kielen
        Was ’t bergen van zyn eigen lyf,
        Daer zo veel helden vielen;
        (225) Daer hy de doodt,, Den rugge boodt,
        Met wieken aen zyn hielen.

R.V.E.     Hoe d’onverbiddelyke Thrax
        Hem leende gunstige oren
        Bleek, doen hy ’t heir vertroostte strax
        (230) Met magt van graen en koren,
        Dat hy ’t uw vorst,, Ontzeggen dorst,
        Als ’t leger scheen verloren.

R.V.I.     Ulysses droeg men geen ontzag.
        Wat was aen hem bedreven,
        (235) Die niet uit Argos schatkist mag
        Zyn paerden voeder geven,
        Nog aen den disch,, Der grooten is
        Gezien, en hoog verheven?

R.V.E.     Hy is te vrede met zyn erf,
        (240) En zyn heer vaders leenen,
        Al bet dan hy, die roemen derf
        Op Ithaka van steenen
        En klippen woest,, En groot, wiens oegst
        Is slechter dan wy meenen.

(245) R.V.I.     Maer waerom stoft dit volk aldus
        Op zyne erfkoningryken?
        Heeft niet de vader Nauplius
        Voor princen moeten wyken,
        En tot zyn heil,, De vlag, en ’t zeil
        (250) Voor minder moeten stryken?

R.V.E.     ’t Was Nauplius, wiens wyzen raet
        Veel koningen verzochten,
        De vorsten stutte, en hunnen staet,
[p. 11]
        Op veel manhafte togten;
        (255) Toen zy wel eer,, Van heind en veer,
        Geschenken tot hem brogten.

R.V.I.     Waer ’t vreemt dat Palamedes dan
        Ons heirkracht ging verraden,
        Dewyl hy muilen stallen kan,
        (260) Met schatten zwaer geladen,
        Gelyk de stam,, Daer hy af quam,
        Geen giften wou versmaden?

R.V.E.     Is hy met recht een brandmerk waert,
        Die zig vergaept aen gaven,
        (265) Zo brandmerkt eerst den snoden z Aert,
        Aertsvyant van de braven,
        Die vilt en stroopt,, Een’ staet verkoopt,
        En ’t volk misbruikt, als slaven.

            Steil Neritos, vol klippen, heeft
        (270) Noit woester dier ontvangen
        Als hy, die schelmsch en onbeleeft
        Betrouwt zyn slimme gangen,
        Die liegt, en stout,, Zyn verf behout,
        Schoon hy’r in wort gevangen.

(275) R.V.I.     Ulysses, die op Kalchas steunt,
        En ons gebroederheeren,
        Zich deze laster niet bekreunt.
        Zyn vroomheit zal men eren:
        Maer wie den helm,, Voert, als een schelm,
        (280) Dat zal de tyt ons leren.

R.V.E.     Drael lange, ô blonde Febus, drael,
        Schuw euwig onze kimmen:
        d’Ondankbre Grajen niet bestrael,
        Die meer en meer verslimmen.

z*  Aerssens gierigheid in ’t nemen van geschenken.

[p. 12]
    (285) Waer vlieden wy! Wat Razerny
    Komt uit den afgront klimmen?


Continue

HET TWEDE BEDRYF.

Sisyfus, Megeer.

    Waer ben ik Sisyfus, gemat van op te stygen?
    Nu schep ik weder ligt: nu kan ik adem krygen.
    Waer ben ik? in wat nacht? Megeere, die my jaegt,
    (290) Nachtmerri, oude kol, hoe hebtge my geplaegt.
    Met uw bebloede zweep en pekstok onderwegen,
    Eer ik een doorgang heb naer ’t boven volk gekregen!
    Waer ben ik? in den dag, of in een’ blyder nacht,
    Dan d’onderaerdsche poel? waer mag ik dolen? zacht.
    (295) Waer vind ik Hekaté? waer flonkeren de starren?
    Wanschepsel, die geen gryns behoeft, nog kunt ontwarren
    Uw hair, dat gruwzaem krielt van zwarte slangen, zeg,
    Waer dwael ik? op wat spoor? waer heen leit ons de weg?
    My dunkt ik hoor gebas van honden, die ons rieken.
    (300) Zwygt rekels: luistert: sus, help Cerberus, ’t zyn Grieken.
    Ik ben in Pelops ryk, of in myn out gebiet,
    t’Ephyren, dat gaet wel. Mom aenzicht hoort gy niet?
    Wy zyn t’Ephyren, daer de menschen van myn treken,
    En schelmstukken met een groot afgryzen spreken.
    (305) En Minos vloeken, als zy horen dat myn straf
    Niet zwaerder weegt, als ’t wigt eens steens, berg op, berg af,
    Bezweet te wentelen in onderaerdsche kelders.
    Kolryster, rade ik recht? zeg op, of zyn wy elders?
Meg. In Troas staenwe, niet in Isthmos, in ’t gezicht
    (310) Van Ilium, daer nu het Dorisch leger ligt,
    In ’t vlakke en open velt, van waer wy korts vernamen
    De bleke schimmen, die ons treurig tegen quamen,
    Besprenkelt van veel bloets, gehouwen en gekapt,
[p. 13]
    Mishandelt, en mismaekt, gezengt, gequetst, gekrabt.
(315) Sis. Wat ’s d’oirsaek van ’t geschil? Meg. Een vorst, vervoert van minne,
    Heeft tot zyn bruit geschaekt de schone koninginne
    Van Menelaüs, die zo zeer niet op de deugt*
    Als op de schoonheit vlamt, en ’t bloeisel van haer jeugt
    En hoger die waerdeert als veeler princen leven.
(320) Sis. Een slimmer Sisyfus is noch na my gebleven.
    Wat uitkomst staet ons eens te wachten van ’tgevecht?
Meg. Men zal geëffent zien, en tot den gront geslecht
    ’t Hof van Laomedon en dees benyde veste;
    Als Inachus geslacht die ’t krygsvolk geeft ten beste,
    (325) Dat overwinner noch, den tienden zomer, zal
    De Goôn verschrikken met dien ysselyken val:
    Dan zal het overschot der vlugtige Trojaenen,
    Met handen wringen en afbiggelende traenen,
    Beschelden Paris, die, zoo reukeloos onkuisch,
    (330) Veroorzaekt het bederf van zyn doorluchtig huis,
    En liever zyne faem, en glorie uit wou wissen,
    Dan ’s boels aenminnigheit en kittelingen missen.
Sis. Gy en uw zusters, als hem Venus had verlokt,
    Hebt verre een groter quaet gesponnen en berokt,
    (335) Toen gy der Doren vloot de zee gingt overvoeren.
    En om een geile vrou gansch Asie beroeren.
    Eumenides, wel aen, recht haestig overent
    Uw slingerslangig hair, en brant, en blaekt, en schent.
    En schuimbekt, raest, en moort: daar ziet men ’t leger krielen:
    (340) Daer laedt men Charons schuit, tot zinkens toe, met zielen:
    Het is ’er drok aen ’t veer, zo wraekgodinnen, voort.
    Spookt door de benden heen: verzadigt u met moort,
    De messen zyn ’er op gewet, en scherp gesleepen.
    Beschildert uw gewaet met bloet, en paersse streepen.
    (345) Vernist uw tronien met brein, versch uitgespat.
[p. 14]
    Ziet toe, gy sneuvelt licht, het is ’er slibbergladt.
    Zo, dochters van den nacht: maer als gy hier met lyken
    De stromen hebt gedamt, en d’overzesche ryken
    Tot puin, en gruis verplet, en uit hun plaets beweegt,*
    (350) Den adeldom, en ’t puik der vorsten uitgeveegt;
    Zal dan de wraek, vernoegt door ’t bloet van zo veel helden,
    Het woeden staken? Meg. a Neen, dan wil ’t Europe gelden,
    Gy Grajen huilt: zet vry uw dootverf, droef en bang:
    Wy komen om een’ weg tot uwen ondergang
    (355) Te banen, zwanger van voordachte schellemstukken,
    En hechten Argos ramp aen Trojes ongelukken.
Sis. Wat middel is ’er om te rokkenen dit quaet?
Meg. Den b Fenix, daer hun heil en zegen in bestaet,
    Te helpen aen d’een zyd, op datze met zyn sterven
    (360) Ook zyn manhaftigheit, en raet, en wysheit derven,
    En vallen overhoop, wraekgierig van gemoedt,
    En voeren burgerkryg om zyn onschuldig bloet.
    Ik zie de vorsten al gespouwen, en verbolgen,
    De volken van een tale elkanderen vervolgen,
    (365) Eilanden in ’t geweer, het vaste lant in roer.
    Hier wort men vlam gewaer: daer hoort men een rumoer
    Van steden tegens steên, en vloten tegens vloten.
    d’Een ramp uit d’andre wast. wat wordt ’er bloets vergoten?
    Eubea loopt ’t gedeilt Peloponnesus af,
    (370) En Scyros Ithaca. Thessaelje ligt, tot straf
    Van Lokres oorlogsvolk. de Kykladyners slypen
    Hun speer, om onderling elkandren aen te grypen.
    De lastren klimmen op, d’een draegt des anders schult.
    Der vorsten hoven zyn met gruwlen opgevult,
    (375) Met bloetschande, overspel, met moort, en vuiligheden.
    Men luistert nog naer recht, naer billykheit, nog reden.
    De koninginnen, en princessen zyn bykans

a  Dan zal ’t den Vereenigden Landen gelden.
b  Barnevelt.

[p. 15]
    Al schuldig aen den moort en neêrslag van haer mans,
    En eer en trouweloos. Elk is om ’t felst verwoeder.
    (380) De zoon wreekt ’s vaders leet: de dochter wreekt haer moeder.
    ’t Vertwyflen aen den stam en wettige afkomst splist
    Het volk, en voedt den veete, en endeloozen twist,
    En ’t woeden, dat zoo lang beschreielijk zal duuren,
    Tot dat men endlyk zie de steden zonder muuren,
    (385) De stromen onbezeilt, de kampen onbeploegt,
    En d’onderaerdsche Styx bevollekt, en vernoegt.
    Rampzalig spook, gy zyt tot mynen dienst gekoren
    Voor andere zielen: ga, en noop uw’ neef met sporen,
    Wiens schalkheit hapert, om bedriegelyk en valsch
    (390) Den zoon van Nauplius te brengen om den hals.
    Hy sluimert: in zyn’ droom en slaep zal hy u hooren.
    En wat uw geest verdicht, dat vezel hem in d’ooren.*
    Ga heen, rampzalig spook. Sis. Ben ik de beste dan
    Dien d’afgront tot dit snoot bedryf uitbraken kan?
    (395) Is niemant meer bequaem tot schelmery gevonden?
    Dit is myne afkomsts tent: ik moet zyn hart doorgronden.
    Hy heeft de leus al weg. Megeere, ’t is beschikt
    Als hy myn’ geest vernam, toen wert zyn geest verschrikt:
    Het zweet brak uit van angst: zyn hairen schigtig rezen
    (400) Ik heb hem naer zyn wensch den korsten weg gewezen.
Meg. Zoo is het reizens tyt gedoemde ziel, ga schuil.
    Duik in den donkren poel, en noit beschenen kuil.
    De nacht is op zyn droefste, en Febe wykt de spoken.
    Ulysses gaept en geeut: gy hebt zyn rust gebroken.
    (405) Daer treet hy uit zyn tent, gaept aerdtryk: zwelgze heel
    En rau, die gy terstont gebraekt hebt uit uw keel.




                    Ulysses, Diomedes.

    Een dunne slaep beschoot nog nauwelyx myne oogen
    Of myn onruste geest beguigelt wert bedrogen
    Van eenen droom, of schim, die me in den droom verscheen,
[p. 16]
    (410) Myn wit begunstigde, en den aenslag holp bekleên;
    En ’t stuk met zulk een list besteden en vermommen,*
    Dat Nestors wyze tong hier tegens moet verstommen.
    Het zy dan schim, of droom, of wat het wezen wil,
    Het is geen marrens tyt, myn lyfknecht, ga al stil
    (415) Naer Diomedes tent, zegt, dat ik hem verbeide
    Zo daetlyk hier ter stê flus toen hy van my scheiden,
    Wert d’aenslag opgeschort tot wyder overleg:
    Dan was ’er ’t een, en dan wat anders in den weg:
    Nu gaet hy gladt, en ’t mag een rypen raet verstrekken:
    (420) Dog dik schynt ruim in ’t eerst, ’t geen scherp valt in ’t voltrekken.
    Maer d’aenslag evenwel moet eenmael zyn gewaegt.
    Myn vyant staet versuft, en dut, en is versaegt.
    Hy vint zig radeloos, om zig van lastermonden,
    En logenen t’ontslaen, waer mê hy wort geschonden.
    (425) Hoe hy zig meer verweert, en naar zyne onschult, tracht,
    Hoe ’t lastren sterker groeit, hy is, en blyft verdacht.
    Het krygsvolk is gedeelt: d’een looft hem als een vader,
    En d’ander lastert* hem, gelyk een’ lantverrader.
    Het lasteren wint velt, dewyl der Goden tolk
    (430) Die vuile schennis queekt, en koestert onder ’t volk.
    c Myn wraeklust zal eerlang hem zynen trots verleren,
    En d’oude leempten gansch tot etter uit doen zweren.
        Hy, ziende dat zyn pleit en rolle liep naer ’t endt,
    Den veltheer gisteren nog quam smeken in zyn’ tent,
    (435) En badt hy wou hem tog zyn gunstige oren lenen;
    Ophaelende wat dienst dat Argos en Mycenen
    Ontfingen door zyn zorg en overtrouwen plicht.

c  Dit zyne eigentlyk geen woorden van Aerssen, die, gelyk
    gezeit is, door Ulysses wordt verbeelt, maer van Graef
    Willem Lodewyk, die na gaet gezeit te hebben, Nu
    werden im die olde etterbaulen einmal aus brechen.
    Uit Vondels verhael van den 24 November 1654.

[p. 17]
    De koning beet vergramt hem toe in ’t aengezicht:
    d Ik heb gedienstigheên, ik ken ’t, door u genooten.
    (440) Maer ene ontfangen spyt my schendig heeft verdroten:
    e Het hof van Argos* zal u morselen tot gruis,
    Of gy zult hen tot stof verdelgen met hun huis.
        Dat dreigen trof hem: dog hy antwoorde onverslagen:
    Het hof van Argos heeft zig noit onheusch gedragen,
    (445) Maer met genade altyt zyn vyanden ontmoet;
    Dies bidde ik dat uw wraek niet al te hevig woed’.
    Dus scheide hy, bedugt, zo ’t bleek aen zyn manieren,
    Voor Agamemnons wrok, en ’t spits der helbardieren.
        Nu ’t ga hier meê hoe ’t wil, ’t kan anders niet als wel.
    (450) Ik ben het niet alleen, de grooste zyn in ’t spel.
    Wy hebben op ons zy de wereltlyke magten,
    En priesterlyken arm, gesterkt met dommekrachten:
    En nodeloos is hy beducht voor veel gevaers,
    Die tot zyn voorspraek heeft de tong des wichelaers.
(455) Dio. Ik kom op uw ontbodt, geheimste vrient, en makker.
    Wat onrust dryft uw’ geest? wat hout uw’ zinnen wakker,

d  Deze woorden, van Agamemnon tegens Palamedes ge-
    sproken, zien op het zeggen van Prins Maurits tegens den
    Predikant Walaeus, van den Advokaat ’s nagts voor zyn’
    doot aen den Prins gezonden, om deszelfs gunste voor zyne
    kinderen te verzoeken, dat hem twee dingen speten: Het
    ene, dat hy gezeit heeft, dat ik stond naer de Souvereiniteit,
    het ander dat hy my tot Utrecht in zulk een perykel heeft
    gebragt. Ziet G. Brands Regtspleg. pag. 178.
e  Dit slaet op des Prinsen dreigement te voren gedaen. Zie
    Oldenb. Leven, pag. 77. Uitenb. Historie, pag. 951.
    Hist der reform. pag. 744. 751.
    Op deze wyze dreigde de Prins Barnevelt, zeggende op
    zeker voorval: ’t Is wel, ik zal ’t gedagtig wezen, en
    u zo fyn als gruis malen: wryvende den duim en vinger
    op malkanderen.

[p. 18]
    In ’t midden van den nacht? Ulys. Nog Venus nog haer vier
    Maer zaken van gewicht, de rechte tyt is hier
    Om onzen aenslag nu terstont in ’t werk te stellen.
(460) Dio. Myn raet is hier te kleen. Ulys. Daer wil u niet meê quellen.
Dio. Ik kan geen doorgang zien, en blyf ’er nog voor staen,
    Zo lang ik niet begryp hoe dat het toe kan gaen.
Ulys. Hy brak door ’s krygsraet last zyn tent op gistren morgen,
    En sloeg zig elders neêr, waerom men kan verborgen,
    (465) In d’eerste legerplaets, een zeker wicht van gout,
    Recht of zyn zorg dien schat aen d’aerde had vertrout.
    Als hy nu wort betigt van zyne ontfange gaven,
    Zo zal de krygsraet flux dien rykdom op doen graven:
    Dan schynt hy schuldig aen het opgedicht verraet.
(470) Dio. Het heeft niet schyns genoeg. Ulys. Dit komt ons nog te baet:
    Ik zal in Priams naem een’ brief aen hem doen schryven,
    Die, meldende van ’t gout, hem zoekt ter daet te styven.
Dio. Wie zal de bode zyn? Ulys. Een slaef uit Priams stadt,
    Myn krygsgevangene, als gy de ronde doet, zo vat
    (475) Den bode by den hals, en help hem voort om ’t leven.
    Dan Agamemnon flux den lozen brief gegeven.
    Hoe kan d’Eubeër tog ontworstelen dien strik!
Dio. ’t Is recht Ulysses vond: maer als ik overwik’,
    Het stuk is vol gevaers: laet dezen raet besterven.
(480) Ulys. Ik vrees uw blooheid zal de gansche zaek bederven.
    Hoe stouter aengevat, hoe lichter uitgevoert.
    Men wage slegts de kans. Dio. Waer ’t schaekspel, waer het boert.
    Best dat men ’t wat vertrek: de tyt is niet geboren.*
Ulys. Daer is met sammelen tot nog toe meer verloren,
    (485) Meer schade als winst gedaen. Dio. De man heeft grote gunst
[p. 19]
    f By ’t volk en by den Raet. Ulys. Vermomde logenkunst,
    Heeft zyn gezag verkleent door ’t lang en stadig knagen.
Dio. Al die hem zyn verwant van vrienden, en van magen,
    Begunstigen zyn zyde, en dreigen ons met wraek.
(490) Ulys. Geen maeg, of bloet verwant mag tuigen in zyn zaek.
    Noit man van dreigen storf. Dio. Ik zie hem triomferen,
    Daer Ajax en Achil zyn zaek in ’t recht verweren,
    Door ’s gryzen Nestors tong. Ulys. De veltheer draegt de kling:
    De veltheer is de ziel en stuurman van ’t geding:
    (495) ’s Rechts uitspraek staet by hem, hy kiest bequame mannen,
    En kipt de rechters uit, die ’s legers vierschaer spannen.
Dio. Zo d’aengeklaegde zig beroept op ’t Grieksche recht?
Ulys. ’t Geschil wort naer de plaets gewezen, en geslecht,
    Wy staen op ’s vyandts boôm, wy kennen hier geen wetten,
    (500) Dan die ’s veltmaerschalks mont en lippen zullen zetten.
    Zyn wil is wets genoeg; die spreke, en ieder zwyg’.
    Des oppervorsten zwaert is rechter in den kryg.
Dio. Of d’oppervorst bezweek, als d’aenslag waer begonnen?
Ulys. De werelt lydt geenszins twee schitterende zonnen:
    (505) Zo dult geen heerschappy twee hoofden in een ryk,
    Geen vorst zyn wederga, geen koning zyns gelyk.
    d’Eubeër is te hoog in mogentheit gestegen,
    En aenzien by ’t gemeen. dit ’s Agamemnon tegen,
    Die heeft wel duizentmael geklopt op zyn rappier,
    (510) Gevloekt by alle Goôn, gezworen hoog en dier,
    By zynen gordels draek, by ’t krunkelen der slangen,
    Waer mê de Gorgon van zyn beuklaer is behangen,
    En by den staf des ryx, van Mulciber gesmeet,

f  Deze redenering, en ’t geheel volgende bladt is een voor
    en tegenspraek, over ’t stuk van Barnevelt, en de zaeke
    der Remonstranten.

[p. 20]
    Dat hy zig wreeken zal van al ’t ontfangen leet,
    (515) ’s Eilanders krygsgezag niet lang in ’t heir gehengen,
    Al zou hy d’oppergoôn met d’onderaerdsche mengen.
Dio. Met Agamemnons wrok is ’t leger niet gepaeit.
Ulys. ’t Is waer, maer dat is vol oneenigheit gezaeit.
    De meeste hoop is blint, om d’oorzaek van dit wrokken
    (520) Te zien met onderscheit: ook heeft m’er in betrokken
    Het kerkelyk geschil, de magt van ’t wichelhof,
    En ’t geen den dienst betreft der Goden, deze stof
    Zo kitlig is van aert, dat allerly krakelen,
    Dat zucht tot eige baet en staet hier onder spelen:
    (525) En alle schelmery, die slegts een schyn gestalt
    Van heiligheit ontleent, licht door dien trechter valt.
    Men hitst ’s volks harten op tot razerny door ’t kryten,
    En d’aldersterkste pas den zwaksten uit te byten.
Dio. Maer wacht u, als de tydt de waerheit eens ontdekt.
(530) Ulys. Al hebtge ’t heiligdom met vadermoort bevlekt,
    Uw zusters schaemte ontbloot, in ’t aenzicht van uw’ zwager,
    Den blixemdrager zelf gekroont tot horendrager,
    Verkracht zyn bedgenote, en schenker Ganimeed,
    Het wort niet eens gemerkt, als maer een outerkleet
    (535) Die gruwelen bedekt, het strekken dan geen zonden.*
Dio. En of de Priesters ’t pleit met Palamedes stonden?
Ulys. Dat is onmogelyk: want hoe men ’t went, en keert,
    ’t Schort even Kalchas daer ’t Agamemnon deert.
    Zyn hoogheit is geraekt, en heiligheit, die stedes,
    (540) Door d’onderkruipingen en list van Palamedes,
    Allengs gemuilbant wort, en van zyn’ glans berooft:
    En ’t was zo verr’ gebrogt, dat geen gemytert hooft
    Zou spreken in den raet, of met de vorsten stemmen;
    Een toom om naar zyn’ wensch de wichelaers te temmen:
    (545) Dit steek hem in den krop: g behalven dat hy steef

g  Dat hy de Staeten styfde tegens den Prins, om ’t houden
    van ’t Synode te beletten.

[p. 21]
    De vorsten tegens hem, die zo godtyvrig dreef,
    Dat elke Griexe stadt zou leggen nieuwe drempels,
    Om ’t noodlot op ’t altaer, in Godgewyde tempels,
    Te vieren met den reuk van ’t gulde wierook vat;
    (550) Een dienst daer ’t priesterdom een’ koninglyken schat,
    En ryken oogst af maeit, hoe geestig zag men schaken
    Den tabbert, en de kap; met onbeschaamde kaken
    Dreef Kalchas, naer zyn’ wensch, met luttel stemmen door
    ’t Besluit des tempeliers, en gaf geen reên gehoor.
    (555) d’Eubeër heeft zyn’ kans in Aulis ook verkeeken.
    Daer hy riep: schoon de vloot door storm niet af kan steken;
    Men mag zo reukeloos niet plengen konings bloet.
    Men stell’ den neêrslag uit: misschien is ook de vloet
    Hier mede niet gepaeit: wil u der joffer jammeren:
    (560) Houwt liever af den hals van witgewolde lammeren.
    Daer schon hem ’t priesterdom de krygsliên op het lyf.
    Elk vloekte, en scholt om ’t felst, zy kreten even styf:
    Het zaet van Nauplius, van Godsdienst gansch verbastert,
    Vier tempel, nog altaer: Diana wort gelastert.
    (565) Verworgt den vryen geest, of stort hem van een’ rots.
    Dees smaelt op wichlery, en dromen, stout en trots.
    Hy twyfelt aan Godsdienst, en zal het heir verwarren:
    Hy acht nog voglezang, nog ingewant, nog starren.
    Ik rep van geen geheim: gy Diomedes zaegt
    (570) Wat hy te lyden had, om ’t redden van de maegt.
Dio. Zyn aengewende vlyt tot Ifigeens verschoning,
    Te ligter hem in gunst kan brengen by den koning.
Ulys. ’t Blyft tusschen u en my: ’t is Agamemnons aert,
    Dat zyn gedagtenis geen weldaet lang bewaert:
    (575) Maer ’t leet, hem aengedaen, en eens gelede smarte
    Schiet diepe wortelen in zyn wraekgierig harten,
[p. 22]
    Al ’t onverzoenelyk, ’t was (h) Atreus, die voorheen
    By opdragt onderkroop ’t out recht der Griexe steên.
    De zoon vlamt op de vrucht van deze perkementen,
    (580) En hoopt zyne’ laurentelg op dezen boom te enten:
    Maar Palamedes oog zyn gangen onderschept,
    En is voor hem gereet, en waekt eer hy zig rept:
    Dies raest ’s krygsvorsten wraek*, die om hem te betrapen,
    Misbruikt den ouden haet der Griexe legerpaepen,
    (585) Bedienaers van den noot, en noit verbeden dwang:
    Die doen hem ’t koude zweet aflopen, door ’t gedrang
    Der lasteraeren, en staêg liegende onverboden,
    Geen misdaet reek’nen ’t quaet, ’t geen strekt tot dienst der Goden:
    Doch ’t gelt ons evenveel, wy doelen naer ons wit,
    (590) Het zy dan slinks of rechts: waerom ik ernstig bid,
    Dat uwe dapperheit dit heldenstuk verzelle.
Dio. Ik vint den aenslag nut, ’t is waer, maer dat ik stelle
    My zelven in gevaer, is overwegen waert.
    Ik ben een man in ’t veld, om op een moedig paert,
    (595) Dat schuimbekt, briescht, en krapt, en stof worpt met zyn voeten,
    Myn’ vyant, voor de vuist, met zwaert en speer t’ontmoeten;
    Maer ’k heb uw’ veinzery, Ulysses, lang verleert,
    Ik stem het niettemin, dewyl gy ’t zo begeert.

h  Dit ziet op d’opdragte der Graaflykheit van Hollandt aan
    Prins Willem in den jare MDLXXXIV. vastgestelt, maer
    door zyn’ doodt verhindert. Waer van de brieven met de
    zegels en ondertekeninge der steden nog in wezen zyn:
    voorts wil hy zeggen dat Prins Maurits, naer dezelve
    hoogheit staande, door den Advokaet waer belet, en dat
    dit de oorzaek was van ’s Prinsen toorn. Oldenbarnevelts
    leven, pag. 155. 156. 159. Uitenb. Hist. pag. 519. de
    Mauriers gedenkschriften van Hollandt, pag. 312.

[p. 23]
Ulys. Ay, Diomedes, laet die zorg aen my bevolen:
    (600) Het moet ’er donker zyn, daer d’Ithakois zal dolen.
Dio. Welaen, ik ben ’t getroost: doch eer wy ’t stuk bestaen,
    Zo zal het nodig zyn, ons ryper te beraên,
    Op dat men ’t schandelyk ten halve niet laet steken.
    Vernieu my anderwerf den voorslag van uw treken.
(605) Ulys. Tre met my in myn tent, ’t zal wel zo veilig zyn.
    Men handelt van die zaek best achter ons gordyn.




                    Rey van Peloponneseren en Ithakoizen.

                                Eurypilus.


        Komt laet ons by de donkre maen
        Eendragtelyk ten reie gaen,
        En yvrig storten deze beê
        (610) Voor ons drieaenzicht Hekaté:

            Datze Atreus zonen toch bewaer’,
        Die, voor ons haertstede, en ’t altaer,
        Zo rustig waegden lyf en goet,
        En troosten ’t volk in tegenspoet.

            (615) Dat geen verrader zig verstout’,
        Om ’t flikkeren van Priams gout,
        Hen ’t overlevren aen den Fryg,
        En ons in ’t heimelyk bekryg’:

            En smoor’ half doôn op doôn gehoopt
        (620) In ’t bloet, dat uit ons wonden loopt:
        En steek’, ten schrik van Griekenlant,
        Door Hektors toorts de vloot in brant.

            En geeve uitheemsche gasten stof
        Te roepen; hier is ’t kerrekhof,
        (625) Daer Troje, godloos en te droef,
        Mycene en al het heir begroef;

[p. 24]
            Daer stont Achilles tent wel eer;
        Hier lag de veltheer; ginder veer
        Wert dag op dag zo fel gestreen,
        (630) Om Menelaüs bruit Heleen;

            Hier lag de vloot, om dezen hoek.
        Godin, aï keer dien zwaeren vloek.
        Bewaer uw zuivre kerken ook,
        Dat elk uw tempel plegtig smook’:

            (635) Dat al uw reukwerk opwaerts rys’,
        Naer d’eenmael aengenome wys,
        Den eenmael voorgeschreven plicht;
        Het zy* gy droef of heller licht.

            Begunstig tot Apolloos zoon,
        (640) Den taelman van den oppertroon,
        Die zig op Godts geheim verstaet,
        En alle tekens gade slaet;

            Die klaer kan spellen ’t ongezienst,
        En wien de zuivre Godesdienst,
        (645) De waerheit zo ter harte gaet,
        En achtze een’ pyler van den staet;

            Een pyler, daer de staet op leunt:
        En om deze oorzaek zig bekreunt
        Met ’s konings wereltlyken staf,
        (650) Al neemt men ’t hem zo qualyk af,

            Keer van ons alle nieuwigheên,
        Bevry voor vlek uwe outerkleên,
        En neem de priesters in uw scherm,
        Die uwe altaren houden warm.

(655) EUR. Zy heeft u toegeknikt, nu zing ene andre wys:
        Hef aen een nieuwen dans en geef het noodlot prys.

REY. O kracht, van niemants magt t’ontvliên,
        Gewelt, dat tusschen uwe knien
        Beklemt den diamanten spil,
        (660) Daer ’t al op draeit na uwen wil:
[p. 25]
        i Die hebt van eeuwigheit gezaeit,
        ’t Zaet, daer de tyt zyn vrucht af maeit;
        * O dwangbestuurster van al ’t werk.
        * Die Goôn en menschen stelt een perk;
            (665) * Houvast en anker van ’t gesticht
        * Der werelt, die in tegenwigt
        * De hooftstof houdt; o zuil, die zelf
        * Draegt onbezwaert dat zwaer gewelf,
            * Met uwen yzeren scepter heerscht,
        (670) * En blyft ’er lest, en waert ’er eerst;
        * Die hemel, aerde, en hel bestiert;
        * En eischt dat elk uw Godheit viert,
            * Die op haer beurt de starren riept,
        * En meerdre en mindre Goden schiept,
        (675) * En blyft versteenigt en verstokt,
        * En hebt al ’t nodig quaet berokt:
            Saturnis, die zyn vader lubt,
        De zoute zee met bloet bedrupt,
        Een oorzaek, dat ’er Venus quam,
        (680) Met hare onkuische minnevlam.
            Jupyn, ontvonkt door Cypris strael,
        Voort walgde van zyne egemael,
        Die bleef verschupt; een schone boel,
        Of jongen was zyn minnedoel.
            (685) Merkuur wert d’allerslimste dief,
        En Bacchus kreeg de kruiken lief,
        En, struikelende na den dronk,
        Zong heilige vaerzen dat het klonk.
            Mars groeide in bloet en menschenmoort.
        (690) De reuzerot quam fel aen boort

i  Hier hoort men de rei der Peloponezeren en Ithakoizen,
    verbeeldende de Contraremonstranten, het noodtlot aen-
    roepen: daer de Dichter het harde gevoelen der Predesti-
    natie door beschimpt: onder andere met de vaerzen ge-
    tekent. *

[p. 26]
        Den Donderaer, met smaet en schimp,
        Toenze Ossa perste met Olymp,
            En weêr met Ossa Pelion,
        Eer haer een sterker overwon.
        (695) Dat Minos bruit, het bitzig dier,
        Zich liet bespringen van een’ stier:
            Dat d’Afrikaen, zo wreet als sterk,
        Van menschenhoofden boude een kerk,
        Zyn kerkgewyde priester hadt
        (700) Een dootshooft tot zyn wierookvat;
            En, eer hy noch gebeden sprak,
        Een’ menschen ongeltoorts ontstak,
        En plengde, met een’ heiligen schyn,
        Root menschenbloet in plaets van wyn:
            (705) En offerde den Goôn tot brant
        Halflevend menschen ingewant;
        Terwyl de menschendarrem sluit
        Om ’t lyf zyn taje menschenhuit,
            Zyn offerkleet, en feestsieraet,
        (710) En zong, en schreeude, zonder maet,
        Uit perkement, vol bloetroot schrift,
        Verrukt door innerlyke drift.
            En hiet weêrgalmen op elk vaers
        Een rey van woeste moordenaers,
        (715) Wier wapen, zwaert noch kortelas,
        Maer kakebeen of schinkel was:
            Dat Tantalus, noch vuil bemorscht
        Van verschen moort, opschaffen dorst
        Zyn eigen zoon op Jovis disch,
        (720) Niet by geval gebeurt en is:
            * Gy noodlot nimmer gruwlen moê,
        * Waert d’oorzaek: u komt d’eere toe,
        k Die dubbeltroni Janus slacht,
        * Van achter grimt, van vore lacht.

k  Twee willen heeft, eenen heimelyken, die anders wil
    als de geopenbaerde.

[p. 27]
            (725) Zo nog ’t verraet smeult in zyne asch,
        Ontdek het toch uw’ priestren ras:
        Scherp Argos sabel* meer en meer.
        En smyt den Troischen standert neêr.
EUR. Hou op, gy hebt voldaen: het nootlot heeft volkomen
        (730) Uw danssen, en gezang genadig aengenomen.


Continue

        HET DERDE BEDRYF.

                    Diomed. Schilwacht, Agamem.

Dio. Hou schilwacht, hou! Schilt. Wie daer? Dio. Ik moet den veltheer spreken.
Schil. Wie zytge? melt uw’ naem, of geef het legerteken.
Dio. ’t Is Diomedes zelf. Schilt. Koom wek hem, daer hy leit.
Dio. Grootmeester van ons heir, die uwen leger spreit
    (735) Van droge en dorre blaên, op, op, ’t is tyt te waken.
Aga. Wel Diomedes, vrient zeg op, wat zyn ’t voor zaken?
    Wat brengt gy ons by nacht, is Hektor op de been?
Dio. ’k Heb een’ Trojaenschen spie den hals versch afgesneên
    Als ik de ronde sloot hy is belast met brieven.
    (740) Ik sleep den booswicht, het zal den vorst believen
    Te vorschen naer ’t geheim. Aga. Kom hou de torts wat dicht,
    Op dat ik dezen gast beschouwe in ’t aengezicht.
    Dit ’s waerlyk een Trojaen, van kledinge en van wezen,
    Dit ’s Priaams zegelring, ik moet het inhout lezen,
    (745) Op mannen, ’t is verraet, myn dienaers, flux gaet heen,
    Behalven Palameed, roept al den raet by een.




        Agamem. Ulyss. Diomed. Nestor. Ajax.

        Gy die, voor kronen gout en vorstelyke banden,
    Den kopren hellem voert, en met uwe dappre handen
    Uit stael van Asien het vier klinkt, schilden kerft,
[p. 28]
    (750) En Simoïs met brein en bloet, vermengt, en verft,
    Hoort toe: wy zullen u de reden gaen verklaren,
    Waerom men buiten tyts den krygsraet laet vergaêren;
        De Frygiaen [die ’t heir bespiedende by nacht,
    Van Diomedes hant zo versch is omgebracht,
    (755) Als hy de ronde sloot, verbaest hem quam gemoeten,
    En sleepte doot en warm voor uwer aller voeten,
    Daer gy hem leggen ziet,] was met een brief belaên,
    Die me uit zyn boezem trok, en iemant schynt te raên
    Tot grouwelyk verraet, men zal u laten horen
    (760) Het inhoud van dit bladt, een donder in onze oren.
        Neptunus waerde zoon, die uw grootvaders stadt
    Begunstigt waer gy moogt; de letters van dit bladt
    Getuigen myne gunst, waer door ik ben genegen
    Te strekken over u myn koninglyken zegen.
    (765) Dat gy ontfangen hebt het jongst gezonden gout
    Verstont ik uit den spie, wiens mont gy toebetrout,
    ’t Geheimste van uw harte, ik heb alreê genoten,
    De vruchten van ’t bestand, voor luttel tyts besloten,
    En wacht op ’t uiterst vast. Is ergens gunst te koop
    (770) Om gout, zo spaer geen munt, ik Priam leve op hoop.
    Daer is ’t geheim des briefs, wat dunkt u, Griexe vorsten?
Ulys. Verdelgze, ô Juno, toch, die naer ons leven dorsten.
Dio. Ontdekze, ô Hekaté, die naer den ondergang
    Van onze tenten staen. Nes. Ondek de waterslang,
    (775) Gescholen onder ’t gras. Aj. Saturnus, breng de waerheit
    Ten leste eens aen den dag. Ag. Wie twyfelt aen de klaerheit
    Van ’t goddeloos verraet? Aj. Ik twyfel, met verlof,
    Die alle treken ken, en saussen* van het hof.
Aga. Nu Ajax, geef gehoor, en spreek niet ongeregelt.
(780) Nes. Is ’t koning Priams merk? Aga. De brief was toegezegelt
    Met ’s konings eigen ring, dog ’t wapen is mislukt
    In ’t zeglen, en de hant in ’t schryven wat gedrukt.
    Mistrout gy aen myn woort; geloof uwe eigene ogen.
[p. 29]
    Daer vaders lees den brief. Aj. Een dogter van de logen,
    (785) Een vondeling van ’t hof, een bastert van den nyt,
    En overjaerden wrok, ’t uitbraeksel van de spyt.
Nes. Dit zwymt naar Priams hant, gelyk de druk van ’t wapen.
Aj. Zo paeit men ’t slegte volk: zo legt men kinders slapen,
    Maer Ajax nimmermeer. Aga. ’t Zy hoe men dit verschoon’,
    (790) De koning Nauplius is godt Neptunus zoon.
Aj. Ja Palamedes is ’t, Ik hou het u ten beste.
Aga. Neptunus eige stadt is Trojes hoge veste:
    d’Eubeër draegtze gunst, met al zyn heiloos zaet.
Aj. Ja Palamedes is, die brout ons dit verraet.
    (795) Die booswigt moet van kant. Ulys. Beschut ons, goede Goden.
Dio. Dat troff’ Laomedon. Aj. Of eer by tyts gevloden.
Dio. Zo groot een onheil treffe ons tenten nimmermeer.
Aga. Hier gelt geen lochenen: want hoe men ’t wende of keer’,*
    ’t Is Priams tekening,* wy twyflen nu niet langer,
    (800) Of Palamedes gaet van deze boosheit zwanger.
Aj. Dit heeft men lang gezocht, en onder ’t volk gestroit,
    En nu met dezen brief het schelmstuk opgetoit.
Nes. Gy heeren ziet wel toe, ’t zyn zorgelyke zaken.
    Hy vangt wat wigtigs aen, die tot een schelm zal maken,
    (805) Een’ welgeboren vorst, een’ man van groot bewint:
    Dies wensch ik dat geen wraek uwe ogen en verblind’.
    Men overweeg de zaek, en vell’ geen onryp oordeel.
Aga. Waer hoogheit wort gequest, heeft niemant eenig voordeel.
Nes. Of hoogheit is gequetst, dat hangt hier in geschil.
(810) Aga. Hy merkt de misdaet licht, dieze anders merken wil.
Nes. Wie iemant hatig is zeer licht een’ brief kan dichten.
Aga. Nabootsen hant en merk, onnozelheit betichten?
Nes. Dat is wel eer gebeurt. Aj. Al waer* het noit geschiet,*
    Zo durfmen ’t nu bestaen. Ag. Die ’t leger heeft bespiet
    (815) Met brieven afgerecht, legt hier voor u verslagen.
Aj. Indien hy levend waer, men mogt hem ondervragen.
[p. 30]
Aga. De doode melt de zaek, het is een Frygiaen.
Aj. Een slaef, die korteling in ’t oorlog wert gevaên.
Aga. Zo zou men alles wel in twyffel kunnen trekken.
(820) Aj. Zo zou men altyt wel des vromen naem bevlekken.
Aga. Die man was lang verdacht. Aj. Zo was de valsche tong,
    Des groten logenaers. Aga. Gy, Ajax, zyt te jong,
    Om Agamemnons mont zo kort te heeten liegen.
    Of lust het u, zo wil u zelven niet bedriegen;
    (825) Maer dat uw dege passe op ’t koninglyke stael.
Aj. Zo doet hy. Nes. Houdt gemak, gy heeren, laet de schael
    Van ware billykheit beslechten d’ongelyken.
    Hoe kan een toornig zwaert een wettig vonnis stryken!
    Wie ’t recht heeft op zyn zy dik sneuvelt door het spits.
    (830) Laet reên u scheiden: ’t zwaert is oordeloos, en bits.
    Het zwaert zy op Dardaens meinedig zaet verbittert,
    Dryf Hektor op de vlugt, als ’t in zyne ogen schittert,
    En blixem. Jupiter nog geen der Goôn geheng’,
    Dat d’eene bondgenoot het bloet des anders pleng’,
    (835) Het Dorisch leger ryt’ zyne eigene ingewanden,
    Geweer en wapens menig’ verwarre zwaert en handen,
    Wat had de vyant stof te lachen in ons doot!
    Hoe zou hy vier en torts in ons gedeelde vloot
    Dan slingeren met magt, en met bebloede sabels
    (840) Doorhouwen voor de vuist, ons ankertouw, en kabels,
    En zenden brandende de kielen zeewaert in,
    In ’t aenzien van de stad, en Priams hofgezin!
    Verblyft de zaek aen my, vertrouwt myn zilverhairen,
    En gryzen ouderdom, wien veel is wedervaren.
(845) Aga. Al* waer ’t myn eigen bloet, zo wil ik dat men straff’
    De stichters van ’t verraet. Aj. Ik dat een open graf
    Hen levendig* verzwelg’. Nes. Wy stemme ’t al te zaemen:
    Maer waer de boosheit schuilt, valt donker om te raemen.
Aga. De goddeloze neemt de scheemring tot zyn wyk.
(850) Nes. Men stell’ dan ’t oordeel uit, tot dat het ieder blyk’.
[p. 31]
Aga. Ontbeert dit schyn en blyk? Nes. Het is te twyfelachtig.
Aga. Wat eischt gy voor bewys? hoe bondig? of hoe krachtig?
Nes. Dat klaer en helder licht gelyk de middag doet.
Aga. Hy quetst het vaderlant, die boze stukken voedt.
(855) Nes. Ik voe geen quaet, maer vrees onschuldig bloet te storten.
Aga. Gy vreest niet eens den staet door slapheit te verkorten.
Nes. De rechter handelt wys, die veel quaetdoenders spaert,
    Om eene onnosle ziel te vryen van het zwaert.
Aga. Zo kan geen ryk bestaen. Nes. Zo kan het eeuwig duren.
    (860) Gerechtigheit bout steên, en koninglyke muren;
    Daer onrecht en gewelt palaizen ommerukt.
    Van elken druppel bloets, door onrecht onderdrukt,
    Gedoemt door ’t schendig stael, ontspruiten duizend wrokken.
    Die bersten uit tot wraek, wiens zwaert eens uitgetrokken
    (865) Keert langzaem in zyn scheê, wie heilig bloet vergiet,
    Tergt Nemesis. zie toe, en roer dees Hydra niet.
    ’t Is licht een hooft gevelt, in reukelozen toren,
    Maer kunst is ’t, grote kunst, den wortel gansch te smoren,
    Wanneer de hals, in plaets van een, veel hoofden teelt.
(870) Aga. Myn oordeel van het uw hier inne niet verscheelt,
    Ik kniel voor Themis troon; myn daden dat betuigen,
    ’t Waer razerny het recht uit haet en nyt te buigen.
    Ik zal niets wetteloos bestaen door onbescheit.
    Wie tegens ’t vaderlant en d’oppermajesteit
    (875) Zig zelven schandelyk nog eerloos heeft vergrepen,
    Die loopt geen lyfsgevaer.* Aj. Och, waren noit myn schepen*
    Verzeilt van Salamin zo verre aen Tenedos!
Aga. Gevalt het u, zo ruk uwe ankertouwen los:
    Het steekt den Grajen niet op tien of twalef kielen.
(880) Aj. Maer toen twee Ajaxen ’t gansch leger tegenhielen,
    En redden uwe vloot, daer ’t al scheen overmant;
    Daer Hektors fakkel reê de zeilen stak aen brant;
[p. 32]
    Doen stak t’er naeu genoeg, hoe of dit uit wil vallen?
    Myn vader Telamon was d’eerste, die de wallen
    (885) Van Troje zelf beklom, en Herkles steef met kracht;
    Een van de vyftig ook, die om de gulde vacht,
    Door ’t klinkende gedruisch der Cyaneesche rotsen,
    Naer Kolchos togen, en den Zeevoogt gingen trotsen:
    Ik, volgende den aert van zulk een braven helt,
    (890) Heb Helles vloet gekruist, en hier in ’t vlakke velt
    Myn tent gespannen, en nam met ernst het leet ter harte
    Van Menelaüs, en ’t verongelykte Sparte:
    Dit’s myn bezolding nu; dit ’s, Ajax, al uwe eer.
    Wat drael ik? ’k heb verlof: men gunt me dat ik keer’.
(895) Aga. Uw vader Telamon, de terger der Trojanen,
    Was oorzaek van veel bloets, en veler Grieken tranen;
    Was oorzaek dat de vloot der Frygen overwoey:
    Dat Alexander, in vergoeding van zyn moey’,
    Myn broeders bedgenoot, en dierbaer pant vervoerde,
    (900) En door dien roof Europe, en Asie beroerde.
    Wat uwe reis belangt, gy stoft al t’onbedogt,
    Als of aen u alleen hing d’overzeesche togt.
    Neen, Ajax, staak dien roem, en wilt het my vergeven,
    Om eenen Ajax waer de togt niet nagebleven.
(905) Nes. Gy heeren, waer toe dient dit onderling verwyt?
    Het baert afkerigheit als d’een den andren byt.
    Ik bid den oppervorst hy wil zyn’ gramschap sussen,
    En niet den oorlogs moed van dezen krygshelt blussen,
    Wiens brave daden volgt d’onsterffelyke naem.
    (910) De mont van yder een gaet zwanger van zyn’ faem.
    Een veltheer, die met hoon zyne hopliên loont, na ’t stryden,
    Ontziet zyn heirkracht niet de zenuw af te snyden.
Aj. a Daer legt ’t vervloekt geweer, de Goden straffen my.

a  Dit is gebeurt, dat de Heer van Schagen in de tegen-
    woordigheit van Prins Maurits den degen op den vloer
    smeet.

[p. 33]
    Indien ik oit hier na het zwaert gorde op myn zy.
    (915) Geen helt behaelt hier lof, hoe dapper, hoe rechtschapen,
    Hoe vroom hy zit te paert, dat zich een ander wapen’:
    Ik dien geen’ dwingelant, nog geen vermeten hooft,
    Dat niets pryswaerdig agt, dan ’t geen zyn harssen looft.
Nes. Nu Ajax toom den moedt; beweer uw zaek met reden.
(920) Aga. Wy zyn dit lang gewoon; ’t zyn d’oude oplopentheden:
    Best dat hy eerst bedaer. Nes. ’t Is heftig gekrakkeelt.
    Het druktme de gemoên aldus te zien gedeelt.
    Ik wenschte dat die twist geslecht waer, en bevredigt.
Aga. Ik wensch het desgelyks. Nes. Als elk het zyn verdedigt,
    (925) En trekt zyn’ streng naer magt, is ’t byster ongezien.
Aga. Wat Agamemnon dryft, moet eerst voor al geschiên.
    Het voegt den minderen voor meerder magt te duiken.
Nes. Een koning kan zeer ligt d’ontfange magt misbruiken.
Aga. Dat oordeel staet aen hem. Nes. En ook aen zyn gemeent,
    (930) Van wie hy zyne magt, en heerlykheit ontleent.
    De koning is om ’t volk, de wyze kan zig voegen
    Naer tyts gelegentheit, en yder een vernoegen,
    Inzonderheit de ziel van zyn’ geheimen raet,
    De leden van het ryk, en pylers van den staet.
    (935) Ik wenschte dat men zwichte, en ongeval verhoede.
Ulys. Ik spreek ’er zo veel in, men houd’ ’t my ten goede:
    Dat elk den vorst verschone, en quaet vermoeden schort’
    Zo lang naer luit des briefs geen gout gevonden wort,
    Omtrent de legerplaets van Palamedes tenten.
    (940) Men onderzoek’ het stuk,* en staek’ dees dreigementen.
Dio. Die raet gevaltme wel. Aga. Wat zegt’er Nestor van?
Nes. Oprechte munt de proef gewillig lyden kan,
    Zo zal ’t navorschen ook geen’ eerlyk’ man beschamen.
Ulys. Wie neemt dien last op zich? Aga. U beide zal ’t betamen.
(945) Ulys. Het waer ons aengenaemst, indien het andre deên.
Aga. Men volge myn bevel: verricht dit met u tween.



[p. 34]
            Kalchas. Eurypilus.

    Onsterfelyke Goôn, wiens overgroot vermogen
    Uw priesterschap beschermt, als d’appel van uwe ogen,
    Uit uw stoelen daelt, beschaduwt van een wolk,
    (950) En handhaeft uw gemeente, uw eerophoudend volk,
    En waerde speelgenoots, die over hunne waeien,
    De zomen van hun kleet, en mantels laten swaeien;
    b Wier langgebaerde kin van hairen hangt vermast;
    Wier winkbraeu en gebaer niet lochent, hoe hun past
    (955) Een wetteloze magt, die prat op vorsten banden,
    En keizers kronen treet: wier hoeden breet van randen,
    Gebogen van ter zy, voor spits, en achter spits,
    Beschaduwen ’t gelaet, daer ’t liefelyk en bits
    Zig in het statig mengt,* tot staving van geboden,
    (960) En tucht van zielen; ô onsterfelyke Goden,
    Die onze ootmoedigheid gebeurt hebt uit het stof
    Op uwen tempeltroon, ô Goden, u zy lof,
    Dat gy uwe eere wreekt, en straftze, die vermetel
    Opdragen ’t kerkenrecht den wereltlyken zetel,
    (965) Te vast en zeker staen op ’t slibberig en steil,
    En buigen ’t heiligdom ten dienst van burgerheil.
    Dat Palamedes ons nu muilbande, en ten spot maek’
    ’t Gezag des tempeliers, de zekerheit der Godtspraek:
    Dat hy op ’t outer nu zyn nieuwe gruwlen zett’,
    (970) En wuft, en onbesuist onze outerkleên besmett’.
    Nu zal hy leeren wat het inheeft, dus t’ontyde,
    Dus stout, de hant te slaen aen ’t priesterlyk gewyde.
        Wy staen met Goden in een noit gekrenkt verbont.
    Al wie ons wederspreekt, die wederspreekt Godts mont.*
    (975) Wy zyn Godts beelden, zyn gewettigde gezanten,
    Beroepen en gestelt tot Jupiters trouwanten

b  Trigland.

[p. 35]
    En stoet, en dragen zyn lievrei. Wie raet zoekt, gaet
    Door onzen mont alleen by Jupiter om raet.
    De wereltlyke stoel, die ons durf tegenwroeten,
    (980) Moet nederzygen, staet op wankelbare voeten.
    Een blixem is ons werk,* een donder yder woort.
    Wy zyn de muur om ’t ryk, de sleutels van stads poort,
    De fakkels om een lant in lichten brant te stellen.
    Wy geven aen getergt* d’uitbraexelen der hellen,
    (985) En vloeken vryen toom: en geen Monarch zo gaeu
    Zyn heir brengt op de been, als wy het woeste graeu.
    Daer komt Eurypilus. Wel zoon, myn zinnen hangen
    In twyfel, tusschen vrees, en hartelyk verlangen.
    Hoe is het spel vergaen? is ’t boschzwyn eens gejaegt?
(990) Eur. O eer des priesterdoms, men heeft te recht gedaegt
    Den c vyant onzes naems, zo ras men Priams gaven
    Hadde uit het aerdtryk daer zyn tent stont, opgegraven.
Kal. Myn hart van blyschap zwilt, en geeft den geest meer bots:
    Myn ingewant springt op, en juigt van vreugt, nu Gods
    (995) Erfvyant is beknelt, in d’Ithakoische strikken.
    Dit ’s nootlot en Gods werk, geen menschelyk beschikken.
Eur. Maer of dees schalke noch het lyfsgevaer ontsprong,
    Door zyn ervaren brein, en honigzoete tong?
Kal. De zaek lydt geen gevaer: wy zullen ’t zo bestellen
    (1000) Dat zyn dootvyanden, en haters ’t oordeel vellen;
    Na dat men ’t oude, en langvergeten uit den hoek
    Gehaelt hebbe, en wel naeu doorzocht zyn levens boek,
    Van dingen die hem zyn ontschoten door den jaeren:
    En waer de logen gelt, daer zal men waerheit sparen,

c  Kalchas en Eurypilus speelen hier de rolle van heersch-
    zugtige kerkelyken, zig verheugende over de gevangenisse
    van den Advokaet, dien zy hunnen vyandt noemen.

[p. 36]
    (1005) En geven ’t valsch een’ schyn van oprecht en een verf
    d Van bloetbadt en verraet, van lien- en lantbederf.
    Zyn vonnis boven aen zal in het voorhooft voeren,
    Hoe godtloos hy bestont het heilige aen te roeren,
    En brak met enen bant ’s ryks banden altemael,
    (1010) Het heir verwarrende met een gedeelde tael,
    e Verwekkende een gedrogt en Hydra van geschillen,
    Van noot,* gebeurlykheit, van moeten, en van willen,
    En eischte in dit geschrey dat slechts zyn bovenzang
    Alleen zou zyn gehoort, in kerk- en priesterdwang,
    (1015) f Ja wetten smedende, waer naer wy outerknechten,
    Een hemelsch Godtvry volk, ons zouden moeten rechten.*
    g Hy steef het onderscheid van nodig en van nut,
    h En strekte* door gezag der nieuwigheden stut,
    i Afslaende een wettige verzameling van papen,
    (1020) k En brengende om zyn tent vreemt krygsvolk in hun wapen.
    Zelfs buiten ’s maerschalks last: en duizent dingen meer.
    Maer gaenwe binnen: want de raet vergadert weêr.

d  Hier spellen zy de dingen, daer men hem van zou be-
    schuldigen.
e  Versta de geschillen over ’t stuk der eeuwige verkiezinge,
    met der zelver aenkleven.
f  Hy meent de resolutien der Heeren Staten van Hollandt
    tot vrede der kerken genomen, die de kerkelyke hielden,
    door den Advokaet uitgewerkt.
g  Het onderscheit, tusschen nootzakelyke en nutte geloofs-
    punten.
h  Willende zeggen, dat hy de Remonstranten; die men
    van nieuwigheden betichte, begunstigde.
i  Een Nationale Synode, op dien voet, als de kerkelyke
    die begeerden, en daer na verkregen, zie de Histor.
    der Reform. 2 deel pag. 640.
k  Dit is het aennemen der Waertgelderen, boven ge-
    melt, ’t welk hem werdt geweten.




[p. 37]
                        Palamedes

    lO nacht wiens donker kleet beschaduwt alle menschen,
    Zo wel die heerlyk zyn, als die om nootdruft wenschen,
    (1025) Wat boosheit dektge tog met dikke duisterheên?
    m Wat lagen zoektge met uw schaduwen te kleên?
    Men vordertme in den raet: hoe durf ik my betrouwen?*
    Het is op my gemunt: daer is wat quaet gebrouwen.
    Men mompelt allerleis: men stroit een valsch gerucht.
    (1030) Myn vrienden zyn bezorgt: n men raedt me dat ik vlucht.
        Hoe kan een vroom gemoedt, gy kent het, Hemellieden,
    Van geen verraet bewust, verstaen tot eerloos vlieden,
    Hoe kan een edel hart verzwelgen, dat men zegg’:
    Die droop voor schellem deur voor Troje in ’t zwaer beleg,
    (1035) En dorst zyn zaek, voor recht gedagvaert, niet verweren,
    Dewyl hy ’t halsrecht, dat hem dreigde, niet kon keren.
        Neen Palamedes blyf: ontzie geen ongeval.
    Al schiet men pylen uit, gedoopt in bitse gal,

l  Hier ziet men Palamedes de rolle van Oldenbarnevelt
    voortspelen, en dat dikwils met woorden die in deszelfs
    Remonstrantie of vertoog, den Staten van Hollandt in
    den jare 1618. toegezonden, en met hunne privilegie
    gedrukt, worden gelezen.
m  Barnevelt naer de Vergaderinge rydende, wordt daer
    vast gehouden.
n  Hy werdt daegs voor zyne gevangenisse, van den Raets-
    heer Berkhout, en noch een’ heer, van zyn ongeval ge-
    waerschouwt, maer hy weigerde te wyken, zie de Histor.
    der Reform. 2 deel, pag. 841.

[p. 38]
    Noch brantmerk door uw vlucht, uit ydele vervaernis,
    (1040) Uw naem en glori niet, u zelven tot bezwaernis,
    Uw magen tot verwyt, uw vyanden tot vreugt:
    Maer hef het hooft om hoog, en toon dat waere deugt,
    Als d’eedle pallemboom, geen last te dragen weigert,
    En tegens ’t zwaer gewicht der lasteringen steigert.

        (1045) Het onverbreekbaer recht van ’t oude Griekenlant,
    Ons hantvestboek, geschat een dier en heilig pant
    De gulde vryheit, die vast treurt, en slaet aen ’t quynen,
    Ik reis op reis dus lang heb tegens ’t ondermynen
    Der bozen voorgestreên: ik blyf haer schutsheer noch
    (1050) En voorspraek tegens list, en uitgemaekt bedrog,
    Zo lang een druppel bloets zal uit myne adren leken;
    Zo lang myn zuivre tong kan zuivre waerheit spreken.

        De magt ontbreektme niet om dit gevaer t’ontvliên.
    Jupyns en Paleus zoons my hulp en bystant biên.
    (1055) Verbinden zich om stryt, met hoge en heil’ge eden,
    Te keren ’s maerschalks wrok en ongeregtigheden,
    Myn zuivre onnozelheit, in spyt van logentael,
    En ziedend heete wraek, door wapens en door stael
    Te vryen wettelyk: maer als ik ’t overwege,
    (1060) ’t Is beter dat ik ly; dan mynen naem en zege
    Met burgermoort bevlekke, en om hun onverstant
    Griek tegens Griek: en standers tegen standers kant’:
    ’t Is beter dat men een’ verdelge hier op aerde,
    Dan ’t euvel uitwasch’ met den schitterenden zwaerde.

        (1065) Van dat men my verkoor tot aller vorsten mont,
    En, als verdadiger, aen ons gebiet verbont,
    Met zulk een’ dieren eedt, verstondt ik, zo ik ’t huiden
    Hoognodig voor den staet [hoe schendig zy ’t misduiden]
    En tot verzekering der vorsten in ’t gemeen,
[p. 39]
    (1070) Noch oordeel, o dat ’t gezag op ’t heiligdom alleen
    Den sceptren toebehoort, en vorstelyke banden,
    Geen reukloos tempelier zyn vingers en zyn handen
    Zal schenden aen den toom, en teugel, als een recht,
    En hoogheit aen ’s lants staet onscheibaer vast gehecht.
    (1075) p Het is van aenvang ook, by alle bontgenoten,
    Eenparig zo verstaen, verdadigt, en besloten:
    Zo dryf ik dan niet nieus of zeldzaems, zo men ’t noemt,
    Gelyk d’Aertswichelaar, die ’t werelsdom verdoemt.
        Genomen ik waer stom, en liet dien teugel slippen,
    (1080) Tot wroeging myner ziele, en schennis myner lippen,
    q Zou niet te duchten staen gewetens scherpe dwang,
    Waer aen geketent is der steden ondergang?
    Na ’t bannen van de deugt, het gruwelyk bestormen
    Van raethuis, en van kerk; na ’t endeloos hervormen
    (1085) Van tempel, tempeldienst, en wat aen ’t outer kleeft.
    Wat raetsheer is zo jong die dit niet heeft beleeft?
    De kerken galmen nog de kussens, en de zalen

o  Dit begrypt zyn gevoelen, van ’t gezag en ’t regt ee-
    ner Christelyke hooge Overigheit, over ’t kerkelyk, al-
    tyts by hem verdadigt, ’t welk hem veel haets by zom-
    mige kerkelyken heeft verwekt, zie zyne Rem. pag. 29
    30. Uitenb. leven, pag. 18. 34.

p  Te weten dat de Hooge Overheit ook magt hadde over
    ’t kerkelyk, en zaken van Godtsdienst, zie zyne Rem.
    pag. 30. zyn Leven, pag. 160. Hugo de Groots ver-
    antwoordinge, 2 Cap. pag. 14. &c.

q  Hier toont de digter des Advokaets bekommernisse,
    vrezende, dat indien de Overheit haer gezag in ’t ker-
    kelyk liet vallen, dan de gewetens dwang zoude inge-
    voert worden, en ontvout in de volgende vaerzen het
    quaet gevolg van dien dwang.

[p. 40]
    Ontbloot van gryzen raet, het roken van de palen,
    Beschreien hun gewelt, en ’t zwaert van bloet bespat.
    (1090) Hun dolheit rookt en spookt van d’een in d’andre stadt
    Het heilig perkement, met heerlyk wasch bezegelt,
    Betuigt hun razerny, te woest en ongeregelt.
    Vergeeft het my, indien myn ouderdom vermast,
    Na zo getrou een’ dienst, u raekt, en zich ontlast.
    (1095) De Goden zullen, tot gerechtigheit bewogen,
    Verdrukte waerheit eens hanthaven, als de logen,
    Van Schalkaert ruw gesmeet, gevylt van Kalchas tong;
    Gelyk een vuile damp verdwynt by out en jong.
        r Men maekt den veltheer diets, om ons als kaf te wannen,
    (1100) Als waer men tegens hem met yver ingespannen;
    Schoon niemant meer, dan ik, zyne eer gevordert heeft:
    Hoewel getrouwe dienst my qua beloning geeft.
        s ’t Is waer, ik dulde ’t noit, noch zal het niet gehengen
    Met myn bestemming, dat men reukeloos ga mengen
    (1105) ’t Byzonder en ’t gemeen ’t welk groot verschil verwekt.
    Het opperste gezag, als hy te velde trekt,
    Is met gemenen raet zyn schepter opgedragen;
    Niet om ’t byzonder recht der Vorsten te belagen,
    En deze magt zo wyt te trekken, dat ’er een
    (1110) ’t Byzonder eigendom zou smilten in ’t gemeen,
    Zich, als een dwinglant, in den hogen zetel zetten,
    En schenden de van outs bezwore Griexe wetten.

r  Dat hy ’t gezag des Prinsen zogt te verminderen, was de
    gemeene roep: maer ’t werdt by hem ontkent, en hy be-
    riep zich op de diensten tot zyner bevorderinge gedaen,
    zie Oldenb. Remonst. pag. 24. 25.
s.  Dit, en de volgende vaerzen, geven te kennen, dat hy
    ’t vermeesteren van den Staet, en het onbepaelt gezag
    niet zoude kunnen gedogen.

[p. 41]
    Hoe kan ik schaemteloos dat onrecht met hem staen,
    En tegens eer en eedt myn vaderlant verraên?
        (1115) t ’t Bezetten van myn tent, met groten tal van wachten,
    Geen wettig voetsel geeft tot allerlei gedagten,
    Dewyl het is geschiet door Nestors wyzen raet.
    Ik was alree gebragt in veler hopliên haet:
    Men zag noch hoorde niet dan blixemen, en donderen!
    (1120) Men mompelde van moort, bloetstortingen, en plonderen.
    Wat vorst vermag dit niet? wat raekt het iemants kroon,
    Dat ik voorzigtelyk verzeker myn persoon?
    Dit maekt geen’ staet in staet, gelyk ze lastren darren,
    Noch strekt niet om het heir door tweedracht te verwarren.
    (1125) Maer eer tot eenigheit; dewyl myn lyfwachts eedt
    Noch tegens ’t algemeen, noch ’s konings hoogheit street.
        v Dat wy de schatkist van ’s lants middelen uitputten,
    Waer door zig ’t weerloos heir niet langer kan beschutten,
    Ja loopt geen klein gevaer van droeve nederlaeg,
    (1130) Ten zy men met Priaem zig schandelyk verdraeg;
    Is logen en verziert: ’t zou waerheit best gelyken,
    Waer dit geduit op hen, die eerloos zig verryken.
    Maer daer en deert het niet, ’t is niet zo zeer om my:
    w Men poogt den vryen staet te quetsen door myn zy.

t  Dit ziet op het aennemen der Waertgelderen in den jare
    1617. in verscheide Hollandsche steden en t’Utregt, om
    oproer voor te komen en daetlykheden afteweren, geschiet,
    welk aennemen in de volgende vaerzen wordt verdadigt.
    zie Oldenb. leven, pag. 169. 172. 173. 232. en Hugo
    de Groots verantw. pag. 10. en 105.
v  Dit had men den Advokaet te last geleit, en wordt ook in
    zyn vertoog wederleit. Remonstr. pag. 49.
w  Dus spreekt ook d’Advokaet in zyn vertoog aen de Sta-
    ten zeggende: Ik bemerk, hoe langer, hoe klaerder,
    dat men door myne zyde der landen staet en welstandt
    zoekt te empieteren, of aen te grypen.

[p. 42]
    (1135) Men roept tot slaefschen dienst het vrygevogte Grieken;
    En trekt bedektelyk slagveren uit zyn wieken.
    Men gaet de vroomsten na, op dat men ’t recht verstomm’.
    De godsdienst strekt een gryns: het schelmstuk gaet voor mom.
    Wat arm’ en byster is, tot Agamemnons voordeel,
    (1140) De zaken handhaeft, niet uit wetenschap en oordeel,
    Maer puer uit eige baet.* ’t geraes, ’t gedrang, ’t gewoel
    Is om den heilig niet, maer om den heil’gen stoel.
        Ik zal gedagvaert dan voor Agamemnon treden,
    En tegenwoordig zelf den lozen raet bekleden,
    (1145) En uitstaen met gedult, het zy ook wat het zy.

[In de oudere uitgaven volgt hier het vers:
Koom, lasters logentael, ick ken my selven vry.*]

    Koom, overjaerde wrok: koom langgedreigde wrake:
    Ik steun op myn gemoedt, en myn gerechte zake.
    Ik stap myn’ dood te moet: zy strek ’t gemeen tot baet,
    (1150) Als ik myn bloet vergiet, ten offer voor den staet.




        Palam. Agamemn. Nes. Diom. Ulys.

    Ik ben, op uw ontbodt, beheerscher van Mycenen,
    En overste van ’t heir, hier in den raet verschenen.
    Wat onrust steurt uw rust, en dagvaert ons by nacht?
Aga. Gy, Palamedes, waert van overlang verdacht,
    (1155) En ’t quaet vermoeden groeit, als of gy met de Frygen
    Had heimelyk bestant. Pal. Onnooslen te betygen
    Is kleene kunst, en die geen brave heeren past,
    Dat lastren eischt bewys, daer is wat meer aen vast.*
    Wy hebben niet gemeens met dat meinedig Trojen.
(1160) Aga. Hoe komt gy dan berucht? Pal. Dat vraeg hen die dit strojen,
    Tot schennis mynes naems. Aga. Gemeenlyk wil ’t zo gaen
    Waer iemant wort belast, daer is een weinig aen.
Pal. Zo maekt de lastering dan vrome lieden schuldig?
[p. 43]
Aga. Dat volgt niet: maer ’t geroep is nu zo menigvuldig
    (1165) In aller krygsliên mont, en zelf in Priams stadt,
    Zo dat men vast gelooft hier hapert dit of dat.
Pal. Onzeker lantgerucht moet logen zyn of waerheit.
    Dat elk ’t bedenken schorte, en wagt’ op meerder klaerheit.
Aga. De staet en lydt het niet, het leger loopt gevaer.*
(1170) Pal. Wat eischt dan d’oppervorst, dat ik de waerheit spaer’,
    En logentael verdichte, en valsche strikken breide,
    Myne eige ziel verworge, en zoo van ’t leven scheide?
Aga. Spreek waerheit: melt ons flux wat in dien boezem steekt.
Pal. Een vroom en oprecht hart, een ziel, die deugden queekt,
    (1175) En noit zich kreuken liet door koninglyke giften.
Aga. Gy zoon van Nauplius, men zal uw woorden ziften:
    Bedrieg u zelven niet, noch hael geen zwaerder straf
    Uw misdaet op den hals: men heeft ’er tyding af.
    Heeft Paris met de g’lay u niet aen boort gelegen?
    (1180) Zie daer hy staet verstomt: hy heeft ’er op gezwegen:
    Hy zet zyn dootverf: hy besterft in ’t aengezicht:
    Het quaet geweten wroegt: het schellemstuk betigt
    Zyn eigen meester zo, zo zal ik ’t kluwen krygen:
    Wy hebben ’t ende alreê: hy staet het toe met zwygen.
(1185) Pal. Niets schellems sta ik toe, noch ben in ’t minst bewust
    Van myneedt of verraet, noch in ’t gemoedt ontrust:
    Neen Agamemnon, neen, maer sta al heel verwondert
    Om dees beschuldiging, die in myne oren dondert.
    Ik* zie gy dingt uit wraek naer myn onnozel bloet;
    (1190) Dat kuntge storten, maer ’t vrysprekende gemoedt
    Noit blusschen, neen voorwaer, myne onschult ’t hooft zal heffen
    Ten golven uit hoe fel haer lasterbuien treffen.
    Is ’t om myn doot gedaen, zo spaert deze ydle reên.
    Kom koel uw moedt aen my, en leime daetlyk heen.
(1195) Aga. Hy maekt zig zelven t’zoek, ja durf den koning tergen,
[p. 44]
    Ontkent ’t bekende stuk, en waent het te verbergen.
    Wy moeten strenger gaen, men breng’ de pynbank hier,*
    En perss’ de waerheit uit met water en met vier:
    Het is hardnekkigheit, brengt herwaert haire koorden,
    (1200) En rekt hem kruisgewys; hy past op niemants woorden.
    Wy hebben dat wel eer halsterker hooft verleert.
Pal. Dit ’s strydig tegens recht. Aga. Geen wettig krygsrecht keert
    Zich aen het burgerrecht, de vorsten, vol en dronken,
    Hantvesten nu en dan de Griexe steden schonken.
    (1205) Hy neemtze, die ze gaf den volke in eigendom:
    ’t Is heerengift: een heer die eischtze wederom.
    Indienze ons dienstig zyn, wy willen dat ze spreken,
    Maer zwygen, zo ze ons ’t hooft met tegenstribben breken.
Pal. Men heeft ’er dan vergeefs het oorlog om gevoert,
    (1210) x Vergeefs ’t aenpalend ryk des nabuurs om beroert,
    En ydel opgestoft. uw vader in zyn leven
    Sprak dikwyl, waer toe ’t recht in perkement geschreven,
    Met letters, root van gout, gesterkt met heerlyk wasch;
    Indien geen burger ooit des zellefs vruchten las,
    (1215) Noch deel had aen ’t genot, och, overheerde Argiven.
Aga. Wy staen op ’s vyands boôm: myn willen, myn believen
    Is aller Grieken wet, acht iemant myne stem*
    Een’ krachtelozen galm*, dees degen geeft ze klem.
    Nu antwoort op ons vraeg: hier gelt geen tegenstreven.
(1220) Pal. Ik ben, heer koning, u noit antwoort schuldig bleven.
Aga. Nu rant den booswicht aen gy pynigers, komt voort.
    Wat voer ik woordenstryt met dezen schelm? hy hoort
    Noch luistert naer myn reên, men legg’ hem ’t vier wat nader.
    Daer is niet aen verbeurt al sneuvelt de verrader.
(1225) Pal. Gy heeren, ziet voor u: ik ben in uwe magt:

x  Dit ziet op de Nederlantse oorlogen, gevestigt op ’t verbre-
    ken der Privilegien, zelfs na ’t vervolg van Prins Wil-
    lem van Oranje.

[p. 45]
    Gebeurt me leet of smaet, dat is gewelt en kragt.
    Gy moogt met luit gebaer de ruime lucht vervullen:
    Maer denkt daer leven ’er, die ’t van u eischen zullen.
    Belydenis, door pyn uit iemants mont geperst,
    (1230) Wort zelden vast gelooft, en schoon gy ’t heelt, het berst
    Ten dikken muuren uit, hy overtreet de palen*
    Van billykheit, die zo waent iemant t’achterhalen.
Nes. Indien het u gevalt, ô veltheer, ga met my.
    Op dat we ons onderling bespreken, aen d’een zy.
(1235) Aga. Wat zegt de vader goedts? Nes. Ik zal, ô grote koning,
    Van u niet bidden ’t geen’ mag dienen tot verschoning
    Van oproer, of verraet: is hier de minste schult,
    Hy draeg’ verdiende straf, en peinen met gedult:
    Maer dat gy geensint poogt, door pynigen en rekken,
    (1240) Een misdaet uit den mont van dezen vorst te trekken,
    Tot quetsing van de grootste, en van ’t byzonder recht
    Des vorstelyken naems, en zo u zelf bevecht.
    Men heeft ook op dit stuk nu lang genoeg gedrongen.
    Misschien is ’t giftig spog van bitse lastertongen.
    (1245) Maer is ’er anders iet, men legg’ hem dat te last,
    En* geef zyne onschult plaets. Aga. De booswigt is al vast;
    O roem van Neliüs stam, het schelmstuk zal ons scheiden.
    Wy vonden goet hem dus een weinig om te leiden:
    Maer of hy ’t lochnen dorst, alwaer hier blyk en schyn;
    (1250) Zou dan de pynbank niet ons jongste toevlucht zyn?
Nes. ’t Geen blykt dat spreekt van zelfs: wie vuil is moet zig schamen,
    Daer vele tekens klaer een zaek bestemmen t’zamen.
    Men neem’ zo kort een’ weg als me immer nemen kan.
Aga. Sleept hier den doden spie, wat dunkt u van dien man?
(1255) Pal. Het is een zielloos lyf. Aga. Dit is ’t niet dat we vragen.
    Is ’t niet de spie, die nu het leger quam belagen?
Pal. ’t Waer moogelyk. Aga. ’t Is hy zelf; die dikwyl was gewent
[p. 46]
    Te sluipen door het heir in Palamedes tent.
Pal. Myn aengezicht dien mensch met kennis noit aenschoude.
(1260) Aga. Uwe ogen zagen hem, toe gy hem toebetroude
    ’t Geheim van brief op brief, wanneer hy van Priaem
    U schriften bragt, en groete in ’s gryzen konings naem.
Pal. Myn hair moet, als Megeer, van zwarte slangen krielen;
    Myn schim gevoele alleen de plaeg, die alle zielen
    (1265) In ’t onderaerdsche hol van Dis is toegedoemt,
    Myn naem een vloek zy, waer dees ergens wort genoemt
    Of als Prometheus moet ik ’t leverpikken lyen;
    Indien ik kennis heb aen die verraderyen.
Aga. Spaer uw meineedigheit, ô boos verraders hart:
    (1270) Want hoe gy hoger zweert, hoe dieper gy verwart.
    Lees zelf den lozen brief van ’s koning ring gezegelt,
    Getekent met zyn hant, en vloek niet ongeregelt.
Pal. Het schryven is Priaem nog Hektor niet verboôn,
    Noch strektme tot geen vlek, gy weet het, goede Goôn,
    (1275) Zo verre van bedrog in uwen troon gezeten,
    Hoe onbevlekt ik ben, en zuiver van geweten,
Aga. Nu Diomedes, tuig. Dio. Wat eischt men voor bescheet?
Aga. Tuig wat u wedervoer, als gy de ronde deedt.
Dio. ’t Was over middernach: de bleke starren vielen.
    (1280) Eerst ging ik strandewaert bezichtigen ons kielen;
    Maer alles was in stilt: toen namen wy ons padt
    Naer Ida, tusschen ’t heir, en tusschen ’s vyandts stadt;
    Van derwaert hoorden wy geruisch van iemants voeten,
    En hielden stant, belust wat of ons zou ontmoeten,
    (1285) Of spook, of dier, of mensch, ’t gerucht quam nader aen.
    Myn oor begeerig ving het ritselen der blaên,
    Van ’t lisch, en groene kruit, by schemering ten leste
    Word ik de schelm gewaer (het dien’ al ’t heir ten beste)
    En roep: wie daer? hy zwygt, en rukt gezwint voorby.
    (1290) Ik volg met blank geweer, en quets hem in zyn dy,
    En vat hem naer den kraeg: hy duikt, en of het Godt gaf,
[p. 47]
    Steek ik den lozen spie met mynen dolk den strot af
    Hy sneuvelt op het velt als ik hem dootlyk grief.
    Men rukt zyn boezem op, en vindt ’er dezen brief,
    (1295) Waer uit de bootschap blykt, aen wien hy was gezonden.
Aga. Tot meerder zekerheit, om alles te doorgronden,
    Zo heeft men nagevorscht wie deze lagen brout:
    Wie schelms genoten heeft het vyantlyke gout,
    En ’t loos geheim ontdekt. Ulysses, doe ons open,
    (1300) En toon ons, hoe men poogt den krygsraet om te kopen.
Ulys. Ik bidde ontschuldig my. Aga. Nu toon ons flux den schat,
    Op dat de zake blyke, eer iemant ons bekladd’.
Ulys. Daer zietge, ô vorsten, ’t gout, tot ons bederf beschoren,
    Wiens glans het oog verblinde, en schendig kost bekoren*
    (1305) De lang beproefde trou, tot zulk een gruwzaemheit,
    Als in Europa oit dreef en deerlyk wiert beschreit:
    ’t Meineedig Troje voedt met zulk een lokaes wolven,
    En tygers in ons heir, dit heeft men opgedolven,
    Daer Palamedes korts zyn leger had gespreet.
    (1310) Och, dat een groote ziel zig zelve dus vergeet!
Aga. Hy schat het gout te hoog, die ’t ydel werelts goet schat.
    En inhaelt om een heir te stellen in een bloetbadt.
Pal. Ik hoor, ik denk, ik zie, Jupyn gy kent myn wit,
    Zo doetge, ô Themis, die voor zyne voeten zit,
    (1315) Wiens Godspraek ik besweer, in deze myn verklening
    Dat ze in Beotie van myne oprechte mening
    Getuigenisse geef, zo lang haer Godheit spreekt,
    En langs haer heilige kerk Cefisus stroomt en leekt.
Aga. Wy nemen ’t voor bekent: ’t verraet is ons gebleken,
    (1320) Ga voort in hechtenis, tot dat ’er werd’ gestreken
    Een vonnis over u. leg af ’t meineedig zwaert.
    Leg af ontwapent hem: hy is deze eer niet waert.
Pal. Dit ’s openbaer gewelt.* Aga. Scheit dezen van de vromen,
[p. 48]
    Door scherpe vangenis. laet niemant by hem komen,
    (1325) Op dat hy ’t rechte loon naer zyn’ verdienste ontfang’.
Nes. Een die niet denken durf is wonder blode, en bang.




            Rey van Eubeërs.

        Het dun gezaeit gestarnt verschiet
        Zyn’ glans, en gloeit zo vierig niet.
        De schaduw is aen ’t overleenen.
        (1330) De morgenstar dryft voor zig heenen
        De benden van het hemelsch heir.
        De voerman van den groten Beir,*
        Op dat hy zyne beurt verwissel’,
        Vlucht heen met omgekeerden dissel,
        (1335) De goude Titan ryst alree
        Met blaeuwe paerden uit der zee,
        En schittert over bosch en duinen,
        En Idaas bladerryke kruinen.
        O wellekoome morgenstont,
        (1340) Gy voert hem spelen in den mont
        Van endeloze zaligheden,
        Die rustig, lustig, wel te vreden,
        Beschouwt al wat natuur ons geeft,
        Wat schoonheit in haer aenschyn zweeft:
        (1345) Wat Godlyk wort, door al haer leden,
        Van ’t diep verwondren aengebeden.
        Die in een liefelyke streek,
        By ’t ruischen van een klare beek,
        Zyn lanthuis sticht, en akkerwoning,
        (1350) Wat is dat een gezegent koning!
        Die nimmer vlamt op ydlen lof,
        En zyne lusten met zyn hof
        Bepaelt, en indrinkt met zyne oren
        Den voglezang die zig laet horen,
[p. 49]
        (1355) Daer morgendau, als perlen, leit
        By druppels hier en daer gespreit,
        Op roozebladen, versch ontloken:
        Wanneer zig opdoen duizent rooken,
        En duizent kleuren, voor het oog,
        (1360) Van bloemen, als een regenboog,
        Als Iris bruilofskleet geweven,
        Een schildery vol geest, en leven.
        Hy plant, hy poot, of hy verzet,
        Belaegt de voglen met zyn net;
        (1365) Of overleenende met yver,
        Trekt spartelvisschen uit den vyver,
        Met zyn geboge hangelroê:
        Of is hy zulke spelen moê,
        Hy spant zyn paerden in, voor ’t daegen,
        (1370) En gaet met honden ’t knyn belaegen;
        Of rydt, by klaren zonneschyn,
        Door wegen, die gestrengelt zyn.
        Als voormaels der Kretenzen doolhof;
        Hier bloeit een afgetuinde koolhof;
        (1375) Daer lacht een beemt, een klaverwey,
        Omcingelt met een’ bomenrey.
        Men melkt der koeien uiers wakker:
        Hier zwoegt en ploegt men op den akker,
        En ginder hoopt men op ’t gewas:
        (1380) Daer zait men boekweit; ginder vlas,*
        Hier groeit en bloeit het weelig koren,
        Omheint met steekelige doren;
        Daer spoeit een speeljacht over ’t meer:
        Hier rookt een dorrep: ginder veer
        (1385) Wil in ’t verschiet een slot verflaeuwen,
        En hoger op ’t gebergte blaeuwen.
        Ver dwaelt* hy van dit leven af
        Dien d’onrust nagaet tot in ’t graf,
[p. 50]
        En tot den avont, van den morgen,
        (1390) Geknaegt, geplaegt wort van de zorgen,
        De zorg, die nimmer rusten laet
        Den slaef van enen vryen staet,
        Die tot gemeene best zal ramen,
        Verbinden zo veel hoofden t’zamen:
        (1395) Hy wort gebeten van den nyt,
        Hoe vroom en eerlyk hy zich quyt.
        De tabbert, ik beken ’t, is eerlyk,
        En ’t kussen deftig, en raetsheerlyk:
        Maer och, wat is ’t een lastig pak!
        (1400) Wat moeite nestelt onder ’t dak
        Daer ieder vlamt op hoger stoelen,
        En allerley gebreken woelen!
        Die ramp vermyt myn burgerboer.
        Hy drinkt uit gout noch parlemoer
        (1405) Geen ankonit, nog spog van draken,
        ’t Welk ’t hart de ziel doet quynend braken.
        Ook schuilt hy voor de ponjaerts vry,
        Die, achter een tapissery,
        Den man van staet het lyf ontzeggen,
        (1410) En zyne voorspoet laegen leggen.
        Geen vreeze maekt hem ’t leven zuur.
        De gunst des volks, dat, wispeltuur
        En wuft, nu streelt, nu steekt zyn heeren,
        Hy zonder hartzeer mag ontbeeren.
        (1415) Hy van ’t bedt niet opgeklopt
        Half suizebollend: nog men stopt
        Zyn hant vroeg morgen niet vol schriften.
        Men zal zyn’ ommegang niet ziften.
        Zyne huisgoön niemants wrok bespiet.
        (1420) Men mat hem door veel aenspraeks niet,
        Daer hy beschanst zit met papieren,
        Die door de slaefsche zinnen zwieren.
[p. 51]
        Hy ziddert niet voor ’s priesters stem,
        Die al zyn vuilnis vaegt aen hem,
        (1425) Zyn’ lantsheer schelt zo bits en snode,
        En veinst zig Godts gezant en bode.
        Door zo veel klippen en gevaers,
        Door ’t onweer dat de wichelaers
        En lastertongen wekken stedes,
        (1430) Dryft d’afgeslaefde Palamedes.
        Men ziet ’s mans schipbreuk te gemoet,
        Ten zy Neptuin zyn wettig bloet
        Verschone, en, aengebeên om bystant,
        Dees zee bezadig met den drytant.

Continue

        HET VIERDE BEDRYF.

                    Oates. Ajax.

(1435) O Chalcis, die uw strant bekleet met pracht van huizen,
    En t’elkens zevenwerf hoort in een etmael bruizen
    Euripus pekelschuim, zo dik, met zant gemengt,
    Hy uit d’Egeesche zee gewelt van golven brengt,
    De horens steekt om hoog, en komt uw hoge muren:
    (1440) Den oever van weêrzyde, en Aulis haven schuren:
    O vaderlyke stadt, hoe luttel voeltge noch
    Hoe Argos wrok en wraek, en ’t Cefaleensch bedrog
    Myn’ ongerusten geest ofmatten, en vermoeien;
    Hoe hoop en vrees in my nu ebben, nu weêr vloeien.
    (1445) Och, vader Nauplius, uwe afkomst is in noot.
    Men dingt heur naer den hals, zy worstelt met de doot.
    Men toetst de lasteringe, en schouwt hem vroom, en echter
[p. 52]
    Betigt den vromen. a. stelt zyn’ vyant tot zyn’ rechter.
    Hy die de schilt van ’t recht, de mont der vryheit is,
    (1450) Ontbeert zyn’ vrydom in een zware vangenis.
        Hoe kan Ulysses toch een wettig vonnis spreken,
    Wiens haet niet lievers wenschte als zig aen hem te wreken,
    Van dien tydt dat hy sleipte, in schyn van dol, het spoor
    Aen strant, toen Palameed het kint leide in de voor,
    (1455) Dies hy, zyn halve ziel, Penelopé moest missen,
    Om, Sparte ten geval, de schantvlek uit te wissen,
    Van Menelaüs bedde: en sedert, toen de Trax
    Hem afsloeg zyn verzoek, en mynen broeder strax
    Afvaerdigde met graen, als ’t schier was omgekomen,
    (1460) Heeft d’oude wrok allengs in felheit toegenomen:
    ’k Verzwyg al ’t overig, wat Tydeus zoon belangt:
    Men weet hoe een soldaet aen Agamemnon hangt,*
    En van zyne handen vliegt: maer keert voor al, ô Grieken,
    Dat toch die. b. razebul, die geen van allen rieken
    (1465) Nog luchten mag, en pas twee woorden spellen kan,
    Geensins ter vierschaer ga, en over zulk een’ man
    En zyn manhaftigheit een onryp oordeel stamer’.
    Die domme wort bereên van onzen vogelramer.
    Thersites buldert uit wat Kalchas denkt of droomt.
    (1470) d’Onwetenheit doorgaens is stout en onbeschroomt.
    In ’t kort, loftuitery en baetzucht zien wy heden
    En haet, en dommekracht den rechterstoel bekleeden.
    Dit spelt myn’ geest niets goets, myn broeder is verraân.
    De dwinglant stelt de wet: hoe kan dit wel vergaen?

a  Dit was ook de klagte van des Advokaets vrouwe en
    kinderen, zie Oldenb. leven pag. 147.
b  Dit speelt op G.B. van Santen, een der rechteren.

[p. 53]
    (1475) c Maer gins komt Ajax aen: men kent hem aen zyn schrede.
    Het aenzicht is vol viers, hy mort en schynt t’onvrede,
    Best zoek ik heul aen hem. O zoon van Godt Jupyn
    Wat tyding brengt gy ons? zal heden, zonder schyn
    Van recht, myn broeder dus onnozel sneven moeten?*
(1480) Aj. Den noit verdienden schult onschuldig zal hy boeten,
    Ten zy het werd’ geschut. Oat. Wat raet? de tyt is kort,
    Ik radeloos, wat raet? Aj. de zoon van d Peleus wort
    Te Lesbos nu verlet: het zyn Ulysses streken.
    Men heeft door Atreus zoons met voordacht dit besteken,
    (1485) Maer zonder dit, e wy twee doorhieuwen met ons stael
    ’s Gevangens yzren bant, in spyt van logentael
    En valsheit, die doortrapt dit, naer heur wensch, bestellen,
    Het recht van dezen vorst verdrukken, en hen knellen
    Door openbaer gewelt, zy willen ’er meê voort
    (1490) Foei dat nu Atreus zaet de vorsten ringeloort,
    Een man van groot gezag, voor zulk een snode vierschaer
    Betrokken, sterven moet, zyn bloet stort, dat zo dierbaer
    Geschat zal worden, als de naklagt komt te spaê,
    Heel Griekenlant de lucht met droeve weêrgalm sla,
    (1495) En jammerlyk geschal: wanneer de vlechten hangen,
    De handen gaen in ’t haer, de tranen langs de wangen
    Afbiggelen bedrukt, het schelmstuk wort verfoeit
    Maer dat d’aertswichelaer geveinst hier onder roeit
    Met zyn doortrapte tonge, en koestert onze plagen,

c  Dit is recht gepast op de gedaente van den Heere van
    Schagen, die, root en opdragtig, eene gezwolle ont-
    stekentheit in ’t aengezicht vertoonde.*
d  d’Ambassadeur van Vrankryk arglistig in Zeelandt op-
    gehouden.
e  Toeleg der Heeren van Asperen en van Schagen, om
    Barnevelt op eenen Zondag avondt door de wacht heen
    uit zyne gevangenisse te rukken.

[p. 54]
    (1500) En bakert ons bederf, is schande te verdragen;
    Dat een verlopen Fryg, gansch Grieken tot verdriet,
    In zulk een’ fellen brant al juichende oli giet.
    Het lustme nu beknopt zyn leven door te lopen.
    Zyn vader Thestor had van kintsbeen af doorkropen
    (1505) ’t Half levende ingewant der dieren, zo hy zy.
    Hy noemde zich een’ zoon van Febus, en Aglay,
    Nam acht op voglezang, op spook, en ydle dromen,
    Op drift van Godt en geest, op ’t ruischen van de boomen
    En ’s hemels aengezicht, in ’t aldernaeste dorp,
    (1510) ’t Welk rookte by het f lek, omtrent een slinger worp.
    Hier queekt hy Kalchas brein, en leert hem buldren, trappen,
    En dromen mengen in lant nutte wetenschappen,
    Ook ramen op een haer de haeren van een dog,
    De korlen van een vyg, de biggen van een zog,
    (1515) Eer zy geworpen had, en ’t maeksel van haer jongen.
    Hy spitste zyn vernuft op dry en zeven sprongen,
    Het wettige gebruik van woorde- en letter kracht,
    Zeef bekken en gebeent, hy leit den zoon by nacht
    Op hemelhoog gebergte, en starrende in de starren,
    (1520) Geeft diepe raetzels uit, en laet hem kloek ontwarren
    Verwarde vragen, en ontstrikken knopen, daer
    Een Godtschalk Arabier, of out Egyptenaer,
    Of Indiaensch Brachman van zweten zoude, en hygen.
    Hier prachte Kalches mede, om nooddrufts eisch te krygen,
    (1525) En bedelde achter lant, gelyk hy was gewent,
    Tot dat Laokoön, en Panthus in het endt
    Hem kruiden in het hof: die wist hy zo te smeken,
    Te vleien met zyn tonge, en naer den mont te spreken,
    Dat hy gewyt wert tot aertswichelaer van ’t ryk.

f  Door het lek verstaet de Digter het lek van Geneven:
    maer de Predikant Triglandus meende dat het een
    steek op hem was, om dat hy te Vianen by de Lek
    schoolmeester was geweest.

[p. 55]
    (1530) Toen blies de staet hem op. hy zat vergult, gelyk
    Een Godtheit op ’t altaer, en, die nog korts gaet bedelen,
    Regeert de Tempeliers, en ringeloort ’s lants edelen.
    Die rechte schyndeugt borst tot boze stukken uit,
    Zag Godt nog menschen aen, schoffeerde een jonge bruyt,
    (1535) Dorst stroien, dat geen ziel voor Minos hoeft te schromen,
    Voor Cerberus, nog Styx, al Molokken, en dromen.
    Eurypilus bedekte al ’t overige vuil,
    Tot dat zyn meesters, bang, voor straf, gelyk een uil,
    Van elk verpikt, het hof van Priam most begeven.

[(1540) In de oudere edities is de voorgaande passage
    vier verzen langer. Om het aantal verzen
    gelijk te houden hebben wij hier vier verzen
    extra geteld]

    Toen quam de balling naekt in Grieken aengedreven,
    (1545) In Agamemnons hof, en vlamde op ’t out genot,
    Verhaelde, hoe hy ’s nachts, door inspraek van den Godt
    Apollo, wiert vermaent uit Trojes slot en wallen
    Te wyken om t’ontvlien de drygende ongevallen,
    Die ’t stamhuis van Dardaen nu hangen over ’t hooft.
    (1550) Dit nam ons priesterschap dus in, en ’t wert gelooft
    Van ’t volk; waer op de Faem door alle steên ging strojen
    Hoe Kalchas zag by nacht den hogen burg van Troien
    Verweldigt, d’oude wacht in ’t sluimeren gedoot,
    Minervaes kerk van heil en heiligdom ontbloot,
    (1555) De Sceesche poort berooft van wylen ’s konings asschen,
    Het hof, in lichten brant, het Griexe zwaert verasschen;
    De stat in wyn en slaep verdronken op haer feest;
    En tot een klaerder blyk, hoe zyn verlichte geest
    De Goden, vyantlyk op Ilium gebeten,
    (1560) Zag waren. Pallas, op de kruin van ’t slot gezeten,
    Met helm en beuklaer, schoot en drilde haere lans,
    Of stak de krygstrompet van tin en hogen trans.

[Er is geen vs. 1563; het volgende vers heeft geen rijmwoord.]

    Der Goden vader, afgestegen uit de wolken,
    (1565) Dreef al wat Troje haet op d’af-komst van Dardaen,
    Den vloeken toegedoemt, met ernst en yver aen.
[p. 56]
    Zyn wreede Juno, met den aengegorden degen,
    Bezet de waterpoort, en houdt alom de wegen
    En straten veilig, langs de zee, en waterkant,
    (1570) Verdagvaert overluit de krygsliên van het strant.
    De vloot gaf drommen uit, den anderen tot bystant.
    Neptunus schudde vast met zynen scherpen drytant,
    d’Aloude grontvest, die zo diepe wortels schoot.
    De priesterschap, verbaest en wit bestorven, vloot
    (1575) Om troost naer d’outers toe, en godgewyde drempels:
    Maer ydel, en vergeefs. zy vonden alle tempels
    Verlaten van de goôn, geen heiligdom in ’t koor.
    Zy wierookten te spaê: geen Godtheit gaf gehoor.
    Daer spookten met haer toorts de wreede Razernyen,
    (1580) Met slingerslangig hair, men zag aen alle zyen
    De stadt ten val gedoemd, zo raekt hy in zyne eer:
    Wat Ilium ontnam, gaf hem Mycene weêr.
    De veltheer most zyn tong tot grote kosten huren,
    En d’eerste in Ifigeen zyn huurlings wrok bezuren,
    (1585) Toen hy, op dat de vloot van Aulis raekte in zee,
    Haer overgaf door dwang ten zoen van Hekaté.
    g Een eerlyk Burger, die dit aenzag met verwonderen,
    Most vlugten, en bedrukt zyn huisgoôn noch zien plonderen
    Van ’t krygsvolk, heimelyk door Kalchas opgeruit,
    (1590) Die riep noch dat dees plaeg hem trof door Godts besluit.
    De veltheer lochent niet dat Thestors zoon een schelm is:
    En evenwel dewyl hy hem gelyk een helm is,
    By dees gelegentheit, misbruikt hy ’s wichlaers dienst
    En boosheit tot zyn wit: maer zal op ’t ongezienst
    (1595) Dien booswigt die hem op de hals legt, nog verschoppen,
    Gelyk het kint, na ’t spel, zyne afgesleurde poppen.
Oat. Myn broeder heeft den schalk gekeken door en door,
    Van voetzool tot de kruin, en quam zyn laegen voor,

g  De brouwer in ’t haentje te Amsterdam, of Rem Eg-
    bertz Bisschop.

[p. 57]
    Tot aller Grieken heil, en hiel met kragt den teugel,
    (1600) Tot dat de wichelaer den voet kreeg in den beugel,
    En door ’s veltmaerschalks fint de steun der stegelreep.
    Nu leert hy ’t Duitsch paert heendraven naer zyn’ zweep,*
    En wakker luisteren naer ’t prikkelen van de sporen:
    Nu rydt hy die hem reedt, en heeft alreê gezworen
    (1605) By Palamedes doodt, wat raet? de tyd is kort,
    En hoe men langer wacht, hoe ’t quaet nog erger wort.
Aj. De raedeloze neemt het reedste tot zyn voordeel
    Niet zo hy wil maer mag, zo Nestor over ’t oordeel
    Mogt zitten, mogelyk viel ’t vonnis niet zo zwaer.
    (1610) Al winst genoeg, indien wat tyts gewonnen waer:
    Zo hem de vierschaer sloeg voor eeuwig in de boeien,
    h Achilles midlerwyl mogt kloek hier onder roeien,
    d’Oplopentheit des volx verkoelen, ’s maerschalks haet
    Bedaeren. Nauplius zou spreken voor zyn zaet
    (1615) En eersten erfgenaem, en zienze eens onder d’ogen,
    Die zich behelpen met deze uitgestroide logen.
    Oates, ’t voegt u eerst te dingen voor uw bloet.
    Rant Agamemnon aen, en gryp hem in ’t gemoedt.
    Betuig hem hoe het stryt met ’s rechters styl en orden,
    (1620) Dat een betigte zal van zynen vyant worden
    Veroordeelt en hou aen, en dryf het door, dat hy:
    Den zoon van Neleus laet’ met d’overige dry
    Ter vierschaer gaen: misschien zal hy u dit vergunnen
    Uit schaemte, en ook dewyl dry rechters stemmen kunnen
    (1625) Vermeestren ’s vierden stem, dit is ’t naeste dat ik weet.
Oat. Ik ga, och, Atreus hof en aert is veel te wreet:
    Dies ben ik hopeloos, en vinde my verlaten.
Aj. Jupyn bescherme uw broêr, en schenze, die hem haeten.

h  des Ambassadeurs van Vrankryks aenhouding tot eene
    zachter rechtsvorderinge.




[p. 58]
                Agamemnon, Oat.

i d’Eubeërs kryten vast: wy maken ’t dagelyx grover.
    (1630) Het moet ’er evenwel nu onder door, of over:
    Hier gelt geen deinzen: neen, de kans is nu gewaegt.
Oat. Gy die, als hooft van ’t heir, de byl van ’t leger draegt,
    En zyt geboren tot den troon en ’t scepter zwaeien,
    Wil door uwe heuschheit toch ons ongenoegen paeien.
    (1635) De regters spannen vast de vierschaar: ’t valt my zwaer.
    Myn broeder leven hangt in ’t uiterste gevaer.
    Zy, wegen, altemael op hunnen vyant nydig,
    De zaek niet naer den eisch, maer dragen zich eenzydig.*
    Schut deze onbillykheit, en toomze door uw magt.
(1640) Aga. Gy spreekt te spa: de zaek is nu te verr’ gebragt.
    De rechters zyn gelot: hy zalze kennen moeten.
    Doch vint gy ’t goet, men zal de strengheit wat verzoeten
    Met eene vierde stem, wy stellen ’t aen uw keur.
    Vermeerder het getal, en draeg ons iemant veur.
(1645) Oat. Dit ampt voegt Nestor. Aga. Voort, myn schilt knaep, zonder beiden.
    Zeg Nestor dat hy in het recht den twist help’ scheiden.
    Dry stemmen sterke met zyn wysheit, om de maet
    Te raemen, als het past, en zonder gunst, of haet.
    Zy wanen ons dit werk met loosheit t’onder kruipen,
    (1650) Maer ’t is de dootsnik: ’t zyn d’Eubeërs leste stuipen.
    Het recht is zo doornaeit, en zo bezet in all’s.
    Hy raekt ’er eer niet af, of ’t kost hem zynen hals.
    De sabel moet ’er deur, het zy men ’t recht of Krom Houwt:
    En eer de rechtbank zweeg, ik goot een tong van stom gout.
    (1655) Dat honderdoogde hooft, dien wachter ben ik moê,
    En Argos Argus haet, al was ’t maer om de koe,

i  ’t Morren der Remonstranten, die tot Barnevelt gene-
    gen waren.

Continue


Continue

Continue


[p. 59]
    Die tot den buik toe treet in groene klaver weide.*
    Ik zie het scherpregt ’t zwaert al trekken uit de scheide,
    k Den ouden hontsvot bang staen ziddren voor den slag.
    (1660) Daer legt de gryze kop, ’t lants uitgedient gezag.




Ulysses. Nestor. Thersites. Diomedes. Rey van Pelopone-
                seren en Ithakoizen. Kalchas.


Gy heren, die, ten dienst van ’t Griexe leger, heden
    Om Palamedes zaek ter vierschaer zyt getreden,
    U allen is bekent het gruwelyk verraet,
    Gebrouwen tot verderf van ’s lants gemenen staet.
    (1665) En hoe d’Eubeër vorst, uit Nauplius gesproten,
    Het toegezonde gout meineedig heeft genoten,
    Van koning Priams spie, de hopliên omgekogt,
    In ’t heimelyk, en ’t heir van langer hant gebrogt
    In ’t uiterste gevaer, van onder Trojes wallen,
    (1670) Voor ’t krieken van den dag, te worden overvallen:
    Dewyl de misdaet dan geen schyn ontbeert, nog blyk,
    Ontbreekt ’er dat men voort een wettig vonnis stryk’,
    En naer ’t bedreven stuk den schuldigen leer’ boeten
    Het geen zyn schult verdient, gy rechters zult dan moeten
    (1675) Aenwyzen met uw’ stem wat hem te lyden staet,
    Die zig vervoeren liet tot zulk een lantverraet,
    Dat Nestor zig verklare. Nes. Ik wensch, doorluchtste heren,
    Dat wy den Griexen staet, gewoon te triomferen,
    In ’t recht niet quetsen, maer ’t gerecht veel liever hell’
    (1680) Tot maetigheit, dan al te straf een vonnis vell’.
Ther. Wat zegt de gryze man? gy suft, ô oude vader,
    Geen strengheit is te hardt het is een lantverrader;
    Verschoonte nog een schelm, die ’t leger heeft verraân?

k  Deze eige woorden, zeidt men, dat Prins Maurits sprak
    toen hy Barnevelt op ’t schavot zag, verwagtende den
    slag des doots.

[p. 60]
    Betroume ’t scherprecht toe: laet my met hem begaen.
    (1685) l Ik heb al lang gewenscht dien booswicht aen te randen,
    En, tot elks schouspel, hem te villen met myn tanden.
Ulys. Thersites, hou gemak, en spreek op uwe beurt,
    O Vader Nestor, dat gy ’t leger ongesteurt
    En ongewont bewaert, is aller ere waerdig.
    (1690) Dit zal gebeuren, zo wy heden heel rechtvaerdig
    Den rechterstoel bekleên, en Themis ere biên.
    Geen hoogheit, bloet, noch stam, verschonen noch ontzien:
    Want zo men ’t heilig recht wil kreuken door verschoning,
    En door de vingers zien, die ’t outer en de woning
    (1695) Uit goutzucht lagen legt, te dragen zich als tolk
    En voorspraek van dit stuk; gewisselyk al ’t volk
    Zal t’zamenrotten en vergaderen by hoopen,
    En mompelen dat men laet de grootste schelmen lopen,
    En, die handtdadig zyn aen klene misdaên, hardt
    (1700) Ter straffe vordert, en de goê gemeente sardt,

Hier volgen in de oudere edities vijf verzen, waarvan alleen het
eerste en het laatste halve vers met deze editie overeenkomen:


    En als by d’ooren treckt. het krijgsvolck sal ons hoonen,
    En roepen: dat wy sijn aensienders van persoonen:
    Of dat wy ’t met hem staen die zulcke netten breyd.
Dio. Daer dient wel opgelet. het geen Ulysses seyd
    Is niet dan al te waer. laet dees sijn’ schuld betalen.

    (1705) En haer by d’oren trek. Dio. Laet hem zyn’ schult betalen,
    Eer wy op onzen hals al ’s legers ongunst halen,
    Ik zie veel zwarigheên, ’k betrouwme nauwlyks hier,
    En vrees, niet zonder reên, dat duizenthoofdig dier,
    By dees gelegentheit, en onder Trojes veste.
(1710) Ther. De vader was lang kintsch, men hou hem dit ten beste,
    Wat uitspraek hoeft men hier? hy brengt zyn vonnis meê.
Nes. Om ’t heil van ’t vaderlant, vergunme deze beê,
    En overweegt of ’t niet geraân is den mistrouden
    Eubeër eeuwig in gevangenis te houden,
    (1715) Op dat men ’t out geslacht het uiterste niet verg’,
    En zulk een’ aenhang niet tot blinde wraekzugt terg’.*

l  Deze woorden slaen op het zeggen van G. Beukelsz. van
    Zanten, daer men van verhaelt dat hy wel eer gewenscht
    hadde beul te mogen zyn en den Advokaet te verscheu-
    ren; als ook op van Zantens grote baktanden.

[p. 61]
    Hy heeft een’ langen sleep van hoog gebore magen.
    De vader Nauplius, toen wy in Aulis lagen,
    Zich in gedienstigheên niet weinig queet, en boodt
    (1720) Al wat hy bieden mogt tot redding onzer vloot,
    En Palamedes dienst ging boven elks vermoeden.
Ulys. Voorgaende deugden met een schelmstuk vergoeden
    Is Grieken ongewoon;* een schandelyke daet
    Wischt alle weldaân uit, voorlede vroomheit baet
    (1725) Geen’ mensche, die van aert verandert, en verwandelt,
    ’t Oog naer den vyant went, en heimlyk met hem handelt.
    Geen ry van out geslacht, noch stam, noch adeldom
    Wort aengezien in ’t recht, nog buigt de wetten krom,
    Want raekte dit in zwang, en was die dag geboren
    (1730) [Wat zou d’er tegenstaen?] zo liep de staet verloren:
    En om door kerkers zich t’ontslaen van Palameed,
    Dit heeft bedenken in, en strydt met onzen eedt,
    Die ons zo dier verbint, naerdien de man moet sterven,*
    Die schult heeft aen verraet, en ’t algemeen bederven:
    (1735) Ook geene burg nog huis verzekeren genoeg
    Een’ heer van groot gezag, men houdt of spade of vroeg
    Om zyn verlossing aen, men zoekt de wagt te krenken.
    Men houdt al ’t vaderlant in onrust, en bedenken.
    Men graeft de muren door, m of draegt hem in een kist
    (1740) Voor boeken uit: men veinst: men hangelt, en men vischt
    Om torens, en om graft, en, eer de wacht kan rieken,
    Krygt een gevangen heer, gelyk een vogel, wieken,
    Zweeft over zee en zant door vrye en ope lucht;
    Zo gaf de Cekroper Dedael zig op de vlugt.
    (1745) Dan van zyn vangenis, waer in hy zat gesteken,
    Ontbonden, past zyn leedt en ongelyk te wreken,
    Het geen hy t’onrecht droomt dat hem is aengedaen,
    En durf al wat hy denkt uit wederwraek bestaen,
    ’k Verzwyg meer rampen, die den Grieken staen te zorgen.
(1750) Nes. Ontslaet u van die vrees, door vaste en wisse borgen.

m  Dit slaet op Huig de Groot.

[p. 62]
Dio. Wat borge is mans genoeg? Nes. Achilles geeft zyn woort,
    En Ajax. wel wat ’s dit? wie komt ons hier aen boort?
Ther. Het is de goê gemeente. Nes. O goddeloze treken!
Ther. Wat zegt gy? het is ’t volk, dat heeft ’r in te spreken.
    (1755) Wat zegt er ’t leger toe? ontvouwt uw oordeel, dra.
    Zal Palameed de lantverrader sterven? Rey. Ja.
Kal. Dat is Godts eige stem, gy rechters, opent d’oren,
    En stemt met Godts gemeente, of vreest der Goden toren.
Ulys. Men lever’ hem den volke. Dio. Ik stem ’t.* The. Thersites ook.
(1760) Nes. Argivische landouw, myn ogen zien den rook
    Nu opgaen voor den brant, en Kalchas ondertusschen
    Wiegt Grieken noch in slaep, in steê van ’t vier te blusschen.
    Dat heimelyk in zyne asch vast smeult, ontvonkt, en smookt.
    En die u hoên zoude, is de stokebrant, die ’t stookt,
    (1765) En voedt, uit lust tot wraek, die schrikkelyke vlammen.
    Nu roemt op gene ry van vaderlyke stammen,
    Op hoven schoon van bouw, nog steden, trots van muur:
    Men sloopt en slecht het in ene onzalige uur:
    Men velt met eenen slag wat langzaem is geklommen.
    (1770) Gaet, Grieken, rukt omverr’ die zuil der vorstendommen.
    Den Atlas, die ’t gebiedt op zyne schoudren schraegt,
    En onverwrikbaer zulk een groot gevaerte draegt,

n  Deze woorden slaen op het lossen van den Briel met zyne
    twe sterktens, en Vlissingen met het slot Rammekens, aen
    d’Engelschen, om hulpe van hun te verwerven in den jare
    1585 verpandt, en meest door beleidts des Avokaets weer
    aen den Staet gebragt. Oldenb. Remonst. pag. 35. zyn
    Leven, Pag. 62. P. Scriverius out batavien, pag. 169.

[p. 63]
    n* Den helt, die onlangs vryde uw dier verpande steden.
    Gaet, Grieken, smoort de ziel van uwe gerechtigheden.
    (1775) Verworgt uw’ trousten raet in zo veel ongevals.
    Rukt vryheits voorspraek fel de tong uit zynen hals.
    Myn ziel verdwyne aen lucht: dat Pylus myne benen
    Ontfange, eer ik den val der Grieken hoor bewenen.




            Rey van Eubeërs.

    Och, waerom of der Goden onbescheit
    (1780) Befaemde deugd hier rust en vrede ontzeit,
    En, zonder staf, en omzien, dwingt te gaen
    Zo steil een padt, zo ongebaende een baen;
        Door kreupelbosch, door streken, ruig begroeit,
    En onbestraet, daer ieder stap vermoeit
    (1785) Een’ arbeitzaem’ hartvochtig’ man, geteelt
    Om barrevoets geschoeit te gaen met eelt:
        Daer vrou Natuur gezaeit heeft scherp gesteent,
    Dat zweet uitperst een’ bergreus, lang gebeent’:
    Daer niemant hem de rechte lantstreek wyst,
    (1790) Geen spits van vlek of stadt voor ’t oog verryst?
        Zo zwaer een’ weg, van ’s hemels hogen trans,
    Dreef Junoos wrok den bastertzoon haers mans
    Geweldig in, ’t geklater van haer’ zweep
    Van kintsbeen af zyn grove krachten sleep.
        (1795) Het teeder kint, voor d’eerste proeve greep
    Twee slangen aen, die ’t voort te berste kneep.
    De voester schept haer dootverf, en ziet stom
    ’s Kints vuistje zwart van adderen rontom.
        Zyn stiefmoêr raest, op schone Alkmene beus
    (1800) Als zy hem ziet van poelslang, leeuw en reus,
    Van Diomeed, Busyr, en stiersgedruisch,
    En Kakos moort met zege komen t’huis;
        En gespen, tot een wonder van zyne eeuw,
    Om zyne borst de slang, en fieren leeuw?
    (1805) Geharrenast, als een uitstekent helt,
[p. 64]
    Met die hy trots, ter neder had gevelt.
        Wat gruwelyk, wat schrikkelyk gedrogt*
    Van lucht en zee en aerde voortgebrogt,
    Legt niet gekneust? elk looft Alcides deugt,
    (1810) Zo wydt en zydt de zon het oog verheugt.
        De Faem ’s helts naem voert over alle zeen.
    Hy wordt, gelyk een Godtheit, aengebeên,
    Van daer de zon de beide Mooren verft,
    Tot daerze daelt, en in de baren sterft.
        (1815) Maer endtlyk breekt hy met zyn harde knods
    Ter nacht poorte in des onderaerdschen Gods.
    Der schimmen wyk naer boven open lag:
    Elk sprietoogt, blint geslagen van den dag.
        Hy donkert op van ’t noit verlichte spoor,
    (1820) En jaegt, vol moeds, den zwarten rekel voor,
    Viert kort en voert de keten met zyn hant,
    Waer mede hy dry hoofden leide aen bant.
        De zon bezweem: de nacht viel uitgespreet
    Op ’t aerdtryk neer, zo vlak gelyk een kleet;
    (1825) Van schrik en vrees, hy dryft den helhont heen,
    En voert dien schrik door alle Grieksche steen.
        Zo had de vuyst van Herkules geklemt.
    Men zag nu d’aerde en ’t onderaerdsch getemt,
    Als hy zyn hooft door ’s hemels nave stak,
    (1830) En onderstut het licht gestarrent dak.
        Alcides* deugt genoot dit tot haer loon,
    Dat hy om hoog met d’eeuwigheit der Goôn
    Verheerlykt wert, en slaende ’t hooft om leeg,
    Rook ’t wierook, dat van ’t outer opwaert steeg.
        (1835) Alkmenaes zoon, die zulk een glori kreegt,
    Wat baet het dat gy ’t aerdtryk hebt geveegt
    Van ongedierte, en menigen tyran,
    En d’oppergoôn u bruiken tot hun wan;
        Als zedert uw vergoding d’opperhel,
    [p. 65]
    (1840) Naar heuren aert, wat gruwzaem is en fel
    Heeft aangeteelt, en rokkent enkelt quaet;
    Als onkruit weêr vertreet het edel zaet?
        Och, dat gy noit van ons gescheiden waert.
    Och, had gy doch gestaekt uw hemelvaert,
    (1845) Zo zouden wy niet zuchten naer om hoog,
    Zo zou geen traen neêrrollen uit ons oog.
        Zo zouden wy niet derven d’eerste vreugt,
    Noch treurig zien, hoe hooggemelde deugt
    Dus overvalsch betigt wordt en bekladt;
    (1850) Hoe heilig bloed ’t meineedig swaert bespat.
        Hoe d’oppervorst, en aller schelmen tolk
    Dat edel hooft ten rove geeft aen ’t volk,
    ’t Welk, opgeruit van ’t hof en ’s priesters haet,
    In zyn bederf met blyschap weiden gaet.
        (1855) Nu raest en woedt d’onwetende gemeent,
    De Griexe staat voorbogtig overleent:
    Flux alsze ontwaekt, en denkt haer dolheit na,
    Komt naberouw en klagen veel te spaê.
        Flus als ’s mans deugt, na ’s logens mist en damp,*
    (1860) Het hooft opsteekt, en blinkt, als ’s hemels lamp,*
    Zal ’s volks gekerm betuigen wie hy was,*
    Maer al vergeefs bevochtigen zyne asch.

Continue

        HET VYFDE BEDRYF.

                    Bode. Oates. Neptuin.

Vervloekte, afgrysselyke, en deerlyke moort,
    Verfoeilyk schellemstuk, waer heeft men oit gehoort
    (1865) Van zulk een’ gruwel? kan den hemel dit gehengen!
    Wie zag doorluchtig bloet oit schandelyker plengen!
Oat. Verhael dees nederlaeg, vertel, van stuk tot stuk,
    Myn broeders uitgang, en beklaeglyk ongeluk.
Bod. Zo fluks de rechters, na veel overlegs, ten leste
[p. 66]
    (1870) Hem gaven ’s krygsvolk haet en hevigheit ten beste,
    Teeg al de Pelopeesche en Itakoische schaer
    Naer ’s opperhooftmans tent, en legerplaetse, daer
    Men Palamedes hiel verzekert, en gevangen,
    En paep Eurypilus hem sterkte, om zyne gangen
    (1875) Te strekken naer de doodt getroost, en wel gemoedt:
    En Kalchas spreekt hem aen; gy die ons aller bloet
    En leven op een’ prys gezet hebt, en u merkelyk
    Bezondigt, en misgaen aen ’t weereltlyk, en kerkelyk;
    De goedige gemeente eischt billyk u ter straff’.
    (1880) Uw jongste tyt is hier, dies breek dit marren af.*
    d’Eubeër vorst rees op, van daer hy was gezeten,
    En sprak: ô mannen, die met onrecht zyt gebeten
    Op myne onnozelheit, wat is dit voor een wys,
    Dat a veertigjaerge dienst, en zo veel slavernys,
    (1885) Met storten van myn bloet vergolden wort in ’t ende?
    Zy kreeten: lantverraêr, dat Godt Jupyn u schende:
    Gy hebt uw vonnis weg, hy zweeg, en trat voorheen.
    d’Aertsofferwichlaer quam de rechte zy bekleên,
    Eurypilus de slinke, en schenen zich t’ontfarmen.
    (1890) Een Cephaleensch soldaet, droeg voor hem op zyne armen
    Het Troische gout, zo ’t hiet, in enen beukelaer.
    Zo ging hy moedig, en met voegelyk gebaer,
    Omcingelt en bestuwt van krygsliên, en van trossen,
    En zette zynen tret naer Idaes hoge bossen.
        (1895) Een heuvel ryst’er, aen den voet des bergs, die schuin
    Zich als een schouburg kromt, van wiens verheven kruin
    En toppunt, als de vloot eerst ankerde in dees haven’,

a.  Men vindt hier, dat Palamedes ter doodt gaende, des Ad-
    vokaets leste woorden gebruikt; veertigjarige dienst kon
    niet op Palamedes passen, die jonger om hals raekte.
        Ook besloten Vondels beschuldigers onder anderen uit
    deze woorden, dat Palamedes den Advokaet verbeelde,
    of zyne rolle speelde.

[p. 67]
    Een Kerk, de zon gewyt, gesiert met ryke gaven,
    Verstrekte een baek in zee, door ’t beeld des Gods, die korts
    (1900) Voor d’oostergevel braef ten toon stont met een torts,
    Wiens goude flonkervlam natuurlyk scheen te lichten,
    En neêr te stralen op der menschen aengezigten,
    Nu legt dat schoon gebou geschonden, en gesloopt.
    De heilige steenen, hier en ginder opgehoopt,
    (1905) d’Aloude heerlykheit besteenen, en beschreien.
    In dees gewyde kerk ging ’s krygsvolks moetwil weien,
    En brande, en blaekt ’et al, d’Aertswichelaer stont stom,
    En loeg om ’t plonderen van Febus heiligdom,
    En grenikte, als hy zag, hoe ’t schuim der menschen veilig
    (1910) Een schouspel maekte van den Frygiaenschen heilig.
    Deze eertyds een gewyde en afgekeurde plaets,
    Nu een verspogen vloek, na ’t woeden des soldaets,
    Ten vadermoort gedoemt, met gruwelyke woorden,
    Vast grimmelt van het volk, dat zwart van allen oorden
    (1915) Hier dringt, en t’zamenschoolt, en Idaes steilheit leeft
    Van menschen, daer de berg een open uitzicht heeft
    Op dezen heuveltop, men ziet ontelbre zielen
    In zyn cypressen, en geboge takken krielen,
    En beven in de blaên, wat is ’er een gewoel!
    (1920) Een ieder heeft zyn wit, dees draegt zich stil en koel
    In ’t wereltlyk beloop, noch weet wat hy zal wenschen,
    En om te kyken volgt slegts ’t spoor van andre menschen:
    Die braekt zyn gal, en scherpt zyn tong, gelyk een pyl,
    En bootst in ’t spreken na den priesterlyken styl,
    (1925) En schelt, en is vol viers, en groeit in ’s naesten schennis,
    En wort al heel bereên van yver, zonder kennis,
    En dorst naer edel bloet, een ander, ruim zo flaeu
    In tegenyveren, uit vreeze van het graeu,
    Zig intoomt, en met rou het treurspel komt bekyken,
    (1930) En ’t voorspel van ’t bederf der Europeesche ryken.
    Een eenig zwyger weegt de werelt in een schael,
[p. 68]
    ’s Volks razerny belacht, en zucht om ’s lyders quael.
    De domme menigten hare handen t’zamen klappen,
    Met dat hy, als een leeu, grootmoedig aen komt stappen,
    (1935) En klimt den heuvel op, eer dat hem iemant vergt.
    Hy keert, zo ras hy staet, naer ’t ryzende gebergt
    Dat staetig aengezicht, waermeê hy onbezweeken
    Plag in Mycenens zael voor ’t heilig recht te spreeken.
    En voor den Griexen staet te dingen, met zyn tong.
    (1940) ’t Nieusgierig volk, door ’s mans vrypostig wezen, hong
    In twyfel, of hy met den hals zyn’ schult zou boeten,
    b Dan of men door genaê het vonnis zou verzoeten.
Oat. Hoe klopt myn hart! de schrik myn aendagt breekt* en stoort:
    Doch vaer gy niet te min met uw vertelling voort.
(1945) Bo. Zo staende in ’t openbaer, met opgerechten hoofde,
    c O mannen, zegt hy, of uw heusheit noit geloofde
    Al ’t geen de valscheit heeft van lantverraet gedigt,
    Dat was myn leste wensch, ’k heb volgens mynen pligt
    Gansch vroom, en ongeveinst, en opentlyk gehandelt,
    (1950) En sterf een oprecht Griek, gelyk ik heb gewandelt,
    Uit had hy, als daer op van wederzyden hem
    De priesters by de Goôn verbaden met hun stem,
    En steenden overluit, na ’et sluiten der gebeden.*
    Zo weekenze af verbaest, en gaven zich beneden.
    (1955) Hy met zyn dienaers hulp, getroost, en wel te moê,
    Bereidde zig ter doot, en tot den middel toe,
    Ten halven lyve naekt, in ’t uiterst van zyn lyden,
    Den lyfknecht oorlof gaf, die treurig trat ter zyden,
    Na dezen jongsten dienst. Daer stont de Deugt gesiert
    (1960) Met ware onnoozelheit; van ’t leelyk ongediert
    Begreenen en begrimt, de gruwelyke krygers

b  Bedenken of Barnevelt niet wel op ’t schavot zelf zou-
    de verschoont worden.
c  Dit zyn de woorden, die d’Advokaet op ’t schavot tot
    de gemeente sprak.

[p. 69]
    Van* menschen nu veraert in luiperden, en tygers,
    Van reedlykheid ontkleet, bezeten van de Wraek,
    En helsche Razery, beving een grager smaek
    (1965) Naer ’t goddelyke bloet, zy knersten op de tanden.
    Men zag de gramschap uit hun dreigende oogen branden,
    Die gloeiden vreesselyk, als gloênde koolen viers:
    En nu verkropt van toorne, ontzinnig, vol getiers,
    En vloekens, als de haet hun krachten had geslepen.
    (1970) De vadermoordenaers en vloekers, steenen greepen,
    En blixemden met magt op dien manhaften vorst.
    Ik zag den eersten steen afstuiten van zyn borst,
    Den tweden van den slaep des hooft, en hoorde klinken
    Den slag van ’t bekkeneel terstont verging hem ’t blinken
    (1975) Van ’t eerlyk gryze hair, dat aenzicht van den staet
    Wert jammerlyk van bloet besprengkelt, en begaet,
    Met zeeg hy zwymend neêr, de moordenaers des braven
    Vast hagelen, zoo lang tot datze hem begraven,
    En smooren door ’t gewicht van steenen meer en meer:
    (1980) Gelyk God Bacchus rei ging razende te keer
    Den zoeten harpenaer, die vogels aen kost lokken,
    En dieren, en geboomt, met toortsen, stenen, stokken,
    En morselden zyn vleesch met allerlei geweer:
    Zodanig was het endt van dezen wyzen heer,
    (1985) Als ’t reukelose volk toevliegende, op ging krabbelen
    Het bloedig puin, en om de wrede stenen grabbelen,
    Dees uit nieusgierigheid, en die uit enklen haet,
    Op dat zyn dolheit, haet, en moordlust werd verzaet.
    d Veel doopten ’er in ’t bloed de vochtbeswete doeken,
    (1990) En wrongen ’t uit in wyn, en zopen ’t op met vloeken,
    En noden juichend tot d’onmenschelyke feest
    Hun spitsbroêr, van dien God, en zelven tuimelgeest
    Gedreven en geraekt, de hemel streele uw zinnen

d  Neusdoeken in Barnevelts bloed gedoopt, in wyn uitge-
    wrongen, en dien tot een triomfe uitgedronken.


[p. 70]
    Met troost, om door gedult dat onheil t’overwinnen.
(1995) Oat. Grootvader, slaeptge nu in zee, op uwen stoel,
    Noch voeltge t’ongelyk van uwen neve, spoel
    En wasch het aerdryk weêr van d’oude gruwelvlekken.
    Uw gramschap kon wel eer der bergen kruinen dekken,
    En; tot uw broeders wraek, de menschen en het vee
    (2000) [Toen Pyrrhe en haer gemael niet zag als bare zee]
    Verdrinken, en verdoen: nu ’t hooft om hoog gesteken,
    En toon uw koel, noch traeg, om straf en streng te wreken
    U zelven, en uw bloets geleden smaet, en hoon,
    Kom hanthaef uw geslacht, en d’oude sluierkroon
    (2005) Van koning Nauplius, zo zal elk een bekennen
    Dat niemant ongestraft het godlyk zaet mag schennen.
Nep. Myn zoon, die ’t broederlyk en deerlyk ongeluk
    Beklaegt, schep moedt, en toom en matig uwen druk.
    Zyn doot, zo onverdient, als staet en lant bederflyk,
    (2010) Roept wraek, en maekt zyn’ naem al ’t aertryk door onsterflyk.
    De dappere Ajax en Achilles blyven stout
    Bewaerders van het lyk, tot dat men namaels houdt
    ’s Mans uitvaert, als zyne asch met tranen wort begoten,
    Van Kadmus burgery, de schreiende Beôten:
    (2015) Wanneer de toeloop van ’t by hem verdadigt volk
    Zyn’ sterflykheit geleit ter onderaerdsche kolk,
    Gewelft met elpenbeen, gedekt met marmer zerken,
    Daer Themis antwoort geeft, en in haer kerk der kerken
    Het wierook voor haer smookt dicht aen de voeten van
    (2020) d’Aanbiddelyke maegt, men dezen groten man
    Een gouden pronkbeelt regt, de Griexe Joffers bringen,
    En schenken tot dees prael haere afgestreke ringen.
    Ik zie alrede staen den Heilig, hallef naekt,
    Vrypostig als een’ helt, die voor de vryheit waekt,
    (2025) Betekent door den hoedt, bewaert zo zorregvuldig,
    Met d’eene; d’andre handt, aen Trojes gout onschuldig,
    Hantvesten, toebetrout ’t gewyde perkement,
[p. 71]
    En zegels gade slaet, op dat ze niemand schend’.
    d’Eerwaerdige Godin ’s mans deugden schynt te vieren,
    (2030) En dekt het gryze hooft met heilige laurieren;
    Terwyl hem vreeslyke lyf en leven wort ontzeit,
    Van ’t grimmig ongedierte, op zyne onnozelheit
    [Gemat van ouderdom en veertigjarig worstelen]
    Als op een’ vetten roof, met opgesteeken borstelen,
    (2035) Met manen versch geschud, en muilen opgespart,
    Gebeten, en verhit. zyn fiere trotsheit tart
    e ’t Vuurspuwen van den draek, eene onrust zyner eeuwe,
    f Het huilen van den wolf, het brullen van den leeuwe,
    g ’t Schuimbekkende everzwyn, het naer geloei des stiers,
    (2040) Het grimmen van den beer, ’t gebriesch des tygersdiers,
    En ’s luipers tantgeknars, zoo leeft zyn faem de jaren
    En eeuwe door, in spyt der vadermoordenaren;
    De Fenix van zyn’ tyt: en hoe de Nyt meer bast,
    Hoe minder hy versaegt, die altyt hoger wast.
    (2045) ’t Is billyk dat zyn roem, en lof ten grave uitzwelle.
    Men wy hem in Eoolje een heilige kapelle,
    En jaergetydig feest, en zet op ’t hoog altaer
    Zyn gouden beelt, met zang, en deftig kerkgebaer.
    De priesters, met hun pracht en blinkende gewaden
    (2050) Aan ’t offren, halen op zyn heerlyke daden.
    Maer groot is ’t jammer, en beschreilyk ’t ongeval,
    ’t Welk om een vrome ziel gansch Grieken treffen zal;
    Groot is d’elende daer zyn haters zich in wikkelen.
    Myn neef, uw vader, gaet met geile minne prikkelen
    (2055) Der koninginnen en princessen eenzaem bedt,
    Wier bruidegoms de kryg voor Troje houdt verlet;
    Wier poezelagtig vleesch door ’t lang ontberen welig,

e  De boosheit der Kerkelyken.
f  De bitsheid van Aerssens.
g  De verwoedtheit van Prins Maurits.

[p. 72]
    De wellust kiest voor schaemte, en draegt zich overspelig,
    En heelt zyn kitteling, en lonkt, en streelt en kust,
    (2060) En onderlingen brant met zoet omhelzen bluscht,
    Versmaet der mannen trou, om ’t puik der jongelingen,
    d’Oneerelyke galm van spelen, danssen, zingen,
    Door ’t gulde welfsel rolt, en Venus stroit ’er zaet,
    Om neêrslag, bloet en moort, en allerhande quaet,
    (2065) Om tranen, en gehuil te majen, en te oegsten:
    Om vorst, en vorstendom, en ryken te verwoesten,
    Het dolende overschot met ongerusten stap
    Te sollen, over zee, en zant, in ballingschap,
    Zo verre, en zo uitheemsch, dat alle volken gapen,
    (2070) Beducht of ’t menschen zyn, of zeker slag van apen.
    Achilles gramschap slagt Thersites met een vuist.
    De moort slaet Diomeed voor Troje. ’t water bruist,
    En raekt aen ’t zieden, als myn grimmigheit verbolgen
    Haer vinnen van zich steekt, h waer op de stormen volgen,
    (2075) Die Agamemnon, in het keeren met zyn vloot,
    Afeischen rekening van Palamedes doot,
    En ’t bloet myns bloedverwants: en pynigen ’t gewissen
    Des fellen moordenaers, die enkle duisternissen,
    Met rode stralen viers, en kromme blixem ziet
    (2080) Gespouwen, en geklooft, en met zyne oren niet

h  Hier leest men hoe Agamemnons gewisse wert gepynigt:
    wat tegenspoeden hem op de hielen volgden, inzonderheit
    het schrikkelyk onweer, dat hem overviel. De Dichter
    wil zeggen, dat Prins Maurits daerom wroeging hadde,
    over des Advokaets doodt, en door dit onweer verstaet
    hy den onverzienschen storm, die zynen aenslag; op
    Antwerpen, om Breda te onzetten, ongelukkig beletten.
    ’t Is zeker dat Maurits, zittende voor ’t vier in zyn
    nachttabbert, ziende naer de tafel, zeide tot den page,
    in ’t aenhoren van Matthys van der Cros, Kamerling
[Zie verder onder p. 73.]

[p. 73]
    Als schorre donders hoort, en ysselyke slagen:
    En dryft onwetende naer Samos door de vlagen,
    In ’t eeuwig schuimend graf van Ikarus, en looft
    Den zaligen Priaem, voor ’t hoog altaer onthooft:
    (2085) Vergeet zyn zegefeest; en vangt in angst des levens,
    Met zyn gehoor ’t gekraek van stevens tegen stevens,
    Van zyde tegens zy, van kiele tegens kiel.
    De vader Nauplius bedroeft in zyne ziel.
    Zal op d’Eubeër kust de wederkomst der Greken
    (2090) Zo ras niet rieken, of hy laet een toorts ontsteken,
    En licht in zee van ’t slot, dat, steil en hoog gebout,
    Op ’s bergs verheven kruin, van wederzy beschout
    Een bare zee, wier diepte en holle waters woelen,
    d’Eilanden allesins en vasten gront bespoelen.
    (2095) De stuurliên van de vloot, verleit door deze toorts,
    Zich geven derwaert aen, daerze al te samen voorts,
    In plaetse van den noot en lyfsgevaer ’t ontslippen,
    Vervallen in ’t gedruisch der Kephareesche klippen,
    En ’t luidende gehuil van dien verborgen vloet,
    (2100) Die stadig barnende op de blinde klippen woedt.
    Daer houdt gerechte Wraek d’ontrampeneerde schepen
    Bezet, door rots en plaet, als van haer hant gegrepen:

    van zyn Excellentie (die dit vertelt heeft) Doet dat
    hooft weg: en nog: Ziet gy dat hooft niet? by Godt
    ziet gy dat hooft niet? doet het weg, zeg ik.
        Ook is waer dat hy gezeit heeft, als de page bezig
    was om van Maurits bonte tabbert, waer in hy slui-
    merende by ’t vier zat, een vonk af te slaen, die van
    het hout in ’t bont gesprongen was, en Maurits daer
    van wakker wierdt, zeide: Laat branden ’t een met
    het ander, God heeft my verlaten. Tegens den overste
    Prinsen zeide hy, (ziek te bed leggende,) Wat hebbe
    ik gedaen, ik hebbe eerlyke luiden gedechargeert,
    en een deel schelmen in plaets gestelt. Zie G. Brands
    rechtspl. in de aentekeningen, pag. 242. en 253.

[p. 74]
    Of met een’ dyk bewelt van zant, dat hallef dryft,
    En, by gebrek van vloet, hen sloopt en stukken wryft:
    (2105) Of achter driftig, voor gestrant op harde kaien!
    Of stootse aen splinters door den draistroom, in het zwaien.*
    De zeeliên vloeken d’onherbergerlyke reê,
    En haten ’t droge lant, en roepen om de zee;
    Wiens heesche en schorre keel, door ’t naer gehuil der menschen
    (2110) [Dat ydel en vergeefs met kerkbelofte en wenschen
    Myn gramschap paeie wil] word over ’t vlak verdooft.
    Ulysses evenwel, en ’t prat gekroonde hooft,
    Ontslippen dit gevaer, gespaert tot droever treurspel;
    Daer gener schipbreuk van het voorspook is, en veurspel.
    (2115) ’k Zie Klytemnestre alreê, geveinsdelyk en bly,
    Onthaelen haer’ gemael; en Argos burgery
    Den vorst met volle vreugt begroeten, en ontfangen.
    De lucht wort nu doorgalmt met fluiten, en gezangen,
    De kerken gaen ter feest, de koninglyke zael
    (2120) Wort statig toegerust met overdaet van prael,
    Men recht banketten aen, hoedanig, voor hun tranen,
    De jongste maeltyt was der blyde Frygianen.
    Het tafelbedde blinkt van ’t Frygiaensche paers,
    En ’s purpers glans vermeert by toorts, en wassekaers.
    (2125) ’t Gout van Assarakus verswelgt de Griexe wynen,
    En goden lekkerny, de koppen, vol robynen,
    Het sterffelyk gesicht, en d’ogen scheemren doen:
    ’t Gout recht ’er wildbraet aen, en i Paeu, en kallekoen,
    Hy legt ’er hoog en prat, munt uit door zyn sieraden,
    (2130) Het armelyne voer, Laomedons gewaden,
    Noch lest gedragen aen het lichaem van Priaem.
    Zyn bedgenoot besweert hem by ’s verwinnaers naem,
    Dat hy zyn vyants Prael en purper af wil leggen,

i  De Burgermeester Reinier Paeuw hieldt, dat deze woor-
    den op hem sloegen, te meer om dat het woord Paeuw
    met een grote P was gedrukt.

[p. 75]
    Ter eere van haer kunst, hy laet zicht licht gezeggen,
    (2135) Onkundig van ’t gevaer der strax aenstaende doot,
    Om ’t hantwerk aen te doen van zijne bedgenoot.
    Verschrikt nog vreest niet, nu een balling om zal brengen
    Het hooft der koningen; een overspeelder plengen
    Het bloet des echten mans, dit offer strekt den zoen
    (2140) Van Ifigeen, de disch zal zynen heer zien bloên,
    Het roode vocht den wyn bespatten, ’s konings leven
    Zal nu door d’eige hant der koninginne sneven.
    Het aengetogen kleet verraet den heer, ontzeit
    De handen doorgang, hoe zy zwoegt, en arrebeit
    (2145) En lucht zoekt, d’armen nog het hooft geen open vinden.
    Egist, de suffer, die van min zich liet verblinden,
    Stoot Agamemnon in de lenden, maer de moedt
    Beswykt in ’t wonden, en het moortmes keert bebloet
    Ten halven wederom, de koning raekt aen ’t worstelen:
    (2150) En als in ’t wilde woudt het boschzwyn, ruig van borstelen,
    Gegrepen van het net, ontvlieden wil met magt,
    En uitkomst zoekt alom, en woelt met domme kragt,
    Gansch ydel, nademael de strikken en de ruiten
    Van ’t looze jagers net door ’t woelen dichter sluiten:
    (2155) Zo woelt en poogt hy ook bedompelt, om het valsch
    En loos gebreit gewaet te rukken van den hals:
    Maer in den wyden schoot en mouwen ingewikkelt
    Raekt dieper in ’t gevaer, van duizent doôn geprikkelt.
    De dochter van Tyndaer sterkt razende, terwyl
    (2160) Haer’ boel, en schiet ’er toe, gewapent met een byl:
    En, als men aen ’t altaer, om plegtig feest te vieren,
    Voor ’t slagten met de byl, eerst merkt den nek der stieren,
    Zo miktze heene en weêr met haere wreede vuist.
    De wraek regeert de byl, zy neemt het wis en juist.
    (2165) Hy legt ’er toe de schelm. hy legt ’r, ’t is geklonken
    Met dezen dwingelant, wiens wreetheit heeft gedronken
[p. 76]
    Het bloed van Godt Neptuin, zo gratig, en zo helsch.
    ’t Hooft qualyk afgehakt hangd aen een lapken vels:
    Hier vloeit het schuimend root: daer grynzen mond en oogen.
    (2170) Kassandre, vol van Godt, komt razende ingevlogen,
    Bewyst den lyke en romp noch d’alleruitterste eer
    Met haren roozenhoed. zy gaetze flux te keer
    Met haer bebloede byl, en dekt den zielenloosen
    Met zynen schoonen buit, die vallende de roozen
    (2175) En frissche bloemen kreukt, en verft den elpenstoel.
    Leg daer, ô moorderes, leg daer, ô konings boel,
    O schantvlek van myn bedde, ô pest van zuivre zeden.
    Dat is de loon der lang gepleegde vuiligheden.
    Het daetlyk juichend hof, en vrolyke paleis
    (2180) Geeft nu een’ naeren galm, en is vol moortgeschreis.
    Elektre zwymt van schrik, en, angstig voor haer moeders
    Verwoetheit, bergt geswint d’onnozelheit des broeders,
    Door Strofius, haer neef. zy zelf verstooten, slyt
    In ’s kerkers duisternis den bloem van haren tyt.
    (2185) Tot d’overspeelder haer, om achterdocht te schouwen,
    Gelyk een landtmaegt, dwingt een’ akkerman te trouwen,
    Zo lang tot dat de wraek de moordenaers verrast,
    Die, alsze in Pallas kerk de groote goden vast
    Met blyschap offren, om Orestes overlyden,
    (2190) Besprongen worden, en benart aen alle zyden.
    De smert geeft wapens aen de dochter, en den zoon.
    De moedermoort bespat het aengezicht der Goôn,
    Die, toornig, en verhit, om ’t schendig kerk ontwyen,
    Dagvaerden staende voets de felle Razernyen,
    (2195) Met biezend slangen hair en ysselyk gegrim.
    De neêrslag knaegt hun hart, de moederlyke schim
    Stapt met een’ fakkel hen verwoet na door den tempel.
    Zy vlieden voor, en zien de Vloeken op den drempel,
    Zyn aller menschen vloek, om zulk een gruwelmoort.
[p. 77]
    (2200) De daken stierenze ongehuisvest altyt voort.
    Dat leert naer heilig bloet van Godenkinders dorsten,
    Tot in het derde lit, ik ga den val der vorsten,
    En koningen voorby, ik zwyg hoe Griekenlant
    Veroorzaekt moort uit moort, en mengelt brant in brant,
    (2205) En uitroeit stam met stam, geslachten met geslachten.
    Door schennis, schennis boet, verkrachten met verkrachten,
    Aen ’t kerkgewyde schent zyn handen onbesuist,
    En in zyn boesem wroet: terwyl Ulysses kruist
    De zeen, veel jaren lang in pekelschuim gedolven,
    (2210) Gesmeten herrewaert, en derwaert met myn golven,
    Gesolt, gerolt, door zoet en zuur, door heet en kout,
    Geweekt van ’t nat, gebraên van hitte, en zuur van ’t sout.
    Nu dat hy is ontslipt de Cefareesche lagen,
    De winden hem aen d’ongenadige oever jagen
    (2215) Van ’t forsche Tracisch volk, daer Hebrus koude vliet
    Zyn water loost, en in d’Egeesche baren giet:
    Van derwaert wederom naer d’Afrikaensche kusten;
    Daer zyn geselschap zich ter neer wil slaen en rusten,
    Verlokt door ’t lekker ooft: dan naer Trinakria*
    (2220) In ’t hol van Polifeem, den Cyclops, die te spaâ
    Zyn dronkenschap beklaegt, om dat hy nu, in ’t duiken
    En ryzen van de Zon, niet langer mag gebruiken
    Den zienelyken Godt, het aengebeden licht,
    Dan tweemael daer Eool zyn’ zetel heeft gesticht,
    (2225) En over buien heerscht, en breidelt dwarrelwinden:
    Dan weêr na Antifaet, zo hongrig op verslinden
    Van ’t rauwe menschen vleesch, waer hy ’t bekomen kon.
    Dan by de toveres, een dochter van de zon,
    Die haer verspieders loos verscheppen kan in zwynen,
    (2230) Den Ithakois verlet driehondert zonneschynen,
    Tot dat ze in ’t scheiden zig met Telegoon vertroost,
    In wiens schoon aenschyn zweeft, en leeft haer boelschaps kroost.
[p. 78]
    Van derwaert went hy ’t roer naer d’Oceaensche baren,
    En daelt daer onderaerdsche en dootse schimmen waeren;
    (2235) Dan word zyn dwalend schip aen Circes kust gestiert;
    Daer hy de staetsi van Elpenors uitvaert viert:
    Van hier langs d’oevers der soetsingende Sirenen,
    Die onder navel visch, en boven maegden schenen.
    Ik zwyg hoe hy ’t gevaer van Scylle, en van Charybd,*
    (2240) Haer’ draeistroom, barning, kolk en klip en rots ontslipt,
    De rotsen wit van schuim, en grondelose gronden,
    En ’t bassende gehuil der blauwe en zeegroen honden:
    En lant daer Phaëthuse haer vaders beesten hoedt.
    Die ’t hongerig scheepsvolk slagt, welk smet Ulysses boet
    (2245) Met schipbreuke, als hy naekt, tot berging van zyn leven,
    Na negen dagen, by Kalypso komt gedreven;
    Die, als hy is ontrukt de kaken van de doot,
    Hem seven jaren stooft, en koestert in haer’ schoot,
    En leert den Griek, met min te stoken, en te lessen,
    (2250) Hoe zacht een minnaer rust in d’armen der godessen,
    Waer by hy eenen zoon en schone dochter teelt.
    Deze op de moeder trekt, die is zyn vaders beelt.
    Na dat hy van haer scheit, en zy ’t niet kan ontseggen,
    En ziet Fëacie met blyschap voor zich leggen,
    (2255) Ik mynen drietant rep, en breek zyn nieuwe kiel.
    Daer bergt Leukothoë zyn half verdronke ziel.
    De strant ontvangt hem naekt, hier schuilt hy in de bladen.
    De koninglyke maegt bestelt uit min gewaden
    Den naekten vreemdeling, begaen om Peneloop,
    (2260) Hy vind zyn bedgenoot ten lesten by een’ hoop
    Verliefde vryers, die vast naer heur kuisheit dingen,
    Omcingelt, en bezet, en durftze stout bespringen,
    En stort hen overhoop, en valt, na lange elent,
    In d’armen van zyn lief, maar voor het dreigement
    (2265) Der heilige Godspraek (die hem waerschuwt voor zyn bastert)*
[p. 79]
    Bevreest, hy razende de grote Goden lastert,
    En zig bezyden ’s weegs in eensaemheit versteekt,
    Ter tyt toe Telegoon door Circes sorg gequeekt,
    Belust zyn’ vader eens t’aenschouwen, buiten weten,
    (2270) Hem in zyne adren wont, met eenen tak, gereten
    Van doornen, aengeteelt uit een venynig zaet,
    Waer aen de booswigt sterft en bluscht Neptunus haet.
Oat. Grootvader, vlugtge uw’ zoon en laet hem in zyn lyen,
    Getroost met woorden, en met schone wichleryen,
    (2275) En martge met uw wraek? ô vader, wat zal ’t zyn?
    Het menschelyk geslagt word weelig, op Jupyn!
    Den hemel wort bestormt, beklommen van de boosheit
    Der nieuwe reusen; op, en bliksem hun godloosheit.




                    Priaem. Hecuba.

Dit ongeluk is hem voor ons te spâ beschoren.
    (2280) Waer dit wat eer gebeurt, noit hadden wy verloren
    Zo veel vermaerde steên, tot nadeel van ’t gemein,
    Nu Grieksche wysheit loop, en raeskal sonder brein.
    ’t Huis van Assarakus heeft zellef Pelops handen
    Den grootsten vyant der Trojanen aen zien randen,
    (2285) En, onder dexel van meineedig* lant verraet,
    Zo schendig doemen, vaer nu wel, ô Grieksche staet!
    O radeloze magt, die in uw degens strompelt,
    Droom van geen Troje meer: waek om niet overrompelt
    Te worden, noch verrast van Hektors bloedig stael.
(2290) Hecu. Die zegen dout op ons uit ’s hemels milde zael.
    De Goden tonen zig op heden goedertieren.
Pria. Ik wil dat hof, en stadt op deze tyding vieren.



[p. 80]
        Rey van Trojaensche Maegden.

Trojaensche wydberoemde jeugt,
    Zingt Pallas lof, en juicht van vreugt,
    (2295) En eert met kerkgebaren
    Haer drempels, en altaren.
        De feestelyke schaere danss’,
    En schudd’ voor haer den lauwerkrans.
    De maegdelyke pruiken
    (2300) In groene olyven duiken:
        En ’t hair met zilver niet vertuit,
    Noch perlesnoer, maer als een bruit
    Den witten hals bekleede,
    En dekk’ naer d’oude zede.
        (2305) Dat Asie te zamen school’:
    Al die op d’oevers van Paktool
    ’t Gout scheemren zien, en blinken:
    Of die Meander drinken:
        Of treên Kaysters boort, die wit
    (2310) Van langgehalsde zwanen zit,
    Die in de zilvren plassen,
    Haer blanke pluimen wassen:
        Of ’t volk van Sagaris besproeit:
    Die d’ankers schuurt, en bogtig vloeit:
    (2315) Of dat verdreven balling*
    Noch voeder heeft, noch stalling
        Voor Grieksche kleppers, en met druk
    Most vlieden, om Achilles juk,
    En heerschappy te schouwen
    (2320) In veilige landouwen:
        En voor Kaicus Xanthus koor,
    En d’Iliasche veste voor
    Lyrnes, wiens zwakke muuren
    Geen stormgevaert verduuren.
[p. 81]
        (2325) Wekt heilgen galm, en huw uw keel
    Aen luit en zangerige veêl.
    Wil heldre stemmen paren
    Met spel van wint en snaren:
        En trek met Goddelyk geluit
    (2330) De blyde ziel ten oren uit:
    Gelyk met maetgezangen
    Gy Paris gingt ontfangen.
        Toen op het water, rei aen rei,
    Met vreugt ontmoete zyn galei,
    (2335) En welkom hiet van harte
    De schone bruit van Sparte.
        Die Proteus brande met haer min,
    En uitblonk, als een Zeegodin:
    Zoo Venus quam bepeerelt
    (2340) In ’t perlemoer ter weerelt!
        En toen de schoonheit van Heleen
    Niet sterflyk, maer een zonne scheen,
    Die cierlyk uitgestreken,
    Het hooft eerst op komt steken:
        (2345) En in het zilver van den vloet
    Haer goude vlechten schittren doet:
    En in ’t kristal ’t vergulsel
    Ziet spiegelen van haer hulsel.
        O dochter van den Dondergodt,
    (2350) Minerve, gy bewaekt het slot
    Van uw Godsdienstig Trojen:
    De vyanden verstrojen:
        En Agamemnon drinkt verwoet
    Zyn trousten raetsmans edel bloet.
    (2355) Het leger durf zyn speeren
    Nu tegen Argos keeren.
        Mycene, van verstant berooft,
    Haer wysheits bekkeneel doorklooft,
    En langs het velt loopt scharssen
    (2360) Met d’ uitgetogene harsen.
[p. 82]
        Stads grootste vyant voor de poort
    Legt van zyn eigen volk vermoort.
    Lof lof zy u, Godesse,
    O strytbre krygeresse!
        (2365) Voor u galmt ’t vrolyke geschrei.
    Voor u klinkt ruispyp en schalmei.
    Voor u gehuwde vrouwen,
    En joffers feestdag houwen:
        En met gemengde reien treên
    (2370) Naer wit albast, en marmersteen.
    De priesters op uw drempels
    Ontsluiten alle tempels:
        Zoo flux ’t Godinnebeelt genaekt,
    Dat over Dardans stamhuis waekt,
    (2375) De schaeren naer u tochten
    En zyn met loof bevlochten.
        Stokoude gryzers, levens zat:
    Hunn’ wensch deelachtig, komen mat
    U offerwynen brengen
    (2380) En sidderende plengen.

                        EINDE.

Continue

J. VAN VONDELS

HEKELDICHTEN,

MET AENTEKENINGEN,

Uit ’s Dichters mondt opgeschreven.

Thans merkelyk vermeerdert;

Verciert met koperen platen.

[Fleuron].

t’AMERSFOORT,

By PIETER BRAKMAN. 1707.



[p. 1]

J. VAN VONDELS

HEKELDICHTEN.

_________________________________

GENEESDRANK DER

GEESTDRYVEREN.

Tot verdediging van Gods beschreven Woort.

Gods woort gegoten wort in allerhande vormen
Van ’t wispelturig brein; een Kristen door veel stormen
Beproeft en afgemat: na ’t een volgt ’t ander wee.
De waerheit als een rots in ’s weerels wilde zee
(5) De woeste baren stuit der zinnen, die oneven
Dus worden van den wint der leeringen gedreeven.
’t Vernuft, dat nimmer rust, maer in verandring leeft,*
Noch heden dezen dag Geestdryveren voedzel geeft;
Een schadelyke pest, al lang van d’oude vaderen
(10) Gepleistert, en geheelt in hun beschreve bladeren:
En weder op een nieuw, naer deze kust gewaeit,
Gekoestert, en gequeekt, en yverig gezaeit
Van menschen, zonder geest, van droomers, en profeten,
Van zienders, met den geest der dwalinge bezeten,
(15) Tot lant en zielbederf, dewyl, ’s Geestdryvers vier
Verteert het hoog gezag van ’t Godtgewyt papier,
Als hy vermetel dryft, en listig poogt te planten
Dat niemant als Gods woort ’t geschrift van Gods Gezanten
Omhelzen mag, maer eer den Geest die heimlyk blaest,
(20) En ’t Kristbetrouwent hert met zeltsame inspraek aest.
Op dat dees logentael best waerheit zoude schynen,
Leent hy getuigenis van Epikurus zwynen,
[p. 2]
En smaelt op ’t heilig boek, en raedt ons op den leest
Te schoeien van een drift, en innerlyken geest,
(25) Waer door noodtzaekelyk, wie drinkt uit dezen beker,
Zyn vastigheit verliest, en tuimelt gansch onzeker;
Gelyk een dronkenbol, verzopen in den wyn,
Waent dat de weerelt drait, vermits zyn herssens zyn
Bestoven van den most: of als een kiel, van vlagen,
(30) En buyen overheert, als ’t roer is afgeslagen,
Op Godts genade dryft: of als een wandelgast;
Die zynen leitsman mist den weg zoekt by den tast:
Want maekt men ’t eeuwig woort een ieders innevallen,
Zoo is het allerley, zoo raekt het hooft aen ’t mallen,
(35) Zoo krygt de dwaling kragt, die anders is onnut,
Zoo breekt al d’afgront uit, dan komen uit dien put
De Razernyen voort, die onlangs uitgelaten,
Met fakkels moedernaekt, vervulden markt en straten;
En Christus wordt een klucht, daer ieder van gelooft
(40) Al wat hem schiet, en maelt in ’t los en breinloos hooft:
Zoo staen de Kerken leêg, en niemant van de leken
Den Bybel geeft gehoor; maer acht het zondagspreken
Voor louter letterwerk, en pryst den predikant
Den wonderbaren Geest, geboren in ’t verstant;
(45) Is wetender dan zy, die in Gods naem voorhenen,
Als lichten onder Joôd, en Heidenen verschenen,
Bevestigden hun leer, en ampt door ’t perkement,
Waer in des hemels wil, met lettren staet geprent,
En porden ider een aendachtelyk te letten,
(50) Niet op een spook des Geests; maer op beschreven wetten,
En uit der Priestren mont, op pene van den ban,
Te leeren Moses last, te smaeken hemelsch man’;
Verboden, streng, en scherp der zielen dorst te laven
Uit putten, die ’t vernuft gedicht had, en gegraven.
(55) Zo die Godts aenschyn zag ons tot Godts woort vermaent,
Dat bezigt als zyn zwaert; hoe ydel, hoe verwaent
Is hy, die dompen wil de Goddelyke lampen,
En dwalen in een’ nacht, vol nevelen, en dampen,
[p. 3]
Gestegen in het brein, dat altyd suft, en dwaelt,
(60) En daer de blinden waen slechts doode beelden maelt,
En oordeelt geest en God. wat zyn gepyns verwildert
In ’t bekkeneel begrypt, en zich voor oogen schildert,
Als een krankzinnig mensch, die zyn gedachten pynt,
En raest, en slaet geluit op al wat hem verschynt.
(65) Noch kan dit zotte volk zyn’ moetwil niet bedwingen,
Maar berst tot schelden uit, en oordeelt poppedingen,
Den waren Godesdienst, Gods woorden zonder kracht,
En letters zonder ziel, een donkre helsche gracht,
Den stoel van Lucifer, een deur van ketteryen,
(70) En baent aldus het pad tot duizend razernyen.
Die redelyker schynt, treedt wat bedekter voort,
Acht eigentlyk den zin der schrift niet Godes woort,
Maer een getuigenis van ’t eeuwig woort daer boven,
Den ryk gezalfden zoon, dien alle tongen loven,
(75) Hy draeft hier op zoo hoog, dat wie dit niet bestemt,
Is Nicodemus knaep, van ’t ware licht vervremt,
Heeft * Zwenkveld noit gesmaekt, die hoger was gestegen,
En hoorde een stem des troost, langs ongemeene wegen,
Dus vecht hy met zyn schim te dertel, en te trots:
(80) Want wie ontkent Godts woord te zyn den zoone Godts,
Die ’s Vaders wil verklaert, uit zynen schoot komt dalen,
En leert hoe Godt door hem laet zyn genade stralen
Op ’t menschlyke geslacht: Doch hierom niet te min
En laet het heilig boek, of liever Godes zin,
(85) Door letters uitgedrukt, niet na Gods woort te wezen.
Het zy wy ’s hemels wil dan in den Bybel lezen,*
Of hooren Christus Zelf, of die hy tot ons zendt;
Het is een zelve woordt, en wort ’er voor gekent,
Dat op verscheide wys hy* ieder laet betuigen,
(90) By monde, of by geschrift, om ’t harde hart te buigen;
Tot zyn gehoorzaemheit. Dit Woord dan in der daet
Een hamer is gelyk, die rots in stukken slaet;

*  Kasper Zwenkveldt.

[p. 4]
Een scharp twesnydent zwaert, Gods kragt, en eene leering
Waer door God kragtig werkt gemoet en zielbekeering,
(95) Het zaet, dat ons herbaert, een levendige spys;
Een licht op Davids pad; een Kristens paradys;
Een bron, die overvloeit van geestelyke gaven.
’t Vermag wat meer dan slechts het ruigste te beschaven
Gelyk de timmerman bereidt een vlak panneel,
(100) En schaeft het om de verf ’t ontfangen van ’t penceel.
De dichter * der Hebreen draef hooger in zyn dichten,
Hy leert dat Godes wet onze oogen kan verlichten;
Den dwazen wysheit leert en in benaeutheits graf;
De droeve ziel vertroost, ’t is ’s Koning schat en staf.
(105) Wy willen met dien staf ons op den weg begeven,
Gaen wandelen getroost naer ’t eeuwigdurend leven.
En schuwen Zwenkvelds geest, die op zyn droomen pogt,
En in ’t onzeker tast en schermt als in de logt.*


    Op de weegschael van Hollandt,

    Of de Hollandsche Transformatie.

    Gommer en Armyn te Hoof
    Dongen om het recht Geloof,
    Yeders ingebracht bescheit
    In de weegschael werdt geleit:
    (5) Doctor Gommer, arme knecht,
    Had ’t met den eersten slecht,
    Mits de schranderen Armyn,
    Tegens Beza, en Calvyn,
    Ley den rok van d’Advokaet,
    (10) En de kussens van den Raet,
    En het brein dat geenzints scheen
    Ydel van gezonde Reën:

* David.

Continue

[p. 5]
    Brieven die vermelden plat
    ’t Heilig Recht van elke Stadt.
    (15) Gommer zach vast hier en gins,
    Tot zoo lang myn Heer de Prins
    Gommers zyd’, die boven hing,
    Trooste met zyn staele kling,
    Die zoo zwaer was van gewicht,
    (20) Dat al ’t ander viel te licht:
    Toen aenbad elk Gommers pop,
    En Armyn die kreeg de schop.


GEUSE VESPER,

            OF

KRANKEN-TROOST,

Voor de Vier-en-twintich.

Op de wyze; Brande Partinice,

                I.
Had hy Holland dan gedragen,
    Onder ’t hart,
Tot zyn afgeleefde dagen,
    Met veel smart,
(5) Om ’t meineedig zwaert te laven
    Met zyn bloet,
En te mesten kraey en raven,
    Op zyn goet?

                II.
Maer, waerom den hals gekorven;
    (10) Want zyn bloet
Was in d’aders schier verstorven.
    In zyn goet
[p. 6]
Vondt men noit* de Pistoletten
    Van ’t verraet,
(15) Uitgestroit, om scharp te wetten
    ’s Volleks haet.

                III.
Gierigheid en wreetheid beide,
    Die het zwaert
Grimmig rukten uit de scheide,
    (20) Nu bedaert,
Zuchten: Wat kan ons vernoegen
    Goet en bloet?
Och, hoe knaegt een eeuwig wroegen
    Ons gemoet!

                IV.
(25) Weest te vreên, haelt Predikanten
    West en Oost:
Gaet en zoekt by Dortsche santen
    Heil en troost:
’t Is vergeefs, de Heer komt kloppen,
    (30) Met zyn Woort.
Niemant kan de wellen stoppen*
    Van dien moort.

            BESLUYT.
,, Spiegelt, spiegelt u dan echter,
    ,, Wie ghy zyt:
(35) ,, Vreest den worm, die dezen rechter
    ’t Hart afbyt.
Schent uw’ handen aen geen Vaders,
    Dol van haet.
Schelt gheen Vromen voor verraders
    (40) Van den Staet.



[p. 7]

            JAAR-GETYDE

        Van wylen Heer

JOAN VAN OLDEN BARNEVELT.

        Vader des Vaderlants.

[Dit gedicht is door Petrus Burmannus
Secundus
in het Latijn vertaald.]


        ORAKEL.

    Quid sentire putas omnes, CALVINE, recenti
    De scelere, & fidei violatae crimine?


I. ’s Lants treurspel weêr verjaert, om wiens gedoemde trouwe,
    Als weeu, of wees in rouwe,
Bedrukt en troosteloos, treurt Hollands goe gemeent
    Op Grootvaêrs kout gebeent.
(5) II. Zoo ras d’Aertslastertong van ’t huichelaers Synode,
    Den aert des afgronts Gode
Anteeg, en had Gods Naem, tot zuivring van haer zaek,
    Gebrandmerkt op haer kaek;
III. Ontbrak ’er ’t zegel, om dien gruwel kracht te geven,
    (10) Met quetzing van het leven,
En ’t afgemarteld bloet der aller vroomste borst,
    Daer helsche wraek naer dorst.
IV. De Bastertvierschaer dan, nae ’t schoppen van ’s volks Vaders,
    Geschandtvlekt als verraders,
(15) Verwyst ons Bestevaêr, met afgeleefden strot,
    Te verwen ’t Hofschavot.
V. Geduldig stapt hy met syn stoksken naer het ende
    Van doorgezolde ellende,
Van last, en barens wee. ô bank des doots! ô zant!
    (20) Waer toe verzeilt ons lant?
VI. De ziel nu zeilvlug om door d’ aders uit te varen,
    Begraut de trage jaren,
En noopt den ouderdom. Haer frissche jonge moet
    Wil bruissen, door zyn bloedt.
[p. 8]
(25) VII. Na onschult, en gebed, getroost, voor ’t zwaert te bukken
    Door boezems open rukken,
Zag elk in ’t oprecht hart: dat allezins bestreen,
    De maet sloeg, als voor heen.
VIII. Hy knielt, och! och! hy sneeft, met sleep van nederlagen,
    (30) En storting aller plagen.
De boôm van Duitschlant kraekt, en ziddert overal,
    Van zoo vermaert een’ val.
IX. Van zoo vermaert een’ val besterft de vreugt en hope,
    In ’t aenschyn van Europe:
(35) Euroop gevoelt dien slagh; zy zucht, en zit verdooft,
    Om ’t ploffen van dat Hooft:
X. Dat Hooft, dat heilig Hooft, dat spring- op springvloet schutte:
    Dat Nassaus glorie stutte:
Dat Hooft, dat Spanjen, eer het sloot zyn gouden mont,
    (40) Op goude bergen stont.
XI. De geest ontkerkert, zagh, van ’s hemels hooge deelen,
    Den dollen Moortlust speelen
Met romp en hooft, en ’t bloet verstrekken, versch en laeu,
    Een roof van ’t plondergraeu.
(45) XII. Zoo kinders, riep hy, zoo: vermaekt u op myn leste,
    Ik offer ’t lyf ten beste.
Myn ziel, och! of de Staet gebergt waer door myn doot!
    Vint rust, in Godes schoot.
XIII. De schim was heen, de stem voor wint ook heen gevlogen
    (50) Wy klaeghden ’t aen onze oogen:
En ’t oog was, na dat Licht, in ’t nare nacht gevecht,
    De VRYHEIT quyt, en ’t RECHT.

        ALTA MENTE REPOSTUM.

    De tyt en heeft nooit wechgenomen
    Den naem en ’t overschot der vromen:
    (55) Want na dat zy zyn overleên,
    Zo blinkt hunn’ deucht voor ider een.



[p. 9]

        GESPREK.

Tusschen eenen wandelaer en den galm der
            hofkerke.

Wie luistren in ’t gewelf om naer myn klagt te horen?
                    Ooren.
    Wie drukt hier BARNEVELT tirannig met dien steen?
                    Een.*
(5) Wat kon den Veltheer dus als een tiran verstoren?
                    Toren.
    Is hem om lantverraet het hooft ook afgesneên?
                    Neen.
Was ’t om de vryheit dan met kracht op ’t hart te treden?
                    (10) Reden.
    Wat werkt dit nu men voelt hoe veel zyn dood ons schaet?
                    Haet.
Wat schondt men boven ’t recht der vrygevochte steden?
                    Eden.
    (15) Wat zoekt de boosheit nu dit wraek roept* op de straet?
                    Raet.
Wat moet men doen die met den Prins te zamen zweeren?
                    Weeren.
    Zou dan de Bloetraet haest verwelken als het gras?
                    (20) Ras.
Wat zal men doen die ’t juk met goet en bloet wou keeren?
                    Eeren.
    Wat wort de Dwingelant, die ’t recht te machtig was?
                    As.



[p. 10]

* HAEC LIBERTATIS ERGO,

    PAPIEREN GELD,

            Geoffert.

Op het autaer der Hollandsche VRYHEIT.

Het jaergetydig feest, a in Wynmaend, by den Ryn,
Vernieut die burgery, hoe groot die vreugt most zyn,
Toen God ter harte nam het uitgemergelt Leiden,
En metden noordwint joeg een springvloet op de weiden:
(5) Waerom Baldeus, ziende alle ons galeyen vlot,
Zyn schanssen gaf tot buit den Amirael Boizot.
Toen was ’t: matroozen roeit, en vreest geen Spaensche fuiken:
Vaert rustig in den mont der hongerige buiken:
Smaakt broot en haring toe, en wat tot voedzel strekt.
(10) ’t Scherminkels heir viel uit: ’t geraemt met vel gedekt,
Het dor gebeent zo lang met ratten, katten, honden,
En paardevleesch gespyst verwoet en ongebonden,
Inslikte zonder maet het geen de hemel gaf:
En al de stadt verrees, als uit een open graf.
(15) De glori van ’t ontzet zy Gode toegezongen:
En eeuwig niettemin leef, op der vromen tongen,
De prys van Vander Werf, die bei de Catoos tart:
Een Burgermeester, die den moedt van b Burgerhart

*  Met dusdanig opschrift, zyn te Leiden penningen gemunt,
    geduurende het beleg, tot onweersprekelyk bewys, dat men
    voor ’t Vaderlandt, en Vryheit gevochten heeft, en niet om
    de Gommaristen beuls te maken, over het geweten van
    andere Christenen.
a  De gedachtenis van ’t wonderlyk ontzet, viert men jaer-
    lyks te Leiden, den derden van Wynmaendt.
b  Claudius Civilis, die de Roomsche macht gestuit heeft ge-
    lyk Vander Werf de Spaensche.

[p. 11]
[Die Hollant geen slaevin wou laeten van den Tiber.]
(20) Geërft heeft, en gestuit de stormen van den Iber.
Van pest en oproer, en gestrengen hongersnoot:
En voor stads VRYHEIT, zich geoffert aen de doot.
Hoe sprak hy tegens hen, die door ’t lang vasten kreeten,
En toonden ’t mager lyk, al razende en bezeten:
(25) Myn eedt verplicht myn trou. ’k Ontzeg u dezen eisch.
Indien u honger perst, slacht my, en eet myn vleesch.
Zoo kaetst een rots te rug ’t gewelt der woeste golven.
Zoo vrydt een harders hart zyn kudde voor de wolven.
Verwerf, ô Van der Werf; dien wel verdienden krans.
(30) Verleenme dichtens stof, en geef myn’ vaerzen glans.
Het lustme nu den naem der helden te ververschen,
In ’t aengezicht van die op hunne tanden knerssen,
En Holland poogen, nae ’t verschoppen van den Graef,
c Te maken schandelyk een tienmael snooder slaef.
(35) O Heldt! die met uw bloet, den burgerbrant wou blusschen,
Indienge nu uw bloet geschopt zaegt van het kussen,
Vervloekt, vervolgt, en van verradery beticht,
En op ons vry autaer de tiranny gesticht;
Gy zoudt uwe ogen noch uwe ooren naeu geloven.
(40) Wy klagen ’t Godt, en u, en roepen ’t voor den dooven:
Wat uitterlyk gewelt niet winnen kon op ’t lant,
Wort onder dekzel van een zuiver predikant,
Behendig ingevoert met ongestuimig woelen.
De Helhont buldert, door ’t Orakel van de d Doelen,
(45) Met macht gewapent: en het Trentische besluit
Wort, op den titel van hervorming, ingekruit.

c  Beter verheert, als verhoeft.

d  Het Synode is te Dordrecht op de Doelen gehouden, daer
    de Kristenen verdoemt werden, die Duivels eigenschap-
    pen, Gode niet darven toeschryven.

[p. 12]
e De spiegels van de deugt, zyn martelaers, t’Athenen.
Men hoort op f ’s Gravestein de Kriste zielen steenen.
Griffoenen slaen hun klaeu in ’t eerlyk burgers goet.
(50) Men plaegtze om ’s Heeren woort met ballingschap, en boet.
Men dwingtze, tegen recht, zich zelleven te grieven
Met eed, en leitze voor, als knevelaers en dieven.
Men geeftze om een sermoen den plondergeus ten roof,
En krygslien. Dit ’s de vrucht van ’t Gommarist geloof.
(55) Vergeefs hebt gy gestreen met WILLEM van Oranje,
En voor de borst gehad de monarchy van Spanje.
Een lichte g monnik, die zyn kap hing op den tuin,
Stelt Leiden nu de wet, en maekt zich ’s volks Tribuin,
En trekt ’t gezag aen zich, met eenen Burgermeester,
(60) Zo boos als onbeschaemt, elk ziddert ’er, elk vreest ’er.
Heeft uwe stadt nu voor Calvin de speer gevelt?
Heel anders spreekt ’t geschrift van ’t stom papiere gelt.
z’Ontfang haer eige munt in deugdige betaling;
Die tuigt van VRYHEIT, en verlochent de bepaling

e  Hogerbeets, d’oprechtigheit zelf, en zyne getrouwe ge-
    malin, die degelyke ziel, zyn in eeuwige gevangenisse ver-
    stikt: wier bloet noch het verleden jaer, zo bitter vervolgt
    wert, om immers de Remonstrantsche Christenen met ver-
    radery te brandmercken. O booswichten! ô Nerones! In
    deze woorden ziet ook Vondel op den Heere Willem van
    Dam,* Hogerbeets schoonzoon, die in den jare 1629 we-
    gens ’t overgeven van Amersfoort veel hadt te lyden, doch
    zedert in zyne eere wiert herstelt.

f  Dus noemt men te Leiden het Stadts gevangenhuis.

g  ’t Heeft geen kleenbedenken, waerom verloope monnikken
    en leerlingen van Jesuiten, in dit lant, zo den meester
    maken boven anderen, gelyk Fabritius te Leide, enTrig-
    lant noch onlangs t’Amsterdam.

[p. 13]
(65) Des langen mantels, en der breet gerande hoên:
Die, onder de gemeent, h zoo grove logens voen:
En zulk een logentaal betreet den stoel der waerheit,
En schept erfduisternis uit middags heldre klaerheit.
Gy blaffers schuurt uw poort, geen logen heeft hier kans.
(70) i De Leeu die voert* ’t blasoen der VRYHEIT op zyn lans.
Hy pronkt hier niet, vermomt met Schriftgeleerde grynzen,
Om VRYHEIT geeft hy schot en lot, en pacht en chynzen,
En zweet van al den last: dus vergt hem niet te veel.
’t Is noch het zelve dier, dat k Flips greep by de keel:
(75) Dat Albaes aenval schutte, op zyn bebloede tanden,
Men ringeloor het niet met Synodaele banden.
Men nyp’ het in geen kou van Loeve- of Gravestein.
’t Wil ruimschoots weien; zulke kotten zyn te klein.
Zyn mont roept dat hy heeft voor ’t Vaderlant gevochten,
(80) En niet zyn tuin alleen voor Bogerman gevlochten,
Voor l Wael, of Vlaming, die ’s Lands ingeboren tergt:
Van wien hy, in zyn’ noot, is zacht geherrebergt.
Ondankbre vreemdeling, die om uw oproerstukken,
Korts naekt verbannen, tracht uw huisheer te verdrukken,
(85) En trappelt op het hert uw voester-vrouw, die elk
Gebakert heeft, en opgekoestert, met haer melk.
O bittre spruiten van dien alssembittren stamme,
m Die, naulyx ’t vier ontvloon, Serveet verwees ter vlamme,

h  Wy roepen hemel en aerde tot getuigen, over d’onbeschaem-
    de logens der oproerige Predikanten, die, om heerschap-
    pye tegens hunne wettige Overheden inspannen.


i  Op het papiere gelt hadt de leeuw in zyn klauwen een
    lans met een hoet, het teken der vryheit.


k  Toen tiraniseerde Koning Philips, nu Koning Broekhoven.

l  Vreemdelingen, Puriteinen, en Akervarkens, wroeten
    den Hollantsche tuin om.


m  ’t Moet vroeg krommen, dat een goe haek wil worden.*

[p. 14]
Hoe aerdge naer den struik, daerge uit gesproten zyt;
(90) Wanneerge galle braekt, en in de glazen smyt,
En spookt, als Duivels, langs de straeten op en neder.
n Schout Bont die grazelt vast, en blinkt in ’t gouden leder,
En, als een tiger, op d’ onnozelheit verwoet,
Parst wyn uit tranen, en laedt smeer by zweet en bloet
(95) Der schaemle burgren, die zoo mannelyk zich queten:
Die liever eene arm, op schiltwacht wilden eeten,
En met den anderen noch verdadigen hun zaek,
Als vallen in ’t gewelt des vyants, zoet op wraek.
Wat zynze vryer nu als Indiaensche slaven.
(100) Hen pikt geen Spaensche kraei, maer o* Gommers felle raeven,
Nu krassen om het aes van Hollands melkkoe,
Die boter karnt, en krygt de huit vol slagen toe,
Haer huit, haer gras, haer smeer, haer horens pacht betalen:
Noch deedze ’t willig, mogt haer ziel slegs adem halen,
(105) In d’algemeene lucht, vrypostig ongemoeit.
Maer och! zy zucht vergeefs: vergeefs is ’t, datze loeit.
Men slyt den tyt te hoof met Classicale grollen.
Men heeft het veel te drok, met Sisyfs steen te rollen.
Broekhoven vangt en spant, en graeft aen ’t Malie gât;
(110) Daer Amsterdam om lacht, die wel bestierde stad:
Wiens VRYHEIT gaet ten Rei op pypspel, trom en snaren:
Wiens Nieuwe tempel ryst met pylers op pylaren:
Dat lokt d’uitheemsche, die verbaest staen styf en sterk,
En breiden gunstig uit hun’ zegen over ’t werk.

n  Schout Bont zet zyne diefleiders in ’t goedt der vrome
    burgeren, die van den Predikanten, en het gepeupel, voor
    landverraders en Prince moorders, alleen uit haet en
    bitterheit, worden uitgekreten.

o  Onverdraegelyck is de tyranry der Gommaristen.

[p. 15]
p (115) Godt, Godt, zeidt d’Amstelheer, zal elks geweten peilen.
De VRYDOM ga zyn’ gang, en vlieg, met volle zeilen,
Den Ystroom uit en in: zo wordt ons vest gebout:
Zoo tast de Koopman tot den elleboog in ’t gout.
Geen Paep, geen stokebrand, mag hier den wervel draeyen;
(120) De tochtschuit leit gereedt, voor all’ die oproer krayen,
Als q Smout, en Kloppenburg: wien nu het harte breekt,
Zoo dik hy in den Briel voor zes paer ooren preekt:
Om dat hy trouweloos zyn rotgans Paus wou hullen,
En botsen d’Overheit met Geuzen aflaetbullen.

p  Christelyk besluit van den wyzen Raedt der vermaarde
    koopstadt Amstelredam.
q  Kloppenburg, Smout, en de vier Leidsche Schriftgeleer-
    den hebben gepoogt, onder schyn van Godsdienstigheidt,
    d’Amsterdamsche burgers meineedig te maken, om de
    wettige Overheit te schoppen, en het Gomariste Pausdom
    in te voeren: waerom men zich ook jammerlk behelpt,
    den belachtelykne titel van Theologische Faculteit. Her
    uit gek.

Gemunt in Vrystad, met oude Leidsche stempels.


Druk-Faut in ’t Papiere Gelt.
            aldus te beteren.

    Het kant-schrift, by de h gestelt,
    Van ’t oude Leids Papiere Gelt,
    Is by dien geen, die ’t heeft gezet,
    Verzuimt: want hy niet heeft gelet,
    (5) Door al te groote vaerdigheit,
    Op ’t speelwoort, Dichters aerdigheid.
    Doe Koning Flips, dat ’s recht gezeid.
    Nu Koning, Fy, dat ’s slegt bescheid.
[p. 16]
    ’t Moet Keutel zyn. Want ’s Koningsbeelt
    (10) Veel meer als drek van hem verscheelt.
    Broekhoven is zyn naem, niet waer,
    En in den Broek, wat Hof is daer
    Toch anders als het Keutels gat,
    Dar mee hy op de* sleutels zat
    (15) Van ’t vrome Leiden, van dien tyt
    Dat hy ’s Lants Vader, door de nyt*
    Heeft helpen doemen, dat om reen*
    Zyn maets, en hem, bekent alleen.

                                                S.K.


Uitroep des verloren

    VRYHEITS,

        TOT

        LEIDEN.

    Leidsche Roeper met uw bekken,
    Wilt haest door de stad eens trekken,
        Roept en klinkt doch over al
        Voor een yder groot en smal,

    (5) Roept; hoort, Luiden Vry geboren,
    Vry gevochten, vry verkoren,
        Brengt te voorschyn, brent ter hant,
        ’t Waertste goet van ’t Vaderlant.
    Laet de gulde vryheid blinken,

    (10) En zo luit als ’t Bekken klinken,
[p. 17]
        Laet aen ’t kostelykst Lant juweel
        Ider hebben part en deel.
    ’k Zal u heerlyk beloonen,
    En myn dankbaerheit betoonen;

        (15) Maekt maer dat ’er nu ter tyt
        Niemant om de Vryheit kryt;
    Wilze naerstelyk opzoeken,
    Achter d’Akademie Boeken,
        Achter Preekstoel, achter bank,

        (20) Of daer zy is tegen dank:
    Vatse, Roeper, by de lurven,
    (Immers isse niet gesturven?)
        Vat en brengeze rechtevoort
        Aen de Burgers, daerze hoort:

    (25) Aen de Burgers, die besloten
    Goet en bloet voor ’t Vry vergoten:
        Die getravajleert met Pest,
        En met honger hielden ’t nest:

    De den val des Spanjaerts zochten;
    (30) En de zaek daer toe ook brochten,
        Dat zy wonderlyk onzet
        Leefden na haer eigen wet.
    Waer toe dees hartnekkigheden?
    Waer toe ’t Spaens pardon vertreden?

        (35) Waerom hiet aen d’hand gegaen
        Na
a Jan Janses zoet vermaen?
    Wat beduiden al ’t beschermen?
    Waerom zo langduurig kermen?


a  Johan van Olden Barnevelt.
    In dit gedicht, ’t geen naer alle waerschynlykheid niet
van Vondels maeksel is, schoon men het al en een oud
drukje vindt, met den tytel, Uitroep der verlore vryheit,

[p. 18]
        Waerom tweemael in den noot,
        (40) Als ’er nu noch naekt de doot?
    Tweemael zag men haer omringen,
    Tweemael in de Wapen springen;


wordt door Jan Jansz geenzins Barnevelt verstaan:
want die raedde niet tot het aenneemen van het
Spaensch Pardon, tot onderdrukking der vryheid, waer
voor hy het leven opgezet heeft. Deze Jan Janse,
is dan zekere Jan Janse Baersdorp, met den by-
naem van Halstein. Hy was Burgermeester te Leiden,
in de jaren 1573 en 1574. nevens Pieter Adr. vander
Werf, Cornelis van Noorden, en Kornelis Klaesz. Brou-
wer. Hy zette met zynen amtgenoot van Noorden de
quaedmeenenden in den Raedt, gedurende het twee-
de beleg van Leiden, om de stadt aen de Spaenschen
over te geven, en het aengeboden Pardon aen te
nemen. Douza de Vader spreekt eens en andermael
van hem en zyne twee quaedtgezinde amtgenoten
Korn. Klaesz. Brouwer, dien hy Clusius, en van Noorden,
dien hy Circius (eigentlyk de Noordtwestenwindt,)
noemt in zyne Carmina Leidensia, en onder anderen;
Lib. II Od. 2.

                            Tribunos

        Quos Patrum accitos frequenti
    Concilio Bonus illi Circii tui,
    Collega, dictus Dimidium tui,
    O Leida, Jano progenitas Patre
        Et ipse Janus
    Septentrionali repentes,
        Usque rocalfaciebat aura.

De zin is dat Jan Jansz. Halstein, de Wyk of Bouw-
meesters door zynen ambtgenoot Corn. van Noorden

[p. 19]
        ’t Lyf en alles is versmaed,
        Waerom? om Jan Janses haet

    (45) Op ons vryen hals te laden?
    Om al ’t grouwelyk versmaden,
        Om den laster hoon, en spot,
        Met vervolging tot in ’t kot?
    Neen, ’t is en niet reden matig

    (50) Dat men alzo Wangelatig

    reeds aengestookt, op ’t Raedthuis noch meer tot
    oproerigheid aenhitste:
    Wederom zegt hy van Jan van Houten, Secretaris der
Stadt:

                Calcasti anilem sub pedibus metum.
                    Janique conatus, gravesque
                    Circi inimicitias & iras.

    Deze Jan Janse was Burgermeester, welke toen 15.
    burgers gewapent ten Raedhuize instooven, en uit
    den naem van 300 hunner medeburgeren zeiden,
    datze voedzel wilden hebben, of middel om het te
    verkrygen, met hooge woorden betuigden: Geen
    schuld aen het vergaen der menschen te willen dragen.
Douza wederom.

            Magna illa totum quassarat opidum
            Metu suorum Patrium & Hostium,
                Confisa desensore Jano,
                Culluvies tunicata vulgi.

    Hy was echter in billyk vermoeden van noch 6 of
    7 zwynen ten zynen huize verborgen te hebben, vol-
    gens het verhael van Dirk Volkertsz. Koornhart. Ju-
    stificatie van de Magistraet van Leiden, uitgegeven*
    1579.

[p. 20]
        Worden over stuur gezet,
        En in Vrydom: Ryk belet.
    Zal ons eigen volk ons plagen
    En de vryheit dus verjagen,

        (55) Dus verplett’ren, dus vertreên,
        Anders niet of ’t Spanjaerds deên?
    Roeper, let wel op de gangen,
    Of de Vryheit is te vangen,
        Roeper, let oft heel gewis

        (60) Binnen ’t Slot te houden is?
    ’k Hoor (my dunkt) haer zelve spreken:
    En ’t verdrukte hoofd op steken:
        Zal een vrygevochten Maegt
        Dus ellendig zyn geplaegt?

    (65) ’t Roomsche Ryk plagt my te vieren
    En ontzag de Batavieren,
        En daer toe de vrye Vries
        Meer en meer in vryhet wies.
    Och hoe heeft myn volk gestreden,

    (70) Och wat heeft het niet geleden
        Om t’ontgaen des naem van slaef,
        By verdrukking van den
c Graef:
    Noch ontbreekt het niet aen handen,
    Om te weren alle schanden,

        (75) Al ’t geweld en overlast,
        Dat een Batavier niet past,
    Heb ik ’t Spaensche jok verbroken,
    En
d Toleedsche zwaert ontdoken,
        Moet ik ’t diergekochte pand

        (80) Nu noch zwerven achter ’t Landt?
    Leiden, is uw munt geslagen,
    Om een nieuw vreemd jok te dragen?


c  Philips de II. Koning van Spanjen.
d  Duc d’Alba Hertog van Toledo.

[p. 21]
        ’k Meen het om de Vryheit was,
        Dat men op uw penning
e las,
    (85) Niet om iemand te verdrukken,
    In ’t gewis of zulke stukken:
        Want neemt gy de Bruid alleen,
        ’t Is met anderen gemeen.
    Al die schot en lot betalen,

    (90) Mogen deze Bruid in halen,
        Luiter, Menno, Remonstrant
        Burgers van het Vaderlant.
    Alle die het met Oranjen
    Houden, tegen ’t Huis van Spanjen,

        (95) Hebben zy een vrye Zee,
        Waerom ook het land niet meê?
    Aen een Schip zoo ziet men reden
    ’t Hooft en al de trouwe leden:
        d’Equipagie gaet ons aen,

        (100) Laet ons meed’ ter Schepe gaen.
    Roeper, helpt ons aen ’t verloren,
    Om een dikken Duit t’oirboren,
        t’Waer gy met papieren gelt
        Woud’ te vreden zyn gestelt?



e  Libertatis Ergo.
f  Mare Liberum.

                        LIBERTATIS ERGO.



[p. 22]

a DECRETUM HORRIBILE.

        GRUWEL

DER VERWOESTINGE.*

Godt rukt b d’onnozelheit van moeders borsten af,
En smaktze in ’t eeuwig vier,
ô poel! ô open graf!
Waer berg ik my van stank? durf dit gedroght zyn pooten
Noch branden aen Serveet, en hem ten afgront stoten,
(5) Als een Godtslasteraer: nadien dit schendig boek
In ’s hemels aenschyn spuwt dien gruwelyken vloek?
Waer ben ik? onder ’t licht der Godtgeleerde lampen?
Of onder Lucifer, in ’t zwarte ryk der dampen?
Is dit het nootlot van ’t verkoren c wierookvat?
(10) Is dit de ziekentroost, en Kristelyke schat?
En was die lastermuil dus op d Michiel gebeten?
Of was het om, met eer, zyn Spaensche goude keten,

a  Calvyn, in het derde boek, 23. hoofdstuk, en 7. afdeelinge
    zyner onderwyzinge, zeidt: Ik beken wel, dat het een
    Gruwelyk besluit is.
b  De zelve in zyn antwoort, op de 13 en 14 lasteringe des
    Fielts (hy meent Castalio) zeidt: braek nu uw galvergift
    tegen Godt, om dat hy onnozele kinderen van moeders
    borsten afrukt, en smaktze in het eeuwige vier.
c  Paulus.
d  Michiel Serveet, van geboorte een Spanjaerd, van Tar-
    ragona uit Catalonie, en van professie een Geneesmeester,
    deze man van voornemen zynde door Geneve te reizen:
    wierdt aenstonts op zyn komste aldaer, door J. Calvyns
    beschuldiging van Ketteryen in de gevangenis geworpen,

[p. 23]
Die klinkklaer zich, door zoo veel rode schakels, vout,
f Te stryken? zou men dan, om pistolettegoudt,
(15) Of heldren zonneglans van Fransche lelikronen, *
Geen Vaderlandt verraên, en zeven Vorsten tronen?

    en op den 27 Octob. 1553. ter zelver plaetse levendig ver-
    brant; en om den man pyn genoeg aen te doen, heeft men
    groen hout genomen, ’t welk hem eer hy den geest gaf wel
    drie uren lang in ’t vuur deet omlopen, roepende, ô
    Godt behout myne ziele! ô Jesu, gy Zone des eeuwigen
    Godts, ontfermt u over my! dit voorval deet een geleert
    Heer zeggen, dat de Antichrist niet alleen aen den Ty-
    ber, maer ook aan de Geneefse zee verschene was. Zie
    Gotfried Arnolds Kerk- en Ketter Historie, 2 deel pag.
    749. het 23. hooftstuk.
f  Dit slaet op François van Aerssen Heer van Sommelsdijk,
    zie de aentekeninge op de Medaelje.
*  In het geschreven Memoriael van Dr. Cornelis Weesp,
    Raed, Burgemeester en Gecommitteerde Raed, we-
    gens de stad Leyden, vind men dit volgende:
Alsoo in Mei 1617, zeker geschrift by den gewezen Am-
    bassadeur Aerssen in de Vergadering van de Heeren
    Staten Generael is overgelevert, dienende tot weder-
    legging van zeker boekje, genaemd Ontdekking van
    den Spaenschen Raed, waer van de Heer van der Myle
    vermeind wierd d’auteur te zyn, voor zo veel hy Aers-
    sen daar in geraekt wierdt, zo heeft de Hr. Advocaet
    in de Vergadering van de Heeren Staten van Hol-
    landt in substantie deze woorden gebruikt.
Ik heb dezen Aerssen tot het Ambassadeurschap helpen
    promoveeren, alzo ik bespeurde, dat hij gaeu was, en
    heeft ook zeer goede diensten gedaen; maer in ’t jaer
    1606. heeft hy in presentie van my, en zo ik goede
    memorie heb, mede bij de Heeren van der Aa, en
    Joachimi geproponeert om dezen landen aen de Ma-
    jesteit van Vrankryk op te dragen op zekere conditien:
[Zie verder onder p. 24.]

[p. 24]
Maer dit verklaert geen text, noch mikt op ’t rechte doel.
Myn yver dwaelt van ’t spoor: hy slacht den predikstoel.
    Quakzalvers venten dit vergift noch voor driakel.
(20) Dees kinderduivel was, een eeu lang, ’s volks Orakel.
’k Getroostme licht, zoo mans noch derwaert bevaert gaen,
Maer dat m’er vrouwen vindt, en kan ik niet verstaen;
Voornamelyk die, met een hartelyk genoegen,
Gezwangert, onder ’t hart, oit ziel en leven droegen,
(25) En levend tuigen, met hoe hartelyk een zucht
Het moederlyk gemoet omhelst zyn lieve vrucht.
Hier uit heeft Salomon het vonnis vlak gestreken,
En noch kon hongersnoot dat stalen hartslot breken.
De buik en luistert naer geen kinderlyk gekarm.
(30) De honger holt en raest, en vult den blinden darm.
Men noem’ dan dit een’ moort van ongezonde zinnen.
g En schoon een moeder staekt haer zuigeling te minnen,*
Des Scheppers liefde, die ’t onschuldig schepsel kust,
En koestert en omarmt, wort nimmermeer geblust.
(35) Dat staet, gelyk een rots, die stormen kan verduuren.
Dit slot beschermt ’t Geloof, met diamante muuren.
Hier ziddert niemant, voor de blixem van Kalvyn,
Die, door het misbruik krachteloos geworden zyn,
Waerom hy mutserts dient te prachten van de Goden,

    als dat men de Roomsche Religie in het land zoude
    toelaten; en in ’t jaer 1607. daer aen heeft hy noch
    breder de zaek gededuceert, welke propositie of zy
    eerst van den Koning is voortgekomen, dan of Aerssen
    zelve die den Koning hadt ingegeven, kan ik niet wel
    zeggen; doch zoo heb ik een advys van een Grooten
    uit Vrankryk geschreeven; Aujourduy est cecy au Roi
    remonstré; en die overgrote rykdom van Aerssen is my
    zeer suspect.
g  Jes. 49: 15. Kan ook een vrouw hares zuigeling vergeten,
    dat zy haer niet en ontferme over den zone hares buiks;
    of schoon deze vergaten, zo en zal ik doch uwer niet
    vergeten.

[p. 25]
(40) Op dat in eere blyf de klapmuts der Synoden:
Want Loevestein dat slacht de Rotterdamsche kerk,
Die ledig loopt van zelf. Het volk en maekt geen werk
Van deez’ verdoemelyke moortpredestinaci:
Al zit zy opgepronkt met Trentens doelestaci:
(45) Al wort de bybel hierom op een nieu vertaelt:
Elk wallegt van dien draf: die wyn is lang verschaelt,
Hy smaekt op niemants tong, die lekker is op ’t proeven,
En dient slechts om het kranke kraembedt te bedroeven;
Als ’t afgepynde brein zich ernstig innebeelt:
(50) h Wat baetme, dat ik heb een tweling vrucht geteelt,
En datze beide rein door ’t doopzel zyn gewassen
In Christus dierbaar bloet, die kostelyke plassen?
Men twyffelt wie van tween in ’t ende wort verdoemt.
Men troost ons met een leer die gruwelen verbloemt
(55) En teedre harssens maekt door ’t mymeren verwerder.
Och schaepkens! wie van u zal dolen, zonder harder,
In duistere woestyn, daer kruit noch lover wast?
Daer ’t grimmig ongediert des diepen afgronts bast,
En huilt, en brult, en loeit; om zoje quaemt te stikken
(60) Aen ’t eerste zog, u voort, als wiltbraet, op te slikken:
Wie van u beide zal een brok zyn van de hel?
Schept Godt, als Nero, dan in dit moordadig spel
Des helschen schouburgs vreugt, om zyn verdoemde slaven
In ’t ingewant van beer en tiger te begraven?
(65) Is Godt een stokebrant, tot glori van zyn hof?
En lust hem Troje weêr in puin en glimmend stof
Te storten, met haer pracht van tempels en gewelven:
En zoo veel weeskens diep in assche te bedelven?
Is Godt de i krokodil, die ’t versch geboren kindt,
(70) Aen d’oevers van den Nyl, voor lekkerny verslindt?

h  Klachte van een Christelyke kraemvrouw, die, twelingen
    gebaert hebbende, bekommert is, voor hare vruchten,
    over de kinder duyvelsche predestinaci lere.
i  Pharao. Hier wort gevraegt of Godt als Pharao vermaek
    schept in ’t verslinden der kinderen.

[p. 26]
Daer Moses nauwelyks in ’t kistje wort behouwen,
En dryft door ’t moortgeschrei der Isralytse vrouwen,
Door lyken zonder tal? is Godt een k huichelaer,
Die d’Ooster leistar vleit, met kerkelyk gebaer,
(75) En verft het moorttooneel der Betlehemsche straten,
En ziet de worsteling van vrouwen en soldaten,
Een deerlyk schouspel, noch met lachende ogen aen,
En pynicht Rachels geest, by duister, op te staen,
Om van krankzinnigheit, te spoken en te rabbelen,
(80) Het hair te scheuren, en den boezem op te krabbelen?
Is Godt een Moloch, van barmhartigheit vervreemt,
Die ’t offerpopken in zyn gloeiende armen neemt,
En laeft het, aen de speen, met oli, vier en vonken?
Maer dat ’s genadelyk een slaepdrank ingedronken.
(85) Zoo rust het ongewiegt, ontslagen van veel schriks.
Ik raeskal. plonderpaep, ga doop myn lam in Stijx,
In Kalchas hellevont: het zal Verworpling heten.
De Razeryen staen met fakkelen, als peeten.
Zoo wort het Plutoos kerk geheiligt, als een lidt.
(90) Wie rooft myn arrem schaep? wie braet myn hart aen ’t spit?
Wie droopt myn vleesch met bloet? wat baetme ’s Heeren zuivel,
Indien myn wichtje wort een spyze van den Duivel?
Of zal het eeuwig braên? en is het nimmer gaêr?
Of is ’t een vledermuis, op ’t ongewyde autaer?
(95) Myn ogen zyn vol rooks: myn neus vol zwavelreuken.
Is dit een kraemkoets, of een Belzebulsche keuken?
Wat galgetroosters staen daer achter de gordyn?
Of zyn ’t gewetens beuls? nu ben ik zonder pyn.
    Hoe dunkt u? is ’t geen tyt dat elk die kranke redde?
(100) Op bakermoeder: dryf die dokters weg voor ’t bedde,
Met bedstok, toffels, of met graeuwen: ’t is alleens.*
’t Geloof heeft nimmermeer met wanhoop iet gemeens.
Gy, kindervlegels, is dit zuiver reformeeren?
Of waerheits dorschvloer dicht met logenkaf stofferen,

k  Herodes.

[p. 27]
(105) Heeft Nassou aen dees’ leer geoffert ’s lands trofeen?
Is dit de zon, die klaer in modderpoelen scheen?
En rust hy zalig, die het hooft bergt in dees kappen?
Is dit uw galgleer met predestinacitrappen?
En wort l Goulart, die voor ’t onmondig wiegsken pleit,
(110) Van ’t Walenhek geschopt, en ’t vrye lant ontzeit?
Nu zal Gommaer den stoel aen spaenders stukken kloppen,
En, met zyn spreuken dees godloze breuken stoppen.
Men bulkt: de Poëzy die bid den Duivel aen,
Den baerelyken Droes. De werelt moet vergaen.*
(115) Dat ’s recht. Gommaer, dat ’s recht: verbrant die boze prye:
Zy stinkt tot in den baert van uw Theologye,
Die ’t aenschyn Gods begruist met zo veel schoorsteen roets;
Het welk de Moor blanket, als oirsprong alles goets:
Want hy, geknielt, slegts beeft voor dreigende Pagoden.
(120) Hoe nodig waer hem ’t licht van Bogermans Synoden,
En ’t Evangeliboek der Genevoische rots,
Verheerlykt door den strael der klare kennis Godts,
Wiens glans zelf m Michael ter aerde sloeg, met blintheit,
Door ’t vier, dat n Guize smolt, tot heil der bloetgezintheit,
    (125) Myn kraemziel, zyt getroost, gy hebt op uwe zy’
Jehova, die uw zaet al meer bemint als gy.
Hy heeft zyn harte bloet voor uwe vrucht vergoten,
En teekentze in het boek der zaelge bontgenoten.

l  S. Goulart, Predikant der Walsche Kerke t’Amsterdam,
    wert in den jare 1615. in zyn dienst geschorst, om dat hy
    tegens de verwerpinge der kleene kinderen hadde ge-
    predikt.
    Zie Brants Historie der Reformatie 2 deel p. 261 en
Uitenbogaert Historie p. 627. 629. H. de Groots ver-
antwoordinge in ’t 6. Cap. p. 74.
m  Michiel Serveet.
n  François van Lorraine, Hertog van Guise door Jan
    Poltrot doorschoten.

[p. 28]
De hemel is haer erf: hy loktze met zyn stem.
(130) Hy zameltze in den schoot van ’t nieuw Jerusalem.
Veel lieflyker als een klokhen met haer wieken
Beschaduwt en beschermt het ongepluimde kieken.
De waerheit is oprecht: zy heeft geen plondergryns
Zy toont u ’t Paradys, en d’eer des Cherubyns:
(135) Dat zyn de zieltjes, daer uw ziel om was verlegen,
Die zich, als Duiven op haer witte schachtjes wegen,
Veel witter als de melk, die uit uw tepel springt.
Zy weiden in het gout en hemelschblaeu. Hoe blinkt
Hun kuif en zachte pruik, van ingevlochte steenen,
(140) Van d’ongenaekbre zon der eeuwigheit beschenen!
Dit hangwiekt, en dat zwaeit den triomfanten palm.
Een ander streelt de snaer, en wekt yvoren galm.
Een ander blaest de fluit. Een ander goude noten
Uit roozebladen leest. Een ander onverdroten
(145) Eet Mann’, Een ander lept der Englen lekkerny.
Een ander lacht om Bezaes kinderkettery.


                    BEDE

        Aen de oppervyanden

Van de voorstanders der vryheit tot

                    LEIDEN.

Seneca. Qui sceptra duro saevus imperio* regit
              Timet timentes. Metus in auctorem redit.


Gewetensbeulen, die, vermomt in rechters rokken,
d’Eenvoude Godsdienst plaegt met moortgeweer en stokken:
    En tegens eed en eer uw gryze Keuren scheurt,
    Daer ’t Burgerheil om schreit, en ’t Vaderlant om treurt.
(5) Hou op van zieledwang, by glimp van a staets decreten:
Daer zyn geen zegels aen, de letters zyn versleten.

a  De Plakkaten tegens de Remonstranten, toen in ver-
    scheide steden in onbruik geraekt.


[p. 29]
    Doorleest uw hantvestboek (of hout het b Baersdorp vast?)
    En ziet, of ’t drukken ook den Burgervad’ren past.
Ai, staek uw wreet besluit, spoelt af uw bloed’ge handen,
(10) Hoe! zullen Vaders hier haer eigen Stad verbranden?
    En plett’ren met den voet dat kostelyke pandt
    Het Oorlogs aspunt, en den schat van Nederlandt?
Bedaert, bedaert u, ’k bidt; en laet die gruw’len varen,
c Paep Hendriks tonge zal uw’ kussens wel bewaren.
    (15) Vergunt uw’ Medechrist vry oeff’ning van ’t Geloof:
    En schenkt het burgerbloet den Krygslien niet te roof,
Gods zuiv’re vinger trekt de schubben van uw’ ogen.
Ziet daer het schynrecht, nu ’t de gryns is afgetogen,
    Betast ’t gedrocht ter deeg: ’t is zielentiranny,
    (20) Gesmeet op ’t ambeelt van de Kerklyke heerschappy;
De minste tekens doen dees vuile prye stinken,
Dat’s yder ruikt, ei! zie die purp’re tabbaerds blinken,
    De doemklok wort verstomt, ’s gerechts roe breekt in tween,
    En ’t Christdom roept al om: de bloetraet valt daer heen.

b  De Raedsheer Baersdorp.
c  Henrikus Fabritius eertyts Monnik, toen Predikant te
    Leyden, een bitter vyant der Remonstranten.



    * ROSKAM.

        Aen den

HEER P.C. HOOFT,

Drost van Muiden,

Hoe komt, doorluchte Drost, dat elk van Godtsdienst roemt,
En onrecht en gewelt met dezen naem verbloemt,

*  Ziet het getuigenis van den Hr. P.C. Hoofdt van den

[p. 30]
Als waer die zaek in schyn en tongeklank gelegen?
Of zou ’t geen Godsdienst zyn, rechtvaerdigheit te plegen,
(5) Maer slinks en rechts te staen naer allerhande goet?
Godt voeren in den mondt, de valschheit in ’t gemoet?
De waerheit greep wel eer die menschen by de slippen
En sprak: uw hart is verr’: gy naektme met de lippe,
De waerheit eischt het hart, en niet zo zeer ’t gebaer.
(10) Dit laetste zonder ’t eerst, dat maekt een huichelaer,
Die by een sierlyk graf zeer aerdig wort geleken,
Vol rottings binnen, en van buiten schoon bestreken.
    Zo was uw vader niet, die burgervader, neen:
Van binnen was hy juist, gelyk hy buiten scheen.
(15) ’k Geloof, men had geen gal in dezen man gevonden,
Indien, na dat de dood zyn leven had verslonden,
Zyn lyk waer opgesneen. Hoe was hy zoo gelyk
Dien burgermeestren, die wel eertyts ’t Roomsche ryk
Door hun oprechtigheit opbouden van der aerde
(20) In top, toen d’akkerbouw in achting was en waerde;
Toen deege deeglykheit niet speelde, raep en schraep,
En ’s vyants gout min golt dan een gebrade raep,
Hoe heeft hem Amsteldam ervaren wys en simpel,
Een hooft vol kreucken, een geweten zonder rimpel.*
(25) O beste Bestevaêr! wat waert gy Hollant nut,
Een styl des Raets, toen ’t lyf van ’t stoksken wert gestut,
a Op dat ik ga voorby ons Katilinaes tyen:
Toen ’t vaderlant in last, door twist der burgeryen,
Gy ’t leven waert getroost te heiligen den staet
(30) b En toen uw hooft gedoemt, door ’t hooft van eigenbaet,

    Roskam en Harpoen in zynen 18. en 19. brief aen zy-
    nen broeder Justus Baak.
a  De tyd van de Leicesterse factie en burgertwist.
b  De Dichter wil zeggen dat de Heer Cornelis Pietersz. Hooft
    des Drossaerts vader, dien hy hier aenspreekt, door Leicester,
    het hooft der Eigenbaet, was gedoemt. Ziet P.C. Hoofts
    Histor. Pag. 1200. en 1201. daer hy verhaelt dat aen
[Zie verder onder p. 31.]

[p. 31]
Gy geen gedachten had van wyken of van wanken.
De wees en weduwen, de ballingen u danken;
Hoe welge noit om dank hebt zonder onderscheit,
Bescheenen met den glans van uw goetaerdigheit,
(35) Ondankbre, en dankbre, dienge kont ten oorbaer strekken.
O spiegel van de deugt! ô voorbeelt zonder vlekken!
Noit zooptge ’t bloet en merg der schamele gemeent.
Noch stopte d’oren voor haer rammelend gebeent.
Wat lietge u zonen na, toen ’s levens licht wou neigen?
(40) Indien ’t gemeen u roept, besorgt het als uw eigen
Zo was uw uiterste aêm slegs ware klare deugt,
Daer gy, vermaerde stadt, uw kroon meed sieren meugt.
    Zo ’t landt uw vaders deugt zo wel had erven mogen
Als zyn gedachtenis, s’ had zwaerder ruim gewogen
(45) Dan duizend tonnen schats, en duizend, en noch bet,
En ’k zag de zwaerigheên van onzen staet gered.
Indien de Spanjaerd zag het lant van Hoofden blinken,
Hoe zou zyn fiere moet hem in de schoenen zinken:
Hoe zou hy vader Ney opwekken door gebeên,
(50) Om met zyn tong dees scheur te neien hecht aen een
Geen Duinkerk zou de zee met vloten overheeren:
Matroos die rovers ras zou aersling klimmen leren,
En ’t lage Waterlant doen kyken door een koort
Hem, die nu blindeling ons slingert over boort,
(55) En visschers vangt en spant, verft zeelui doods van vrezen;
Zoo datter een geschrei van weduwen en wezen
Ten hogen hemel ryst, uit dorpen en uit steên.
Wat ’s d’oorzaek? vraegt men, wat? de gierigheit alleen.
Die ’t algemeen verzuimt, en vordert slechts haer eigen:
(60) En sprak ik klaerder spraek, ik zorg zy zou me dreigen,
Met breuk en boeten, of te leveren aen den beul.

    Leicester 14 van de vroomste voorstanderen der vryheit en
    getrouwste aenkleveren van ’t huis Nassau, onder welke ook
    de naem zyns Vaders gestelt stont, op een lyst gelevert wa-
    ren, en dat hy ze een smadige doodt meende aen te doen.

[p. 32]
Want waerheit (dat ’s al oud) vindt nergens heil nog heul;
Dies acht men hem voor wys, die vinger op de mont leit,
O kon ik ook die kunst: maer wat op ’s herten gront leit,
(65) Dat weltme naer de keel: ik wort te styf geparst,
En ’t werkt als nieuwe wyn, die tot de spon* uitbarst.
Zo ’t onvolmaektheit is, ’t mag tot volmaektheit dyen
Van dees rampzalige en beroerelyke tyen,
Waer in elk grabbelt, tot zyns naestens achterdeel,
(70) Schryft* andren toe, en schuift op hen de schult van ’t scheel.
Waer Kato levend, die gestrenge Kato, trouwen,
Hoe donker zou hy, met een donker paer winkbrouwen
Begrimmen overzyds de feilen onzer eeu,
En ringeloren den geringeloorden leeu,
(75) Die zich zo schendig nu van rekels laet verbaffen!
Hoe zou hy graeuwen! flux en past dit af te schaffen.
Dat weder ingezet. Hier stuurman, waer het roer,
En let op ’t out kompas. Voort voort met dezen loer,
Die noit te water ging; hy zal ons ’t spel verbrodden.
(80) En gy, hou oog in ’t zeil. Waer heen met deze vodden,
Gy lompe plompe dief, die ’t scheepvolk strekt tot last?
Thans gryp ik u by ’t oor, en spyker ’t aan den mast.
Waer Kato levent, wis, daer zou geen hair aan feilen,
Of ’t ging als ’t plach te gaen. Wat zou men lands bezeilen;
(85) Daer nu de norsse nyd ons slapend zeilt voorby,
De loef afsteekt, terwyl we leggen in de ly,
In g’vaer van schipbreuk, schier aen laeger wal vervallen
Het roer den meester mist, en daerom is ’t van ’t mallen:
En wilme op ’t dreigement niet letten van den noot,
(90) Zo berg aen ’t naeste land uw leven in den boot.
Doch ’k hoop een beter, van die gaerne ’t beste zagen;
Een zucht tot ’t vaderlant in vromen boezem dragen.
De zulke vindt men noch als parelen aen strant,
De schaersheit maektze dier. Indien maer ’t onverstant
(95) Zo weinige als ’er zyn erkende in hunne waerdye,
En wyzer heeren liet begaen met heerschappye,
[p. 33]
Men vond’er noch genoeg, die niet zo byster staen
Na heerschen, dan ze met ’s lands welstant zyn begaen,
En wenschen tyt en zorg en moeite hier in te schieten,
(100) En niet een penning voor hun diensten te genieten:
Dat zyn niet zulke, daer ik eerst van heb gezeit,
Wiens Godsdienst op de tong en op de lippen leit,
Maer in een vroom gemoet, waer uit die deugden groeien,
Die Hollands welvaert eer zo heerlyk deden bloeien,
(105) In spyt des dwingelants. Wel wilm’er noch niet aen?
Of rym ik, dat een boer dit Duitsch niet kan verstaen?
Neen zeker, ’t is dat niet, ’t Zyn kostelyke tyen
Het paert vreet nacht en dag. In een karos te ryen
Een Juffer met haer’ sleep: De kinders worden groot:
(110) Zy worden op banket en bruyloften genoot.
Een nieuwe snof komt op, met elke nieuwe maene.
De sluyers waeien weits, gelyk een kermisvane;
En eischt men meer bescheits, men vraeg het Huygenszoon
In ’t kostelyke mal: die weet van top tot toon
(115) De pracht en zotte prael tot op een hair t’ontleden.
Hier schort het. Overdaet stopt d’oren voor de reden,
En kromt des vromen recht, deelt ampten uit om loon,
En stiert den vyant ’t geen op halsstraf is verboôn,
Luikt ’t oog voor sluikerye, en onderkruypt de pachten,
(120) Besteelt het landt aen ware, aen scheepstuig, en aen vrachten,
Neemt giften voor oktroy, of maekt den geltzak t’zoek:
En eischt men rekening, men mist den zak en ’t boek:
Hoewel het menschlyk is, dat zulke zaken beuren:
’t Heeft dikmael ook zyn reên. Dik raekt ’er meê te veuren,
(125) Die verr’ ten agteren was. Kort om, dit ’s onze plaeg.
’t Is dryft den ezel voort: gemeenten-ezel draeg:
Het landt heeft meel gebrek? dus breng den zak ten molen.
Het dryven is ons ampt: het pak is u bevolen.
Vernoegt u dat* ge zyt een vrygevochten beest:
(130) Is ’t naer het lichaem niet, zo is het naer den geest.
[p. 34]
Tot ’s lichaems lasten heeft de hemel u beschoren.
Dit past u bet* dan ons. Gy zyt een slaef geboren.
Best doet gy ’t williglyk van zelven dan door dwang.
Dus raekt het slaefsche dier, al hygende, op den gang,
(135) En zweet, en zucht, en kucht. De beenen hem begeven,
Hy valt op beide knien, als badt hy: laet me leven;
En gigaegt heesch en schor. de dryvers stok is doof,
En tout des ezels huidt, en zwetst vast van ’t geloof.
Hoe kan een Kristen hart dees tiranny verkroppen!
(140) Ik raes van ongedult. En zyn ’er dan geen stroppen
Voor gelt te krygen, dat men ’t quaet niet af en schaft?
En dat landsdievery tot noch blyft ongestraft?
a Of is ’er niet een beul in ’t gansche landt te vinden?
Men vond’er eer wel drie. toen bittre beulsgezinden.
(145) En vraegt men wat ik zeg? dat zeg ik, en ’t is waer:
b Zyn twee noch niet genoeg, zo neem ’er twalef paer.*
Dus klaegt de galge, die lang ledig heeft staen pryken;*
Die lang geen kraeien ’t oog van groote dieven lyken*
Uitpikken zag, en fel van raven wert begraeut,
(150) Die heen en weêr om aes uitvlogen heel benaut.
    Of nu een snoo Harpy dit averechts wou duien,
Dat tegens d’Overheên ick ’t volleck op wil ruien,
Om tol en schot en lot te weigren aen den heer;
Zo lochen ik ’t* plat uit. Neen zeker, dat zy veer.
(155) Gehoorzaemheit, die past een oprecht ingezeten;
Den heer t’ontfangen weer rechtvaerdig uyt te meten:
Gelyk de Haegsche * Bie vereert is met dien lof,
Dat zy noit honig zoog uit andren lieden hof;
Maer naer haer eigen beemdt, op onbesproke bloemen,
(160) Om nektar vloog, wiens geur oprechte tongen roemen.

a  Ten tyde toen Oldenbrnevelt wierd onthooft, had men
    drie beulen by der handt.
b  De dichter steekt op de vier-en-twintig rechters des Avo-
    kaets.
*  Versta den Heer de Bie, die zyn ampt zonder smet van op-
    sprake, en met zeltzamen lof van getrouwigheit bediende.

[p. 35]
Waer yeder zoo van aert, wat zou men met ’er tyt
Het arm ezelken al lasten maeken quyt?
Hoe zou ’t aenwassend juk ontwassen met de jaren?
Wat wort ’er nu gespilt? wat zou men dan besparen?
(165) Men had, in tyt van noodt, een schatkist sonder tal.
Maer nu is ’t Muisevreugt: de kat zit in de val.
    ’k Heb, ô doorluchtig Hooft der Hollandsche poëten,
Een kneppel onder een’ hoop hoenderen gesmeten:
’k Heb weetens niemandt in ’t byzonder aengerant,
(170) Misschien wie ’k trof, tot nut van ons belegert lant:
’k Heb aen uw’ vaders krans al meê een bloem gevlochten,
En nog een ziel geroemt, wiens deugden elk verknochten.
Dit nam zyn oorsprong niet uit vleilusts ydelheên,
Der dichtren erfgebrek; maer uit een rype reên.
(175) Ick wenschte myn kopy niet scheelde van het leven.
Zoo zou als ’t aenschyn u de schilder heeft gegeven,
’s Mans deugdige ommetrek hier zweven in de ziel?
Die standt hiel ongebukt, toen ’t dor gebeente viel.

    MDCXXX.


        HARPOEN,

                Aen

JONKHEER LANDESLOT,

          Heer van Vryburg.

Ik heb, heer a Landeslot, doorreizend uw gebiet,
Daer menigmael vernacht, en veel van b Godefried,

a  Door Landeslot verstaet de dichter ’s lants overheen.
b  Onder den naem van Godefried, die goede vrede betekent,
    beschryft de dichter een volmaekt predikant, om onder dat
    voorbeelt den Leeraeren hunnen plicht voor te houden.

[p. 36]
Den preker van uw vlek, de boeren* hooren roemen,
,, Wiens lof zy met geen kunst behoefde te verbloemen.
(5) ,, Wie vondt in deeglykheit oit zyns gelyken meer?
,, Gode offerde hy zyn’ dienst, zyn trou aen zyn lantsheer,
,, En bragt dat woeste volk tot deugdige bekeering,
,, Door voorgang eer dan door zyn ongetoide leering.
,, Zyn woort was eveneens als een gezegent zaet.
(10) ,, Hy was der zielen zout. Noit moeid hy zich met staet
,, Of werelts heerschappy. Het licht blonk uit zyn leven.
,, Al wat de Bybel leert stont in zyn hart geschreven:
,, Ja zyn godtvruchtig hart was aller deugden kerk.*
,, Wat drempel hy betrat, daer bleef een heilig merk.
(15) ,, Zyn mont was troostelyk een aengevochten bedde.
,, Wat onlust rees’er, dien hy niet met wysheit redde?
,, Baldadigheit nam af, zo ras hy tradt op stoel,
,, Gerechtigheit die groeide, en pleiters werden koel.
,, De kroegen stonden leeg, geen mes werdt uitgetrokken,
(20) ,, d’Oprechtigheit des mans klonk luider als de klokken.
,, Hy was vernoegt in ’t kleen, gewilt by arm en ryk,
,, En stontze bei ten dienst: Zy golden hem gelyk.
,, Men zag hem zelden aen der ryke lieden disschen:
,, Wel mogt hy wit zien, maer vermyde d’argernissen.
(25) Zo lang zyn leven duurt hing ’s volleks hart aen Godt,
En ’t was gehoorzaem zynen vryheer Landeslot.
    Hoe wenschelyk zou ’t zyn voor landen en voor steden,
Indien men nu ’t geloof niet naer spitsvondigheden,
Die luttel stichten, ging waerdeeren al te bot,
(30) ,, (Verkeertheit is ’t van ’t minst te maken ’t hoogste lot)
Maer naer ’t beleven; daer zo veel is aen gelegen,
Dat niemant zonder dit kan erven Christus zegen.
,, Gewis had Godefried de waerheit zo gevat,
,, En hierom woekert hy met yver om dien schat.
(35) ’t Getal dat zogt hy min met bidden en met wenschen,
Als ’t pit en merreg van ter deugtgezinde menschen,
En drong op ’t weten niet zo vierig, als op ’t doen.
Dat was de rechte melk om heilgen op te voên.
[p. 37]
Waer zulke voesters zyn, daer bloeien d’onderzaten:
(40) a Daer heeft de grootste stadt geen wachthuis vol soldaten,
Om huisbraek, plondring, moort en stokebrandery
Te blusschen binnen muurs, of zielentyranny:
Daer wordt de Godsdienst niet gevordert met luid kryten,
En ’t arm eenvoudig volk in rotten te doen ryten:
(45) Daer waeken om een tong zo vele spiessen niet:
Maer ieder burger wacht op ’t geen zyn heer gebiedt,
En voor ’t gemeene best quyt zich een ieder Kristen:
Als in d’Apostel eeu, die lagen kent noch listen.
De Kerk is als een kooi vol lamren, als een korf
(50) Vol tortelduiven, daer d’onnozelheit om storf.
Maer zedert b Wolfaert sloeg zyn klaeu in d’oegst des Heeren,
Veraerden de gemoên in barelyke beeren:
Dat heugt heer Landeslot nog heden dezen dag.
Wat dag verliep ’er, dat hy niet zyn hartzeer zag?
(55) De lantlien maekten van hun heerschappen tyrannen,
,, En tegens ’t overhooft was ’t lighaem ingespannen,
De leden onderling te jammerlyk verdeelt,
En uitgewischt in ’t hart Godts heerlyk evenbeelt,
Dat Godefried met smart en arbeit daer in drukte.
(60) Elk riep: dat ’s uw: dat ’s myn: elk grabbelde en elk plukte:
Dies oude Karsten, die hierom zyn handen wrong,
Kreet: wat al boos vergif verspreit een paepetong!
En ’t was waerachtig waer. Wie kan de waerheit laeken?
,, Dat allerkleinste lidt beschikt wel groote zaken;
(65) ,, Gelyk de slimme slang in ’t heilig Paradys.
,, Wie ’t in den wind slaet, word het t’zyner schade wys:

a  Dit ziet op d’onlusten t’Amsterdam in den jaren 1628. en
    1629. toen de Regeerders, om de stadt tegen ’t oproerig
    muiten te verzekeren, soldaten innamen.
Zie de aantek. op ’t ontzet van Piet Hein. buit.
b  Gelyk by onder den naem van Godefried een’ goeden
    harder had afgemaalt, zo verbeelt hy onder de beschry-
    vinge van Wolfaert een’ ondeugende predikant.

[p. 38]
Dies loven wy met regt den wakkren heer van Schagen,
Die toomt den voerman, voor het hollen van den wagen,
En maekt hy ’t hem te grof, hy bezigt zelf de zweep,
(70) En graeuwt eens: bengel hou! flus krygje van de leep
Hy leert den leeraer uit een ceêl zyn schult bekennen,
Zo word hy handelbaer, en kan de paerden mennen
Op ’t Euangelisch spoor. Wat schiet den man te kort,
Die zoo demoedigh, en ten leste zalig wordt?
(75) Hy leert hem, na zyn staf is, springen, en niet verder:
Dus is de Schager heer zyn eigen prekers herder.
Regtschapen edelman, hoe edel is uw ziel!
Hoe luisterscharp uw oor, op ’t rollen van het wiel!
,, Al word men uitgeluit voor goddelozen schellem:
(80) a ,, Zo scholt Datheen wel eer den wyzen held prins Wilhem.
,, De lasterkunst valt ligt de botste kanze best.
Toen ’t weeldrig Vlaendren was bezeten van die pest,
Ontsteken door den stank van weinig’ boze pryen,
Verstorf de welvaert, en de staet geraekte aen ’t glyen,
(85) Tot dat de graflykheit zat deerelyk gestrant.
,, Dit strekt een heldre baek, gelyk een schip op ’t zant.
Dies laet, heer Landeslot, den breidel niet meer glippen:
Maer muilbandt Wolfaerts al te lasterlyke lippen.
,, Want zo hy u niet vreest, zo siddert gy voor hem.
(90) ,, Wanneer uw blixem suft, zo dondert zyne stem,
En wekt een onweer, eer het plompe zinnen merken,
Dat op het lant een zee gaet boven alle kerken.
En gy verlaten en vermeestert zit aen ’t roer.
b Dit wist de Stuurman, die met jonkheer Robbert voer,

a  Ziet E. van Reids Hist. pag. 28 en 31 P.C. Hooft pag.
    582 en 583. E. van Meteren pag. 155. en G. Brants
    Historie der Reformatie pag. 607.
b  Door den Stuurman verstaet de Dichter Heer J. van
    Oldenbarnevelt, en door Jonkheer Robbert, den Graef
    van Leicester, Robbert Dudley.

[p. 39]
(95) En met zyn mesteren toen waer over boordt gesprongen,
Had hy niet ree geweest voor putger en koks jongen.
,, Men berregt schip en goet, door oeffening van tucht:
Want d’ongebondenheit is wonder nau van lucht,
En scherp van snof en reuk, als sommig slag van dieren,
(100) En weet haar’ moedt hier na te strakken of te vieren.
Veel’ dingen zyn wel nut, maer al en is ’t niet fraei.
Een huis versiert is met een’ schoonen papegai,
    Maer snatert hy te veel, hy is gelyk een aexter,
En moeilyk voor ’t gezin, gelyk een vuile kaexter.
(105) ,, Een woord te zyner tyd geuit, in zuivre tael.
,, Een gulden appel is, in eenen zilvren schael.
,, De wyze weegtze als gout. Qua klap bederft goê zeden.
Dit treft voornaemlyk, die in ’t openbaer zal reden,
En rekent dat hy moet den rechter reekening doen
(110) Van elk ontuchtig woord. Nu braekt men ryp en groen,
Op wettige Overheen, ja zelfs op alle grooten,
Op nabuurkoningen, ’s landts trouwe bondgenooten,
,, Een lastering, zo dier den Kristen mont verboôn.
,, Hoe gortig ’t varken zy, men roept: al schoon, al schoon.
(115) ,, Al zuiver Kristendom, met heiligheit behangen:
,, En ’t hart een stinkpoel is, vol padden en vol slangen.
,, Men dringt zyn naesten van den oever, om een punt,
,, En elk zyn medekrist de zaligheit misgunt.
,, ’t Geschil word groot geschat, ’t is meenigmael een kleentje.
(120) ,, In ’t ydel bekkeneel daer rammelt steentje beentje,
,, En hierom sluit men voor een andren ’s hemels poort,
,, En die in eer wil staen moet trekken aen die koort.
,, De schemeringen zyn verlegen met de klaerheit.
,, Het minste stipken heet noodzakelyke* waerheit.
(125) ,, Geveinstheit speelt haer rol op ’t geestelyk tooneel.
,, Het weerlyk dooptmen met den naem van Gods krakkeel.
,, Wat kan de lamrenrok al huichelaers verschuilen!
,, Maar dat ’er wolven zyn, barst uit wanneer zy huilen,
En janken over kruis en misselyke pyn,
(130) Om dat tot ’s anderen rust zy wat geteugelt zyn,
[p. 40]
En volgens hunnen aert geen wreedheit kunnen plegen,
,, De naemen van party uit ’s levens boek te vegen
,, (Indien hun deeze magt van boven is vertrout)
,, Waer billyk hun genoeg. Nu maekt die waen hen stout,
(135) ,, Om zulk een balling van den aerdboôm noch te weeren.
Die ’t onvervalschte boek de voetbank noemt des Heeren.
,, Wie schreit niet die dit hoort, of lacht zig slap en moe?
a ’t Is zeker, roept ’er een, ’t behoort ons alles toe.
,, ’t Geloof is erfgenaem van weereltlyk en geestlyk,
(140) ,, En wie dit niet begrypt, leeft luttel min als beestelyk.
Ik ken de Pauzen wel, die Vrankryk deelen uit,
En schatten ’s Konings erf op predikanten buit:
Maer ’t is Rochel in ’t end vry bitter opgebroken.
,, Niet dat we met haer val de tanden willen stoken:
(145) ,, Maer toonen, hoe men door verblindheit steig’ren dar
,, In top, om best vermaert te zyn als Lucifar,
,, Die van des hemels trans tot in den afgront storte,
,, Toen Godt de dartelheit van zyne wieken korte.
Noch heeten ’t yveraers, en die ’t wel gade slaen,
(150) Zien vorstendommen door dien yver ondergaen,
Al hun betrouwen is een hollende gemeente,
Wiens oproer zit in ’t bloet, in ’t merreg van ’t gebeente.
Van haer was d’oirsprong, en van haer beducht men ’t end.
Ten zy een wys geval de zaek ten besten wendt:
(155) Ten zy dees barsse stof gemengt wert met iet smedigs,
Om die te vlyen tot wat dienstigs en wat vredigs.

MDCXXX.                                     O.M.P.

a  De dichter ziet met deze woorden op Petrus Molinaeus
    wel eer Predikant der Gereformeerden in Vrankryk, die
    in zyn boek genaemt Anatomia Arminianismi, dat is, ont-
    lediginge der Arminianen in ’t derde Capittel deze tael
    voert; die in Christus niet gelooft, is Gods zone niet,
    en derhalven kan hy geen erfgenaem, noch rechtveer-
    dit bezitter der aerdsche goederen zyn, hoe hy ook
    mogt uitmunten in burgerlyke deugden.
    Ziet verder P.C. Hoofts oordeel van den roskam en har-
    poen in zyne brieven pag. 45.



Continue



[p. 41]

    Op de Afbeeldinge van den Heer
JOHAN VAN OLDEN BARNEVELT.

Dit ’s Grootvaêr, van wiens deugt geen eeuwen zullen zwygen.
Hy deê zyn Rechters zelfs het hair te berge stygen,
Toen hy ter vierschaer quam al evenwel gemoet.
Zyn Vyant dronk de doot aen zyn onschuldig bloet.


            Op het stokje van

JOHAN VAN OLDEN BARNEVELT.

        Vader des Vaderlants.

[Dit gedicht is door Petrus Burmannus
Secundus
in het Latijn vertaald.]


Myn wensch behoede u onverrot,
    O stok en stut, die geen verrader,
    Maer ’s vrydoms stut en Hollands Vader
Gestut hebt, op dat wreed schavot:
(5) Toen hy voor ’t bloedig zwaert moest knielen,
    Veroordeelt als een Seneka,
    Door Neroos haet en ongena,
Tot droefenis der braefste zielen.
Gy zult noch jaren achtereen,
    (10) Den uitgang van dien Helt getuigen:
    En hoe gewelt het recht dorst buigen,
Tot smaet der onderdrukte Steên.
Hoe dikwils strekte ghy in ’t stappen
    Naer ’t hof der Staten stadig aen
    (15) Hem voor een derden voet in ’t gaen,
En klimmen op de hooge trappen;
Als hy belast van ouderdom,
    Papier en schriften overleende
    En onder ’t lastig landpak steende,
(20) Wie ging, zo krom gebukt, noit krom!
[p. 42]
Ghy ruste van uw trouwe plichten,
    Na ’t rusten van dien ouden Stok,
    Geknot door ’s Bloedraets bittren wrok;
Nu stut en styft gy noch myn dichten.


T’SAMENSPRAAK.

            PHOCION.

IK was de weêrga, die in oorlog en in vrede*
Myn goet, myn bloet, ten dienst van ’t Vaderland besteede,
Heb op my onverdient geladen al den haet,
Gelyk als gy nu doet, van ’t volk en van den Raet.
(5) Die my verdoemden, als verrader, en het leven
Benamen, belgt u niet dat u meê wort gegeven
Het zelfde loon, voor onbeloonelyke deucht?

    VADER DES VADERLANDS.

’t Is aller vromen tal, ô Phocion, een vreucht,
Te weten dat ik my heb eeuwig zo gequeten
(10) Dat myn benyders zelfs niet te bewyzen weten,
Dat na verradery of diergelyke lucht:
Al strooit de leugen by een yder dat gerucht.
Door nyt ben ik gedoot, in ’t einde van myn jaren,
Van hun dien ’t speet dat zy ’t geen ik was niet en waren.
(15) Dat ’s vroom; des eerloost my geen eerelooze doodt.

            SENEKA.

Hy doode u die gy had gekweekt in uwen schoot;
Des onzer zielen twee men qualyk onderscheiden
Zou kunnen, het en dee ’t verschil dat tussen beide
De Neroos is, en ’t waar ik twyfelde by my,
(20) Of gy mogt wezen ik, of ik mogt wezen gy,
Zo lyk zyn wy elkaer, in daden en in woorden:
Dan ’t onderscheit is dit, dat myne Nero moorden
De Moeder van zyn vleesch, uw Nero deê noch meer,
Want hy heeft u vermoordt, den Vader van zyn eer.



[p. 43]

Op de doot van KOENRAET VORSTIUS.

Nu rust hy, die versmaet in ballingschap most leven,
* En bonsde van ’t altaer den Afgodt van Geneven,
    Dien grouwel, die ’t vergift schenkt uit een gouden kroes,
    En Godes aengezicht afschildert als de droes;
(5) Als hy d’aflooting van zo meenig duizend stammen
Ter helle stuurt, en pynt met eindeloze vlammen,
    Na datze zyn tot quaet genootzaekt buiten schult,
    Op dat, quansuis, haer maet rechtvaerdig wort vervult.
Dit kon geleertheids roem niet hooren zonder straffen
(10) Als hy dien Cerberus driehoofdig hoorde blaffen;
    Dies smeed hy ketenen, op dat hy temmen mogt
    Den uitgelaten vloek van ’t lasterlyk gedrocht.
De helsche afgront woed, en staet geweldig tegen,
Braekt dampen uit zyn kolk, die hemelhoog gestegen,
    (15) Bezwalkt en dikt de lucht, op dat genadenryk
    Dees grootheit niet gemeen bestrale een yegelyk.
De Vorst, nu afgestreên, gedwongen te vertrekken,
Voor Broeder Esau vlugt, en kiest uitheemsche plekken,
    En volgt des waerheids spoor op ’t redelyke padt,
    (20) Geeft Godt zyn ziel, zyn lyf de Vrederyke stadt.


        Op een Moort Pasquil,

By een ander gedigt, en moetwillig op mynen naem
                        gedrukt.

Men durf op mynen naem uit haet in druk uitgeven,
Dat ik Mauritius beroven wil van ’t leven,
Ten dienst des Bataviers, om d’eere van een beelt.
’k Vergeef de schult den haet, die my dit heeft gespeelt.

*  De Dichter zinspeelt op zyn boekje genaemt dootsteek
    der Absolute Predestinatie.

Overleden den 9 van Wynmaendt 1622.


[p. 44]

Een Vlaems gebraey peerken jent,
Gezonden housen broeren tot een present.

    Ol is de meinsche, elatie,
    Gevollen in temtatie,
    Nochtans des Eeren gratie
    Staet open alle natie:
    (5) Die em vreest t’oller spatie,
    Ols Petrus sprak in zyn Predikatie,
    Die zegge ik met goede illatie
    Gomarus Predestinatie
    Es een snoode harguacie:
    (10) Se moekt erreur en desperatie:
    S’es een schrekelyke apostumatie,
    Die van doen eest een goe purgacie,
    Om te komen tot curatie,
    En te hontgaen de elsche inflamatie.
    (15) ’t Es gebleken in de Aaehsche Collacie
    Daer Broeder Festhuis, met ol zyn stacie,
    Uit vreeze van blamacie,
    Of schandelyke revocatie,
    Niet disputeren wilde van de reprobatie,
    (20) Om der Remonstranten replicatie,
    En welgegrondeerde censuracie;
    Maer gebruikte groote hopstinacie
    Tegens der Eeren declaracie
    Die begeerden informacie
    (25) Tot ’s Lands pacificacie.
    Synodus haprobatie,
    Door druk en proclamatie,
    Es maer ydele bravacie,
    Ge eel zonder fondatie;
    (30) Se iel aer reputacie
    Om aere deputacie
    Door Classicale legacie
[p. 45]
    En der Remonstrante citatie:
    Sy maekte interrogacie;
    (35) Als school examinatie;
    Met hantwoorts limitatie,
    Somtyts een sotte horacie
    Segens haer heige ombracie,
    Quansuis een refutatie.
    (40) Tot zuiverheids conformacie,
    Maer wilden niet ooren van disputacie
    Uppe der Remonstranten precentacie;
    Want zy zochten maer separatie,
    Eer der Romonstranten condemnatie,
    (45) Tot wredde exterpacie,
    Daer toe deet accusatie,
    Met looze attestatie,
    Die zelfs had judicatie
    Segens der Remonstranten protestacie,
    (50) Maer schouden konfontatie,
    Door foute van probatie,
    Dies seg ik noch zonder dissimulatie,
    Ol aer Canonisatie.
    Sonder goeje allegatie
    (55) Van Schriftuurs revelatie,
    Is een verkeerde imaginatie,
    Weerdig alle detestatie:
    Ol eeft sy dominatie,
    Door moort en plonderatie;
    (60) Met vrouwen schoffiratie,
    Out zy haer contumatie.
    Sy sal voelen desgracie,
    In des Eeren visitatie.

        Compeer ’t es nu ute,
        (65) Out dit secreet,
        Hof men slaet u hup de snute.


[p. 46]

MEDAEILLIE.

Voor de Gommaristen Kettermeester,
    en Inquisiteur te Dordrecht.

a Bytschaep in het geuze b Trenten,
    Moeit u met uw Sacramenten,
    Die geknaegt zyn van de c Muis,
    Grooten lantsdief, Hollants kruis.
    (5) Wilje wat van hangen kouten,
    Hangt de jonge en ouwe d Smouten
    Hangt haer aen u rechte leer,
    Datze rusten in den Heer.
    e Hangt een van u ledematen,
    (10) Die tot nadeel van de Staten,
    Voor den duivel heenen zeilt,
    En het lant aen Vrankryk veilt,
    Die veel schatten heeft verzwolgen,
    En staeg toeleit op vervolgen.
    (15) f Hang de Paep, die d’onderzaet,
    Eerloos van stadts eed ontslaet.

a  Zeker predikant te Dordrecht.
b  Dordrecht, daer een Synode was gehouden, die na ’t
    verstandt van den Dichter naer ’t Concilie van Trenten
    zweemde.
c  Hugo Muis van Holy.
d  Men zeide, daer ik geen zekerheit van heb, dat ’er een
    bastaert van A. Smout te Dordrecht was gehangen.
e  François van Aerssen, Heer van Sommeldyk, weleer ge-
    zant in Vrankryk, een wrek en gierig man, die zie zich
    tot alles met geschenken liet omkoopen, een bitter
    vyant van Barnevelt en de Remonstranten.
f  Zie de Aentekeningen op den boeren Catechismus.

[p. 47]
    Vraegje na de narrenstoelen,
    Zoekt die op de Dortsche doelen,
    Daer men van een Papeveest
    (20) g Maekt den wissen heil’gen geest
    Kan men beter kroegen vynen
    Als de stapel van de Wynen,
    In broer Gommers paradys,
    Om te leppen zonder cys?
    (25) Rynsche vocht in ’t lyf te slorpen
    Is verkiezen en verworpen.
    Gommer is ’t verkoren kint,
    Wy zyn negen dagen blint,
    Evenals de jonge honden.
    (30) Zyn ’t geen fraeje papevonden,
    Daer men dus om steent en zucht?
    ’k Stop myn neus voor deze lucht,
    h Die ons stont veel duizent gulden,
    Doen al Gommers priesters brulden,
    (35) Recht als Tigers in het wout:
    Doen men drek woeg tegen goudt;
    i Doen myn heer in ’t prekers net zat.
    ’k Nam geen paep voor een civetkat,
    Daer men noch wat hoofs van ruikt
    (40) t’ Elkens zy haer poort opluikt.
    Nu stinkt Gommer als een ander,
    Die ’t niet ruikt die is niet schrander.
    ’k Hoor nu, dat de Dortsche maegt
    Gommers drek van ’t raethuis vaegt.

g  Daer men de woorden en besluiten der Sinodale broe-
    ders zoo hoog waerdeert, als ofse van den Heiligen
    geest quamen.
h  ’t Synode koste de Staeten een groote zomme gelds.
i  Dat is, toen de Heren Staten als gedwongen waren
    om naer de pypen van heerschzuchtige prekers te
    danssen.

[p. 48]
    (45) Maar wat raet om hem te zussen,
    Want hy yvert weer om ’t kussen:
    Hy wil met een vuilen bek
    Treên zyn meester op de nek,
    En dit heet hy ’t werrek Godes;
    (50) Daerom jankt hy om ’t Sinodes.
    Maer gy vorsten van ons landt
    Houdt den rekel kort aen bandt,
    Of hy byt u in de hielen.
    Wacht u van de truggelfielen;
    (55) Want zy knorren staeg om meer,
    En verslinden hunnen heer.
    Zonder knorren, zonder klagen
    Kunnen zy een been niet knagen.
    Elk die hapt om ’t grootste deel,
    (60) d’Een ziet boven d’ander scheel.
    Drinken, plengen, swelgen, brassen,
    Op Synoden en in Klassen,
    Met een welgebakert lyf,
    Dat is al hun tytverdryf.
    (65) Veel van zuiverheit te roemen,
    Vrome luiden te verdoemen,
    Is by hun het reetste werk.
    Lykt dat ook een Kristen Kerk.

                Gedicht door een vyant van de
                    Loevesteinsche Inquisitie.



[p. 49]

ROMMELPOT

        VAN ’T

a HANEKOT,

    Om te kauwen veur begynekoek:
    En te neurien lyk Hangsje Hangebroek.

    OP, wel op, myn zoete Marten, b
    Help my neurien, zuiver knecht:
    Want jy kraekt de neutjes recht,
    En ik ken ongs c Haneparten;
    (5) Deunt met my, hoe haet en nyt
    d Koppens vromigheit verbyt.

a  Betekent de Consistorie, of kerkenraedt te Amsterdam.
b  Marten Janze Brandt, boekverkoper, en drukker der
    Contraremonstrantsche boeken, woonende aen den ingang
    van de nieuwe Kerk, daer nu de onvoltooide toren staet,
    naest de kerkdeur: ten welken opzicht hy in ’t volgende
    Heerooms veinster aep genaemt wort.
c  Dit slaet op de bejegeningen, die Kornelis Hanekop
    van zyn medebroeders ontmoette; Hy was voorheen pre-
    dikant te Sprang, daerna te Breda geweest, en wiert
    eindelyk te Amsterdam beroepen, daer hy genootzaekt
    wiert uit bitterheit van zyne amptgenooten, die zyne

[p. 50]
        Koppen korts quam uit de Kempen,
    Veur de Spanjers hier gevlucht,
    Toen hy dorpen en gehucht,
    (10) En het boerevolk zag dempen,
    Toen de kryg het langt liep af,
    En aen Koppen paspoort gaf.
        Alle Haenen die ontfingen
    Broeder Koppen in het veen
    (15) Broederlyk; en zoo het scheen
    Waren ’t wongder zoete dingen;
    Maer het zuurde haest in ’t vat:
    Duuren is een mooye stadt.
        ’t Was, laet Koppen mit ongs waeken,
    (20) En te boom gaen binnen ’t hek,
    Als een speulnoot zongder vlek,
    Koppen slangen kent en draeken:
    En hy kraaide vroeg en spa
    Op den tooren van Breda.
        (25) d Oogentroost had gien behagen
    In broer Koppens murgezank,
    Broeders, riep hy, ik wort krank;
    Ach! jy zelt het jou beklagen,
    Zoo broer Koppen mit zyn klok
    (30) Luyen blyft op ongse stok.

    rekkelykheit niet verdragen konden, zynen dienst neder
    te leggen; doch de Magistraet van Amsterdam liet hem
    zyn jaarlyksche wedde behouden.
d  Karel Leendertze, Doctor in de Medicyne, een yverig
    voorstander van ’t kerkelyke gezag, meuitmaker, en
    Hagelooper, door de Heeren van den Gerechte der Stadt
    Amsterdam op den 31. January van den jaere 1629.
    om* zyne oproerigheit voor zyn leven lang gebannen:
    Hy wiert in de wandeling Doctor Oogentroost geheten,
    zie Vondels* Poëzye II. deel p. 978. in 4to.

[p. 51]
        Oogentroost die huilde traenen;
    Was het niet een zoete gril
    e Van die malle Kokodril?
    Maer ten holp niet; alle hanen,
    (35) Alle boeren, met heur stem,
    Kroonden Koppen, en ’t hadt klem.
        Broeder Koppen, trouwe wachter,
    Kraeide, eer de zonne blonk,
    Dat het deur de veenen klonk:
    (40) Alle kraeyers lagen achter,
    Elk die scheen in ’t kraeien schor:
    Toen begon er een geknor,
        f ’t Haentje dikkop van de Maze,
    Lest estiert na ’s Gravezangt,
    (45) Huilebalk in Amsterlangt
    Schelde, ben ik dan een dwaeze
    Stoknar in het Hanevelt,
    Dat myn poortklok niet en gelt?
        Durf ik kraeyen op een g Keunink
    (50) Op den Haen, die zit in top,
    Mit een kroontjen op zen kop,
    In zyn groote Haneweuning:

e  Om dit te verstaan moet men weten, dat deze Karel
    Leendertze woonde in een huis, daer de Crokedil uit-
    hing.
f  Adrianus Smout predikant te Amsterdam, in den jaere
    1613 by besluit der Heeren Staeten van Hollant nae
    ’s Gravezande gebannen of verzonden. Brants Ref. II.
    deel. p. 215, 219. daer hy door bidden en smeeken zyne
    herstellinge te Amsterdam zocht te bewerken. Ziet dee-
    zen Smout beschreeven in den 49. brief van P.C.
    Hoofdt aan zynen broeder Justus Baek.
g  Smout predikte op eenen biddag in de nieuwe Kerk te
    Amsterdam, daer hy tegen den Koning van Vrankryk

[p. 52]
    Ba! wat meenje, goede lien,
    Dat ik Koppen zel ontzien?
        (55) Ik zel Koppen moeite brouwen,
    En zyn ongenaeide rok
    Scheuren in het hoenderhok;
    ’k Zel hem veur een ketter schouwen,
    h ’k Lydt niet by myn reuselsmout,
    (60) Dat zyn strongt verkeert in gout.

    over den oorlog tegen de Gereformeerden in Vrankryk
    uitvoer, zie de Amsterdamsche beroerte, p. 15.
    Wilt gy er een staeltje van hooren, zoo luister nae deze
    donderstem:
,, De oorzaek van der landen straffen is, dat men luiden
    ,, in de regering dringt, die voorstanders zyn van ’t
    ,, Pausdom: de exempelen en vruchten daer van ziet
    ,, men dagelyks in de Staeten, die hare schepen gezon-
    ,, den hebben voor Rochel, om de waere Gereformeer-
    ,, de Religie te verdrukken en te assisteren. Het kindt
    ,, des verderfs, het kindt der duivelen, den draek,
    ,, de eerste tak daer de Antichrist uit gesproten is,
    ,, daer de hoere van babel op het beest met zeven
    ,, hoofden zit: En dat gy moogt weten, van wien ik
    ,, spreek: ik meen den Koning van Vrankryk LOUIS
    ,, de XIII. zoone van Hendrik de IV. dien Apo-
    ,, staet. Wat macht heeft doch de Koning van Vrank-
    ,, ryk? wat kan hy doen? ’t is wat. Hy heeft ons op
    ,, ’t voorjaer laestleden een deel duivels gezonden. Wat
    ,, vrucht hebben die gedaen? niets, zy zyn al te zamen
    ,, voor den Duivel gevaren.’
Dat ’s op den trant van Broer Krelis, als hy van den
    Prins met zyn leere naersgaetje sermoende.
i  Hier speelt de Dichter op den naem van Smout voor-
    noemt.

[p. 53]
        Fiat riep k ’t kalkoense Haentje,
    Dat zoo bloost om zyne kam,
    En de jongens nae den Dam
    Op leert trekken met een vaentje,
    (65) Of nae l ’t brouwers Haentje, dat
    Hem bestoven zagh van ’t nat.
        Het geviel dat grauwe Geuzen m
    Wonnen ’t huis te n Monkelbaen,
    o Daer Heer Hopman Swart vooraen
    (70) Trok, met Sinte Stevens reuzen;

k  Jakobus Triglant, om zyn root en opdrachtig aengezicht
    zoo genaemt. Zie Vondels Hekeldicht op Haen Kal-
    koen.
l  Pieter Evertze Hulst, brouwer in ’t Haentje by de
    nieuwe markt, hadt nevens eenen zyner bekende den
    predikant Triglant dronken langs straet zien stootvoe-
    ten, ende tegen iemant gezegt, dat hy Triglant op stroo
    beenen hadt zien gaen: dit voortgepraet quam Triglant
    ter ooren, de eenige maelen op den predikstoel vele be-
    tuigingen daer tegen gedaen heeft, en t’evens het
    graeuw en de jongens tegen den brouwer aengehist en
    opgeruit.
m  Het graeuw en kanailje door de predikanten gaende ge-
    maekt.
n  Een huis op de oude schans by de boomsloot, omtrent de
    Monkelbaenstoren, den 13. April 1626 op Paesch-
    maendag door ’t opgehitst grauw, om dat men meen-
    de, dat de Remonstranten daer zouden prediken, over-
    weldigt en geplondert.
o  Door sinte stevens reuzen verstaet de Dichter het graeuw,
    dat met steenen wierp, omdat sinte Steven gesteenigt
    is. Dit graeuw of deze plonderaers hadden tot een
    stout aenvoerder eenen hopman Swart, geweze Capitein

[p. 54]
    p Toen de Damheer, wel emant,
    Schoot twee dieven in het zant.
        q Toen kreet Trompman by myn trompen,

    der Westindische maetschappy: Deze raekte nevens
    twee Oostindischvaerders, in hegtenis, en wiert te recht
    gestelt en veroordeelt om nevens een van die twee op ’t
    schavot te knielen, ’t zwaert over ’t hooft te laten gaen,
    en daer op gebannen en hunne goederen verbeurt ver-
    klaert: de derde wiert gegeesselt en gebannen.
p  De Damheer is Nicolaas Hasselaer, Major van ’t stads
    krygsvolk, die op ordre der Burgermeesters, om den moet-
    wil en ’t plonderen te steuiten de soldaten in de wape-
    nen bragt, en daer mede nae ’t huis by de Monkelbaens
    toren trok, daer hy eerst met zachte woorden ’t graeuw
    tot bedaeren zocht te brengen, doch men wierp hem en zyn
    volk met steenen, en een soldaet dagt met een degen, en
    een bootsgesel met een mes den Majoor de rest te geven,
    doch ’t mislukte. De Majoor, die eerst met los kruidt
    hadt laten schieten, kreeg ordre van Burgermeesters, om
    tweemalen met scharp onder den hoop los te branden:
    twee wierden ’er geschoten, die men daernae bevondt
    bekende gaeuwdieven te wezen, daer van de eene een
    dief kerkroover was, die vele booze stukken en straet-
    schenderyen hadt aengerecht; en de andere, die aen ’t
    lood gestorven was, al twee reizen te Amsterdam in de
    boeyens gezeten hadt.
q  Zimon Verdoes (zoon van Willem Verdoes wel eer Op-
    perschout te Amsterdam) een yverig Contraremonstrant,
    Trompman genaemt, om dat de vergulde Tromp tot
    zynent uithing. Ziet van hem in Vondels Ontzet van
    Piet Heins buit en de aentekening daer op in ’t ligt
    gegeven.

[p. 55]
    By myn fluiten, dat gaet wel,
    (75) Want! nu ist gewonnen spel,
    Nu de grauwe geuzen dompen,
    r En met giestig overleg
    Trekken over markt en breg.
        s Kortenhoef* die zat en lachten,
    (80) En hy hilt zyn buikje vast;
    Wel hoe dunkje van die quast?
    Kroont zyn muts mit haneschachten,
    Zet die moerplaegh, felle beul,
    Op een bok, of ezels veul.
        (85) Maer het werk en bleef niet steken,
    Met het afebrooken huis,
    Want kyk! Israels hokgespuis,
    Zocht Godts martelaers te wreken,
    t Sleepte ’t lyf veur Heerendeur,
    (90) En las hokplakkaten veur.

r  De dichter geeft hier mede te kennen, dat de oproer en
    huisplonderen niet zonder aenstoken en ’t beleit der gee-
    stelykheit of der predikanten geschiedt.
s  Dit en de volgende regels slaen op Boudewyn Korten-
    hoef Secretaris van Amsterveen, een groote wargeest,
    levende met zyne moeder zeer onheusch, haer dikma-
    len slaende en langs de vloer slepende, daerom zy hem
    ook in haer testament ten overstaen van twee Schepenen
    heeft onterft.
t  Het graauw sleepte het doode lichaem van eenen dief
    en plonderaer eerst voor de deur van den Burgermeester van
    Nek, willende den dooden daer in huis hebben; Deze
    verzogt, datze ’t zelve naer ’t Gasthuis wilden dra-
    gen: maer men bragt het lyk nae ’t huis van den Bur-
    germeester Vlaming, niet tegenstaende ’t Gasthuis wel
    de helft nader was; daer maekte men groot oproer met
[Zie verder onder p. 56.]

[p. 56]
        v Een gequetste wiert edragen
    In het Gasthuis van zyn broers,
    ’t Veen was vol gekoekeloers,
    ’t Hok niet anders dee als klagen,
    (95) Troost en wisse zaligheit,
    Was den kieke toe ezeit.
        Al de Haenen luide baerden,
    w Dat hy was een moordenaer,

    schreeuwen en dreigen, schoon ’er verzogt wiert, dat
    men zich stil zou houden, vermits de dochter van dien
    Burgerheer in de kraem lag: doch ’t holp niet: onder-
    wylen quam Burgermeester Oetgens daer ook, die bevel
    gaf om ’t lyk naer ’t Gasthuis te dragen, gevende haer
    een Stadsbode met die ordre mede.
v  De andere dief en plonderaer gequetst zynde wiert in
    ’t Gasthuis gebragt, en lag daer lang in groote pyn,
    wordende veelmaelen bezocht van zeker Predikant, en
    een Zieketrooster of pastorale beunhaes om hem wat
    goeds voor te dragen, hem onder andere vraegende:
    broeder hoe gaet het u? ben je ook wel gerust? daer
op de patient antwoorde, ja broeder. En vermits hy
    wegens de smerte der wonde geweldich steende en kerm-
    de, zoo vermaende hem de Predikant, dat hy vromelyk
    zou stryden, vertroostende hem daer mede, dat hy voor
    de pyn, die hy nu leedt, de eeuwige vreugde zekerlyk
    zou genieten.
Deze twee oproermakers en dieven wierden van D. Smout
    op den predikstoel onnozele luiden genaemt, die deerlyk
    waren omgebragt.
w  De Predikanten ontzagen zich niet in gedrukte boekjes
    den Majoor Hasselaer uit te kryten voor een moordenaer,
    die onschuldig bloet hadt vergoten, en daerom als een
    dootslager behoorde gestraft te worden.

[p. 57]
    Die hem teugen Christi schaer
    (100) Hadt estelt, mit roers en zwaerden,
    Die onnozel bloet vergoot,
    Dat het Hanekot verdroot.
        Ja zy kreeten, door ongs sporten,
    Steeken duizent heure kop,
    (105) En verzaên mit garst de krop;
    Wil nu iemant ongs verkorten,
    Wachtje veur ’t geloovig schuim,
    Die het hok heit op zyn duim.
        x Haentje Klopper kreet op Koppen,
    (110) Ook ebeeten als de rest,
    Klopt die Ketter uit het nest:
    Wie wil mit die morsvuil soppen?
    Hy mag pikken langs het velt,
    Die op ongse kryghtocht schelt.
        (115) y Koppen liet dat onbezegelt
    Niet alleen, maer kraeide styf,
    O onkristelyk bedryf!
    Boosheit, schelms en ongeregelt,
    Lyt men dat in deuze wyk?
    (120) Noit en zach ik diergelyk!
        Koppen* ’t graeu kreeg tot bedaren,
    Elk toehoorder merken mocht
    Dat huisplondren niet en docht,
    Waarom zy ehoorzaem waren

x  Johannes Kloppenburg, Predikant te Amsterdam, doch
    daer nae in den Briel. zie Vondels Boeren Catechis-
    mus.
y  De Predikant Hanekop ging yverig op stoel voort met
    het bestraffen van het huisplonderen, en maende met
    grooten ernst yder daer van af, als van een boos en
    onchristelyk werk, ’t gene voor de menschelyke en Goddely-
    ke vuurschaar ten hoogste strafbaer was.

[p. 58]
    (125) Koppen, zelden kraeiens moe,
    En zyn gunst nam daechlyks toe.
        z Haen Kalkoen die kreet vol tooren,
    ’k Zou jou met myn pennen slaen
    Datje deuzen vreemden Haen,
    (130) Deusen nuweling gaet hooren,
    En jou ouwe kraejers vliet,
    Laet ik ’t om jou zwakheit niet.
        Aa Malkus quaem ook an elopen,
    Lomberts haenen, kreet hy, waekt,
    (135) Ziet, wie ’t spul te grabbel maekt:
    Koppen wint zoo groote hopen,
    ’t Is edaen, zoo jy by gut
    Koppens toeloop niet en schut.
        Stoot die baziliskus buiten,
    (140) Smoort hem in zyn eigen gift,
    Maekt hem zwart by mont en schrift:
    Past het hok wel dicht te sluiten,
    Want hy maekt de vechters flaeuw,
    En het moedig geuzengraeuw.
        (145) Bb ’t Malle ventje dat zei amen,

Z  Jac. Triglant, die niet lyden kon, dat Hanekop, om
    zyne zachtzinnigheit by de voornaamste burgers bemint,
    zoo veel toeloop en gehoor hadt.
Aa  Warnar Ernst van Bassen, hier Malkus genaemt, om
    dat hy kruiken en kannen verkocht, die, gelyk Malchus
    slechts maer een oor hebben.
Bb  Jan Willemze Boogaert, oudt Schepen der Stadt Am-
    sterdam, in de wandeling malle Jan geheten, die wegens
    zyne oproerigheit in den jaere 1629. by den Gerechte van
    die stadt verwezen is in eene boete van 2000 guldens,
    en wyders dat hy om vergiffenis zou bidden, of by wei-
    gering de stadt ruimen en twee jaren daer uit blyven.
    Zie Vondel, II. deel p. 676.

[p. 59]
    Broeders, dat geschiê, ’t is tyt
    Dat men Koppens kam af byt.
    Rot en spant met kracht te zaemen,
    En elk Haen op Koppen pik,
    (150) Dat hy ’t kraeien laet van schrik.
        ’t Was: gae voort, geveinsde ketter!
    Pak jou voort, jy toovenaer
    Altyd tay, en zelden gaer:
    Kristen zongder giest en letter,
    (155) Wye deur, en ruime poort,
    Zielverleier, pakjou voort!
        Koppen kon niet lange duren
    In de bytebauwe kouw,
    Hier een steek, en daer een douw:
    (160) Koppen most het duur bezuuren:
    Arme Koppen die most gaen,
    Uitepikt van elke Haen!
        Nu zit Koppen uit esloten,
    En eschoffelt uit het kot:
    (165) Viertien Hanen tot een spot.
    Hanen, die met spooren stooten,
    Hanen, scherp van klau en bek,
    Werveldrayers binnen ’t hek.
        CcToorenwachters wilt doch paeien
    (170) Koppens broeders, meer en meer,
    Maek, dat, als zy Koppen weêr
    ’s Morgens lustig hooren kraejen,
    Elk een zingt met blyen toon:
    Keunink Koppen spant de kroon!
        (175) Toorenwachters liert de grepen
    Kennen van de Hanewrok,

Cc  Door de Torenwachters verstaet de Dichter de Burger-
    meesters, om dat hare kamer of vergaderplaats was in het
    torentje van ’t oude stadtshuis.

[p. 60]
    Dd Want een kryter graeit in ’t hok,
    Dat men jou wel licht zou schepen
    In een lichter algelyk,
    (180) En opzetten an den dyk.
        Ja, het moerhok, om te baenen
    Ruimer weg tot Hierarchy,
    Steekt bedekt na hokvoogdy
    Over vrye Frangse Hanen;
    (185) Maer die kraejen al op Wals:
    Bestemoer jou kaert is vals.
        Toorenwachters, keunje lubben
    Altemet een geile Haen,
    Zeper ’t zel dan beter gaen;
    (190) Slang vernuwt van zelf heur schobben,
    Maer een Haen vernuwt zyn zeên.
    Als hy fraeitjes wort besneên.
        Wangt het aertje van die schalken,
    Is te byster bits, en fel
    (195) In zyn vroome buurmans vel;
    Over hum te huilebalken,
    Die hy straf met spooren botst,
    Die hy martelt, nypt en trotst.
        Martebroer my dit holp zingen,
    (200) Ee Marten Heerooms veinster Aep,
    Die staegh ruikt aan ’t Haentje paep,
    En op Farheers trom kan springen,
    Marten die het al gelooft,
    En de spyker raekt op ’t hooft.

Dd  Smout dorst wel zeggen, dat men zulke slappe overhe-
    den met een schip nae de Volewyk behoorde te vaeren
    om ze door een hennepe venster te leeren starrekyken: en
    diergelyke ergerlyke tael sloegen ook zyn medebroeders zelfs
    op den predikstoel uit.
Ee  Zie b in ’t voorgaende.

[p. 61]
        (205) Wil elk Haen op Heeren kraejen,
    Lydt dan dat myn Rommelpot
    Deunt en speult van ’t Hanekot:
    Keun jy beitlen, ik kan draejen,
    Ben jy huppels, ik ben sprinks,
    (210) Zoo jy dwars dryft, ik dryf slinks.
        Ff Reintje betert ook jou wegen,
    Of, jy krygt al meê een beurt,
    Elk is op de schalk esteurt:
    Vos langt Koppen jouwen zegen,
    (215) Dat hy weeran gae te boom,
    En voor niemants pikken schroom.
        Gg Malle Vent ik quyt mag schellen,
    Want hy zel, van anxt bekakt,
    In een ziepton dicht epakt,
    (220) Zynen brootkurf scheep bestellen,
    En mit ’t ierste schip van hier,
    Lubbert hieten tot Algier.
        Hanen, kakel ik te woortryk?
    Is hier ergent wat emist?
    (225) Denkt dit malt een Kamerist,*
    In het Rederykers Noortwyk,

Ff  Reinier Paeuw. Ziet Vondels Poëzie* II. deel. pag.
    426.
Gg  Jan Willemze Bogaert was een zeepzieder, en de
    Dichter spreekt hier van een zeepton, vermits toen
    bekent was, hoe hy Bogaert, door zynen kuiper
    Roelof Roelofze genaemt, die een kerkuil en groote
    schynheilig was, zyne zeeptonnen tegen de keure te
    klein hadt laten maeken, die daerom door ordre der
    Schepenen op de balken van de nieuwe kerk om hoog
    geplaetst zyn, en eindelyk met ’t dak van de Kerk ver-
    brant.

[p. 62]
    Of de kamer van Schiedam,
    Om het hok te maken tam.
        Hh Veur een slot dan gasthuis Peter,
    (230) Zoo ik vraeg jou ouwen Haen,
    Als hy ziet dit gekspul aen,
        Ii Maken ’t jonge Hanen beter,
    Als het ouwe hok veur heen?
    ’k Wed hy ’t hooft schudt, en kraeit neen.

  In de mater Salem, door Irenaeus Plulalethius by Ade-
laert Waermont.

Hh  Dit slaet op het beelt van St. Pieter, dat boven op het
    pakhuis van St. Pieters Gasthuis, staende ane ’t water
    by de Grimmenisse sluis, met de sleutels in de handt was
    gestelt: dich om dat eenige yveraers daer tegen morden,
    zeggende, dat de turfschippers van ’t Roomsche geloof,
    die door de sluis voeren, zich daer voor bogen en ’t beelt
    eere bewezen, wier goet gevonden het beelt zyne sleutels
    te ontnemen, een lauwerkrans op ’t hoort zette’ en den
    Aposte in eet Poëet te veranderen, in dier voegen als
    men ’t daer noch ziet staen.

Ii  Maeken ’t de Gereformeerde Predikanten van Amster-
    dam in onzen tijdt beter, dan de Papen in voorgaande
    tyden?



[p. 63]

aDe Boeren
CATECHISMUS
Gesprek, tusschen een
Boer en Student.

B. Ik bid u onderwyst myn botheit.
    Wat is de faculteit der Godtheit?
S. Vier ezels zotter als de zotheit;
B. Wel zynze aen de blaeuwe steen
    (5) Niet van de leuterkaei gesneen?
S. Al die ze kennen zeggen neen.
B. Hoe maakt de muts dan geen doctooren?
S. Ja zomtyts wyzen, zomtyts dooren.
B. Hoe kent men ezels? S. Aen haer ooren.
(10) B. Wie ziet haer dan voor menschen aen?
S. Die waent, een beest voor mensch mag gaen,
    Als ’t kan op achterpooten staen.

a  Schempt met het Theologisch advys op de vier vragen
    by eenige Contraremonstrantsche burgers van Amster-
    dam te Leiden op den 6. December 1628. gegeven en
    onderteekent met den namen der vier Professoren, J. Po-
    liander, A. Rivetus*, A. Walaeus en A. Thysius, ook
    door de gedeputeerden, der Zuid en Noorthollandsche
    Synode. Dit advys meent de Dichter dat strekte om ’t
    volk te ontslaen van den eed aen de Magistraet gezwo-
    ren. Ziet de consideratie op het gemelde advys ge-
    drukt 1629.

[p. 64]
    B. Zyn dan ezels zonder reden?
    S. ’t Blykt als zy ’t volk ontslaen van eeden,
        (15) Gezworen aen haer Overheden.
    B. Dat dient als onkruit uitgewiedt.
        Ons Zaligmaker leerd dit niet,
        Die ’t volk gehoorzaemheit gebiedt.
        Wie port hem aen tot zulke ranken?
(20) b S. De boden van Synodus banken.
    B. ’t Is tyt die boeven af te danken,
        Zy grypen naer der Staeten staf.
        Best maekt m’er verkensdryvers af,
        Gemest met spoeling en met draf.
    (25) S. ’t Zou Kloppenburg te byster passen,
    c Stadsbeed’laer die nu opgewassen,
        Zyn voesterheeren wil verbassen.
    B. Al was ’t ondankbaer kreng gestroopt,
        Gebraden en met d Smout gedroopt,
        (30) ’k Wed zich geen hont om ’t aes verloopt.

Geapprobeert in de Consistorie van de poëetsche Faculteit.

b  De Gedeputeerden van beide Synoden Henricus Arnoldus
    van der Linde, Petrus Nyenrode, Hugo Beijerus, Hen-
    ricus Swalmius, J. Kloppenburg, en Gisbertus Voetius.
c  Kloppenburg, op dat die op kosten der stad Amsterdam
    had gestudeert, ’t geen hy zyn voedsterheeren slecht
    beloonde,
d  De Predikant Smoutius.




Continue



[p. 65]

Joost van den Vondel gevraegt waerom men den
    Advokaet Oldenbarnevelt in de print boven
        den Zegenzang van ’s Hertogenbosch, ne-
            vens de Helden, in den Hemel had
                gestelt, gaf op staende voet
                    dit antwoort.

    Vraegt men waerom Barnevelt
    In den hemel wert gestelt?
    ’t Is om dat de Predikanten,
    Die als heilige Gezanten
    (5) Voor hem baden op ’t schavot,
    Voerden zoo zyn ziel tot Godt:
    Toen hy, om ’t quaedt bloet te koelen,
    a Storf in ’t Gommarist gevoelen,
    In ’t gevoelen van een zwaert
    (10) Dat geen Patriotten spaert.

a  Sommige Contra Remonstranten gaven voor, dat Olden-
    Barnevelt in de belydenisse van hun gevoelen, ten aen-
    zien van ’t geschil der Predestinatie, was gestorven.


Op JACOBUS ARMINIUS.

Dit ’s ’t aenzicht van ARMYN, die ’t zy hy schreef of sprak,
Het heilloos nootlot van Kalvyn gaf zulk een’ krak,
Dat Lucifer noch beeft voor ’t dondren van syn lessen,
En d’afgrondt zwoegt en sweet om stoppen deze bressen.
(5) Sus kraemvrou, sprak hy, sus, schei vry gerust van hier:
Godt werpt geen zuigeling in ’t eeuwig helsche vier.



[p. 66]

Op SIMON EPISCOPIUS.

Bisschoppelyke prael, en pronk van Godgeleertheit,
Die Leiden vryen woud’ van twist en schoolverkeertheit,
Ghy wikt het al met reên, en zulk een leering wraekt,
Die God verschept, en tot den slimsten Duivel maekt.
(5) Uw tong den lastermond van Bogerman kon snoeren,
Die ’t Dorts besluit met magt geweldig uit most voeren.


Op JOHAN UYTENBOOGAERT.

Dit is de wyze mond die menig met verwond’ren
Hoorde onder ’t grof geschut van Nassouws leger dond’ren.
Een die voor ’t Vaderlant te sterven was bereit,
Wert hatelyk vervolgt en ’t vrye lant ontzeit.


HUGO DE GROOTS
Verlossing aen Mevrouw
MARIE VAN REIGERSBERGH.

Gewelt van wallen, dubble gracht,
Ontruste honden, wacht by wacht,
Beslage poorten, ysre boomen,
Geknars van slotwerk, brede stroomen,
    (5) En d’ onvermurwde kastelein.
Verzekerden op Loevestein
[p. 67]
Den Grooten Huigen, buiten duchten
Van in der eeuwigheit ’t ontvluchten:
    Ten waer zyn schrandre gemalin
(10) En drukgenoot en kruisheldin,
Een eerlyke uitkomst had gevonden,
En hem van lang verdriet ontbonden.
    Zy sprak: myn lief, myn levens licht,
(De tranen stonden in ’t gezicht)
(15) Zal dees spelonk uw glans versmooren,
En is uw deugd dit graf beschooren?
    Helaes! maer ’t is vergeefs gesuft.
Hier helpt geen kermen, maer vernuft.
Myn geest zal nu wat groots bezoeken.
(20) Terstont verandert hy in boeken:
    De schiltwacht draegt dien vetten buit
Op hare beê voor boeken uit.
Een vrou belacht al die haer persen,
En laet hen op de tanden knersen.
    (25) Een vrou is duizent mannen ’t erg.
O eeuwige eer van Reigersberg,
De volgende eeuwen zullen spreken,
Hoe ghy den haet hebt uitgestreken:
    Na datge op ’t droef gevangenhuis
(30) Gelyk Marye neffens ’t kruis,
Uw Bruigom, onder moordenaren
Gerekent, trooste heele jaren.
    Zoo liet de trouwe Michol eer
Haer’ liefsten schat met koorden neer;
(35) Toen Sauls zwaerden hem bezetten
Gelyk de jagers ’t hart met netten.
    Aldus werd Lynceus ook gered
In zyn belegert bruilofsbed,
Toen zoo veel ledekanten smoorden
(40) In ’t gruwlyk bloet der mannemoorden.
    Vergun myn luite, datze speel’
Het bergen van ons lantjuweel,
[p. 68]
In ’t onweêr, dat het roer vermande,
Toen ’t groote schip van Hollant strande.

Dit vers is gemaekt in den jare MDCXXXII. (als het de
    Heer de Groot in zyn Vaderlant niet kon houden, en
    twee duizent guldens op zyn lyf gezet waren,) op ’t
    vertrek van den zelven Heere naer Hamburg: ’t welk de
    poëet niet dorst te voorschyn brengen. Zie Vondels leven
    pag.
34.


Opdracht van HIPPOLYTUS, aen den
            getrouwe (a) Hollander

b Een kyfaes, en niet meer, dat baet u ’t lieve leven;
Sprak flauwelyk de tong der ongerechte schael,
Daer vrydom tegens bloet gewogen wiert, het stael
c Gestroopt en reê was om den tweeden slag te geven.

a  Hier wort de Heer Hugo de Groot (toen balling ’s lants)*
    meê gemeent.
b  Toen voorhene veel goudt in Hollant omging, was
    men gewoon de dukaten en andere speciën te wegen,
    om te weten ofze wichtig waren of niet, wanneer nu
    de evenaer wat door sloeg, of niet in ’t midden bleef
    stil staen, wierd dat leste aes, een Kyfaes genaemt,
    om dat men twiste, of ’t ’er by moest gerekent werden
    of niet.
Nu wil Vondel zeggen, dat het ook zoo wankel stont
    met de Rechtbank in Holland, dat het maer een kyfaes
    scheelde, zus of zoo stond of de heer Hugo de Groot
    zou ook voor ’t zwaert hebben moeten bukken; dat nu
    Gestroopt en reê was om den tweeden slag te geven.
c  Want Oldenbarnevelt, ’s lants Vader, was door den
    eersten gesneuvelt en versmoort.

[p. 69]
(5) g’Ontsloopt die nederlaeg, ’s lants (d) Vader was gebleven;
Gy bleeft gevangen, en verreest weer andermael,
Na datge een (e) levend lyk ontdookt de zonnestrael,
En tuigde wat het kost door deugt naer lof te streven.
    O die de werelt zyt herschenen, als een zon,
(10) Behaeglyk aen stam en telgen van (f) Bourbon,
En met uw wyze tong gantsch Kristenryk bevredigt;
    Ik bidde uw dapperheit beschut myn’ Hippolyt,
Zyn kuischeit heb ik u getrouheid toegewyt,
Die ’t Vaderlant en alle onnozelen verdedigt.

d  Johan van Oldenbarnevelt.
e  Toen hy door ’t beleid van zyn schrandere gemalin in
    een kist onder schyn van boeken uit het slot van Loe-
    vestein gedragen wiert.
f  De Koning van Vrankryk, die de Heer de Groot een jaer-
    gelt van duizend Ryksdaelders (uit aenmerking van zyn
    verdienste deedt geven.)


Op den HEERE
HUGO DE GROOT,
In zyn Ballingschap.

Hoe zou de duisternis dit Hollandsch licht gedogen,
Dat al te hemelsch scheen in aller blinden oogen?
Het ging een wyle schuil, om klaerder op te gaen.
Wy haten ’t groote licht, een ander bid het aen.



[p. 70]

Wellekomst van den HEERE
HUGO DE GROOT.
t’Amsterdam, na zyne langduurige ballingschap.

Wat zaelge wint is ’t, die van ’t Lelistrant,
Den stroom op, in ’t ondankbre Vaderlant
Hervoert* het Delfsche wetorakel, dat
Gekoffert, als een kostelyken schat,
(5) Weleer de bange Maes afdryven quam,
Tot dat de Sein het in haer armen nam,
En zette dat geberghde Godskleinoot
Met blyschap op den Koningklyken schoot
Des Allerkristelyksten Luidewyks,
(10) Die ’t herberg schonk tot glori zynes Ryks;
Op dat het, na ’t verstuiven van die wolk
Des druks, verscheen tot heil van ’t vrye volk,
En ’t misverstant aenziende ’s Helts gedult,
Hem weder eerde, en riep; het is myn schult.
    (15) De Vader der welsprekentheid herblonk
Zoo weêr te Rome, als d’ordenloosheit stonk
Van Klodius, die schadelyke pest
Voor ’t lichaem van het algemeene best.
Het treurig aenzicht van den Staet dat lacht.
(20) De zwakke wetten voelen nieuwe kracht.
Zelf d’ontucht wort beschaemt van ’t eerlyk licht,
Rechtvaerdigheit hout vreê door evenwicht.
De Rede stemt niets troebel, maer gezont.
Nu spreken zoo veel steên uit eenen mont.
(25) Men tast niet meer in blinde duisternis.
Der burg’ren oirbaer ’t eenig doelwit is;
En rept’er ergens een van dwinglandy.
Daer oogt men op als hiel hy Spanjes zy?
[p. 71]
    ô, Groote ziel, ô zon van myn gezangk,
(30) Die weer verryst, na uwen ondergangk,
En ons verheught met dezen gouden dag,
Dien Hollant wel met eere vieren mag;
Wat woorden zal de dankbare gemeent
Best vlyen, als de goutsmit dier gesteent,
(35) Om u t’onthalen op den hoogsten trap,
Na ’s kerkers ramp, na zuure ballingschap.
O stalen hart al gloeiend hart gesmeet!
O Groothart, met wat hemelsche magneet
Bestreek standvastigheid uw vast gemoedt,
(40) Dat het zoo heel van liefde t’onswaert woedt,
En wraekt de weelde van een aertspaleis,
En kust het lant zyn strenge stiefmoêr, peis.


Op den HEERE.
HUGO DE GROOT.

De zon des lants wert dus van Mierevelts penceel
Geschildert, toenze gaf haer schynsel op ’t panneel;
    Doch niet gelykze straelt op ’t heerlykst in ons oogen,
    Maer met een dunne wolk van sterflykheit betogen.
(5) Om Duitsch te spreken: dit ’s de Fenix, HUIG DE GROOT,
Wiens wyze Majesteit beschynt den Weereltkloot.
    Wie vraeght nu, wat Cefis of Delfos eertyts zeide?
    Een Delfsch Orakel melt meer wysheit dan die beide.


Dankdicht, aen Boreas

    die zyn Excellentie

    HUGO DE GROOT.

t’ Amsterdam een poos ophielt.

Noorden wint, die langs ons stroomen
[p. 72]
Knaegt den bloessem op de boomen;
    d’Opgeloken telgen schent;
    Wiltzang steurt, een lieve lent,
(5) En den Mai, die met zyn zonnen
Quam aanminnig aengeronnen;
    Wintervogel, guur en schrael,
    Steur den zoeten nachtegael;
Schen de bloemen in de hoven,
(10) Met een lucht van geur bestoven;
    Knaeg, en eet vry ongetoomt
    Zoo veel bloessems op ’t geboomt,
Dat vast jammert om genade:
’t Is geen noot, want al die schade
    (15) Moet nu uit voor d’overbaet,
    Die de wyze Magistraet
Rekent by uw schorre buien;
Die den adem van het zuien
    En den blaesbalg van het west
    (20) Stuiten, keeren al hun best;
Zonder dat, gewis wy zouden
Grooten Huigen hier niet houden,
    Noch feesteeren in ons stad,
    Nu verrykt door zulk een’ schat,
(25) Dien de verrezienste Heeren
En gekroonden recht waerdeeren.
    Och, hy had zyn reis gerekt,
    Derwaert hem zyn Noortstar trekt,
Vrou Kristine, wiens betrouwen
(30) Uitziet, om dit licht t’aenschouwen,
    Dat, al zestig jaer geleên,
    ’t Hart van Hollant eerst bescheen,
En nu hygt om winterklippen
Te bestralen met zyn lippen,
    (35) Met zyn oogen, met zyn mont,
    Die de ruwe tygers wont,
Woeste bosschen leert bedaren,
En betoomt de wilde baren,
[p. 73]
    Dat de zee heur aert vergeet.
    (40) Zweden, oorelogs magneet,
Die, te bloedig in het wrokken,
Zoo veel yzers hebt getrokken
    In uw’ boezem; gunt, dat wy
    Zommige uren aan het Y
(45) Ons verquikken met de gaven
Van de Helt, die aen uw staven
    Hangt verbonden, hoog en dier;
    Laet dien trouwsten Batavier
Hier zyn ongemak verzoeten,
(50) Eer hy neêrvall’ voor de voeten
    Van de trots gekroonde min,
    Uw gehelmde Koningin,
Die, gelukt myn wensch en bede,
Ons den langgewenschten vrede
    (55) Voort zal brengen uit haar schoot.
    Op dien zegen moet de Groot
Haer bejegenen, en vinden.
Hemel, span gewenschte winden
    Voor zyn jagt, en vlugge kiel,
    (60) Als de Stadt die groote ziel,
Met Gustavus lievereien,
Ziet van Aemstels oever scheien,
    En te water ondergaen,
    Om in ’t Noorden op te staen.

MDCXLV.


Op het vertrek zyner Excellentie

        HUGO DE GROOT

Van Amsterdam naer Zweden.

’s Avonts daelt het Hemels wonder
[p. 74]
    Met zyn straelende aengezicht:
    Maer de GROOT, ons Hollants licht,
Gaet, helaes! hier ’s morgens onder,
    (5) Hoe gelukkig is de nacht
    Die den dag uit hem verwacht,

MDCXLV.


In het stamboek van Christiaen Kas, Dienaer
        van zyne Excellentie
        HUGO DE GROOT.

Een Kristen Kas bewaert ter noot
Ons heilig lantjuweel, de Groot,
Toen ’t Vaderlant hem viel te kleen.
O blintheit! ô verkeerde zeên!


Op den HEERE
HUGO DE GROOT.

Twee kisten bergden Hugo de Groot,
d’Een levendig: maer d’ander doot.


Op den HEERE
ROMBOUT HOOGERBEETS.

Een vroome oprechte ziel, en vry van vuile smetten,
Stak in dees’ waerden man, den kenner van ’s Lants wetten,
Een kerker was de loon van zyn getrouwigheit.
Godts Zegen dauwe op ’t graf daer hy begraven leit.



[p. 75]

Op de boeten betaelt door den Heere
        PETER SCHRYVER
    Voor het Byschrift gestelt op
d’Afbeeldinge van den HEERE
    ROMBOUT HOOGERBEETS
        Pensionaris van Leiden.

    Wie zag meer leets aen HOOGERBEETS
Als SCHRYVER, Hollants Martiael,
Die, toen ’t schavot den ouden strot
    Zag sneven door ’t meineedig stael,
(5) Het edel bloet noch rookte,
En wraek de harten kookte,
    Tot roem van Rombout, Horens licht,
    De Vierschaer beet in ’t aengezicht:
Is dit de deugt vergelden?
(10) Is dit de loon der Helden?
    Wie vont oit man van grooter lof?
    Dat woort ontstelde ’t gantsche Hof:
Het klonk tot in den kerker,
De lyder wert veel sterker:
    (15) Naerdien, toen elk een tong ontbrak,
    Een Schryvers pen noch waerheit sprak.


            Op het beelt van
        Dr. KAREL LENERTS,
t’ Amsterdam, in den Jare 1529. uitgekomen.

Dit ’s Doktor Karels beelt, die zich troost met zyn oogen,
[p. 76]
Dien* ’t muiten is mislukt, dien ’t kussen is ontvlogen,
Die schaemt en eer en twist, en alles heeft ontlopen,
Waer voor de Kerkuil hem met rymen hangt te kopen,
(5) En geeft hem voor advys, mag Kerkuil domineren,
Zoo zalmen Kerks-legaet zien Amsterdam regeren.


Men verhaelt dat Vondel op nieuwe Jaersdag
    in de boekwinkel van Sr. de Wees, door
        Do. Smout, die daer in quam, verzogt
            wierd, om een Nieuwejaersdicht, en
                dat Vondel daer op voor de
                    vuist hem dit volgende
                        toeduwde

        Jonge Smout die sprong te kort
        Van de ladder binnen Dort,
        En hy smoorde in zyne longen:
        Had hy niet te kort gesprongen,
        (5) Hy zouw komen by zyn Vaêr
        Om een zalig Nieuwe Jaer.

Men moet weten, dat ’er (zoo ’t gerugt liep)
    korts te voren een bastaertzoon van deze Do.
    Smout, binnen Dordrecht was opgehangen.
    Zie blz. 46.



[p. 77]

Op het ontzet van
PIET HEINS BUIT.

* Het West Injeshuis spreekt.

Ik stak noch in een geks Kapproen
Doen ’k zai, ** waer toe dit Garnisoen?
Maar toen de moetwil opgeruit
Begon om sinte Pieters buit
(5) Een kangs te wagen driest en dom,
Mit vliegent Vaendel, slaende trom:
a Toen quam my ’t Krygsvolk wel te pas,
De steenen vlogen door het glas.
Ik docht, dees Geuzen bennen Spaens,
(10) Of is b sint Pieter Harmiaens?

* De Dichter voert het Westindische Huis spreekende
    in, omdat de meeste voornaemste deelgenooten van die
    Maetschappye vinnige Kontraremonstranten waren.
** Toe de regeerders der stad Amsterdam, om zich tegens de
    muitery van ettelyke Contraremonstrantsche ingezetenen
    te verzekeren, eenige vaendelen soldaten, hun van den
    H.P. van Oranjen, onder ’t bevel van den H. J. Wits op
    hun verzoek toegezonden, hadden in de Stad gelaten, rie-
    pen de Contraremonstranten,
Waer toe dit garnizoen?
a Eenig bootsvolk zegt onder dekzel van buitgelden te
    eisschen, het Westindische huis, daer de buit der zilvre
    vloote, door Piet Hein verovert, werd bewaert, te plonderen.

b Wylmen toen verscheide huisen der Remonstranten
    plonderden, zoo vraegt de dichter of het Huis, daer
    Piet Heins buit in bewaert wierd, ook Armiaens was.

[p. 78]
c Giert almanshoer, die stong mit smart;
En gleurde by de Varkens mart,
Mit al de lange Varkens dyk,
Op ’t opengaen van ’t hemelryk.
(15) Men lei een stik geschuts aen boort,
Om rammen sinte Pieters poort:
Die riep sint d Andries aen om hulp:
e Sint Japek kruip nou uit jou schulp.
f O sinte Klaes, kreet g Symen vaer,
(20) Trek an jy bent geen Moordenaer.
De sancten trokken op byget.
En hier door was de bruit ontzet:
En zoo bleef sinte Pieter baes:
Godt loont sint Japek en sint Klaes.

c De dichter wil te kennen geven, dat het kanailje meest
    uit hoeren en boeven bestaende, die toen in over-
    vloed op de Varkens of Haerlemmerdyk stonden, op
    de Varkemarkt achter ’t Westindisch Huis vast vlam-
    den, dat de deur mogt opgelopen worden, om den
    buit te plonderen.
d Andries Bikker, in dat jaer regeerende Burgermeester.
e J. Wyts, wachtmeester des legers der Vereenigde Neder-
    landen, en bevelhebber over de soldaten straks gemelt.

f Nikolaes Hasselaer Majoor van stads krygsvolk.
g Simon Verdoes, had hem nevens andere Contraremon-
    stranten, toen hy, door Burgemeesteren bevel op Paes-
    maendag in ’t jaer
1626. onder de plonderaers op de ou-
    de schans, by Monkelbaens toren liet schieten, daer
2
    dieven dood bleven, voor eenen moordenaer gescholden.

    zie het Hanekot.



[p. 79]

Op de vaerzen van
MORANDT,
Latyns Schoolmeester aen de oude zyde t’Amsterdam.

Morandt verstikte van de Veesten;
De jongens Veesten werden geesten;
Die geesten werden rym en vaers,
Die Vaersen ruiken naer den aers.
(5) De jongens geesten veesten rymen,
Is ’t tegengift, om niet te zwymen
In pestelentiale lucht,
Daer Besje Gommers staeg in zucht.
Die nu zyn lyf wil wezen zeker,
(10) Die haelt Morandt den Veestapteker.


    GRAF-SCHRIFT
            Voor
JAN GYSBRECHTSZ.

Hier leit Jan Gysbrechts zoon, treê zagt je zoud hem zeer doen.
Mogt hy met ’t recht begaen, Van Vondel zou ’t niet meer doen.

Toen Vondel zich verborgen hielt, om Palamedes, wierd
    in den Raedt geraedtpleegt wat men met hem doen zou.
    Toen ’t nu Scheepen
J.G. zyn beurt was om te spreken; zoo
    sprak hy: Men doe wat men wil; maer mogt ik met het
    recht begaen,
Van Vondel zou ’t niet meer doen.



[p. 80]

d’Amsterdamsche Akademie,
        Aen alle
POËTEN EN DICHTERS,
Der Vereenigde Nederlanden, liefheb-
        bers van de goude Vryheit.

Den zin en ’t oogmerk dezer Akademivragen kan men uit
de voorgaande dichten en aentekeningen genoeg afnemen.


Apol, op Helikon gezeten,
Vraegt al zyne heilige Poëten:
Wat beste en slimste tongen zyn?
Of waerheit zalig maekt of schyn?
(5) Of dwang van vrome Kristen zielen
Niet strekt om Hollandt te vernielen?
Of vryheit niet en was de schat
Waerom men eerst in oorlog tradt?
Of ook in welbestierde steden
(10) Een oproermaeker wort geleden?
Of huizen plund’ren vesten sticht?
Of d’eedt geen burgery verplicht?
En of zich leeraers niet verloopen,
Wanneer ze dezen bant ontknopen?
    (15) Wiens antwoort kortst en bondigst is,
En klaerst in deze duisternis,
Dien zullen d’AKADEMI HEEREN
Met eenen PRINCEN ROEMER eeren;
Daer Pallas, met haer diamant,
(20) In sneê den Veltheer van het landt,
[p. 81]
Die met ’s Hartogenbosch gaet stryken,
Daer Maurits tweemael af most wyken.

d’Antwoorden moeten ingebragt worden voor den eersten
    van zomermaendt, zynde de dag onzer verkiezinge, als

    Apollo te recht zal zitten, om den prys te geven, dien-
    ze verdient.



ANTWOORT.

De beste tong die stemmen smeede,
Zong Gode lof, den menschen vrede.
    Die zwygend meest haer deugt betoont,
    Is die met vuur d’Apostels kroont
(5) De snoodste op de aerde deed de menschen,
Zoo wys als God te weezen wenschen,
    De booste sprak in ’t hemelryk,
    Myn macht zy d’hoogste macht gelyk,
In hun sticht Godt zyn heerschappyen,
(10) Die, met het doen, ’t geloof belyen
    Schyn als een drog en dwaellicht, leidt
    Wie dat haer volgt, ter duisterheit.
De vroome zielen te belaegen,
Kan Hollants zachte grond niet dragen.
    (15) De Roomsche geus het smeekent blad,
    Tot Brussel onderteekent had
Zoo wel als d’ander, en verzocht ’er
’s Lants vryheit by aen ’s Keizers dochter.
    Den muiter, die gerustheit haet,
    (20) Loost altijt een geschikte staet.
Daer d’ eene Burger ’s anders muuren
Bestormt, die Stad en kan niet duuren.
    Geen aerdsche Godt, of hy wort by
    Een eedt verknocht: meer schuttery.
[p. 82]
(25) Wat leeraers ook dien bant ontlitsen,
Die kerven ’t snoer der zeven flitsen.


d’Amsterdamsche
KAKADEMIE,
        Ofte
GUITSCHOOL,
Aen alle Opeeters en Dronkaerts, Liefhebbers
            van de volle kannen.

    Alvol, op Heele Ton gezeten;
    Vraegt al zyn dronke kale Neeten
    Wat best of slimste toogen sijn?
    Of water dronken maakt of wijn?

    (5) Of drinkensdwang van Bacchus-fielen
    Niet strekt om volkan te vernielen?
    Of zuipery niet was de schat,
    Waerom hy eerst ontstak zijn Vat?
    Of ook in welbebierde Steden

    (10) Een Bierverzaker dient geleden?
    Of Huis verdrinken ’t lach ontsticht?
    Of eedt tot drinken niet verplicht;
    En of zich dronkaerts niet verloopen,
   
[Wanneerz’ om bier den broek verkoopen?]*
        (15) Wiens slempmael slofst en slompigst is,
    En gaerst tot dronkaerts drek en pis,
    Dien zullen KAKADEMI Heeren,
    Met een besmeerden droelpot eeren,

[p. 83]
    Daer Bacchus, met zijn dronke handt;
    (20) In snee den vuilsten Fiel van ’t Landt,
    Die zoo bespogen heen gaat stryken,
    Dat Morsbel voor zyn’ stank moet wyken.



ANAGRAMMA.

    Nu is JOOST VAN VONDELENS
    Wys en heilig dunkend mens
        In uw naem bevonden,
            Zooje ziet,
            Datje hiet,
SOTJE VOL VAN SONDEN.

Nacta* est patella suum operculum.
Nu is de slimme Pot gedekt,
Nu is de Schimper weer begekt:


                                            I.C.


    Amsterdamsche

    KAKASTORIE

            OF

    MUITSCHOOL,

Aen alle geestelyke doel- en dronkvaers, lief-
    hebbers van brassende Klassen en eeuwig-
        duurende slemp-Synoden.

Tapvol, op Doeleton gezeten,
    ’s Lants beedlers vraegt, die ’t volk opeeten,
    Wat vetst en slimste logens zyn:
[p. 84]
    Of * bloet ook smaekt gemengt met Wyn?
    (5) Of dwang van Gommers plonderfielen,
    Niet strekt om ’t brasmael te vernielen?
    Of zuipzuipuit niet was de schat
    Daer Gommer om op ’t Wynvat zat?
    Of ook in wyn en cys-vry steden
    (10) Een Bier Synodus dient geleden?
    Of ’t glas uitdrinken ’t volk ontsticht?
    Of schinken, drinken niet verplicht?
    En of zich doelvaers niet verloopen,
    Wanneer ze om wyn hun ziel verkoopen?
        (15) Wiens doelfeest ongebondenst is,
    En Gommer hoogst zet aen den disch.
    Dien zullen KAKISTORIBEEREN,
    Met een Synodus Roemer eeren,
    Daer Dordrechts grootsten olifant
    (20) Mee tart b Calkoentjens, aartsbacchant,
    Die met Karbonkels zoo gaet pryken,
    Dat Bacchus zelf de vlag moet stryken.

    Qui curios simulant, & Bacchanalia vivunt.

                            Dat is:

    Hy lykt een sant en dubbel geus,
    En voert een roo kalkoensche neus.
    Al speelt de droes de paep in ’t zwart,
    Zyn snuit verraet hem, of zyn start.


        Anagramma van
    IAPIK PRIAEP.
    IK PAI PRIAEP.
    PRINCIPIUM.

* Neusdoeken in Barnevelts bloet gedoopt, in wyn uitge-
    wrongen, en die tot een triomphe uitgedronken.

b Jacobus Triglandus.



[p. 85]

    Op den Bouw

        Van den

* KRISTEN TEMPEL

    t’AMSTERDAM.

De schaer, die niemant doemt, als dien Godts Woord afzondert,
    En strekt een pyler aen ’t bouvallig Kristendom,
Die eeuwig wert geboeit, vermoort, verdoemt, geplondert,
    En ’t opgeleide kruis geduldig droeg alom,
(5) Dees veilge zamelplaets verworf te lange leste.
    Bewaer, ô Heer, bewaer d’onnosle lamren koi:
Bescherm ook d’Overheit van d’Amsterdamsche veste,
    Dat nimmer wervelgeest haer wyzen raet verstroi’:
Op dat wy heiliglyk, en met een goet geweten,
    (10) U met uw’ heilig woort aenbidden onbelet,
En onzen wandel zoo naer uw geboden meten,
    Dat wy den berg des heils beklimmen, zonder smet.
Vergank’lyk is de stof van dezen tabernakel;
    Dies heffen wy ons hart naer ’s hemels hooge Kerk:
(15) Van waer een stem ons wees op Kristus, Godts orakel,
    Wiens kracht in ons voltoi’ zyn aengevangen werk.
                MDCXXX.

* Door den Kristen Tempel verstaat de dichter de Kerke der
    Remonstranten, t’Amsterdam in den jare
1630. gebouwt.



[p. 86]

Op d’afbeelding des zelven Tempels.

De heiligheit hing noit in kostelyke stof;
Alwaer de Tempel gansch van louter gout gegoten,
    Gesmeet van diamant: wie anders denkt, is grof.
Ook wordt de Godtheit in kappel noch kerk besloten:
    (5) Zy straelt in ’t heilig hart: waar dat is, daer is Godt,
Eenkennig Bygeloof wil poppen met de zinnen:
    En zoekt hem slechts in schyn, en acht Gods wysheit zot.
Wie Godt sluit buiten ’t hart, die sluit den Afgodt binnen.


                INWYDING

            van den zelven

                    TEMPEL.

Op op, myn Zanggodin, schep adem in de hoven,
De winter is voorby: de wolken zyn verschoven.
De zinnelyke Mai breit bloemen tot een huif,
En mengelt geur en kleur. lk hoor de tortel duif:
(5) Die bang* voor havik, valk, griffoenen, rave, en wouwen,
In steen reet en spelonk zich naulyx dorst betrouwen.
Het a Vosken druipstaart, dat den wynberg heeft geschent.

a Dit schempt met den Oudtburgemeester Reinier Pauw, de
    Vos genoemt, om den naam van Reinier, dewyl men
    zeidt Reintje de Vos. Dees Burgemeester een groot vyand
    der Remonstranten, hadt te dier tydt zyn gezacht t’Am-
    sterdam verloren; men vergat hem voortaen Burge-
    meester te maken, en hy had in de Vroetschap zoo veel
    magts niet, dat hy ’t bouwen der Remonstrantsche ker-
    ke kon stuiten of hunne vergadering beletten.


[p. 87]
En zynen staart zoo fier te krullen was gewent.
    Al zyn de b Ganzen schuw van heilige laurieren,
(10) En vyandt van de zwaen, op wiens muzyk zy tieren
Met heesche keelen, en wanschikkelyk geschal;
Zoo menigmael zy volgt in Amstels burregwal
De Kriste maegden, en de vryers haer gespeelen,
Wien Vryheit waerder is, dan ringen en juweelen;
(15) Daerom en voegt het niet, dat Poëzy en geest
Verstommen aen den rei van dezen tempelfeest,
    Jehova, die het zaet, uit Abrams stam gesproten,
Had uitgetekent tot zyn lieve bontgenoten,
En van ’t Egiptysch juk verlicht op ’t ongezienst;
(20) Door Moses dat verplichte aen een byzondren dienst.
Het ampt des Priesterdoms bekleedden de Levyten,
De Bontkist wert betrout den heilige tapyten,
En dwaelde met het heir, verdadigt door ’t geloof,
En ’t zwaert, en was somtyts der Filistynen roof:
(25) Tot dat haer Isrel bergt, met priesterlyke staetsi
In Salem, Davids stadt, beschermt voor plonderasi.
    De Koning denkend dat hy assche was en stof,
Sprak schaemroot: ik bewoon een prachtig cedren hof;
Maer ’s hemels heerlykheit, uitmuntend door den luister
(30) Der wonderdaden, bergt haer heldren glans, in ’t duister:
Men bouw haer een paleis, op Sions vaste rots.
    Zoo sprekend, klonk de stem des waren Dondergods:
O David, staek den bou, in uw gemoedt beslooten:
Gy hebt met menschenbloet, het aerdtryk overgoten:
(35) U wyze nazaet, die de wreede wapens schorst,
En Judaes scepter zwaeit, gelyk een vredevorst,
Zal mynen naem een huis met hooge daken wyen,
En wat hy aengrypt, zal tot Jakobs heil gedyen.
    De kracht van dees beloft bleek namaels, toen de zon
(40) Haer stralen spiegelde in het koor van Salomon:

b Door de Ganzen speelt de Poëet op de Amsterdamsche
    Predikanten, vyanden van zyne Poëzie.

[p. 88]
Die zelf de Bontkist, op het juichen van de scharen,
Met pracht ten tempel voerde, en offerde op d’autaren;
Zoo dat, op zyn gebeên, het hemelsch vier terstondt,
Gelyk een Blixem, storte, en d’offerhant verslondt.
(45) De Kerk was vol van Godt: de stammen al beladen
Op ’t aenzicht vallend, hem met schrik geraekt, aenbaden.
Dit Bedehuis verknocht de Godtheit aen ’t gebedt,
De Godtheit wederom d’aenbidders aan haer Wet.
    Maer naulyx staet ’t gebruik der beste dingen open,
(50) Of ’t misbruik komt terstont schynheilig ingeslopen.
De reukelooze Jood word op zyn voordeel stout,
En stoft op dat gesticht, en op ’t gewyde gout,
Op Arons borst gesteent, op Sabatten, en feesten,
Op wierook, offerhande, en slachting veler beesten:
(55) De priester ’t voorhooft kreukt, weeft spreuken in zyn kleet,
Maer ’t meest, gehoorzaemheit, weêrspannig hy vergeet.
    O reukeloos geslacht, die met uw guicheltroni
Meent Godt te paejen door een bloote ceremoni;
Wat stoftge op uwe Kerk, met Cherubins bemaelt?
(60) Der heem’len hemel zelf Gods grootheid niet bepaelt:
Zyn voetschabel is d’aerd, de hemel is zyn zetel:
Wat slagtge schaep, en koei, en kalvers, zoo vermetel?
Hy drinkt geen bokkebloet: zyn almacht alles schept,
Wat op het aerdryk weidt, wat in de lucht zich rept.
(65) Het lust zyn Majesteit in tempels noch in troonen,
Maer in een buigzaem hart te waeren en te woonen.
Hy roept: besnydenis noch voorhuidt gelt voor my,
Indien men hart en zin niet beide en besny.
    Maer ’t is vergeefs gepreekt, geroepen en gekreten,
(70) Gewaerschout en gedreigt door tekens en Profeten:
De boosheit kankert in: zy heelt door * Smout noch zalf.

* Predikant te Amsterdam, een groot yveraar tegens de Re-
    monstranten, dien de Magistraet daer na om zyne onge-
    rustheit de stadt ontzeide.

[p. 89]
Men knielt voor valsche Goôn; men huppelt om het kalf.
De dolle scheurzucht valt aan ’t ryten en verwarren:
Men zoekt aen Baal troost, aan ’t noodlot van de starren:
(75) Men smookt voor Astarot: men offert kinders op,
Ja ’t zuigeling ten brand aen Molochs gruwelpop:
Men schendt zyn handen aen Gods boden en gezanten:
Men steenigt, vangt en spant, die deugt en waerheit planten.
Rechtvaerdigheit geschopt moet kroppen haer verdriet:
(80) De rechter ’t vonnis velt, gelyk ’t de vorst gebiedt,
De zonden klimmen hoog, en durven Godt aenblaffen:
Hy wordt geterregt om hun lastering te straffen,
En maeit met Babels kling, als in een rypen oegst,
En boeit het overschot, en laet den tempel woest.
    (85) Toen steendenze aen d’Eufraet om ’t zot en valsch betrouwen.
De hemel gaf in ’t endt genade, tot herbouwen.
Zy nau gebetert door de stramen van de roe,*
Hartnekkig keeren hem den rugge t’elkens toe;
Dies houdtze Godt door straf gestadig in den toome,
(90) Nu plaegtze Antiochus, nu ’t heir van ’t machtig Rome;
Tot dat Judea, nae ’t ontwyden des autaers,
De Kerk weer ryzen zag, in spyt des plonderaers:
Recht voor de komste van den hemelschen Messias,
Die (toen sint Jans hoofdt was ’t banket van Herodias)
(95) Door Godes vier verrukt, bezocht zyn heiligdom:
Verstoorde ’t duivekoor, stiet wisselbanken om,
En dreef de beesten uit, en riep, men maek myn stede
Tot moort noch gruwelkuil, maer wydze den gebede.
Wee, Schriftgeleerden, wee, geveinsde Farizeën,
(100) Ontzien door meesterschap, vermomt met lange kleên:
Op muggeziften graeg, en op kameel verslinden,
Voorzitters aan den disch, dwaelstarren voor de blinden,
Gy reist om zee en land, en woedt, en wroet, en leert:
En broet een duivels kindt, van elk dien gy verkeert:
[p. 90]
(105) Gy pronkt in ’t voorgestoelt en durft den hemel sluiten
Voor andre menschen, en blyft zelfs verstokt daer buiten,
Gy bouwt de graven der Profeten uit uw’ schat,
En jaegt Godtvruchtigheit, uit haet, van stadt tot stadt.
En steekt met klauwen, die van verschen neêrslag leken.
(110) De torts aen, die uw’ burg en tempel aen zal steken.
    Dat was het wolvenest barmhertigheit gevergt,
Levyt noch ouderling gebetert, maer getergt.
Verbolgen borstenze uit, als borssen aen hun keten:
Godslasteraer, mutyn, van Belzebub bezeten,
(115) Wynzuiper, zondaers vrient, vervloekt Samaritaen,
Verleider, die het volk vervoert van Moses’ baen,
Den heilgen Sabbat breekt, en hindert cys te geven!
Zy raepten stenen op, en stonden naer zyn leven,
Tot datze op ’t Paeschfeest hem, om macht en leer beroemt,
(120) Door Synodael besluit, van Kayafas verdoemt,
Verraên van Judas, om ’t genot van zilverlingen,
Door Salems Lantvoogt by de moordenaers ophingen.
De galgenberg het bloet des Zaligmakers zwelgt;
Dies Titus stadt en kerk ten gronde toe verdelgt.
    (125) Toen spotte ’t heidendom met hun, die Godt bespotten,
En onder het beleg zich splissen in twee rotten,
Dan wederom in twee al yveraers voor de Wet;
Een gouden tittel, zoo die niet en waer besmet
Met kerrekschennis, toen vast daeghlyks dol en dwazer,
(130) d’Een, onder de banier van ’s blaesbalg Eleazer,
Met steenbusch em met schicht beschoot d’omringde stadt,
En bruikte ’s tempels tin, tot hare storremkat.
Zy zelve branden ’t graen: en hoe zou d’Arent wyken?
De woênde tempel schaft hun lekker aes van lyken:
(135) De merkt een kerkhof wordt, de straten een woestyn:
Op dat, in doodsche plaets, den uil min schuw mocht zyn.
    De Kristen, nu verlicht door ’s Euangelyks klaerheit,
De Godheit overal aenbidt in geest en waerheit.
[p. 91]
De schaduw wykt de zon: het heilige is gesteurt;
(140) Wiens voorhang al voorheen was midden doorgescheurt,
Toen ons Aertspriester, na ’t verloop van Arons uuren
Zyn’ afgepynden geest, door vloejende quetsuuren,
In ’s vaders handen gaf, om opgewekt, weêrom
Aan Godes rechte hant, zyn eeuwig priesterdom,
(145) Als een Melchisedech, in ’t hemelsch koor t’aenvaerden;
Als hooft van zyne Kerk in hemel, en op aerde.
Schep moedt, belade ziel, Gods gramschap word nu koel,
En vol betrouwen kruip voor dien Genadestoel;
Zwyg hutte des bescheits, orakel, en Sibillen,
(150) Synoden, en Rabyns: in noot en kerkgeschillen,
Blyft Kristus ’s menschen troost, die niemants recht verkort:
Wat Priester, wat Profeet was ooit zoo overstort
Met gaven van den Geest? wyk, schriftgeleerde zotheit,
Lichaemlyk woont in hem de volheit aller Godtheit.
(155) Waek op dan Burgery van ’t nieu Jeruzalem;
Gehoorzaem ’t woort des Zoons, vereert door ’s Vaders stem;
Aenbid hem, die u door zyn zalving kan versterken:
Vergaept u niet te zeer een prael van zichtbre Kerken.
    De Kristelyke schaer, door Goddelyk bevel,
(160) Aen ouderlingen plicht verbonden evenwel,
Heeft, naer gelegenheit van vrye of slaefsche tyden,
Gepoogt des Heeren naem eenstemmig te belyden,
En Godt in schuur of huis of tempel aengebeen,
En door gemeenschap zich gesmolten onder een.
(165) O redelyke dienst, wie weigert aen te bidden,
Daer Jesus, als een duif, van boven daelt in ’t midden,
Dan die, van Godt veraerdt, van ydelheit verzaet,
Als ’t vee, het oog omlaeg, en niet ten hemel slaet,
* Wat oprecht Kristen zou dien zegen willen derven,
(170) Om boeten, ballingschap, om rasphuis, en om sterven?

a  Deze vaerzen slaen op de vervolgingen, die de Remon-
[Zie verder onder p. 92.]

[p. 92]
    Den goeden Godt zy lof, en Aemstels wyzen Raet,
Dat den verdrukten nu dees tempel open staet;
Dat Kriste zielen noch, om Kristelyk te vergaêren,
Noch schat noch yver aen die tempelbou besparen,
(175) Maer redden zich, door smaet, en allerhande kruis.
Bewaek, ô Jacobs Godt, Bewaek dit bedehuis:
Wil, met uw vleuglen, dees vergadering bedekken,
En op haer zuchten een’ Nassouschen Heilant wekken,
a Die op syn schouders tors de poort van Loevestein,
(180) En omvoere, in triomf, dien norssen Kastelein:
Op datwe u loven, en gedroogt van alle tranen,
De machten eeren, als geloovige onderdanen:
Die door Godtzaligheit, en vryheit van ’t gemoedt,
Dit aerdsche ryk versmaen, op hoop van ’t eeuwig goedt.

                MDCXXX.


    stranten, om ’t houden van hunne vergaderinge leden,
    toen de toehoorders boeten moesten geven, de predikanten
    gebannen wierden, en boven den ban in ’t landt komen-
    de in ’t rasphuis wierden opgesloten, ’t geen te Amsterdam
    aen Grevius en Princius, en te Haarlem aan Vezekius
    was geschiet: ook moesten sommige het hooren der predi-
    katien met de doodt bekoopen, als men de vergaderingen
    met soldaten omringde en daer onder liet schieten, ’t
    geen buiten Rotterdam was voorgevallen.

a  Te dier tyd zaten op Loevestein nog zeven Remonstrant-
    sche Predikanten gevangen: Simon Lucas Bysterus, Caro-
    lus Niellius, Paulus Lindius, Petrus Cupus, Bernherus
    Vezekius, Arnoldus Gesteranus, en Theodorus Boomius:
    Eduardus Poppius was in zyn banden overleden.

[p. 93]

                BLIXEM

                    Van ’t

NOORDTHOLLANDTSCH

                SYNODE.

        M. D. C. XXXI.

    Herarch, van Kussenzucht bezeten,
    Vraegt zyn broodeetende Profeeten:
    Of Donderklokken bengels zyn?
    Of Oproer preekt in Engels schyn?
    (5) * Of Heerenwacht by Harders zielen
    * Niet strekt om ’t Bisdom te vernielen?
    * Of Lantvoogdy niet was de schat,
    * Waerom dat Smout in oorlog tradt?
    * Of Tochtschuit, tegens Preekstoels reden,
    (10) * Ons voeren mag in vreemde steden?
    * Of ’t Kruiste kussen kruiskerk sticht?
    * Of Sessi ons den voet niet licht?
    En leeken groflyk zich verloopen,
    Die Clerken aen ’s Lants Recht verkoopen?

a  Deze vaerzen slaen op ’t besluit der Regeerders t’Am-
    sterdam, om den predikant Smout, ter zake van zyne
    ongerustheit, de stadt te ontzeggen, en voortaen sessie in
    den Kerkeraedt te nemen; ook op ’t vertrek of vlucht
    van den predikant Kloppenburg, en op ’t vertoog der
    Noort-Hollandtsche Synode aen den Heeren Staten over-
    gelevert, strekkende om Smout te herstellen, en de
    sessie te ontgaen.

[p. 94]
        (15) Wat Kardinael spitsvondigst is,
    En blaest alarm, en slaet niet mis:
    Dien sullen d’ Inquisitieheeren
    a Met een Synodus brief vereeren:
    a Waer mee de Paus van Noorderlant
    a (20) Het Toorntjen in den afgrondt bant:
    Dat in ons HEILIGDOM durf kyken,
    En Aaron doet voor Moses stryken.

                    Procul, ô procul este profani,
                Conclamat vates.


                            Dat is:

    De Weerhaan kraeit, van groot verdriet:
    Maekt hier den Burgemeester niet.
    Of zytge van dit park niet schuw,
    Zoo krygt de Duivel maght aen u.
    (5) Weg met die polityke klaus,
    Dees stoel is voor den Geuzen Paus,
    Dees banken voor zyn amenvaers?
    Niet voor een’ ongewyden aers.

                                        Persius
    -- -- Sacer est locus, extra
    Meiete.


a  Dit ziet op de Kerkelyke besluiten der Noordthollandtsche
    Synode, tegens het uitstellen van Smout, en het nemen
    der sessie in den jare 1631 genomen.
b  De Noorthollandtsche, Synode, straks gemeldt, ’t Enk-
    huisen te dier tyt vergadert.
c  Door het Toorntje verstaat de Dichter de Burgemeesters
    der stadt Amsterdam, wiens kamer onder den tooren van
    ’t oude Stadthuis plag te zyn, die daerom van de bur-
    gers het toorentje wierdt genoemt.

[p. 95]
                        Dat is:

Die aen ’t heilig huis wil pissen,
Moet zyn’ hoed en vrydom missen.


DE POËTEN

Tegens de

CONSISTORIE.

De goddelooze plonderfeest
Liet vliegen eenen donderveest
Van uit zijn lasterlogengat,
De stank die quam gevlogen rad
(5) By Dichters, op Parnassus nek.
Wat bruit ons deeze Classigek.
Nu Prekers bystre wegen gaan.
Riep Breroo; vyst’er tegen aen.
Laet a Luit en a Koster, a Viktoryn,
(10) Of a Malzen bry de piktor zyn,
Om af te maelen deezen dreet,
Die ons Poëten vreezen deedt:
En hangen die, als wapen, veur
a De donderdaeghsche Papendeur,
(15) Op dat dit volkje blindt en mank,
Denk’, Heer, wat zyn wy wint en stank.

a  Luit Rechtsgeleerde.
b  Doctor Samuel Koster.
c  M. Joan Viktoryn of Vegters.
d  Malzen.
e  De Constistorie vergadert t’Amsterdam op alle donderda-
    gen.

[p. 96]
Wat geven wy de kleuren schyn,
Die rechte slechte leuren zyn.
De Preekstoel lacht de Dichters uit,
(20) En hy is zelf een lichter guit,
Zoo ’t guiten zyn, wier toverreên,
’t Volk eeren doen hunne Overheên,
En nimmer sotte zielen broen,
Gelyk de botte fielten doen,
(25) Die malle f Jan te klauwen plag,
Zo dik hy speelde vrouwendag:
En zwetste met zyn Priester breet,
Wanneer hy Bugermiesters scheet
En Schepens, die op greep geleert,
(30) ’t Ging glat, als was ’t met zeep gesmeert.
Dan gilde ’t gekke Doorentje,
Trots Waeg, trots Dam, trots Toorentje.
Een g Vink die ’t van de geesten hoort,
Die zet het aen geen beesten voort.
    M. D. C. XXIX.

f  Jan Willem Boogaert, zeepzieder en oudsshcepne was
    gewoon voor Vrouwendag, waer op de wet te Amster-
    dam verset wordt, met zyn aenhang afzonderlyk te ver-
    gaderen, en te overleggen, wien men kenzen zou om
    de kerkelyke heerschppyzucht te styven.
g  Vink Provoost der schutterye, die zeer vrolyk van geest
    was, en gewoon zyn oordeel over soodanige Hande-
    lingen vryelyk t’uiten.



[p. 97]

                EEN

OTTER IN ’T BOLWERK.

Na de wyze: Betteken voer na Mariemont.

    Wel, hoe is a Otjes hart zoo groen?
    Wel, hoe is Otjes hart zoo groen?
Dat hy dus yvert in ’t sermoen,
                O jemy, ô jemy,
(5) b Om Boogaers dochter is ’t te doen b,
c Hy preekt van d’Akademi.
    Ongs Otje is gien stommen hont,
    Ongs Otje is gien stommen hont,
Hy woekert met zyn miesters pongt;
                (10) O jemy, ô jemy,
Het quyl dat loopt hem uit zen mongt,
Zoo schelt hy d’Akademi.
    Dat preken klinkt tot Haerlem toe,
    Dat preken klinkt tot Haerlem toe,
(15) d Elk vreest hum as de Roode roe,

a  Dit schimpdicht is gemaekt op Otto Badius; die meer
    dan andere op den predikstoel uitvoer tegens het spe-
    len op Do. Samuel Kosters Academie, nu het schou-
    burg genaemt.
b  Deze Otto Badius vrydde toen de dochter van Jan
    Willemze Bogaert, gewezen oudschepen van Amster-
    dam, waer uit hy wegens oproer gebannen zynde, ne-
    vens zyn dochter te Haerlem is gaen woonen.
c  Zie d’Aentekening (a) hier boven.
d  De Roo Roede, Jan Spelle, een uitgelaten booswicht,
[Zie verder onder p. 98.]

[p. 98]
                O jemy, ô jemy,
Hy maekt het alle speulers moê,
En hekelt d’Akademi.
    Wel Boogers dochter loopt hum na,
    (20) Wel Boogers dochter loopt hum na,
En zegt nou tegens Otje ja.
                O jemy, ô jemy,
Want kreegje ’m niet ’t was zongt en scha,
Zoo schrobt hy d’Akademi.
    (25) En asje gaet nae ’t bruilofts huis,
    En asje gaet nae ’t bruilofts huis,
Zoo laet vry Dokter Koster t’huis:
                O jemy, ô jemy,
e Al is hy Bruitjes neef incluis,
(30) Hy metste d’Akademi.*
    f Hy speult ’er nou zyn Ifigeen,
    Hy speult ’er nou zyn Ifigeen,

    wyl hy veel bewind had, hielp veele onnozele men-
    schen om hals, zoo dat hy van ider een zeer gevreest
    wierd, zie Hoofds Historie.
e      Docter Samuel Koster was vermaegschapt aan Jan Wil-
    lemsz. Boogaert.
f  Docter Kosters treurspel van Ifigenie, op nieuw vermeer-
    dert en verbetert, werd, in November des jaers 1630. in
    Kosters Akademie op de Keizersgragt (gedurende ’t geschil,
    dat ’er was tusschen de Magistraet en de Kerkelyken, over
    ’t uitzetten van den predikant Smout, en ’t besluit van ses-
    sie in den Kerkenraet te nemen) opentlyk gespeelt. In dat
    treurspel, dat ook in den jare 1617 den volke was vertoont,
    wordt het recht der overheden in ’t kerkelyk, en ’t misdryf
    van sommige Kerkelyken even klaer voorgestelt, en Trig-
    land onder den persoon van den griekschen Paep Euripy-
    lus, naer ’t leven afgebeelt. De Magistraet, die toen alle
    kragten inspanden om haer recht tegens de kerkelyken te
    bewaren, zag het spel met goede oogen aen, en liet het
[Zie verder onder p. 99.]

[p. 99]
    Wel mannen broeders*, syn dat reên,
                    O jemy, ô jemy,
    (35) ’t Zyn fieltenstukken al met een,
    Godt schen deus Akademi.
        g Al baet dat speulen ’t Weeshuis iet,
        Al baet dat speulen ’t Weeshuis iet,
    Dat geeft aen Otjes vleeshuis niet,
                    (40) O jemy, ô jemy,
    Wat beurt ongs spyt en groot verdriet,
    Van deuze Akademi.
        Neen Otje, straft dit met Gods woort,
        Neen Otje, straft dit met Gods woort,
    (45) h Al zouje met de tochtschuit voort,
                    O jemy, ô jemy,
    Vry Otje schrei iens, datmen ’t hoort,
    In Kosters Akademi.
        Wel is dit niet een wongderwerk,
        (50) Wel is dit niet een wongderwerk,
    i Sy hieten ongs de plonderkerk,

    tooneel de leemten van den predikstoel aen ’t volk ontdek-
    ken: en hoe de predikanten daer meer tegens predikten en
    zig het spelen meer aentrokken, hoe het volk nieuwsgie-
    riger, en de toeloop grooter word om ’t spel te zien. Ziet
d’aentekening op Haen Kalkoen. pag. 104.
g  Het Weeshuis heeft twee derdendeelen, het oude
    mannen huis een derdendeel in ’t schouburg, en door
    den toeloop des volks, trekken zy beiden groot voor-
    deel daer van: waarom Vondel elders zegt

        De byen storten hier het eelste, dat zy lezen,
        Om d’ouden stok te voên, en ouderloze weezen.

h  Dat is al zouje met Smout de stadt ruimen moeten.
i  Namentlyk de Poëten, die wel zagen en wisten, hoe het
    plonderen der Remonstrantsche huizen door aensto-
    king van Trigland, Smout, Kloppenburg, en an-
    dere geschiede.

[p. 100]
                    O jemy, ô jemy,
    Och, broeders, schuwt het dongderperk,
    Van Kosters Akademi.
        (55) Mogt k Smout nou op de preekstoel staen
        Mogt Smout nou op de preekstoel staen
    Hoe zou haer dan de hagel slaen,
                    O jemy, ô jemy,
    l Janrap in stee van Monkelbaen,
    (60) Zou plondren d’Akademi.
        m Ik wouze zaten in den Briel,
        Ik wouze zaten in den Briel,
    Dit speulen raekt myn ongdersiel.
                    O jemy, ô jemy,
    (65) n Ik hou mier van een plonderfiel,
    As van deus Akademi.

k  Mogt Smout, die nu gebannen is zich laten hooren,
    hoe zou hy op ’t schouburg donderen, en de poëten
    in hun schild varen.
l  Dat is, het Canailje, gelyk het huis op Monkelbaens-
    burgwal door hen geplundert is, zou ’t Schouwburg
    niet vry laten.
m  Daer Kloppenburg, vyand van de Academie, weinig
    te voren Predikant was geworden.
n  Badius wil zeggen, dat het huis plonderen beter was,
    als het spelen. op Kosters Academie.



[p. 101]

Eerdicht op het vertrek van

JAN WILLEMSZ BOGAERT.

Oudt Schepen van Amsterdam, in den jaere
        1629. den tweeden Februari.

Malle Jantje, Kerksgezantie, ik u vraeg,
Waerom huilt gy? waerom pruilt gy door den Haeg?
Is ’t uit yver, kryt vry styver. Maer ik meen
Dat het Kussen, u zou sussen, wel in vreên.


        Op de HAEGLOPERS.

    a ’t Malle ventje
    Het Presidentje,
    Het heilig Advokaetje,
    Het Papen troosje,
    (5) Het b Wezels kroosje,
    Is het Heere legaetje.
        c Het nam zyn kraegje
    Het trok na ’t Haegje

a  ’t Malle ventje is Jan Willemsze Boogaert, in de wan-
    deling malle Jan genoemt. Zie hier voor pag. 96.
b  Zoo genaemt om dat hy te Wezel gebooren was.
c  Hy wierd nevens andere der bitterste Predikanten op
    hun eige aenstoken naer den Haeg gezonden om te ver-
    zoeken dat de Placcaten tegen de Remonstranten mog-
    ten uitgevoert worden, doch wyl hun verzoek wierd
    afgeslagen, en zy hun oogwit niet bereikten, zoo zegt
    Vondel, dat zy met een lange Neus weer t’huis qua-
    men.

[p. 102]
    Met zyn Kaffa broekje
    (10) Voor al het resje
    Deed’ hy het lesje,
    Uit broer Smout en boekje.
        Heilige quanten
    Uw gezanten
    (15) Komen met een lange neus,
    En zyn vo vreezen:
    Wat wilt nu weezen
    Met menig bange Geus!
        Haegeloopers,
    (20) Schandekoopers,
    Word gy niet al swakjes.
    d Lieve Roeltje,
    e Spinhuis boeltje,
    Toost u nu met snakjes.
        (25) Prediquanten
    Haer gezanten
    Heel nu in de ly zyn,
    Doch de Paeuwtjes
    Zyn noch gaeuwtjes
    (30) Hoe mag ’t met de Vry zyn?
f Vrouwendag staet voor de deur en is naby.
g De tyd zal ’t leeren: maar deze Heeren hou ik vry.

d*  Roelof Roelofsse was een kuiper, die voor Jan Wil-
    lemse Boogaert (die een Zeepzieder was) de tonnet-
    jes maekte. Ziet pag. 81. Deze Roelof was een groote
    schynheilig, ging altyt met het hooft op zy, en wierd
    naderhant vaer van ’t Spinhuis.
e  Het algemeen gerucht was, dat deze goede devotaris,
    nu vader van ’t Spinhuis, by die schotbeesten wel eens
    onderkroop, en haer een vriendschap deedt.
f  Op dien dag wordt de wet te Amsterdam verandert.
g  De dichter wil zeggen, dat Bogaert, Paeuw, en de
    Vry met hun kuiperyen niet zouden opdoen, en in
    de verkiesing voorbygegaen worden.



[p. 103]

Op JAN WILLEMSZ. BOGAERT.

    Jan de malle vent,
    O jem niet en kent,
    Is een rechten Ezel:
        En zoo ’k heb gehoort,
        (5) Is hy van geboort
    Van de stad van Wezel.
        Deeze rechte gek,
        Deeze halve spek,
    Deeze geuze Spanjaert,
        (10) Zou wel meenen schier
        Dat m’ hem achten hier
    Voor een meester kanjaert.
        Deeze mallen bloedt,
        Met zyn kleefsen hoedt,
    (15) Vry al zeer breedrandig.
        Met zyn grooten baerdt,
        Meent te wezen waerdt
    G’acht kloek, en verstandig.

            M. D. C. XXVIII.


Op a HAEN KALKOEN.

    Wie zag oit gekken zonder bel?
    Kalkoentjen is wat root van vel

a  Dit gedicht schimpt op den predikant Jakobus Triglan-
    dus, dikmaels in Vondels Gedichten ’t Kalkoensche
    Haentje genaemt, omdat hy rood van neus en aenge-
    sicht was, mogelyk de oorzaek daer van zynde,
    dat hy een groot liefhebber was van de Rynsche
    wyn. Zie pag. 39.

[p. 104]
    En zuiver Geus,
    Om dat de Rynsche muskadel,
    (5) Met al het zuiver nat
    Van ’t Heidelbergsche vat,
    Trekt in zyn’ neus,
    En daerom buldert hy zoo fel,
        Als Goliath de Reus.
    (10) Wy achten ’t boert, en kinderspel,
    By dronk is hy wat Beus,
    Maer nuchteren wonder geus.
        b Bachant had gy niet onbeschaemt,
    En ’t geen een Leeraer minst betaemt,
    (15) Ons Burgemeesters wel geneigt
    Op ’t Raethuis met een moort gedreigt,
    c Men had, ô dronke plondergeus,
    U met geen ro kalkoense neus,
    d Op ’t openbaer tooneel gebragt,
    (20) En als een’ schytvalk uitgelacht.
    Gaet heen nu als een huilebalg,
    En hangt ons aen uw zuilegalg.

        MDCXXX.

b  J. Triglandus voerde zomwyl scherpe woorden tegens de
    Burgemeesters, en dat zelfs op den Predikstoel, hen
    smaedeljk met de vinger aenwyzende, en daarover
    op ’t Raedhuis ontbooden sprak hy zeer stout.
c  Trigland was een groot aenleider, raetsman en voor-
    spraek van ’t Kanalje, wanneer ’t op de been was om
    de huizen der Remonstranten te plonderen.
d  Zie d’aentekening op den Otter in ’t Bolwerk, pag. 98.
    Toen Kosters Ifigenia, in ’t jaer 1630. voor ’t volk
    vertoond wierd, had men den speelder, die de rol van
    Euripylus (den priester die zig meest tegen Agamem-
    non kantte,) speelen zou, zoo toegemaekt met baerd
    en kleeren, dat hy Trigland op een hair geleek, en
    elk een hem kende.



[p. 105]

OP DEN ZELVEN.

Hoort gy Heeren hoort, ik laet u weeten;
’t Kalkoensche Haentjen heeft zyn wyf gesmeeten;
En zyn meit, die wat snar in de bek is,
Zeit, meester weetje wel dat onze vrouw gek is?
(5) Zwyg, seide hy, ik volg myn ordonnantie,
Om niet suspekt te zyn van tolerantie.


Op d’oproerigheit

                Van

MAXIMILIAEN TEELING.

a Het oproer, in Rochel, smeet muur en toren neder,
Holp Fredrik in den Haegh, en om den schoonen Pals,
Graef Straffort op ’t schavot, den Koning om den hals,
    Montros aen eenen strop, wat bulderende weder
(5) Bedaert in ’t einde niet! maer dit oproerig saet
Noch vryheit laet in rust, noch Koninglyken staet.
    Kon burgerlyke tucht die monsters niet betemmen,
    Al ’t land zou tot de keel in bloet en tranen zwemmen,
Want als men steden ziet het onderste omgekeert,
(10) Dan heeft men op syn Schots den Staet gereformeert.

a  Dit gedicht toont de schadelykheit van ’t oproer.



[p. 106]

    BLOEDBEULING

                Van

MAXIMILIAEN TEELING,

Groote bloetbeuling in Zeelandt.

Meester Teeling had een groote bloetbeuling gegeeten
Heel vet gepropt van Apostelen en Propheeten:
Maer doen zyn maeg al dit vet niet kon verduwen,
Begost meester afgrieselyk te schieten en te spuwen.
(5) Al de Zeeusche Teelingen uit hunne poelen en slooten
Quamen daer op al quakende aengeschooten:
En speelden, slobber op die zoo zuivere voesters.
O klokspys, lekkerder dan Engelsche oesters!
Weg Vriegeesten, Harminianen, en morsebellen,
(10) Wy slabberen met meester a Teeling geen paddevellen,

a  Meester Teeling Predikant te Middelburg, schreef in den
    jare 1650. korts na den toeleg op Amsterdam, zekeren
    toeëigen brief aen den Heer Prinse van Oranje voor een
    boek genoemt de Polityken Christen, by wylen zynen Va-
    der Meester Willem Teeling geschreven: en op die toeëi-
    geninge, die meest uit Schriftuurwoorden bestond van
    d’Apostelen en Propheten ontleent, en tot zyn oogmerk
    gedraeit of verdraeit, heeft hier de Poêet het oog, als
    begrypende veel aenstotelyke dingen. Schriftuurspreu-
    ken, die alleen op Godt passen, duidden hy op zyn Hoog-
    heit, met onverschoonbare vleyerye. De Vrede met Span-
    je gesloten noemde hy met de woorden van Jeremias 13.
    vers. 7. een verdorve gordel, die nergens toe zou
    deugen; Papisten en Remonstranten... noemde hy kinde-
[Zie verder onder p. 107.]

[p. 107]
Geen pieren, noch alikruiken, noch zotte klausen
Van versche Apostaten, of beschimmelde Pausen;
Maer Middelburgsche saucysen en lekkere worsten,
In eene reine ketel van onder en boven uitgeborsten:
(15) a Gy lichte Capellanen,* Roelanden, en b Teulingen,
Smul by gort met ons, c dit zyn Leicestersche beulingen:
Geen duivelsbrood, paddestoelen, noch morsige kruimen,
Meester Teelings ketel behoeft niemant te schuimen:
Niemant kan zyn quyl noch snottebellen laeken;
(20) Want van zyn geelen ooker mach men kaesen maeken.
Ja, al zat gansch Portugael verlegen hy kon het gerieven,
Niet met bullen of prullen, maer met zyn besegelde brieven.

                                                P. L.

    ren van Belial. Den toeleg op Amsterdam verdedigde hy
    met schriftuurwoorden, daer noch andere uitsporigheden,
    te lang om te melden, op volgden, die den dichter gaende
    maekten om hem zulk een bloetbeuling t’huis te zenden.
a  Hier door zag hy op sommige toestemmers van gevaerlyke
    aanslagen, als de Heer van Capelle, die kennis had van
    den toeleg op Amsterdam, en den Prins aanstookte.
b  Dit ziet op Harmen Teuling, gewesen Schepen van
    Amsteldam, die om syn schandelyk banqueroet de
    Stad ruimde, en zich by den Prins voegde om zyn
    aenslag te helpen uitvoeren.
c  Hy wil zeggen, dat zulke schriften tot oproer strek-
    ken gelyk in Leicesters tydt door muitzugtige Predi-
    kanten en andere, ook zulke werken te voorschyn
    quamen.



[p. 108]

SPROOKJE VAN

REINTJE DE VOS.

Op de wyze van Arent Pieter Gyzen.

a Nou iens van ’t loose Reintje
    Gesongen dat het klinkt,
Daer Nikkertje en Haintje
    De wellekomst op drinkt,
(5) Nou dat schalke diefje stinkt.
    Hoe is ’t benart!
    Hoe hangt zyn start,*
Nou syn pooten syn verminkt.

De vrye Amstelboeren
    (10) Die hadden ienne hen,
Daer zy soo wel by voeren,
    Als ik geen ander ken,
Met ien kakelbonte pen.
    Dees leghen ziet,
    (15) ’s Langs Welvaert hiet.
Dat de duivel ’t Vosje schen.

a  Met dit liet heeft de Dichter onder den naem van Reintje,
    Reinier Pauw, wel eer Burgemeester der stadt Amster-
    dam, met al zyn bedryf beschimpt: ’t quam in ’t jaer
    1627. te voorschyn, tot spyt van den eenen, en vermaek
    van den anderen. Ook plag de Dichter te verhalen, dat
    ’er de Heeren P.C. Hooft en L. Reael, toenze ’t lazen
    zeer om lachten.

[p. 109]
Dees hen lei alle dagen
    Zo een fixen gouwen ei.
Het was geen tydt van klagen,
    (20) Zo lang als ’t beesje lei
Was het kermis in de wei;
    De ryke boer
    Uit melken voer:
’t Was al booter, room, en klei*.

(25) Maer lekker vossemuiltje,
    Op hoendervleis belust,
Quam kruipen uit zyn kuiltje,
    By d’Amsterlangse kust,
Daer de boerman zat gerust.
    (30) Wel, zei hy, langst,
    Hebt vrees noch angst:
Reintjes deugd is jou bewust.

Wat maek jy mit dit prytje?
    Licht brengtze ’t land vol pest.
(35) Die vuile meer beschytje
    (’t Is jammer) ’t reine nest.
Geef de broedse teef de rest.
    Ik weet ien aer
    Zei Reintje vaer;
(40) En die dient jou allerbest.

De neske koetjes herder
    Docht voort, dat is niet beus.
Die kinkel zag niet verder,
    Niet verder as zyn neus:
(45) Hy docht Reintje vaer is Geus.
    Ja docht de Vos,
    Nou bin je los:
Wangt je weet niet van de leus.

[p. 110]
De Vos greep ’t eele beesje,
    (50) En vatte ’t by de keel,
En scheurde ’t lekker vleesje,
    En gaf van elk een deel
Aan zyn vosjes evenveel,
    En leefde lui,
    (55) De boer dronk hui:
Wangt noom Reintje was te eêl.

Maar doe de boeren misten
    De dagelyksche rent,
Begon het Dorp te twisten,
    (60) Gantsch duizent sacrament.
Reintje ’t spit in d’asse went.
    Ons hen is doodt,
    En ’t Dorp lydt noodt.
Is het niet een groot elent?

(65) De boeren tegen weêr knap
    Nae Reintje wilt en ruw.
Die ziel: b kiest my tot heerschap,
    En maekt myn* zoon Baljuw,
Schout en Schepen op een nuw.
    (70) Ik zal jou voort
    Voldoen myn woordt,
Wangt jy maekt my ang en schuw.

De boer zag uit zyn oogen:
    Doe kende hy de guit.
(75) Hy riep ik ben bedrogen:
    Het komt op loogens uit.
Waer het ons die schelm ekruit!
    Langs Welvaert, och,
    Had ik jou noch!
(80) ’t Hiele spul dat is verbruit.

b  Tot Burgermeester.

[p. 111]
Doe ging c noom Reintje druipen,
    Hy zag, de boer was dol.
Noom Reintje die ging sluipen,
    Ging kruipen in zyn hol;
(85) En zyn kop liep als een tol;
    En om gien smart
    Te voên in ’t hart,
Dronk hy staeg zyn buikje vol.

De boeren Reintje histen
    (90) [De honden op ’et lyf,]*
Die Reintje vaêr bepisten
    Om ’t elements bedryf.
Reintje klaegde ’t aen zyn wyf;
    Vaêr jey hebt schult:
    (95) Lyd met gedult,
Zei zy, al dit ongeryf.

Jy boeren neemt exempel,
    En wachtje voor den Vos,
En zit hem op zyn tempel,
    (100) En jaegt den schalk in ’t bosch.
Is hy swart, of is hy ros,
    Gelooft hem niet,
    Die ’t dorp verriedt.
Stoot den dief zyn tanden los.

    Gemaekt om op de brug te zingen;
    Al zouw ’er ’t Reintje uit zyn vel om springen.


M. D. C. XXVII.

c  Men vergat hem voortaen Burgemeester te maken.



[p. 112]

Gedachtenis van
GEURT DIEDRIKS VAN BEUNINGEN.

Raet en Burgermeester van Amsterdam: ge-
    stelt ten dienste van zynen neve, Daniel
        Mostert, Secretaris der selve stede.

    * Toen Beuningen het ziekbedt hiel,
    En d’oude en afgeslaefde ziel
    Het swakke lichaem wou begeven,
    En zuchte naer het eeuwig leven!

*  Wanneer ontrent het jaer 1627. of 1628. de zaken t’Am-
    sterdam in de vroetschap heel wankel stonden, en dat men
    twyffelde, of dat deel der Vroedschap, ’t welk de zaken,
    omtrent het stuk van den Godsdienst, tot matigheit zocht
    te beleiden, zou konnen boven dryven, werdt de Burger-
    meester Geurt van Beuningen ter doodt toe krank, doch
    eindelyk weer bekomende en noch zeer zwak, zou de Raedt
    vergaderen om te raedtslagen over een zaek daer ’t al aen-
    hing, en ’t quam op weinig stemmen aen. Hy overlei of
    hy in den Raedt dorst gaen of niet. Zyn Doctor of Ge-
    neesmeester, de heer Niklaes Tulp, die ook Raedt, en van an-
    der verstant was, als van Beuningen, riedt hem ’t gaen
    naer ’t stadthuis sterk af, zeggende, dat hy gewis zou in-
    storten, en dat het om zyn leven gewed ware. Van Beu-
    ningen vond zich bekommert en ontboodt eenen Doctor
    Gerrit, Roomsgezint, dien hy te kennen gaf wat aen zyn
    byzyn in den Raedt gelegen was, en om raedt vraegde:
    Doctor Gerrit riedt hem, dat hy, als de Heer Tulp met
    ’t koetsken t’zynent zou komen, met hem op zou zitten,
[Zie verder onder p. 113.]

[p. 113]
        (5) Verscheen voor hem, en wel te ty,
    De droeve Maegt van ’t zeilryk Y,
    Haer pruik, vermast van gout en steenen,
    Die blonk door ’t swarte lamper heenen.
        Zy steende en sprak voor ’t steenend bedt:
    (10) ô, Diedriks zoon, zoo gy me redt,
    Zoo is ’er hoop. Myn staet wort kranker.
    De burgertwist vreet in, als kanker.
        Myn goude vryheit in de klem,
    Die hangt aen ’t styven van een stem.
    (15) Ik heb veel raden, luttel vaders.
    Toen sloeg zyn hart, en al zyn aders
        Van schrik, en vaderlyke vrees,
    En hy verpynde zich, en rees
    Al hygende op, en liet den wagen*
    (20) De kranke leên op ’t Raethuis dragen;
        Zoo uitgemergelt en gemat:
    Niet eens beducht, of ’t sokkend rat
    Of winterlucht zyn’ tyd mogt korten,
    En op een nieuw hem in doen storten.
        (25) De wederspannigheit vernam
    Den geest die uit den grave quam;
    Een voorspook, dat haer afgang spelde.
    Men denk hoe ’t bitter hart ontstelde.

    en naer ’t stadhuis ryden: hy volgde dien raedt tegens
    ’t afraden van Tulp, en hielp met zyn eene stem de zaek
    daer ’t om te doen was, door dryven.
De Heer Reinier Paeuw, hem ziende in den Raedt koomen,
    zeide toen tegens iemant: Het schynt dat de dooden uit
    den graven opstaen, om my tegen te zyn. Op dit voor-
    val speelt de Dichter in zyn gedicht, gestelt ten dienst
    van den Secretaris Mostaert, die een nigt van den Hee-
    re van Beuningen hadt getrout, en daerom zyn neef
    werdt genoemt.

[p. 114]
        De flaeuwe Vroetschap scheen verlicht,
    (30) Alleen door Beuningens gezicht,
    En stemde ’t eerlykst met malkanderen.
    Zoo kon een stem de kans verandren:
        Zoo leeft een grys en ryp verstant
    Een oogenblik voor ’t Vaderlant,
    (35) Na lange moeite, en veele jaren.
    Godt wil zyn bloet en Mostert sparen.


GEDACHTENIS

            van

DESIDEER ERASMUS
Rotterdammer. Aan den Heer

PETER SCHRYVER.

    O hooggeleerde Schryver.
Wat quistge tyt en yver,
Om op te doen ’t geen levendig gelykt
Den grooten Desideer, die niemant wykt.
    (5) Hou op van printeziften,
Een stapel wyze schriften
Is d’afdruk van den helt, die eeuwig leeft,
En d’aerdbodem met de pen verovert heeft.
    Zyn pen dreef voor zich hene
(10) Uit Rome en uit Athene
’t Barbarisch heir, een schandelyken hoop,
En oneer van den Kristelyken doop,
    De Zieletirannyen,
Met gierigheits Harpyen,
(15) Den woesten Kryg, de Plompheit, dom en doof,
De Gulzigheit, en ’t blinde Bygeloof.

Continue

[p. 115]
    Zyn hant die gaf de mate
Aen beiderlyen state,
Aen ’t weereldlyk en ook aen ’t geestelyk hof:
(20) Zy hief de nutte kunsten uit het stof.
    De doode graven hooren
Dat Cicero, herbooren
Tot onvercierden roem van Maes en Ryn,
Den Tyber leert zyn lang verleert Latyn.
    (25) Wat jongen en wat ouden
Zyn niet in hem gehouden!
Een bron van wysheit vloeit uit zynen mont,
Den gouden tolk van ’t heilig Nieu verbont.
    De langbewolkte waerheit
(30) Herschept haer oude klaerheit,
Na roestige eeuwen, uit dit Hollantsch Licht.
De Doling krygt een schaemroot aengezicht.
    Zyn ziele walgt van ’t werren.
Zy kiest geen dop voor kerren.
(35) Al wat zy op den vasten grontsteen bouwt,
Is dier gesteent, fyn zilver, en root gout.
    Hy sticht vervalle steden
Door Godgeleerde zeden,
En tempering van wetten, glad hersmeet
(40) Met zyne tong, die diamanten kneet.
    Om pais is al zyn bidden,
Voorzichtig houd hy ’t midden,
En staroogt op Apostelyk gesternt,
Daer hier Charybd, en ginder Scylle bernt.
    (45) De Roomsche myterkroone
Haer’ allerliefsten zoone
Erasmus stadig met ontvouwen schoot,
Mildadig tot d’eerwaerdigste ampten noot.
    Gekroonde hoofden wenken
(50) Zyn gunst door hun geschenken
En tittels: maer zyn veder even vry
Om Kristus wraekt gehuurde slaverny,
[p. 116]
    Geen baetzucht maekt hem eigen,
Ook swicht hy voor geen dreigen:
(55) En die zyn kruis omhelzende eeren vlucht,
Vervult met eere d’ongemete lucht.
    De redelyksten zoeken
Zyn schaduw in zyn boeken:
Waerop de harteknaegster haet en nyt
(60) Belachelyk haer stompe tanden slyt.
    Al is de Rotterdammer
Verlost van ’t Kristenjammer,
Zyn troostleer wischt nog veele tranen af.
Godt segene en bedauw zyn zalig graf.


        Uitvaert van

            ORFEUS.

In dit gezang en het volgende, den speelstryt van Apollo en
    Pan, beide in ’t jaar 1654. in ’t licht gegeven, wor-
        den de Predikanten t’Amsterdam, die te dien
            tyde tegens zyn treurspel van Lucifer pre-
                dikten, en ’t spelen verhinderden,
                    bedektelyk overgehaelt. Zie Von-
                        dels leven pag. 59.

    Toen Orfeus met zyn keel, en veêl
In ’t mastbosch zong en speelde; Tierelier, tierelier,
    Dat schoone lustprieel:
    Scheen hemel, aerde en zee, alreê,
(5) Op sang en spel, te danssen, Tier. tier.
    Gevolgt van wilt, en vee.
    Hy zat op een tapyt, gewyt,
Een regenboog van bloemen, Tier. tier.
    De deugt braveert den nyt.
[p. 117]
    (10) Een krans van lauwerier, heel fier,
Verciert de heldre lokken, Tier. tier.
    Een Godt gelyk in swier.*
    De lange witte rok, van vlok
Gesponnen door zyn moeder, Tier. tier.
    (15) Hielt streek met boog en stok.*
    Hy zong wat Reuserot, den Godt
Jupyn aen boort durf klampen, Tier. tier.
    Bestormen ’t hemelsch slot:
    Hoe elk zyn kragten vergt, en tergt,
(20) Hoe zy een stormkar bouwen, Tier. tier.
    Van steenrots en gebergt;
    Hoe zy met torts, en knods, en rots
De Goden zelfs marteeren, Tier. tier.
    In ’t ryk des Dondergods,
    (25) En hoe Jupyn in ’t lest, dees pest,
Met blixemstrael en Donder, Tier. tier.
    Begraeft in ’t helsche nest.
    Terwyl hy speelde, en song, ontsprong
Een bron van melk, en honig, Tier. tier.
    (30) Gevloeit van zyne tong.
    De boomen in het ront, terstont
Vergaêren om den Zanger, Tier. tier.
    En kussen zynen mont,
    De wiltsang tiereliert, en swiert
(35) Rondom den speelman hene, Tier. tier.
    Ook wilt, en tam gediert.
    De nachtegael ontsteekt, en breekt
Zyn’ toon aen Orfeus gallem, Tier. tier.
    Die duisent Zangers queekt.
    (40) De leeu zyn brullen staekt, en blaekt,
De duiven trekkebekken, Tier. tier.
    Wat Godt blyft ongeraekt!
    Maer onder spel en sang, eerlang
Een rei van Boschbachanten, Tier. tier.
    (45) Nam derwaert haren gang.
[p. 118]
    Daer zagen zy Godts helt, in ’t velt,
En ’t bosch; en d’elementen, Tier. tier.
    Bekroont door ’t zoet gewelt.
    Zy holden door den drank, doot krank
(50) Van zinnen en van zeden, Tier. tier.
    Dat bleek aen haren gang,
    Zy bulkten overluit, vol uit:
Wat plaegt ons al dit spelen, Tier. tier.
    Daer Bachus vreugt op stuit.
    (55) De speelman wou zyn oor, ons koor
En wyngertspiets noit gunnen, Tier. tier.
    Hy houd Apolloos spoor.
    Al is ’t Apolloos zoon, en kroon;
Trots Kallioop zyn moeder, Tier. tier.
    (60) Hy zit ons nu te schoon.
    Valt aen, als dol en doof: dien roof
Zal niemant ons ontrukken, Tier. tier.
    Wat hulp men hem beloof.
    Dus raest de wyngodts rei: hei, hei?
(65) Valt aen: by moet ’er onder, Tier. tier.
    Valt aen met veltgeschrei.
    Met worpt de Menas snel, en fel
De speelmans borst met kaien, Tier. tier.
    In wasch verkeert door ’t spel.
    (70) Een andre breekt uit wrok, een’ stok*
Op ’t bekkeneel des Zangers: Tier. tier.
    Het brein bespat den rok.
    De vedel rolt daer heen, beneên,
En wilt en vlucht verstroien, Tier. tier.
    (75) Hoe lillen al zyn leên!
    Schoon hy den jammerpoel, en stoel
Van Plûto had bewogen, Tier. tier.
    In ’t onderaerdsch gewoel;
    Euridice en haer ziel, wiens hiel
(80) Van d’adder was verbeten, Tier. tier.
    Hem weer in d’ armen viel;
[p. 119]
    Schoon hy den wilsten aert, hier spaert,
En breidelt ’s tigers toren, Tier. tier.
    De wynkroes niemant spaert,
    (85) Zy rukken met gewelt, dien helt.
En spreien al zyn leden, Tier. tier.
    Gesleurt, verscheurt, langs ’t velt.
    Daer rolt de schelle keel, en veêl,
Voor wint geplomt in ’t water, Tier. tier.
    (90) Valt Hebrus kil ten deel.
    De vedelgallem sucht, en vlucht,
De keel en vingers beven, Tier. tier.
    ’t Geluit verdwynt in lucht.
    Toen schreide al wat ’er was, een plas,
(95) Een heele beek van tranen, Tier. tier.
    Die vloeiden over ’t gras.
    De beek- en boomgodin, niet min
Betreurden haren Zanger, Tier. tier.
    Met eenen droeven zin.
    (100) De wyngodt strafte voort, dien moort
Aen alle Boschbachanten, Tier. tier.
    Zoo straf als oit gehoort.
    Apollo van Parnas, quam ras
Met negen Zanggodinnen, Tier. tier.
    (105) Daer ’t lyk gemartelt was.
    Zy zamelden ’t gebeent, besteent,
En zongen ’t lyk met klagten, Tier. tier.
    In ’t graf van elk beweent.
    De vader trekt een’ schicht, van licht
(110) En stralen uit zyn’ koker, Tier. tier.
    En schryft dit grafgedicht:
    Gun Orfeus, hier belust, nu rust,
Myn zang en spelorakel, Tier. tier.
    Hy plante deugt met lust.
    (115) Apollo veêl en boog, om hoog,
Ten toon hing in de starren; Tier. tier.
    Een rots voor ’t nydig oog,
[p. 120]
    Terwyl voer* Orfeus geest, op ’t feest
Der zielen, by Godts reien, Tier. tier.
    (120) Daar vreugt den rou geneest
    Het hooft voor ty in zee, alreê
Te Lesbos aangedreven, Tier. tier.
    Brocht tyding van dit wee.
    * Een Zeeslang wit van tong, zich wrong,
(125) Om ’t bloedig hooft te likken, Tier. tier.
    Te slikken op een sprong.
    Apollo quam op slag, en zag
De slang afgryslyk gaepen, Tier. tier.
    Noch wyder danze plag.
    (130) De Godt hier door onteert, verkeert
Gebit en bek in marmer, Tier. tier.
    En ’t byten haer verleert.
    Nu vrees geen’ haet en nyt, noch stryt.
Wat kan een dier ons schaden, Tier. tier.
    (135) Dat gaept, en niet en byt.

* Hier schempt de Poeët met den Predikant Wittewrongel,
    die hy hielt dat meest tegens Lucifer yverde, en een Zeeuw
    was van geboorte.


        SPEELSTRYT

                van

    APOLLO en PAN.

    De Godt Apollo werdt, heel hardt,
Om tegens Pan te zingen, Tin tin tin tin tin tin,
    Getergt, en uitgetart.
    Zy quamen beide in ’t perk, heel sterk,
(5) Met Herderen, en Nimfen, Tin &c.
    In Godt Apolloos Kerk.
[p. 121]
    De rechter hoorde toe, noit moê
Om spel en zang te hooren, Tin &c.
    Toen loeide stier noch koe.
    (10) Apollo hief eerst aen, met blaên
Van lauwerier belommert, Tin &c.
    Hy zong gelyk een zwaen.
    Toen Herkles uit den stoel, en poel
Des jammers op quam dondren, Tin &c.
    (15) Wat zag men een gewoel!
    ’t Was middag by de klok, en kok,
In Pallas stadt; Athene. Tin &c.
    Toen al de lucht betrok.
    Een ieder riep: gewis, wat is,
(20) Wat wil dit yslyk voorspook? Tin &c.
    Wie schept dees duisternis?
    Zy liepen naer de mart, benart,
Daer zagen zy den wachter, Tin &c.
    Den helhont met zyn start.
    (25) Zy hoorden veel geschals, een valsch*
Geluit in drie geluiden. Tin &c.
    Drie hoofden, eenen hals.
    De wilde dreef dien gast, heel vast
Gebonden aen zyn keten. Tin &c.
    (30) Wie schrikt niet, als hy bast!
    Hy quam in Platoos school, de kool
In ’t bakhuis glom als fakkels: Tin &c.
    Dat stonk, als een riool.
    De wyze en gryze baert, vervaert
(35) Wert gryzer om dit monster, Tin &c.
    De school kroop achterwaert.
    Nu swygt het schoolkrakkeel geheel,
En klooft geen hair in zeven, Tin &c.
    De Droes ziet al te scheel.
    (40) Die in den tabbert zat, vergat
Zyn boeken, en zyn schriften, Tin &c.
    En wist niet hoe hy ’t had.
[p. 122]
    En Thales sprak in ’t lest: ô pest,
Gy steurt ons goude lessen. Tin &c.
    (45) Loop heen naer ’t helsche nest.
    Hy ging van deur tot deur, recht veur
Den Wildeman, zyn’ temmer. Tin &c.
    De stadt verschoot haer kleur.
    Het geemlyk kint kykt bril, swygt stil.
(50) Het gaet nu vroet te bedde, Tin &c.
    En volgt zyn moeders wil.
    Hy quam in ’t Heiligdom, hoe stom
Zat Pallas op het outer! Tin &c.
    Al d’uilen keeken om.
    (55) Nu zochten zy niet meer, als eer,
Den Oli uit de lampen, Tin &c.
    Noch vlogen heen en weêr.
    Toen schreeude een halve roes, wat droes
Versteurt de Hierofanten! Tin &c.
    (60) Hoe staet hun hooft zoo kroes.
    Meduzaes slangenhooft, berooft
Geen’ mensch zoo van zyn sinnen, Tin &c.
    ’t Gebas ons stem verdooft.
    Dus zong Apollo voor, in ’t koor,
(65) En Pan begon in ’t ende, Tin &c.
    En ieder gaf gehoor.
    Hy zong verwaent en stout, van woudt
En tempel, by Dodone, Tin &c.
    Daer zich Jupyn onthoudt.
    (70) Daer hy orakels queekt, en breekt,
Door ’t knorren van zyn draeyers, Tin &c.
    Als ’t volk hem bidt, en smeekt.
    Daer boomen, groen als palm, door galm,
Verlegen vraegers raeden, Tin &c.
    (75) Geluit slaen als een halm.
    Daer klinkend koperspel, en bel
Hun’ klank verdubbeleeren, Tin &c.
    En klinken hel en schel.
[p. 123]
    Ook wou zyn sangk hun liên, bedien;
(80) Hoe sommig slag van beesten. Tin &c.
    Met kracht geen wit mag zien;
    Een ander aert zich stoot, aen ’t root
Den verf by d’olyfanten, Tin &c.
    Gehaet, gelyk de Doot:
    (85) En hoe zich ’t buffels velt, ontstelt
Om ’t root, en roode rokken, Tin &c.
    Bezuurt van menig helt.
    Wie niet ontrennen kan, wort van
De buffels doot geknuffelt, Tin &c.
    (90) Al waer ’t een oorlogsman.
    Nu sweegenze alle bei elk zei:
Apollo wint de prysen, Tin &c.
    Bestemt van rei by rei.
    Maer Midas, tegens reên, alleen
(95) Gaf Pan den prys van ’t zingen, Tin &c.
    En daer mê ging hy heen.
    De plompert, by een’ vliet, beziet
Zyn’ eigen schyn in ’t water, Tin &c.
    En zucht, van groot verdriet.
    (100) Hy ziet, van zin berooft, zyn hooft
Verciert met esels ooren. Tin &c.
    Wie had dit oit gelooft!
    Eer ’t iemant wort gewaer, hy ’t haer
Met eenen hoedt gaet dekken, Tin &c.
    (105) Noch loopt de schand gevaer.
    De scheerder merkt het ras, toen was
Het melden hem verboden, Tin &c.
    Hoe sterk men hem belas.
    Hy groef, op dat hy ’t sweeg, om leeg
(110) Een diepen put in d’aerde, Tin &c.
    Waer in hy nedersteeg.
    Daer riep hy overluit recht uit:
Zwyg stil van Midas ooren, Tin &c.
    Te lang en ruig van huit.
[p. 124]
    (115) Hy stopt na dit gehuil, den kuil
Met sant en aerde weder, Tin &c.
    Noch ging de schand niet schuil.
    De Herder leert dit haest, hy blaest
Op ’t riet hier uit gesproten, Tin &c.
    (120) Dees’ klank die hem verbaest:
    Wie u naer Midas vraegt, hy draegt
En roert twee ezels ooren. Tin &c.
    Met recht aldus geplaegt.

    MDCLIV.


            UITVAERT

    Van zyn Excellentie den Heere

        HUGO DE GROOT.

    Aen de Wethouders van Delft.

INCONTAMINATIS FULGET HONORIBUS.

Helaes! wie komt myn hoop vermoorden?
Wat onweêr ruischt ’er uit den Noorden?
    Verzekert fluks ons beste pant:
Verzekert bergt het Hollantsch wonder.
(5) Hoe haelt de Zon haer aenschyn onder!
    O Baltisch meir! ô storm! ô strant!
Helaes! waer is DE GROOT gebleven,
Die, voor de schipbreuk van zyn leven,
    Zelfs onder ’t opgeheven zwaert,
(10) ’t Gezicht des Doots braveerde; en sterker
Dan stael, voor eeuwigheit van kerker
    Noch bittren laster was vervaert?

Continue

[p. 125]
Dit was ’t Kristyn*, dat u verraste,
Toen gy naer uwe rykskroon taste,
    (15) En zocht den schoonsten diamant,
U tot cieraet en roem beschooren;
Maar zocht vergeefs; hy bleef verlooren:
    Een voorspook van uw Ryksgezant!
Hoe luisterden noch straks uw ooren,
(20) Die onverzaet ’t Orakel hooren,
    Dat in uw Koninglyk paleis*
U zyn geheimenissen melde:
U in den dag der wysheit stelde,
    En toonde d’eere van zyn Pais:
(25) Dan zag men Pais uw hart bewegen;
Zo dat gy den geschaerden degen
    Scheent op te steeken, op zyn woort,
En met uw heiren af te trekken:
Die nu de Kriste weerelt dekken,
    (30) En openen den Kryg de poort!
Flus hoopte Munster hem t’ontfangen;
Nu delft heel Delft met lykgezangen
    Zyn’ ingeboren in het graf;
Daer d’afgunst, entlyk afgeronnen,
(35) Zyn doot gebeente rust moet gonnen,
    Die zy den levende noit gaf.
Och kranke troost in zulk een jammer!
Men stel’, gelyk den Rotterdammer,
    Een beelt den wyzen Delvenaer:
(40) Men paer’ die groote nageburen,
Wier Faem alle eeuwen zal verduren.
    Zoo sta de Wysheit op ’t altaar.

Overleden den 28 van Oegstmaent 1645.



[p. 126]

Op den koperen duim van ’t beelt des
        HERTOGEN VAN ALBA.

Weleer in ’t kasteel van Antwerpen opgerecht:
    welke duim daer na in handen des
        Heeren Drossaerts P.C. Hooft
            is geraekt.

Uw handt die zweeft vast op uw pluim,
En speelt met Albaes kopren duim:
Maer waer zy van geen’ macht berooft,
Zyn handt zou speelen met uw Hooft;
(5) Gelyk de lepel met den klos.
O dwinglandy wat zytge bros!
Gy had wel eer den duim ’er op:
Nu strekt uw duim Hoofts zinnepop.


        * Aen den Lasteraer
            van wylen den
KONINKLYKEN GEZANT,
    HUGO DE GROOT,

O Phariseeusche gryns, met schyngeloof vernist,
Die ’t Groote lyk vervolgt ook in zyn tweede kist;

*  Dit gedicht slaet op Claudius Salmasius, die den Heer Hugo

[p. 127]
Gy Helhont, past het u dien Herkles na te bassen,
Te steuren op ’t autaer den Fenix in zyn asschen,
(5) Den mont van ’t Hollantsch Recht, by Themis zelf beweent?
Soo knaegt uw tanden stomp aan ’t heilige gebeent.

De Groot na zyn overlyden met eenige schriften onder
den naem van Simplicium Verinus aenrande; in dit ge-
voelen dat Salmasius met dit gedicht wordt gemeent,
wierd ik bevestigt door zekeren brief in den jare 1646
van den dichter Vondel aen den drossaert Hooft geschre-
ven, daer men leest: Onze goede en wyze Grotius is ook
al heene; Salmasius kan dit gebeente niet laten rusten;
de Bourgonjons hebben het altydt te Delft op levenden
of dooden geladen. Balthazar Gerards op Prins Wilhem,
en deeze op Grotius assche.


a WATERBEL.

Het likken der beerinne tong
Bootseert allengs ’t wanschapen jong,
    Den hals, en achterlyf, en hooft,
    En poten: eer men ’t naeu gelooft
(5) Ontdekt zich ’t oor, dan bek en snuit,
Dan puilen bei zyn oogen uit.
    Zoo krygt dat ongestaltig vleisch,
    Ten leste zyn gedaente en eisch,
En zoo men ’t aanzie, heên en weêr,
(10) Het swymt zyn moeder: ’t is een beêr,
    Zoo krygt dit dier zyn eigen naem:
    Maer anders zweet de Logenfaem,
Die van een Watergal, van Niet,
’t Wanschapen giet en weêr hergiet

a  Dit dicht ontfout de natuur der logenfaem.

[p. 128]
    (15) Van ’t een in ’t ander harssenvat:
    Van elken blaeskaek houdt het wat:
In ’t einde ryst het hoog en snel,
En wort een bystre Waterbel,
    Gezwollen van vergalde zucht,
    (20) Bekoorende een geheele vlucht
Van snaterbekken met geschreeuw,
De Snip en Aeksters, Meeu en Spreeuw,
    En bonte kraei, een zot geraes:
    Die pikken op dat ydel aes,
(25) Tot dat het berst aen lucht en windt:
Een ieder zich bedrogen vint,
    En staekt dat misselyk geschal:
    Doch al dit spel heeft ook een val;
Het strekt een Vastenavontgryns,
(30) Gespikkelt met wat logenschyns,
    Geverft, besmeert, vernist, vergult
    Met quyl, dat baert en knevel krult.
De Logenfaem, aldus begekt,
Ontduikt den heldren dag, en trekt
    (35) Haer langen staert van achter in.
    Zy vaert naer Plutoos hofgezin,
En ruimt ons lucht met wint en stank.
O Logenfaem! ô valsche klank!
    Hoe leit gy elk by d’ooren om.
    (40) De Logen schreeuwt zich zelven stom.


TEXT.

a Jaep Priaep die peilt de Sinodaele Fortuin,
Of hy b Tuingod mag worden van Graveduin,

a  Jacob Kats.
b  Raedtpensionaris van Hollant.

[p. 129]
Om de snoepvogels te zien uit de kriekeboomen,
Gelyk zyn genand in d’oude hoven van Romen:
(5) Maer zyn moedt verslapt en het hart hem ontzinkt,
Dewyl bygeloof en Roomsche afgodery hier stinkt.
Noch styft hem wat hoops, om dat de Bethelsche Papen
Alle afgoden lubben, behalven Priapen.

    Pasten op den text oit glossen,
    (10) Hannen passen bet de clossen
    Met de spille, doen zyn vrou
    Lysken ’t garen haspelen zou.
    Pyn ist, sprak hy, dus te slaven.
    Zy zey: bloet van c Brouwershaven,
    (15) Zwygt, gy quaemt van kalisdijk,
    Gy waert kael, en ik was rijk.
    Ist om ’t jok, of is ’t om ’t wats spel?
    Zyt gy Kats, ik ben het katsvel.

                            PLUS ULTRA.

c  J. Kats was te Brouwershaven geboren.



        overgezet uit de

        PALAMEDES.

* Gy hebt, ô Grieksche schaer verstoort
Den zoeten Nachtegael vermoort:
Een’ Zanggodin in all’s verzocht,
En wys, die geen verdriet aen brocht:

*  Dit bovenstaande versje, staet wel in de voorreden van
    de Palamedes, doch is eenigsins verandert.

[p. 130]
(5) En hebt geblindoekt altemael,
Door d’onbeschaemde logentael
Eens wreên Tirans, vol bitterheid,
Bedreven zoo vervloekt een feit.


a GRAFSCHRIFT

voor den Graef van

PAPENHEIM.

Hier rot een kreng, het hooft van moordenaers en fielen:
Gedaegt voor ’t Vierschaer Gods, voor zoo veel duisend zielen:
Aertsvyant, pest en vloek van ’t menschelyk geslacht:
Die wellust schept in moordt, gewelt en vrouwekracht:
(5) Die eêl noch oneêl viert; noch heilig, noch ’t onheilig:
En geeft de boosheit ruimt, en acht het schenden veilig:
Die knevelaer, die schelm, die stad en lant verwoest,
En die zyn hengsten jaegt in ’s lantmans zuuren oegst:
De bloethont en tiran, en bastert van medoogen;
(10) Die bloet uit d’aders drinkt, en tranen parst uit oogen.
Kerkroover, klokkedief, menschviller, groote beul,
Die Godt verswooren heeft, en zoekt aen d’afgront heul:
Die zyn geweten schroeit, en aerselt van berouwen,
Die zuigelingen smoort, en trapt op zwangere vrouwen,
(15) Hoe waeit het hoerenaes en went zyn rug naar ’t licht?
Vervloekt hem daer hy stinkt, en spout hem in ’t gezicht.

*  Sommige meenen dat dit grafschrift past op Gothofried
    Hendrik graef van Papenheim, van wiens wreetheit de
    dichter ook gewag maekt in ’t lykoffer van Maegdenburg.
            Ziet Vondels Poëzy, I Deel. pag. 500.

[p. 131]
De kraeien vliên de pry, niet eetbaar voor de Raven;
De hemel hier ontzeit, met bloet het velt te laven.
Wat schimmen waren hier? men hoort ’er een gelol.
(20) De ziel spookt om haer bloet, en ’t vee taelt na zyn hol.

        Geschreven uit Maegdenburg.



Continue

    c,
        Bontgenooten van ’t hondekot &c.
            Liefhebbers van de vrye
                Hondejagt.

        * Schout Bondt op ’t hondekot gezeten,
        Laet alle hondemelkers weten,

*  Hier ziet de Dichter op Mr.* Willem de Bondt, Schout der
    Stadt Leiden, en beschempt hem over ’t begraven van zyn
    hond Tyter op den 20 Januari 1634.

Hier van is my ’t volgende bericht ter hant gekomen: de
    hond Tyter werd gelegt op een schabel in een matje, zeker
    hondeken en ettelyke kinderen werden ter begravenisse
    verzogt, en quamen in den rouwe; hunnen namen wer-
    den opgelezen. Twe jonge honden van Tyters maegschap
    met rouwhalsbanden van de dienstmaegt gedragen,
    met een lange sluyer over ’t hoofdt, hadden den voor-
    rouw. Daer na volgde de hondt van zekeren Professor,
    die ook van ’t maegschap was, insgelyks in den rouw.
    De zoon van zekeren Advocaet droeg ’t hondeken state-
    lyk met een zwart kleet bedekt. Maar de kat die mede
    te groef was genoot, wilde niet volgen en nam de vlucht.
    In deze orde ging men driemaal om ’t bleikvelt, tot dat
    men eindelyk by ’t graf quam, ’t welk de Cipier onder
    den peereboom hadt gemaekt. Ondertusschen trok de Schout

[p. 132]
        Dat Tyter moet begraven zyn;
        Dat hy zal schenken koek en wyn,

    de bel, en beluidde den dooden; elk stond met blooten
    hoofde, tot dat men den hondt met aarde bedekt hadt,
    toen ging men naer huis, schonk wyn, onthaelde de kin-
    deren met rystenbry, pannekoeken en andere lekkerny, en
    liet hen elk met een koek beschonken weer hene gaen.
Men hadt zeedert veel praets van die hondebegravenisse;
    iemand zeide: hebben die van Leiden een misslag begaen,
    dat ze een hond ophongen, nu hebben zy hem weer eerlyk
    begraven.
Dit verhael is getrokken uit een brief te dier tyt aen den
    Heer Kornelis van der Myle geschreven, ziet C. Barl.*
    epist. lib. epist. 234. pag. 500, 501.

Men vindt in eenen Brief van Barleus aen Joachim van
    Wikkefort, geschreven den 4. van Maert 1634. wegens
    deeze fraeie historie noch dit volgende.
Ik heb de historie van des Schouts hond geleesen. Hier
    wort den dichteren een ruim veld tot byschriften ge-
    geeven. ’t Komt my niet gelegen myne goede uuren
    aen zulke beuzelingen te kost te leggen. Deeze vaers-
    jes zyn my van iemand ter hand gekomen
        Dum miseros duro vexat sub consule cives
            Et male damnatas sorbet egenus opes;
        Deplorat cineres & mollis* fata catelli,
            Et pecus invisum bestia Praetor amat.
                                Dat is:
    Schout Hond bemind, betreurt, begraeft zyn vuile beest,
    En kermt: myn Tytertje gy zyt ’er dan geweest!
    Terwyl de Schrokkert, stout op ’t strenge burgerhoofd,
    t’Onrecht gedoemden plaegt, en hunne goed’ren rooft.
Dit heb ik noch van iemand anders gezien:
        Excepi fures latratu, mutus* amantes;
        Sic placui domino, sic placui dominae,

[p. 133]
        (5) En met zyn rekels en zyn fielen,
        Begieten ’t graf der hondezielen,

                        Dat is.

    Ik was geen stomme hond, als dieven ons genaekten,
    Maer sweeg als zulken, die in geile liefde blaekten,
    Ons huis bezogten; dus in mynen plicht getrou
    Behaegde ik aan myn’ Heer, ’k behaegde ook aen Mevrou.
Ook heb ik dit geleezen:
        Viderat alma Themis condi ferale cadaver,
            Custodemque suum justa parare cani.
        Moxque ait: heu quo, quo ruis, ô Respublica; jura
            Quae fuerant hominum sint ea facta canum.

                        Dat is:

    De waerde Themis zag den Schout, die ’t recht bewaert,
    Zyn’ afgestorven hond bedelven onder d’aerd.
    Ach, waer vervaltge toe, ô Nederlandsch Gebied!
    Zoo sprakze, dat een hond een ’s menschen eer geniet.*
Deeze vaersjes swerven ook onder de handt
        Ennius emeruit, Calabris in montibus ortus,
            Contiguus poni Scipio magne tibi;
        Tityrus emeruit canibus Leidensibus ortus,
            Contiguus poni Praetor inique tibi.

                        Dat is.

    Verdiende een Ennius, uit Rudie gesprooten,
    Vermaerde Scipio, naest u in ’t graf geslooten
    Het voegde Tyter oock, een’ hond van Leidschen ras,
    Dat hy, ô wreede Schout, in ’t graf uw nabuur was.

    Vaar wel, zeer groote Man: doodt deeze kinders der
stekelige Poëten, alsse u ter hand gekoomen zyn. Voor
my, ik heb met die belagchelyke dingen weinig op.

[p. 134]
        En slobberen uit het rynsche vat,
        En slaen een oxhooft wyns in ’t gat.
        De naeste Bloethondt wordt gebeden
        (10) Met rouwbant agter ’t lyk te treden,
        Daer * Spier en Bout toe is verplicht,
        Al zou het Kerkhof zyn ontsticht.
        Ook zal men in de deur opknoopen
        Die ongelezen mee durft loopen.
            (15) Wie eerst komt ter begraffenis,
        En krygt van rouw de kouwe pis,
        Dien zullen de Hontgravers Heeren
        Het aldervetste kalf vereeren,
        Gespoogen met den meesten schandt
        (20) Van ’t aldergrootste beest van ’t landt,
        ’t Welk zoo beslobt, beslikt gaet stryken,
        Dat het geen mensch meer mag gelyken.

            Nu leit Bont
            Als een hondt
            (25) Kort in ’t kot gebonden,
            Kleyn en groot
            Doopt hem, doodt-
            Graver van de honden.

                        Saxo Grammaticus.

    Gedrukt by Joseph van der Nave,
    Verlooren drukker van Schouts Hondt,
    Die geen goe muts en heeft op Bont,
    Om dat hy niet moght gaen te grave,

    (5) En zetten ’t kruiksken aen de mond,
    En drinken mee zyn buiksken rondt.


            MDCXXXIV.

*  Spier en Bout zyn oom en neef, en naeste Bloedthonden
    van Tyterken, het uitverkooren troetelhondeken* van
    Schout Bont.


[p. 135]

MORGENWEKKER

        der

SABBATISTEN.

a O SABBATISTEN, Oproers rotten,
Gy haelt het Troische paert der Schotten
    Met pyp en trommel in het Ryk:
Gy trekt die laeg der Grieken binnen,
(5) En zult dit stuk te spâ bezinnen.
    Hoe trapt gy zelfs u Roos in ’t slyk!
Gy offert Edenburg uw’ zegen:
Gy brengt het bly de sleutels tegen,
    Onthaelt dien schraelen nagebuur,
(10) Gelyk de Slang den Scherpen Egel,
Verstyft van koude en ys en kegel;
    Maer dat onthael bequaem haer zuur:
Want d’egel, zonder deugt te kennen,
Begon te prik’len met zyn pennen
    (15) Het Slangevel, gemak gewent:
En wees zyn huiswaerdin met vloeken
Naer buiten, om gemak te zoeken.
    O dwaze wysheit van ’t Serpent!
Dit bulderen, dit Parlementen
(20) Verslint de hooftsom met de renten
    Van al uw erf en have en schat.
Hoe wort uw gout in rook verblazen!
Hoe laet gy u met dampen azen!
    Hoe draeit gy, u ten val, dit radt!

a  De Dichter hekelt in deze klagte de wederspannelingen
    van groot Brittanje, die hy Sabbatisten noemt, en in
    ’t Rad van Avonturen, zuivere broeders.

[p. 136]
(25) b Met Gravekoppen af te houwen,
Een gruwelstuk u onberouwen,
    Wort meer getergt, en min gesmoort
Dees Hydre van ’t inwendig woeden.
Dees diepe wonde is eerst aen ’t bloeden.
    (30) Gy stookte ’t vier: nu slaet het voort.
Uw yver schrei in ’t endt vry verder,
c Verworg de stem van uwen Herder,
    En stopt die Engelsche trompet:
d Akteon zit toch binnen Londen,
(35) Gebeten van zyn zwarte honden,
    Gelyk een hart, in ’t bosch bezet.
Gy, lang gewoon uw dertle dagen,
Vielt swak om weelde en rust te dragen:
    Uw onervarentheit was blint
(40) In kryg en vrede te onderscheien,
En hoe dit lagchen gaet voor ’t schreien
    Dat uit uw vesten eerst begint.
Met ’s Konings out gezag te knakken
Geraekt uw welvaert aen het zakken,
    (45) En aen ’t verdorren, als een boom,
Van zynen wortel afgesneden.
Men ziet, van boven tot beneden,
    Een treurigheit op uwen stroom.
Gy volgt Jerusalem in ’t wryten;
(50) Daer die Zeloters d’Edomyten
    Met schreeuwen kruiden in de stadt,
Beschoten hof, en huis, en drempel,
Ontheiligden den zuivren tempel,
    Misbruikt gelyk een storremkat.

b  Dit slaet op ’t onthoofden van den Graaf van Strafford.
c  De Aartsbisschop van Kantelberg, Willem Laud.
d  De dichter wil zeggen, dat d’ Aertsbisschop gelyk Acteon
    van zyn eigen honden (de Presbyteriaensche of Puritein-
    sche Predikanten) gebeten, te Londen in den Tour zat.

[p. 137]
(55) Uw predikstoelen zelfs gedyen
U tot zoo vele batteryen,
    Waer uit men vier geeft op den Vorst,
En ’t heilig Recht der Majesteiten.*
Helaes! dit valt een kostlyk pleiten.
    (60) Gy wondt hem door uw eigen borst.
Uw scepter-stormen, geen hervormen,
Volgt Lucifers banier in ’t stormen,
    Die naer zyn Scheppers scepter stont,
En, flux noch goddelyk verengelt,
(65) Zag zyn gestalt terstont gemengelt,
    Van yslykheên, geploft te gront.
Gy waert gewyt tot ’s Konings zetel,
En bloem: nu steekt gy, als een netel,
    En krielt van onkruit, wilt en woest.
(70) Uw akkers, die eerst airen droegen,
Vergeten met gemak hun ploegen:
    Uw degen blinkt: de ploeg verroest.
Apostolyke Orakels leeren
Godt vreezen, en den Koning eeren:
    (75) Zoo klinkt dit nimmer faelbaer woort,
Het welk u opeischt en gevangen:
Gy gaet nochtans zoo schelmsche gangen,
    En opent u bederf de poort,
Om ryksverraders te verryken,
(80) Die schatten uit uw schatting stryken.
    Zoo rabraekt gy uw welstant doot.
Nu broeders, yvert stout, als Leeuwen,
En erft die winst van zoo veel Weeuwen
    En Weezen, als gy laet in noot.
(85) Gy handelt braef geweer en wapen
En scheert het Zwyn, de Schot uw Schapen:
    Zoo zeilt de lakenhandel voort.
’t Is fyn berokt, maer grof gesponnen,
En Jork, en Nieukasteel miswonnen.
    (90) Gy legt den Admirael aen boort:
[p. 138]
Gy spaert geen kruit om hem te dwingen:
Maer wacht uw kiel: zy dreigt te springen:
    Gy geeft geen vonk dan met gevaer
Van u, en alle uw uitgepuurden,
(95) Die ’t schip van ’t Ryk naer Scylle stuurden.*
    Viel ’s Konings vlag uw’ mast te zwaer?

                1 Petr. 2. Eert den Koning.


a HET RADT

        van

AVONTUREN.

    Hoe lacht de Schotse bedelbrok,
    Die met zyn knapzak en zyn stok
    In Londens beste kamer
    Gebergt wort, uit zyn arremoê,
    (5) En krygt noch ponden steerlinx toe,
    b Gemunt met Pymbroers hamer,
        Hoe valt nu met een veltgeschrei
    Schots Isrel in die vette wei
    Der milde Londenaren,
    (10) Met al die kale bedeltros,
    Met kint en kalf en magren os,
    Om reuzel te vergaren.

a  In dit gedicht schempt Vondel op de Engelsche Parlamen-
    tarissen, die met hunnen Koning in oorlog geraekt, de
    Schotten te hulp riepen tot hunne schade.
b  Mr. Johan Pym was lidt van ’t lagerhuis, en een stout
    voorvechter der yveraren tegens den Koning.

[p. 139]
        ’k Geloof, d’Apostels tyd verscheen;
    Want ’s werelts goet word weêr gemeen.
    (15) De spitsbroêrs staen als muren
    Malkandren by. Het arme lant*
    Bied om ’t genot het ryk de hant:
    Kan slechts dit krouwen duren.
        Men schenkt hun Jork en Nieukasteel
    (20) En slot en hof en lustprieel
    Ten buit tot een belooning.
    Heel Engelant wort Schotlants slaef,
    En elke Schot een Engelsch Graef.
    Het lage huis speelt Koning.
        (25) Al zyn de Konings Jonkers boos,
    De Schotze Distel moet de Roos
    Van Engelant behoeden,
    Heel net en puur en klaer en rein:
    Dies houdt het volk den Adel klein
    (30) Met Schotse distelroeden.
        Trek aen, die mager zyt en hol.
    Men dekt broêr naektebil met wol,
    Men mest met schapebouten
    Den hongerigen prachersbuik.
    (35) Het Londens bier valt goet en puik.
    Men zuipt nu heele brouten.
        Ook word geen Schotsman yvrens moe,
    c Hy stiert Zeloter Kolen toe,
    Om ’t vier zoo helsch te stooken,
    (40) Waer by zig Schotlant warmen mag.
    O heilig vier, brant nagt en dag,
    Zoo mag hy braên en kooken.
        Al vangt broêr zuiver vloo of luis
    Van Schotbroêr, wel zoo fyn als pluis,

c  Dit slaet op de Zeloten, d’oproerigste Joden in ’t beleg van
    Jerusalem, toen Titus Vespasianus de stadt bestreedt. Zie
    den Morgenwekker der Sabbatisten pag. 135.

[p. 140]
    (45) ’t Zyn luizen van zyn broeder.
    Wat schaet een luisdrek of een vloo.
    De zuivre broeders kyven noô,
    Al zoons van eene moeder.
        Indien nu hier een schaepshooft vraegt,
    (50) Wat reformeersel my behaegt,
    Uit twee zoo zuivre schreiers:
        ’k Geloof zy yvren bey om ’t best,
    Want Londen broet het ledig nest,
    Maer Schotlant zit op d’eiers.


MUNDUS VULT DECIPI.

    Schrikkelieke tant piene onder d’Ingelsche natie
    Staende voets geolpene deur een Schotse curatie.


a Sir Thomas van Norwitse huulne van biestre groote evele.
Hie adde schelen ooftsweere, of krampe, of krevele,
Of pipse, of conscientie, of boose colieke.
Wat em deerde of niete, hie was eel sieke:
(5) Mogelieke van vliegende gichte, en vlage op vlage,
Of dulle tantpiene, wel eene miserable plage.
Men liep om Meester Schotte, die vraegde vast waere?
Waer schortet, Sir Thomas? och dan iere, dan daere.
Ik weet niet, ai elpt mie, wapene, wapene.
(10) De patiente gink sittene, en begost te gapene:
Meestere Schotte nam de nieptange met gien vies overleg,
En trok Sir het eele kaekebeen eweg.
Ay, kriet Thomas, ghie trekt miene conscientie te mortele.*
Ba siet geruste, zegt de Meestere, daer es de baektant met de wortele;

a  In dit Vlaemsch gedicht verhaelt de Poëet schimpsgewyze,
    hoe de Schotten van de Engelsche tegens den Koning in ’t
    ryk gehaelt, hem bedrogen, of zich zelven zochten tot
    hun nadeel.

[p. 141]
(15) En al angt et rechtere oogen op de slienke kaeke,
Dat sal van selve betere, ’t es eene lichte sake.
Laet slichts uutbloedene, leght u een lettele nedere,
En bekomt u dit welle, soo aelt mie vrie wedere:
Want Meestere Schotte geneest den armen uut gonste,
(20) Maer den Ingelschen Koopman betaelt siene konste.

    Dese Meestere aut in Niekasteele sien logement.
Sien konste es et eele Ingelant deure bekent.
Hie set aelle Ingelsche leden fiene uut malkandere:
Smiet aelle de stikken by d’andere:
(25) Weet raet tot roode oogen, klapooren, en asemonden:
Geneest wulf en kankere deur dootlieke wonden,
En eel experte in scheursuchte aen aelle siedene,
Neemt de blaese van Londen den steen af sonder sniedene.

            Geprent te Norwitse.

Bachtent de Duutsche Kerke, in Leviatan,
Dat de Eere em sterke tegen Prins Robbrecht en Satan.


De Pinksterbloem

        van

Schotland.

Dit gedicht slaat op ’t verkoopen en overleveren van
    Koning Karel den eersten, door de Schotten
        aen ’t Engelsch Parlement. &c.


De Schotsche Judas, en verraader,
Hoe langer hoe veraert en quader,
Verkocht en leverde den Vader.
[p. 142]
    Hy kroonde met de distelkroon
    (5) En kruiste den onnooslen Zoon.
    Wat dunkt u van ons fyne Joôn!
De Geest van al dit Reformeeren,
Om niet te laaten van zyn veeren,
Door al dit schrobben en schofferen,
    (10) In dezen zuivren modderkuil,
    Ging eerst in eenen nevel schuil,
    En daelde in schyn van eenen Uil
Op ’t hooft der a uitgepuurde Schotten,
Zoo zwart Bruinist als waterrotten.
(15) Toen profeteerden al de zotten,
    Doch elk met zonderling geluit.
    Zoo werdt de Kerk en Kroon verbruit,
    En daer meê was het gekspel uit.

a  De Dichter meint Puriteinen en Bruinisten, het fynste
    slag der Onroomschen, die in Engelant den meester
    speelden.


KAREL STUART,

                Of

GEMARTELDE MAJESTEIT,

    In Withal den 10. van Sprokkelm. des jaers

            MDCXXXIX.

Ay my: hoe ryzen my de hairen
Zo steil om hoog? wie komt hier waeren
Terwyl de gantsche werelt rust?

[p. 143]
    Zyt gy ’t Denys? ô zon der Vranken!
(5) Wat joeg u, uit de Wyngaertranken,
Met zulk een vracht, aen deze Kust?
    Zit neer; uw mondt zou garen spreken:
Maer, laes! heur krachten zyn geweken,
Toen ’t vinnig stael de strot doorsnee.

    (10) Och: kon uw hand de Veder voeren,
Ik zouw ’er zwier wel nauw beloeren,
Toen ik den grondt zag van uw wee.
    Helaes! ik ben, ik ben bedrogen:
’t Is
Karels geest, die uit myn oogen
(15) De vaek verdreef, ô Roode Roos,
    ô Martelaer! ô Hooft der Schotten;
Dorst Londens Byl uw Distel knotten?
Dat ’s immers al te goddeloos
    Kon
Strafforts bloedt de Teems niet stillen;
(20) Hadt Kantelberg heur schorre killen;
Op ’t Moordtschavot noch niet voldaen;
    Moest uw gekroonde kruin haer paeien,
Eer deze weerhaen om wou draeien?
Zoo zal ’er zee haest holler gaen.

    (25) Die slag (ô Fairfax! duik vry onder:)
Klonk aen de Sein gelyk een Donder,
En daverde op de fiere Belt.
    De Donauw scheen te schuddebollen:
De blaekende Iber raekt aen ’t hollen,

(30) En Maes en Wel is heel ontstelt.
    De Stroomgoôn zullen met ’er kielen
Haest aen de witte stranden krielen
En storen ’t Britse Wolvenest:
    Men zal de Londze brug, met Koppen,

(35) En been, en Armen haest verkroppen,
    En zuiv’ren ’t Landt zoo van de Pest.

[p. 144]
    Dus zal de Zoon zyn lusten boeten;
Ja verven zyne ontschoeide voeten,
En band, en dolk, en ’t wreeken, root.

    (40) Rust Stuart, rust. Hoe dus zorgvuldig,
Ga, leg uw hooft, gy zy onschuldig,
Vry zachtjes in
Mariaes schoot.


Op den Vadermoordt in

GROOT BRITTANJE.

                Quae causa indigna serenos
            Faedavit vultus.


Vermomde Lucifer had door zyn Parlement,
Den Heer het zwaert ontrukt, de Kerk en ’t Hof geschent,
En dat gezalfde Hooft, nae ’t bloedig t’zamen rotten,
* Gekocht van Judas bloet, den droessem van de Schotten,
(5) Als hy de moordbyl klonk door ’s Konings hals en kroon.
Zoo bout het helsche heir in ’t Engelsch ryk zyn troon.

        Tristius haud illis monstrum, nec saevior ulla
        Pestis, & ira Deum stygys sese extulit undis.


*  Men houdt dat de Schotten, Koning Karel den eersten,
    die in zynen uittersten noot tot hen zyn toevlugt nam,
    om gelt verkochten en aen d’Engelschen overleverden in
    den jare 1646.



[p. 145]

PROTEKTEUR WEERWOLF.

b Milord Isegrim, van den boozen Geest beseten a,
Had den goeden Herder de keel afgebeten;
Nu word hem de Kudde, die dus lang ging dolen,
En den stal met schapen, en bokken bevolen,
(5) Hy bewaert de Vleischhal en Byl met zyn Vleischhouwers Honden,
En hun Hoofden met Halsbanden als rekels gebonden,
Hy mag de schapen scheeren, villen en stroopen,
Lardeeren, braden, en met hun eigen vet bedroopen.
Hy ontfangt, in spyt van blinden en zienden,
(10) Kostuimen, en schipgelt, vrybuitgelt, en tienden.
Maer als hy uit zyn Bybel begint te spreken,
Dan hoort men de Duivel de Passie preken:
Dan kan hy quylen, en verkenstranen huilen,
By heele plassen, daer Krokodillen in schuilen.
(15) Och arme Gentelmans, beschreit uw’ oude zonden:
Nu wort u de staert eerst te deeg opgebonden.
Gy bruide Koning Karel, zo na, als veur:
Nu bruit u een schrobber, een Protekteur.

In dit gedicht beschryft de Poëet den Protektor Krom-
    wel, en toont hoe d’Engelschen, die wel eer hunnen Ko-
    ning plagten te quellen, nu onder Kromwels juk en Ti-
    ranny moesten zuchten.


    * De Noordsche

    NACHTEGAEL.

    Op de wyze van Arent Pieter Gyzen &c.

        Het keelgat was gevangen.
            De hangman met de bast

*  Dit gezang is omtrent het jaer 1659. geduurende den
[Zie verder onder p. 146.]

[p. 146]
    Stont reê de keel te hangen.
        Zy had te veel gebrast.
    (5) Meester hengker maekte vast
        Den strop gereet.
        Toen brak haer ’t zweet,
    Dootzweet uit, van angst en last.

    De hangman sprak: nu prevel
        (10) Voor ’t leste nog een woordt.
    Het keelgat kreet gans krevel
        Och meester, spaer uw koort:
    Meester, vaer zoo ras niet voort.
        Och, schel my quyt
        (15) Een luttel tydt,
    Eer de strop den aessem smoort.

    De keel riep ’t lichaam t’zaemen,
        Beval het woort de maeg,
    Die riet haer, zeg geen amen,
        (20) Eer ik het ommevraeg.

    Is de scherreprechter graeg,
        Hy wachte een wyl:
        Dat ’s hier de styl,
    Eer men hem voor recht beklaeg.

    (25) De maeg om rouw te stelpen,
        Beriet zich met de leên,

Noordsen oorlog gedicht, en men meent dat de dichter on-
der de gelykenisse van ’t gevangen keelgat dat men hangen
wilde, wou toonen dat den Staet der Vereenigde Nederlan-
den aen den Zont en Denemarken gelegen was. Ter dier
tydt hadden de Zweden de Zont en een groot deel van De-
nemarken bemachtigt en Koppenhage belegert, en door het
sluiten vande Zont, het afkomen der granen uit Polen en
Pruisen konnen beletten, ’t welk het middel was om Hol-
lant de keel toe te binden, en niet te lyden stondt.


[p. 147]
    Of ’t lyf de keel zou helpen,
        En spaaren voor ’t gemeen?
    Want haer docht het was wel reên,
        (30) Dat lyf en ziel
        De keel behiel,
    Zoo gedienstig voor elk een.

    Laet gy de keel op hangen,
        Wat zal de maeg, uw kok
    (35) En keukenmaegt ontfangen,
        Wanneer de hongerklok
    Brant en moort klept even drok?
        Och, spaer de keel:
        Zy schaft u meel,
    (40) Als gy bedelt om den brok.

    Waar blyven d’ingewanden,
        De buik, wanneer ik vast?
    Al maelen kies en tanden
        Wat op den akker wast,
    (450 Zoo de beul de keel verrast,
        En ’t keelgat sluit,
        Al ’t lyf heeft uit,
    Long noch lever gaen te gast.

    Waer toe brengt u de duivel?
        (50) Zyn al de leden dwaes?
    De maeg hoeft meer dan zuivel,
        En boter, melk, en kaes.
    Kaes en broodt is ’t edel aes,

        Daer jonk en out
        (55) Het lyf by houdt.
    Scheit dan vry uit dit geraes.

    Elk merkt dat hier gevaer is.
        Men hoordt elks stem in ’t ront,

[p. 148]
    En gaf een Pensenaris
        (60) Van ’t lyf, den vryen mont,
    Last dat hy de keel terstont
        Van strop en tou
        Verlossen zou,
    Eer zich ’t lyf verlegen vont;

    (65) aDat by gebrek van handen,
        Verboden weêr te biên,
    De mont zyn kopre tanden
        Eens fel zou laten zien,
    Eer hy ’t halsrecht liet geschiên:
        (70) Want vint de beul
        By ’t recht geen heul,
    Hy zal de galg ontvliên.

    Dit wert voor ’s Konings kroegjes
        Gezongen in de Zont,
    (75) Toen ’t nachtegaeltje vroegjes,
        En in den morgenstont,
    b Al den voglezang in ’t ront,
        Voor dag voor douw,
        Ontvouwen wou
    (800 Waer het leven by bestont.

a  Dit slaat op de oorlogsvloot van den Staet, die ter dier
    tydt onder ’t beleidt van den Onder Admirael de Ruiter
    in Denemarken was, en eindelyk te Funen, en elders
    zyn kopere tanden liet zien, om ’t keelgat, dat men be-
    naeude, te ontzetten.
b  Dit meent men speelt op den naam van den Heer Pieter
    Vogelsang’, Pensionaris der stadt Amsterdam, een der ge-
    zanten die toen in Denemarken het belang van den Staet
    waernam, en des zelfs nut bevorderden.



[p. 149]

KRAGHTELOOZE PAPENBLIXEM

            Toegeëigend aen

LAMOTIUS en WALAEUS,

Biegtvaders van den Heer Johan van Olden-
                barnevelt.

De Goden hadden Bogerman den Blixem betrouwt,
    Om die tegen de ontugt heilig te gebruiken:
Die schynheiligen engel wierd hier op stout,
    En schon al de edelste vruchten, en vroomste struiken,
(5) Ja dreigden de Zeegoden zelf te doen duiken:
    Dies zy hem ontwapenden door een wettig besluit.
Toen behiel hy geen heiligdom als leêge kannen en kruiken,
    Hy stofte op zyn Banblixem: maer de kracht was ’er uit,
En hoogst wanende te vliegen bezweken zyn vleugelen.
    (10) Nu strekt hy maer een moolyk voor slechte veuglen.


Op de diepzinnige Puntdichten van den
        Engelschen Poëet.

JOHN. DONNE, vertaelt door C.
            HUIGENS.

        *De Britse DONN
        Die duistre zon,

*  In dit Gedicht lagt Vondel met Huigens, den Drost Hooft
    Tesselschade, en den Secretaris Daniël Mostaert, om dat-
    ze, van zulke puntdichten, die zyn’s oordeels door hunne
    duistere diepzinnigheden, onverstaenbaar waren, zoo
    veel werks maekten.

[p. 150]
    Schynt niet voor ieders oogen,
    Ziet Huigens, ongeloogen.
        (5) Die taelgeleerde Haegenaer,
        Die watertant naer Kavejaer,
    Naer snoftobak, en smooken,
    Die raeuwe harssens kooken;
        Maer dit is ongemeene kost,
        (10) ’t Is een banketje voor den Drost,
    En voor ons kameraetje,
    Het zoete Tesselschaedtje.
        O lieve Nimfje Tesselschae,
        Verstaeje ’t niet, soo slaet’er nae,
    (15) Of laet het u bedieden:
    Want dit zyn hooger lieden,
        Dan ’t Hoogelied van Salomon,
        Dat geen vernuft oit vatten kon,
    Dan hooghgeleerde b Smouten,
    (20) Van langer handt gezouten.
        Maer waerom of myn oordeel laekt,
        Het geen myn saus, myn c Mostaert smaekt,
    Die zich niet kan verzaden
    Met zulleke saladen.

b  Den Predikant Adriaen Smout, had over ’t Hooglied van
    Salomon eenige liederen gedicht, en aen Tesschelschade gege-
    ven; maer zy vond er* den geestelyken zin, met zulke
    vleeschelyke woorden uitgedrukt, dat se zig schaemden
    zulke zangen voor eerlyke ooren te zingen.
c  De dichter noemt Daniel Mostaert, Sekretaris der
    stad Amsterdam, schrander van geest, en vrolyk van
    aert zyn saus. Ook plagt P.C. Hooft hem den saus van ’t
    gezelschap te heten: want daar hy zig liet vinden, ont-
    brak het noit aen vreugd (ziet P.C. Hoofts leven pag. 32.)
    desen telde Vondel onder zyn Mecenaten, die hem in ’t
    vertalen en dichten met hun oordeel ten dienste stonden,
    (zie Vondels leven. pag. 52.)

[p. 151]
        (25) Nu, mannen, eet u zelve moe:
        Gebruikt ’er eek en peper toe:
        Want wy dees lekkernyen
        U geenszins en benyen.


RAETSEL.

Een a Schaep in ’t b Schapelandt gezonde door de golven,
Herschiep het c Leeuwenest, en broedde al ’t landt vol wolven,
    Die beeten ’s middernachts den d Koestal na de strot:
    En sleepten by de keel de c wachters in hun f kot,
(5) De g waterhonden los geborsten van hun keten
Besprongen ’t wreet gebroedt, en schuimden als bezeeten.
    Toen droop de h wollefskudde, in ’t velt rondom vergaêrt
    Met hangende ooren af, en ingetrokken staert.
Zy dreigden echter noch den Koestal met hun wrokken:

(10) Maar i Izegrim ging t’huis, gezuivert door de pokken.
a  Dit duiden sommige op den heer Gerart Schaep Pieters-
    zoon, voor gezant in den jaere 1650, den 12. Mey, aen
    ’t Parlement van Engelant gesonden.
b  Is Engelandt.
c  Hollandt.
d  Amsterdam.
e  De Wachters meent men, syn de zes Heeren, leden der
    Staten van Hollandt, in den jare 1650. in den Hage ge-
    vangen.
f  Te weten Loevestein.
g  Dit syn de sluizen t’Amsterdam, die in den jaare 1650.
    toen de Prins van Oranje met eenig krygsvolk voor de stad
    lag, werden geopent, om ’t lant onder water te zetten.
h  De Zoldaten.
i  Hier schynt de dichter te zien op zekeren Prins, in dat zel-
    ve jaar aan de kinderpoksken overleeden.

[p. 152]
    De k herders togen uit, en stelden beter wagt.
    Zoo werdt al ’t landt geveegt met eene wolvejacht.

k  Hier Verstaet de Dichter deHeeren Staten van Holland,
    die ordre stelden op de regeeringe t’hunner verzekeringe.


                    DE

            MONSTERS

            Onzer Eeuwe.

    Men hoeft om Monsters niet te reizen
        Naer Afrika:
    Europa broetze in haer paleizen,
        Vol ongena.*
    (5) De groote Moeder van Europe
        Vint schut noch scherm,
    En sterreft balling, zonder hope,
        Verdrukt en arm.
    Der Engelandren tongen lekken
        (10) Hun vaders strot,
    En toonen ’s Konings hooft in ’t bekken,
        Om ’t snoot genot.
    De wraek wil Ottoman niet borgen:
        De moeder laet
    (15) Den Keizer, haren zoon, verworgen,
        Uit blinden haet.
    Oranje, in ’t harnas opgezeten,
        Rukt Hollant in,
    Op Amsterdam te helsch gebeten,
        (20) ’s Lants nootvrindin.
    Hy wenscht zyn dol rappier te stooten
        Door ’t hart des landts.
    Hoe heeft de deugt haer verf verschoten!
        Waer is haer glans?

[p. 153]
    (25) Verbeet oit wolf een lam verwoeder?
        Waer baert de tydt
    Een zoon, zoo boos, die zyne moeder
        De borst afsnyt!
    En Kandie, om zyn hondert steden
        (30) Van outs befaemt,
    Verzinkt door ’s Kristens trouloosheden,
        Al t’onbeschaemt.
    Het schreit, op ’t uiterst strant geronnen:
        O Kristendom,
    (35) Gy hebt den Turk op my geschonnen
        Met bus en trom.
    ’t En zy een Engel my versterke,
        Ik zyg ter neêr.
    Gy brogt uw eer en schaemt ter kerke.
        (40) Wat rest ’er meer?


AAN DE BLOKHUIZEN

    VAN AMSTERDAM.

        Duo Fulmina Belli.

Gebroeders, op den stroom’, in ’t Gulden Jaer geboren
    Toen dat Trojaensche paert de Vecht afdryven quam;
Toen ons een dageraet belooft was en gezworen,
    Godt zelf, geen sterflyk mensch, ons Recht ter herte nam,
(5) Als uit- en inlantsch schuim gereet slont uit te spatten,
    En steden, huis en hof te zepen in een meer
Van brant en jammeren; te schenden, en te schatten,
    En wat naer vroomheit aert te stooten uit hun eer;
O Tweelingen des vliets, hoe zal men u begroeten,
    (10) En zegenen, naerdien gy eeuwig voor ons waekt?
Gy staet in ’t harrenas, als Reuzen op hun voeten,
    Op dat uw kopre mont tot noodtweer donders braekt,
[p. 154]
Salpeter, vier en vlam, al d’ elementen t zamen,
    En stryk’ van wederzy de kanten; en den stroom,
(15) Om grauw zaem nachtgebroet, vrybuiters, te beschamen,
    En goddeloos geweldt te sluiten voor den boom.
De Burger mag, naest Godt, op uw getrouwheit slapen,
    En steeken heel gerust het slagzwaert in de scheê.
Verweerders van ons Kroon, beschermers van ons Wapen,
    (20) Ronddassen teffens van de Vryheit en den Vreê,
Met welk een naem zal stadt en volk u anders noemen,
    Als Vreêman, naer uw’ aert, en Vryman, naer uw ampt?
Gy Amstellanders komt, bekranst dit Paer met bloemen,
    Dat, buiten onzen wal, voor Hollandts welvaert kampt.
(25) Hoe zal de Schuttery op uwen welstandt drinken,
    Den berkemeier dan bekranssen met een krans,
Daer paerlen en gesteente en diamant in blinken,
    En glinstren op den Doel met Keizerlyken glans!
De wyn verwekt den Geest, en opent al onze aders:
    (30) Dan maelt men op den disch, waer ’t heilloos leger lag,
Hoe ’t water bruisde op ’t velt, wat burgertrouwe Vaders
    Zich queten in den raet, zich troosten eenen slag
Te wagen op de zee, te graven op de wallen:
    Wat Helden, nacht en dag, hun schildwacht, stonden uit;
(35) Wat Hopman, als een Leeuw, nu brulde om uit te vallen,
    En zegenryk in stee te keeren met den buit.
Beschutters van de Bank, behoeders onzer have,
    En huizen, landt, en erf, gy lyt het nimmermeer,
Dat Amstel, een tiran ten dienste, zweete, en slave,
    (40) En voor een vryen Staet, verkieze een wulpsen Heer,
Gelyk Rehabeam, die ons met scorpioenen,
    En niet met roeden plaeg’: de stramen zyn noch versch.
Men wiss’le geen gemak, om in benaeude schoenen
    Te krimpen van verdriet, te treên die zuure pers.
(45) Bewakers van den stroom, gy zult de Koei bewaren,
    Die goudt, als boter, geeft, waerby al ’t lant gedyt,
Wanneer de koopman melkt, en poogt den room te garen,
    Hoe blindt het onverstandt hem aengrimt, en benyt.
[p. 155]
Geen schalke vleiers tong beguichle met schoon fluiten
    (50) En kouten uw gezicht, en zinnen, op dat hy
U in den slaep onthoofde, en dan gezwint aen ’t ruiten
    En rooven valle, en dryf den handel weg van ’t Y.
Deez Koei wordt u betrout, dies vatze by den horen:
    Dat is de Horen, daer al d’ oude tydt af tuigt,
(55) Gevult met gouden ooft, en muskadel, en koren:
    Dat is onze Uyer, daer de Stadt haer weelde uit zuigt;
Geen Adel, maer een schelm, heeft lust de Kroon der steden
    Te trappen met den hoef: zy wordt te zuur gehaelt
Met hondert jaren krygs: men heeft te lang gestreden:
    (60) Bewaert dit Lantjuweel, dat over ’t aerdryk straelt.
Bevryt het kapitool der vrygevochten Staten.
    Als pylers, op wiens wacht zich d’ Amstelaers verlaten.

                    DE

    BIKKERS IN MARMER.

                Vincet Amor Patriae.

    Waer op vergaert de breede Raet,
    De Wysheit en de toeverlaet
    Der grootste Koopstadt van Euroop?
    Ontwart men een’ verwarden knoop
    (5) Van zaken, daer de Staet aen hangt,
    Of wort ’er ’t geen de Stadt belangt,
    In haer byzonder overleit,
    Met rypheit en voorzichtigheit,
    Tot nut van al de Burgery,
    (10) Gezeten aen het zeilryk Y?
    De Faem heeft over ’t landt verbreit,
    Hoe trots vyf Steên met achtbaerheit
    Haer korts ontvoerde Vaders weêr
    Herstelden in hun ampt en eer;
[p. 156]
    (15) En dit manhaftig AMSTERDAM,
    ’t Welk door beleidt aen wasdom quam
    Gedoogt het, dat een dol gedruisch
    De pylers, onder zyn Stadhuis,
    Dus ongestuimig wegruk? wie
    (20) Ontvouwtme al ’t geen ik hoor en zie?
    Zoo spreekt de vreemde, en staet verbaest.
    Een Roederdrager, in der haest
    Gestegen van de trappen, zeit:
    Verlangt hier iemandt naer bescheit;
    (25) De wyze Raet, de gantsche Wet
    Verdedigt BIKKERS zaek, en zet
    Die helden, om hun deugt gehaet,
    Op ’t kussen, in den eersten staet
    Van hun regeering, dieze lest,
    (30) Ten dienst van ’s Lands gemeene best,
    Van zelf verlieten, zonder dwang;
    Een spiegel om zich eeuwen lang*
    Te spiegelen in dit geslacht,
    Dat meer der Burgren welvaert acht
    (35) Dan eigene eer, en staet, en baet;
    En ’t Burgemeesterlyk gewaet
    Dan aen- dan uittrekt, op geen lucht
    En wispelturig straetgerucht
    Van ’t blinde graeuw, maer met verstandt
    (40) Tot heil van Stadt en Vaderlandt.
    Toen riep de vreemdeling: gewis,
    Te Roome noch t’Athenen is
    Dees deugt te vinden. Cicero
    Noch Aristides keeren zoo
    (45) Verheerlykt uit hun ballingschap,
    Als dees Gebroeders op den trap.
    Van hun geweigerde ampten. Wat!
    Wie voerde oit heirkracht voor een stadt,
    Om zulke mannen, zeker waerdt
    (50) Gedreigt met spiets, geschut en zwaert?

Continue

[p. 157]
    Waer triomfeerde oit Veltheers ziel
    Om twee, die hy van ’t kussen hiel,
    En schatteze eere waerdig? Wat!
    Men kroon die Vaders van de Stadt
    (55) Met haer sieraet, de Wapenkroon,
    En zetze op Beurs of Dam ten toon
    In marmer, dat voor niemant schrikt.
    Soo lang de nyt op BIKKERS bikt.


                    Op den

GEDENKPENNING

                    Van den

OVERVAL EN AFVAL.

OVERVAL.

De Hoimaent schreef haer derde kruis,
In ’t Gulde Jaer, toen met gedruis
Het Oorlogspaert quam aengestooten
    Door ’t Goy, spoorbyster in der nacht,
    (5) En, van de morgenzon belacht,
De poort des Amstels vondt gesloten.
    Wie Eenigheit en Godtsdienst mint,
    Zie dat geen dekkleet hem verblind’,
Door schoonen schyn, en veinzeryen:
    (10) De drift van heerschzucht valt te boos,
    Het vrye zegelwasch te broos,
’t Bedrog bezet ons van ter zyen.
    Wie noit verraet vernam,
    Ga leeren t’ Amsterdam.

            CRIMINE* AB UNO DISCE OMNEIS,
                    P. VIRGILUS MARO.

[p. 158]
AFVAL.

In Slachtmaend van het Gulden Jaer
Werd d’ ondergaende zon gewaer,
Hoe ’t zesde daglicht sloot de dagen
    Des tweeden Willems, die ons Lant,
    (5) Daer Vrede en Vryheit was geplant,
Met oorlogslasten zocht te plagen.
    Dus stort Oranje, als Faëton,
    Die ’s vaders spoor niet volgen kon,
En met geen reden was te houden.
    (10) Hoe schrikte ’t aerdryk van dien tocht;
    Hoe trof de blixem uit de logt
Die op dat stout bestaen betrouden!
Als ’t spel verkeeren zal,
Komt hoogmoedt voor den val.

MAGNIS EXIDIT AUSIS.
P. OVIDIUS NASO.


Byschrift op den HEER

ANDRIES BIKKER,

Heere van Engelenburg, Raet en oudt
Burgemeester t’Amsterdam. De stralen van de Kroon, die op stadts wapen flikkeren,
Verworven door het gout van ’t eerlyk bloet der Bikkeren,
    Getuigen d’ oude en deught en staet van dit geslacht.
De doordrift van den Vrede, ons toegevoert uit Spanje
(5) Door ENGLEBURGS beleit, was waerdig dat Oranje
    Hem opeischte, en van zelf voor ’t volk tot afstant bragt.
[p. 159]
Zoo stut hy stadt en lant een ry van dertig jaren.
Zoo maelt men ANDRIES best, noch gryzer dan zyn hairen.

MDCL.


Op Den HEER

KORNELIS BIKKER,

Heer van Zwieten, Regeerendt Burgermeester
t’AMSTERDAM.

ZOo draeght het kussen weer der stede en Burgren hoeder,
Van ZWIETEN, die een lot wouw deelen met zyn broeder.
    Wat had Oranje op hem? of was het om met glimp
    Zyn heirkracht van de Stadt te voeren zonder schimp?
(5) Men eischt hem uit zyn’ staat. Wat stuk heeft hy bedreven?
Hier staat het oproer stom en kan geen reden geven.
    Dat zwygen is een schilt, daer ’t laster schut op stuit.
    Zoo beelt onnoselheit dien Helt naer ’t leven uit.

        M D C L.


Op den zelven HEERE.

Dus droeg het kussen weer der stede en burgren hoeder,
    Heer ZWIETEN, in zyn staet en waerdigheit herstelt,
Na dat hy ’t zelve lot gedeelt had met zyn broeder,
    Toen ’t heir den Aemstel dorst belegren met gewelt,
(5) Hem eischen uit zyn staet, die stadt en volk verdedigt,
    En willig afstont, tot een eer van zynen stam:
Hoewel hy ’t Vaderlant noch iemant had beledigt.
    Dus raekte Oranje met een’ glimp van Amsterdam,
Dat poort en boomen hielt gesloten voor zyn vendels.
    (10) Een Burgemeesters moed was sterker dan veel grendels.



[p. 160]

Op de Marmerbeelden van de

HEEREN BIKKERS.

Wat helden zet men hier ten toon in Marmersteen?
De BICKERS, die hun staet verlieten voor ’t Gemeen.


ANDERS.

Wat helden pralen hier? Is ’t ENGLENBURG en ZWIETEN?
Gebroeders, die hun staet voor ’t Vaderlant verlieten.


Grafschrift op een MUSCH.

Hier leit de a Hofmusch nu en rot,
Zy broeide slangen in haer pot,
Leicesters en Ducdalfs gebroet,
Zy scheet de Vryheit op den Hoet,
(5) De grootste b steden op het hooft:
Zy schon en at het lekkerst ooft,
En pikte, zonder schrik en schroom,
De rypste karssen op den boom:
Zy vreesde kluitboog, spat, noch knip:
(10) Den molik kendense op een trip:

a  De Griffier Musch, die kort na de doot van syn Hoogheit
    is gestorven, niet sonder presomptie, tot zyn eige doodt
    ietwes gecontribueert te hebben.
b  Amsterdam voornamelyk, daer de Musch tegens de Heere
    Bikkers valsche beschuldigingen hadde verzonnen en ge-
    dicteert, welke Prins Willem besloten aen de Staeten
    overgaf, en na zyn doot eerst geopent zyn.

[p. 161]
Zy vloog den c Baes van zyne hant,
En speelde met de macht van ’t lant.
Zy borste aen eene spinnekop,
Terwylze dronk en sprak: dit sop
(15) Bekomt* my zeker niets te wel:
De rest geeft d Aertsen en Capel.

c  Prins Willem de II.
d  De Heer Kapelle van Aertsbergen, na de doot van
    zyn Hoogheit, by de regenten van Zutphen (waer van
    daen hy gedeputeerde was ter vergaderinge van de Sta-
    ten Generael) in ongenade geraekt, en kort daer na schie-
    lyk komen te sterven.


Op N.N. een Akenaer,

Die ’t spelen van Lucifers Treurspel belette.

Wie wroet des Amstels Schouburg om?
Een Akerverken bot en dom.


Engelenburg in den Rouw, over den E.E. Heer

ANDRIES BIKKER,

Heer van Engelenberg,

Integer vita, scelerisque purus.

Wat tyding komt de Stadt bezwaren,
In ’t midden van de droeve maren.
    En rampen, uit der zee gehoort?
O Lantverrykende Amsterdammers,
(5) Wat baert een jammer u al jammers,
    Hoe leit de Doot den Staet aen boort?
[p. 162]
De dappre Bikker, helsch besprongen
Van Weifelende lastertongen,
    Wort al te vroeg ter neer gevelt.
(10) ô Bataviers, ô Kroon der Steden,
Uw rechterhant leit afgesneden.
    Wat lydge al schipbreuk in dien Helt?
Wat lydge in eenen man al schade!
Hoe dryft uw kiel op Godts genade,
    (15) In ’t stranden van dien Admirael,
Die Lant en Zeeraet steef en stichte,
En braef voor uit, vol wysheit, lichte,
    Gelyk de Noortstar met haer strael.
Men wapen heir, noch onderdaenen,
(20) Noch koom’ hem op met busse en vaenen:
    Hy leit gerust den Tabbert af,
En neemt verlof van Ampt, en Staten.
De Nyt heeft Andries nu verlaten;
    Zy triomfeer’ vry op zyn graf.
(25) Als ’t Hof verleit wort door de boosten,
Dan moet de vroomheit zich getroosten,
    ’t Bevlakken van haer eerlyk Wit;
Het heil der trouwe Burgeryen,
Geplant door vreê, na bloedig stryen,
    (30) Op dat de Vryheit veilig zit:
Al ’s Burgermeesters lust en leven
Was rustig recht door zee te streven,
    Aen last en eere en eedt verknocht,
Zyn kloek beleid in hooge zaken,
(35) Zyn doordrift en omzichtig waken
    Hielt eene streek op dezen tocht.
Vergunt ons dan, nae lange slaven,
Dat wy dit wapen by de braven
    Ophangen, ter gedachtenis
(40) Van Eng’leberg, die afgesleten,
Den prys genoot in zyn geweten.
    Dus blonk hy in ons duisternis.



[p. 163]

Ter Begraefenisse van den Hooggeleerden Heer

PETER SCHRYVER.

Hoc virtutis opus.

Nu rust de blintgeleerde SCHRYVER,
Wiens onuitbluschb’re letteryver
    Ons naliet maetloos schrift, en dicht,
    Daer ’s mans vernuft en geest uit licht.
(5) Nu rust de vader, die de Muizen,
De Zanggodinnen, aen ’t verhuizen
    Uit Grieken, in verlaten schyn,
    Ontfing te Leiden aen den Ryn,
En welkomde op zyne eige kosten.
(10) Dat schryf met gout vry op de posten
    Van zyne poorte. Wat noch meer?
    Nu rust de ronde oprechte heer,
Die Hoogerbeetsen, Barnevelden,
En Grooten, Hollants grootste helden,
    (15) Toen al de werelt hen verliet,
    Vervloekte en met de voeten stiet
In hunne Kerker dorst bezoeken,
En spreeken; onder schyn van boeken,
    Waerin zy lazen, versch gedrukt,
    (20) Wat valsche rechters, helsch verrukt
Van gout en staetzucht; daeglykx brouden,
Om ’t leeushof by den toom te houden,
    In een ondraegb’re slaverny.
    Wat postschrift past hier nu nog by?
(25) Hier leefde, die, in scherpe tyden,
Helt Hogerbeets in plaet durf snyden,
    En kraeien op zyn boete en ban:
    Waer blyft de kroon van zulk een’ man?
Dat klonk by heeren en gezanten.
(30) Nu sny ’s helts lof met diamanten*
[p. 164]
    Op Kristallyn, waer uit elk frisch,
    Het hart, tot zyn gedachtenis,
Noch rustig; hem ten prys, mag laven,
Die ’s Gravenhage met zyn graven
    (35) Vereerde, en toonde, wie zoo vroeg
    Den nacht des Heidendoms verjoeg.*
Zoo werde ’t lyk des mans gezonken.
De zerk mag met dit wapen pronken.*

Overleden 1660. den 30. van grasmaend.


Op den HEER en
Mr. JOHAN DE WIT,
Raetpensionaris van Hollant, Vader des Vaderlandts.

Vincet Amor Patriae.

Zoo leeft de WIT in ’t hart van alle oprechte harten,
    De mont der Vryheit, en der Staten trouwste Raet,
Zyn doot, al t’onverdient, zal Hollandt eeuwig smarten,
    Hy storf voor ’t Vaderlant een martelaer van staet.


Op den zelven HEER

Zoo leefde Heer de WIT, der Staten trouwste raet,
    Gezwigt om geen gevaar, daer donderslagen ruischten,
    En vadermoordenaers hem leverden en kruisten.
Hy storf voor ’t Vaderlant een Martelaar van Staet.


Op den HEER
KORNELIS DE WIT.

Dus leeft de Ruart Wit, zoo zwart als een Moorjaen
Misverft,* en met de schroef gepynigt op de schenen,
Om valsche logentael, in damp en rook verdweenen.
Van zyne trouw gewaegt de Teems en Oceaen.

Continue

Continue

[p. 165]

Ter eeuwige Gedachtenisse van den Heere
JOHAN DE WIT,
Raetpensionaris van Hollant, &c.

ILLE VELUT RUPES, VASTUM QUAE PRODIT IN AEQUOR,
OBVIA VENTORUM FURIIS.

Zoo beelt de tekenkunst De Wit af, naar het leven,
    Den mont der Staeten, die voor ’t recht van Hollant sprak;
Hy best zich zelven, door veel wonderdaên bedreven,
    Een’ Atlas, opgegroeit tot zulk een lastig pak.
(5) Eneas monsterde de daeden van zyn neven,
    En al ’t Romeinsch geslacht, volvoert met zulk een’ lof,
Door Godt Vulkaen in ’t velt des beukelaers gedreven:
    De Wit bestelde alleen de pennen ryker stof;
Het zy de man zich queet te water en te lande,
    (10) En ’t leven niet ontzag te waegen op de zee;
Of RUWART, die de kroon der Waterhelden spande,
    Met Britsche standaerden onthaelde op onze ree;
Of zette in lichten brant de Koninklyke vlooten;
    Of door het vrêverbont ’t gewelt van Vrankryk sluit.
(15) Maer burgerschutters, leit dit hart van u doorschooten,
    Met zyn’ heer broeder, waert al ’t aerdryk door beluit?
Verloren Zoonen, och, vergeltge dus uw vaders,
    En voesterheeren, die u voeden met hun bloet?
Verdient hun trou en deugt den naem van lantverraders,
    (20) Noit wort met naberou dit zwaer verlies geboet.

MDCLXXII.

                EINDE.



[p. 166]

VERTROOSTING
                Voor de
Onnozele en bedroefde Ingezetenen
                    Van
            HOLLANDT,
over de doodt van zyn Hoogheit
PRINS WILLEM DEN II.
Stadhouder en Kapitein Generael der
        Vereenigde Nederlanden.

[Door Pieter de Groot]

    Wat zugt gy onbedachte mensch?
        Wat reden port uw hert tot klachten?
    De Hemel handelt u naer wensch,
        En gy en kont zyn gunst niet achten.

    (5) Den loon van tagtig jaren strydt,
        Den roem van uw’ verslage knechten,
    De vrucht des vredes waert gy quyt,
        Zoo deeze slag die niet en rechte.

    Toen treurde Romen, en had reên
        (10) Toen haer ’t meinedig zwaert bestreefde.

a  De oorlog voor de vryheit van de Nederlanden tegen ’t
    gewelt van den Koning van Spanjen heeft omtrent tach-
    tig jaren geduurt.
b  De diergekochte vryheit.
c  De schielyke doot van zyne Hoogheit.
d  Van haer eigen Veltoversten Marius, Sylla, Julius Caesar,
[Zie verder onder p. 167.]

[p. 167]
    Toen e Cicers nek wiert doorgesnêen,
        En d’een of d’andre f Brutus sneefde.

    Om dat zy zonder baet of nut
        Zoo jammerlyk zag gaan verloren
    (15) Het g herte bloedt, dat tot een stut
        Van hare vryheit was geboren.

    Maer toen van h drie gebroeders, twee
        Het ryk met hunnen val bevesten,
    Toen i Decius zyn offer deê
        (20) En k Curtius de brandtpoel leste.

    Augustus en Antonius, die tegens hun eer en eed ’s lands
    Krygsvolk hun toebetrout misbruikt hebben, tot verkrach-
    tinge van de vryheit van haer Vaderlant.
e  Cicero de welsprekenste voorspraek van Romen, wert om
    dat hy wat yverig voor de vryheit had gesproken, door
    last van Antonius omgebracht en ’t hooft afgesneden.
f  Brutus beneffens Cassius omgebracht hebbende Julius Ce-
    sar, den geweldigen verdrukker van de Roomsche vryheit,
    bracht om die staende te houden, een groot heirleger op de
    been, maer het zelve door het leger van Augustus en An-
    tonius verslagen ziende, liet zich door een van zyn volk
    dootsteken.
g  ’t Bloet van Cicero en Brutus &c.
h  De Horatii zynde drie gebroeders, tegens de drie Curatii
    voor het oppergesag en de vryheit van Romen vechtende,
    werden twee der zelven van de Curatii in ’t eerst versla-
    gen, maer de derde verwon daer na de drie Curatii en
    versekerde zoo de vryheit van Romen.
i  Decius Burgemeester van Romen in den veltslag tegen de
    Latynen ziende dat het de Romeinen quaest hadden, offer-
    de zich zelven tot diens van ’t Vaderlant op, drong midden
    in de vyanden, liet hem dootslaen, en deede daar door de
    Romeinen de overwinnige bekomen.
k  Wanneer een sekere brantpoel te Romen opgeborsten, die
    de geheele stadt vergiftigde, en het Orakel raet gevraegt

[p. 168]
    Toen roemde zy in haer gemoed
        De dappre daden van haer helden
    En trooste zich ’t gestorte boed
        Dat zyne schâ l zoo wel vergelde.

    (25) Gy meê getrouwe Batavier
        Gevoelde in uw hert de wonden
    Der genen, die het zwaert en ’t vier
        Van uwe dwinglandy verslonden.

    Toen een m bloeddorstige Tyran
        (30) U tot in ’t hert toe wou n verheeren
    Of toen een trotsen o Engelsman
        U op een schotste kam wou scheeren.

    Of toen uw eigen p medebroêrs
        Door q vierentwintig valse tuigen*

    zynde geantwoordt hadde, dat die niet te dempen was als
    door een Romeins Edelman, zoo klom Q. Curtius te paert
    en sprong tot dienst van zyn Vaderlant levend in de poel,
    waer na de zelve zich sluitende, de pestilentie tot Ro-
    men ophiel.
l  Met het beschermen der vryheit van ’t Vaderlant.
m  De Hartog van Alba uit last van den Koning van Hispa-
    nien.
n  Door de verdrukkinge der privilegien, invoeringe van
    Inquisitie, en oplegginge van ondragelyke lasten.
o  Robbert Dudley Grave van Leicester zocht de gronden
    van de Hollandtsche regeeringe om ver te werpen en te
    veranderen, onder schyn van in te willen voeren een
    Schotse Purietinse religie, waer door hy veel Predikan-
    ten op zyn zyde kreeg.
p  De gedeputeerden van de andere vereenigde Provintien
    in den jare 1618. op aenporringe van Prins Maurits.
q  Vier en twintig gekoore rechters by den Ambassadeur
    van Vrankryk in dien tydt beuls genoemt.

[p. 169]
    (35) Den r trouwen stierman uwes roers
        Voor s ’t onrechtveerdig zwaerd dêen buigen

    Maer toen uw burgers in het veld
        Om lyf en goedt en vryheit vochten,
    En stuiten het t uitheems geweld,
        (40) Schoon dat zy ’t met de dood bekochten.

    Die dood was in zich zelfs zoo schoon,
        En zoo volkomen in zyn deugden;
    Dat gy u trooste in den v loon,
        En neit een traan leit als van vreugde.

r  Johan van Oldenbarnevelt Advokaet of Raetpensionaris
    van Holland, die veertig jaren ’t land getrouwelyk hadde
    gedient, en siende de ongunst van Prins Maurits, wilde
    sich van zyn dienst onstlaen, doch op ernstige instantie van
    de H. Staten van Hollandt, bleef hy continueren, mits
    dat hem de Staten in hunne speciale protectie ende sauve-
    garde namen, gelyk sy deden op den 22 Juni 1618. en
    wert des niets tegenstaende door last van Prins Maurits
    op den 19 Augustus des zelven jaers gevangen.
s  Tegen alle rechten en privilegien van Hollandt, waer van
    hy een geboren ingezeten was, en tegen de voornoemde
    speciale protectie, van incompetente rechters, ten deele zyn
    geslage vyanden, en voorts op hope van groote avance-
    menten te bekoomen dien last op zich genomen hebbende,
    op harde aenhoudinge van Prins Marusts, die onder pre-
    text van in te voeren den gezuiverden Godsdienst, Ol-
    denbarnevelt, wients gezag en autoriteit door getrouwe
    diensten en lange ervarentheit ontrent de Staten van
    Hollant verkregen, hem die der zelver vryheit zocht te
    onderdrukken, in de weg was, van kant wilde hebben,
    verwezen ende onthalst in ’s Gravenhage op ’t Binnen-
    hof den 13 Mey 1619.
t  Van Hispanjen.
v  De bescherminge uwer vryheit.

[p. 170]
    (45) Nochtans en heeft ons al haer w kracht
        Niet al van Meester doen veranderen,
    Al wat zy heeft te weeg gebracht,
        Is d’eene slaverny voor d’andere.

    z Uw dood alleen, doorlugte Heer,
        (50) Heeft alle a heerschappy verdreeven
    Den vroomen zyn b ontrokken eer

w  Zoo van ’t gestorte bloet als goet.
y  Tyranni mutatio non est tyrannidis ablatio.
y  De slaverny onder de Princen van Orangien als Stadt-
    houders in plaets van de slaverny onder de Koningen van
    Hispanjen als Graven van Hollandt.
z  Aenspraek aen Prins Willem den tweeden.
a  Die gy en uwe voorouders onbehoorlyk over ’t vrye land
    van Holland hebben geusurpeert.
b  Zoo wel die van Oldenbarnevelt, Hoogerbeets, Grotius en
    andere vroome regenten in den jare 1618. door Prins
    Maurits onthooft, gebannen, of tegens de privilegien van
    de respective steden gezet uit de Vroedschappen der zel-
    ven, wier last zy volgens haren eed getrouwelyk hadden
    achtervolt en uitgevoert, waer van men nu ter tyd de
    waerheit veilig mag zeggen, als wel van de Bikkers en an-
    dere Heeren, die in den jare 1650. gelyke trouwheit had-
    den betoont, in ’t voorstaen van de arme gemeente hun toe-
    betrout, om dezelve van de zware lasten in tyden van oor-
    log gedragen te ontlasten, en het onnodig krygsvolk in tyd
    van Vreede, volgens het gebruik van alle landen af schaf-
    fen, en uit die oorzaeke van hare eer en eed door het gezag
    ende magt van hunnen gewapende Stadhouder Prins
    Willem den IIden, (die het onnodig krygsvolk, volgens de
    intentie en ’t voordeel van de Staten van Hollandt, niet
    wilde gereduceert hebben,) niet konden afgetrokken wor-
    dden, waer door Amsterdam belegert en zes Leden uit de
[Zie verder onder p. 171.]

[p. 171]
        En ’t land zyn c vryheit weer gegeeven.

    Door die komt d recht en e reên weer op.

    vergadering van de Staten van Hollandt, wierden aen-
    getast naer Loevestein gevankelyk weggevoert, en wilde
    gedachte Prins Willem,* na dat hem de verrassinge van
    Amsterdam door Gods wonderlyke directie was belet, des-
    zelfs belegeringe niet quiteren, noch de voornoemde zes
    Heeren uit hunne gevankenis ontslaen, voor aleer zy hun-
    ne ampten en staten, die zy zoo getrouwelyk en waerdig-
    lyk hadden bedient, verlieten, en als private persoonen
    gingen in hunne steden wonen, waer door de geene die
    Prins en quaet Hollands gezind waren, nevens welke zich
    voegden verscheide Predikanten, die ’t minste betaemde,
    occasie namen, om de gezeide Heeren hunnen goeden
    naem en faem by de onnozele gemeente te bekladden, gelyk
    als of dezelve met groote reden van den Prins uit hunne
    ampten en digniteiten waren gezet, waer door de steden,
    welkers last de voornoemde Heeren hadden uitgevoert, na
    de dood van zyne Hoogheit goet vonden yder aen de zyne
    een ample acte van justificatie te geven dat zy al wat zy
    gedaen hadden volgens haren last ende eed gehouden had-
    den geweest te doen: welke ter vergaderinge van de Sta-
    ten van Holandt ingebracht zyn, veroorzaekt hebben,
    dat dezelve met hunne verklaringe en groote zegel aenge-
    hangen, hebben gelieven te bekrachtige ende alzoo der-
    zelver eer ende reputatie te herstellen op den 23 Augusti
    1651. Ziet Aitsema in zyn zevende vol. in ’t 31. boek
    pag. 426.
c  Die zoo schandelyk van uwe voorzaten en in den jare
    1650. was verdrukt.
d  Dat aen de Staten van Hollandt als wettige hooge over-
    heit en naest God eenige Souverein van hunne vrye, inge-
    zetenen toequam.
e  Dat men in tyde van vrede het onnoodig krygsvolk moet
    afschaffen om de lasten der inwoonderen te verminderen.

[p. 172]
        Door die raekt weer de f deugt op ’t kussen,*
    (55) Door die krygt g list en h dwang de schop,
        Door die en durft geen i schelm meer mussen.

    k Gy andere die om gelt en goedt
        Tot grootermaking van uw erven,
    Gestort hebt uw l staetzugtig bloed

f  De Heeren Bikkers en andere, die als gezeit is hunne ampten
    hadden moeten quiteren, wierden na de doot van zyn
    Hoogheit, om dat zy zich deugdelyk en trouwelyk hadden
    gedragen, by hunne respective Vroedschappen, weder in
    hunne ampten en digniteiten herstelt.
g  De listige aenradingen van de oorblasers van Prins Wil-
    lem, die hem zoo verre tegen de vrome en oprechte regen-
    ten aenhitsten, dat hy gelyk gezeit is eenige derzelver hel-
    pende representeren den Souverein van ’t landt, tegen zyn
    eer en eedt, die hy aen de Staten van Hollandt als stadt-
    houder gedaen hadde, by de kop liet vatten, en ongehoort
    met ’s lands krygsvolk naer Loevestein liet weg voeren,
    noch dezelve wilde dimitteren, voor dat zy hunne ampten
    effective gequiteerd hadden, en daer van ontslagen waren.
h  Die Prins Willem in ’t vangen van de voornoemde Heeren
    en de belegering van Amsterdam gebruikte.
i  De Griffier Musch hadde verscheide valsch beschuldigingen
    tegen de voornoemde Heeren verzonnen en gedicteert, de
    welke Prins Willem besloten aen de Staten overgaf en na
    zyn doot zyn geopent, ziet Aitzema in zyn herstelde
    Leeuw, het welke de voornoemde Griffier vreezende dat
    het ruchtbaer zoude worden, is korts na de doodt van zyne
    Hoogheit gestorven, niet zonder groote presumptie, tot
    zyn eigen doot, die zoo wel ten tyde quam, ietswets ge-
    contribueert te hebben.
k  Gelyk Prins Willem de eerste en andere.
l  Prins Willem de eerste heeft gezocht Graef van Hollant
    te worden, Ziet Bor en andere historischryvers.*

[p. 173]
    (60) Zwyg, m dit is voor de vryheit sterven.

    Dit is in eenen n oogenblik
        Het land o meer nuts en voordeels baren
    Als door zoo meenig duizent lyk
        Is bygebracht in tachtig jaren,

    (65) p O groote ziel, ô dappre heldt,
        Die noit als q t’onzen voordeel stryde,
    En leverd’ ons van Spaens geweldt
        Die stervende van r ’t uw’ bevryde.

    Uw roem verwelke nimmermeer,
        (70) En wil u s ’t landt recht dankbaer wezen,
    * Het trouwe noit weêr zulk een Heer
        Den stam daer gy zyt uitgerezen,

    t Gy vaders van het vaderlandt
        Die nu bevrydt van v juk en w boejen,
    (75) Het groote stuur hebt in de hand

m  Gelyk Prins Willem de tweede gestorven is.
n  Het laetste stondtje van ’t leven van zyn Hoogheit,
    toen de ziel van ’t lichaem scheide.
o  Door dien dat wy hier door de vryheit ende het volle
    gebruik van dien verkrygen, ’t welk altyd van de Prin-
    cen van Oranjen is besnoeit en onderdrukt geweest.
p  Nader aenspraek aen den dooden Prins.
q  Namelyk der ingezetene van Hollandt.
r  Daer gy ons in den jare 1650. mede gedwongen hadt.
s  Het Land van Holland en Westvrieslandt.
*  Neme noit weder om een anderen Stadhouder of Kapitein
    Generael, die het, gelyk als gy gedaen hebt, wederom
    zouden plagen.
t  Aenspraek aen hunne Edele Gr. Mogende, de Heeren Staten
    van Hollant en West-Vrieslandt, Vaders des Vaderlandts.
v  Juk van Hispanien.
w  Boejen van Orangien.

[p. 174]
        Van ’t schip daer w’ allegaer aen roeijen,

    Ontfangt met dankbaerheit x de gunst
        Die u de y hemel doet onluiken,
    En voegt de liefde by de kunst,
        (80) Om die met eendracht te gebruiken.

    Gy weet z waer dat de schoen u wringt,
        En hoe gy ’t quaet kunt a van uw weeren,
    En neemt geen b hulp meer die u dwingt,
        En laet u van geen c knegt verheeren.

    (85) Al maekt het Zeelandt wat d te Bout,
        Al laet zich Utrecht e overreden,

x  De gunst van de dood van Prins Willem den tweeden.
y  Godt Almachtig heeft buiten alle menschen verwachtin-
    ge, Prins Willem den tweeden, midden in den fleur van
    zyn leven, en in ’t woelenste van zyn hoogdravende ge-
    dachten om Hollandts vryheit te onderdrukken, schielyk
    weggerukt.
z  Wat quaet u het aenstellen van eenen Stadthouder heeft
    veroorzaekt.
a  Met geenen nieuwen Stadhouder of Kapitein Generael
    te maken.
b  De Prins was quansuis tot hulp van de Staten aengeno-
    men, maer in plaets van helpen, dwong hy hen, en ver-
    crachte Hollandts vryheit.
c  De stadthouders waren aengenomen om dienaers van
    den stet te zyn, maer droegne zich in der daet als sou-
    veraine Heeren en Tirannen.
d  Tybout, in den jare 1650. een groot yveraer voor der
    Prinsen, grootheit, tot verdrukking van ’s lands vryheit
    in Zeelandt, maer is zedert wyzer geworden.
e  Rhede, Heer van Renswoude, diergelyk yveraer voor
    zyne Hoogheit van wegen Utrecht.

[p. 175]
    Wy hebben onzen f Os in ’t zout,
        Daer gelt geen g hooft meer, maer h de leden.*

    Ten waer ’er eenig i zulthooft quam,
        (90) Die* volgende zyn blinde k leitsman,

f  Een out Hollands spreekwoort, willende zeggen, onze
    Stadthouder, die ons zoo veel spels gemaekt heeft, is al
    doodt.
g  Het gemeen onnoozel en onervaren volk, qualyk onder-
    recht zynde van zommige Prinsgezinde Predikanten
    meent, dat de Prins van Orange het hoofdt was van de
    Hollandsche regering, en dat wy, door de doot van den
    laetsten Prins Willem den tweeden, gelyk zyn geworden
    een lichaem zonder hooft, en dienvolgende, och arme! zon-
    der Stadthouder niet bestaen konnen, en wenschen dat de
    tegenwoordige Prins Willem de III. groot ware, en dat hem
    de Staten wederom tot een hooft, gelyk zyn voorouders ge-
    weest zyn, aennamen, in welk gevoelen het volk noch da-
    gelyks voor sommige vleiers van zyne Hoogheit, en qualyk
    tot den Staet gezinde Predikanten, die hun byzonder
    voordeel en grootsheit door de opkomst van zyn Hoogheit
    hopen te bekomen, gestyft word, ’t geen op ’t hoogste te be-
    klagen is, en waer in hunne Ed. Groot mog. (dat zy gezeit
    onder behoorlyke reverentie die wy hunne Ed Groot Mog.
    als onze hooge Overigheit schuldig zyn) vaerdige ordre
    behooren te stellen.
h  De Ridderschap, Edelen en Steden van Holland en West-
    Vrieslant verbeelden als leden van een lichaem de wettige
    hooge Overigheit, en naest Gode, het eenig Opperhooft en
    Souverein van ons vry Land.
i  Een Burgemeester van de eene stad of d’andere, noch on-
    ervaren of qualyk onderrecht van de rechte gronden van
    Hollandts regering.
k  Volgende het advys van zynen Pensionaris, die gelyk de
    Pensionaris van Leiden 1650. verblind door eenig byson-
    der voordeel ’t geen hy hoopt van het avancement van zyn

[p. 176]
    Den l dwaelweg in wou slaen, en nam
        En m twistverwekker tot een scheitsman.
    Die volge n ’t sporeloos geval,
        En zoo hy dat o te veel wil vergen,
    (95) Zie hoe het hem p bekomen zal

    Hoogheit, het zelve tot verdrukking van ’t landt zocht
    voort te setten en uit te voeren, en tot dien einde zyne Hee-
    ren en Meesters qualyk onderrecht, gelyk als of ’s lands re-
    gering tegenwoordig niet wel gestelt was, en zonder ’t
    avancement van zyn Hoogheit niet konde bestaen, maer
    door oneenigheit t’eenemael in duigen moest vallen.
l  Die weg van onder eenen Stadhouder in slavernye te le-
    ven, in plaets van onder de tegenwoordige regering syn
    eigen en ’s lands vryheit te helpen bewaren.
m  Een Stadhouder wilde gemaekt hebben, om de oneenighe-
    den die daer tusschen leden gelyk in macht, zoude konnen
    ontstaen, weg te nemen, daer in tegendeel de ervarentheit
    geleerd heeft, dat de Stadhouders hun eige voordeel en
    grootsheit, en niet ’s lants welvaren bevorderen, en weten-
    de dat het in troebel water goet vissen is, doorgaens onee-
    nigheden tusschen de steden en leden zaeien en aenquee-
    ken, in plaets van die te dempen en de slissen, maer dat de
    voorschreeve oneenigheden by ongeluk onstaen zynde best
    door ervaren ongeintresserde Staetspersoonen weder
    ter neer geleidt, daer van heeft de tegenwoordige rege-
    ringe zedert de doot van zyn Hoogheit, loffelyk proeven
    gegeven.
n  De sporeloze en ongestadige gunst van den toekomenden
    Stadhouder, waer door hy zyn bysonder voordeel beoogt,
    want zoo het rympje zeit; de gunst van ’t Hof is zoet
    met honing ingeleit.
o  Die op die gunst te veel wil steunen, en daar zyn heele
    fortuin aenhangen, en de vryheit van syn Vaderland daer
    voor verkoopen.
p  Als dat rad eens draeit, en een andere slaef van des Stadt-

[p. 177]
    En waer hy dan zyn q aers zal bergen.

    Wy hebben lang genoeg r geslooft
        En s ’t juk geleent an lyf en zielen:
    Slaet eens de t spyker op zyn hooft,
        (1000 En vrydt het landt van Aertsche fielen.

    houders heerschzucht hem door vleieryen een slaefse ge-
    dienstigheden van de bank stoot, of wel de Prins schielyk,
    gelyk in ’t jaer 1650. wierd weggerukt.
q  Dan zie hy toe, dat hy niet vare, gelyk de Heer van Ka-
    pelle van Aersbergen, die in den 1650. voor de groot-
    heit te veel gevoelt hebbende, en de doodt van zyne Hoog-
    heit, by de regenten van Zutphen, waer van daen hy ge-
    deputeerde was ter vergaderinge van de Staten Generael
    (alwaer hy die voor de vryheit van Hollant zoo schadely-
    ke resolutie; waer op zulke dangereuse effecten zyn ge-
    volgt, heeft helpen nemen op den 5 Juni 1650) in ongena-
    de geraekt, en korts daer na schielyk is komen te sterven.
r  Ons goed en bloedt tot vermeerdering van de grootheit
    van ’t huis van Oranjen, tot verschaffinge van wapenen,
    daer wy zelfs mee geplaegt worden, lang genoeg verspilt.
s  ’t Juk van Oranjen zoo dat men ter vergaderinge van de
    Staten tot bescherming van onze vryheit, en ontlastinge
    van de zware lasten (die wy om conquesten, daer de Stadt-
    houder het meeste voordeel van trok, te doen, hadden moe-
    ten dragen) naulyks iets voorstellen dorst, als ’t geen den
    Stadhouder en zyn uitheemsche Hovelingen wel geviel.
t  François Aersen, een Brabander van geboorte, was door
    den Heer van Oldenbarnevelt, om zyn bequaemheit, tot
    een honorable en profitable charge gevordert, maer is
    daer na een van de voornaemste werktuigen geweest van
    Prins Maurits in ’t ombrengen van den Advokaet, waer
    voor hy tot loon van zyne getrouwe diensten van zyn Ex-
    cellentie is genaturaliseert geworden, en Ridder geslagen

[p. 178]
    Gy hebt den v teugel in de handt,
        Van voor’ge w leemte wel genezen.
    Bewaer de x vryheit van het landt,
        En houdt de y wetten in haer wezen.

    zynde onder de Ridderschap en Edelen van Holand is
    gestelt geweest tegen de wetten en Privilegien van den
    zelven lande. Zyn zoon de Heer van Spyk heeft zig dap-
    per met het werk van zyn Hoogheit in ’t jaer 1650. be-
    moeit. ja zelfs is hy beschuldigt geweest van zig al verspie-
    der binnen Amsterdam te hebben laten gebruiken, om des-
    zelfs verrasschinge te faciliteren, waer door hy genoodt-
    zaekt geweest is in den jare 1651. zyn plaets in de verga-
    deringe van Hollandt te quiteren, om in de generale am-
    nestie begrepen te zijn, op dat, op zyne gedane actie geen
    vorder onderzoek zoude gedaen worden.
v  De kragt van de regering en het krygsvolk om alle quaet-
    willige, ’t zy Predikanten of andere, in hunne schuldige
    pligten, en binnen de palen, die hun van u alreede voor-
    gestelt zyn, of nog moeten worden, te houden en te be-
    dwingen.
w  Die, de teugel aengewreven was door onbehoorlyk han-
    delen der Stadthouders, die sommige Predikanten aen-
    hielden en gageerden om ’t gemeene volk te blindhokken
    en tegen hunne wettige overheit tot voordeel van der
    Stadthouders grootsheit op te rokkenen.
x  Zoo wel tegen ’t maken van eenen nieuwen Stadthouder,
    al inzonderheit tegen de Predikanten die gy kost en loon
    geeft, en die door het gezag, dat zy by ’t gemeene volk
    hebben, u met gewelt een Stadthouder tot krenkinge van
    uwe vryheit zoeken op te dringen.
y  De wetten en Ordonnantie zoo in politique als kerkelyke
    zaken voor den jare 1618.tot voorstand van de vryheit
    en uwe souveraine magt gemaekt, die in den jare 1618.
    en 1619. een krak gekregen en tot noch toe naeulyks in
    haer vorige kragt hebben konnen herstelt worden.

[p. 179]
    (105) De Hemel brengt ’er z alles toe
        Dat gy tot bystand kont verwachten,
    Maer Godt a wil volgers, en word moê
        Te helpen die zyn gunst b verachten.

    Hy helpt, houd gy ons uit den c nood,
        (110) Ten komt hem altyd niet gelegen
    Door zulken d kostelyken dood
        Te staven ’s Lands verkregen e zegen.

z  Overvloet van rykdom en inwoonders, als blykt by de ver-
    grooting der stad Amsterdam, Leiden en Dordrecht, mid-
    delen en machtige vlooten en tot bevryding van de koopman-
    schap te onderhouden, vrede met alle uwe naburen &c.
a  Die dien weg, die hy hun gewezen heeft, en waer toe hy
    hun buiten verwachting middelen verschaft heeft, inslaen
    willen.
b  Verzuimen te gebruiken de kragt van hunne wettelyke
    regering, hun van Godt aenbevolen.
c  Van weder ons door een Stadhouder te laten ringelooren.
d  Als die van Prins Willem den tweeden.
e  Bestaande in ’t vry gebruik van hunne Wetten, Privi-
    legien, van de Religie naer Gods Woord, en vryheit van
    conscientien voor allerlei gezintheden.

                                    EINDE.

NB. Daer zyn ook eenige weinige Exemplaren in Quar-
    to gedrukt, voor de liefhebbers die J. V. Vondels Poë-
    zy en werken hebben, om het zelve daer achter te
    kunnen voegen.



[p. 180]

        BLADWYZER

                    DER

    HEKELDICHTEN.

Geneesdrank der Geestdryveren.Pag. 1
Op de weegschael van Hollandt.4
Geuse Vesper, of geneesdrank voor de vierentwintig.5
Jaergetyde van wylen H. Joan van Oldenbarnevelt.7
Gesprek tusschen den Wandelaer en den galm der Hofkerke.8
HAEC LIBERTATIS ERGO.9
Drukfout in ’t Papiere gelt aldus te verbeteren.16
Uitroep der verlore Vryheit te Leiden.22
DECRETUM HORRIBILE.
Bede aen de oppervyanden van de Voorstanderen der Vry-
    heit tot Leiden.
28
Roskam aen den Heer Hooft, Drost van Muiden.29
Harpoen aen Jonkheer Landeslot, Heer van Vryburg.35
Op de Afbeelding van den Hr. J. van Oldenbarnevelt.41
Op desselfs Stokje.41
T’ SAMENSPRAEK.42
Op de dood van Koenraet Vorstius.43
Op een Moort Pasquil.43
Een vlaems gebraei peerken jent.44
Medaeillie voor de Gommaristen Kettermeester.46
Rommelpot van ’t Hanekot.49
De Boeren Catechismus.65
Vondel werd gevraegt, waerom hy Barnevelt in een print
    in den Hemel had doen zitten.
65
Op Jacobus Arminius.65
Op Simon Episcopius.66
Op Johan Uitenboogaert.66
Hugo de GROOTS verlossing.66
Opdragt van HIPPOLYTUS.68
Op den Heer H. de Groot in zyn ballingschap.69
Wellekomst van den Heere H. de Groot t’Amsterdam.70
[p. 181].
Op den zelven Heer H. de Groot.70
Dankdicht aen Boreas, die zyn Excellentie H. de Groot
    t’Amsterdam een poos ophiel.
70
Op het vertrek van den Heer H. de Groot.73
In het Stamboek van Kristiaen Kats.74
Op den Heer Hugo de Groot.74
Op den Heer Rombout Hoogerbeets.74
Op de boete betaelt door den Heer P. Schryver.75
Op het beelt van Dr. Karel Lenertz.75
Nieuwjaer voor S.76
Op het ontziet van Piet Heins Buit.77
Op Morandt.79
Grafschrift voor J. Gysbregtzoon.79
d’Amsterdamsche Akademi.80
Antwoordt.81
Amsterdamsche Kakademie82
Amsterdamsche Kakastorie.83
Op den bou van den Kristen Tempel t’Amsterdam.85
Op de Afbeelding des zelven Tempels.86
Inwyding van van den Kristen Tempel t’Amsterdam.86
Blixem van ’t Noordthollantsche Synode 1631.93
De Poëten tegens de Konsistorie.95
Een Otter in ’t Bolwerk.97
Eerdicht op ’t vertrek van Jan Willemsz Boogaert.101
Op de Haegloopers101
Op Jan Willemsz Boogaert.103
Op Haen Kalkoen.103
Op den zelven.105
Op d’Oproerigheit van Maximiliaen Teeling.105
Bloetbeuling van Maximiliaen Teeling.106
Sprookje van Reintje de Vos.108
Gedachtenis van Geurt Diedriks van Beuningen.112
Gedachtenis van Desideer Erasmus.114
Uitvaert van Orfeus.116
Speelstrydt van Apollo en Pan.120
Uitvaert van zyne Excellentie den Hr. H. de Groot.124
Op den kopren duim van Alba.125
Aen de lasteraer van wylen Hygo de Groot.126
[p. 182].
Waterbel.127
Text.127
Overgeset uit de Palamedes.128
Grafschrift voor den Graef van Papenheim.130
Aen alle de hondeslagers en hondebeuls.131
Morgenwekker der Sabbatisten.135
Het radt van Avonturen.138
MUNDUS VULT DECIPI.140
De Pinxterbloem van Schotland.141
Karel Stuart, of gemartelde Majesteit.142
Op den Vadermoordt in groot Brittanje.144
PROTEKTEUR WEERWOLF.145
De Noortsche Nachtegaelibid.
Krachtelooze Papenblixem.149
Op de diepzinnige puntdichten van John. Donne.ibid.
RAETSEL151
Op de Monsters onzer Eeuw.152
Aen de Blokhuizen van Amsterdam.153
De Bikkers in Marmer.155
Op den gedenkpenning van den Overval, en.157
Afval.158
Bijschrift op den Heere Andries Bikker.ibid.
Op den Heer Cornelis Bikker.159
Op de Marmerbeelden van de Heeren Bikkers.160
Grafschrift op een Musch.ibid.
Op. N.N. een Akenaer.161
Engelenburg in den Rouw, over de E.E. Heer Andries.
    Bikker.ibid.
Ter Begraefenisse van de Heer P. Schryver.163
Op den Heer en Mr. Johan de Wit.164
Op den Heer Cornelis de Wit.ibid.
Ter eeuwige gedachtenisse van den Heer J. de Wit.165
Over de Doodt van zyne Hoogheid Prins Willem den II.166
[p. 183].
        Bericht aen den Binder om de platen na
                        te zetten,
Titel plaet
’t BeesteperkPag. 1
’t Onthalzen van Barnevelt59
                In de Hekeldichten
Hollandsche Weegschael4*
J. Oldenbarnevelt.41
Desiderius Erasmus.114
H. de Groot.124
De Begraevenis van den Hond van Schout
    Bond.131
P. Willem de II.157
K. de Wit.164
Johan de Wit164



BYVOEGSEL.

In de Hekeldichten, in het Gedicht Haec Libertatis ergo
enz.* bl. 12 zegt Vondel.

        En trekt ’t gezag aen zich met eenen Burgermeester
        Zoo boos als onbeschaemt enz.


    Deeze Burgemeester is Broekhoven. Zie Passchier de
Fyne in den ouden Leidschen Patroon, in het 2de Deel
van zyne Tractaten, blz. 182.
    ,, Wy hebben daer zulk eenen straffen Broekhoven,
,, die den hoed in den kop trekt, en met de vuist op de
,, tafel smyt, en haest een leeuw schynt te zyn, als hy
[p. 184]
,, met de uitgehongerde Burgeren spreekt enz.
    Vondel in hetzelfde vers, bl. 14.

,, Schout Bondt die grazelt vast en pronkt in’t gouden leder,
,, En als een tiger op de onnozelheid verwoet,
,, Perst wyn uit tranen en laedt smeer by zweet en bloed
,, Der schamele Burgeren, enz.

    Passchier de Fyne in ’t zelfde Tractaet even voor de
aengehaelde woorden.
    ,, Nu hebbenwe binnen onze Stadt (Leiden) een Bon-
,, ten Schout, die smeer en goudt Leer parst uit het
,, zweet en bloed van de armen Ambachtsman enz.
    Pronkt in ’t gouden leder: dit ziet op de kamer met goud
leder behangen ’t geen toen tertyd ongemeen opzigtelyk
en opsprakelyk was. Deeze kamer hadt de Schout laten
maken of behangen van het geld en de boetens, ’t geen
hy den geenen hadt afgeperst, welke in verboode Con-
venticulen betrapt waren. Hier was hy gewoon die van
den gerechte der Stadt Leiden t’onhalen: Passchier de
Fyne in ’t zelfde Tractaet, bl. 186.
    ,, Wie is ’er noch onder de Leidse Gerechten, die als
,, haer Schout Bondt eens te gaste noodt in zyn kamer,
,, die met goud Leer behangen is, en haer den wyn voor-
,, stelde, die hy uit de tranen der elendigen, en uit het
,, zweet en bloet der arme Leidse Borgeren met gewelt
,, geperst heeft, die conscientie zoude maken, om dien
,, wyn te drinken? Niemant niet al te samen zouden
,, zy doen als de Profeet Amos zeit Cap. II. vs. 8. Zy
,, teeren van de verpande kleederen, en drinken den wyn
,, van de boete.

Continue