Hugo Grotius: Sacra; in quibus Adamus Exul. ’s-Gravenhage, 1601.
Uitgegeven door dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton032400 - Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[
fol. A1r]

HVGONIS GROTII

SACRA;

IN QVIBVS

ADAMVS EXVL

TRAGOEDIA,

ALIORVMQVE EIVSDEM GENERIS

CARMINVM

CVMVLVS

CONSECRATA FRANCIAE
PRINCIPI.

[Vignet: fleuron]

Ex Typographio Alberti Henrici, Hagae
Comitatensi, ANNO M D CI.




[fol. A1v]

ERRATA,

Quae nec oculos nostros praeteriêre, nec annotatu indigna visa sunt habe Lector. Pa.7.v.9 rescribe excitum. Pag.16.v.8. Quem novimus pro parte. ib.v.20. anima vobis. Pag. 18.v.13 illa. Pag.19.v.10 habitat. Pag. 21.v.25. geminos. Pag. 25.v.11 Trimetri. Pag. 26.v.25 repone Aërque volucres gestat, aur Pisces mare: Nam scriptoris est error. Pag. 22.v.16. Exlege uno verbo. Pag. 19.v.5. Ad quos. Pag. 39.v.9. tunc ib.v.17. mente. Pag. 32.v.16. Aeternumque modis. ib v. ult. andem. Pag. 40.v.6. lubricos. Pag. 41.v.10 Perire. Pag. 53.v.6. successus. Pag. 55.v.2. bonorum. Pag. 64.v.23. hunc. Pag. 69.v.9 in quibusdam exemplaribus ità transpone: nunc te in latebras. Pag. 70.v.21. subdolâ. Pag. 74.v.2. consulam minusculâ. ib.v.ult. dele punctum. P.76.v.10. atque. Indicis columna 6.v.7. Pischon. ib.v.8. Gichon. ib.v.32. Plantae. ib.v.38 parentum. In Sacrorum Carminum cumulo: Pag. 8.v.13 & ingenti. Pag. 18.v.19. Cùm gens. Pag. 21.v.15. profecta. ib.v.17. quiescens. Pag. 23.v.10. Aegyptumque. Pag. 26.v.6. dele prius procul. Pag. 41.v.25 patriâ.



[fol. A2r]

EXCELLENTISSIMO
DOMINO
D. HENRICO BORBONIO
PRINCIPI CONDAEO
PRIMO FRANCIAE PRINCIPI
PRIMOQUE PARI,
Guiennensi Provinciae à
Christianissimo Rege Praefecto.

DUabus hodie maximis me molestiis, quae opusculorum editores comitari solent, tuâ EXCELLENTISSIME PRINCEPS, operâ video liberatum. Nam alii omnes qui scripta sua publico donant diu secum deliberare solent, cui potissimum aut Principi, aut amico denique hoc ipsum, quod editur, sint consecraturi, ut & mori satisfacere, & eâ ratione alicujus gratiam possint demereri. Id ubi secum constituerint, plurimum deinde temporis operaque insumendum est, ut dignâ oratione decoretur munusculum, &, quod in Sacris fieri consuevit, desideria unà cum donariis offerantur. Mihi in neutro laborandum fuit, non magis quàm obaerato debitari considerandum est in cujus sinu argento alicunde corraso se exoneret. Tot enim, tantisque Exc. v. beneficiis obstrictus sum, ut iis exsolvendis nec hoc quidem sufficiat, quod nexu mancipióque ei sum jamdudum [fol. A2v] addictissimus, sed omninò ingrato mihi, tamen TUO, quandocunque ita Fatis visum fuerit, moriendum sit. Sciebam equidem me huius Libri dedicatione, quern jure vindicare poteras, non solùm debiti nullâ parte extricari, sed ampliùs etiam in aere tuo futurum, si, quod soles, serenâ fronte susceperis: Sed ingenui hominis esse arbitratus sum, etiam cùm quis solvendo non sit debitum publicè profiteri, quod in praesentiarum facio. Neque ad eam rem multis mihi verbis opus esse sum ratus, cùm etiam avaro creditori (quanto magis tibi, quo humaniorem novimus neminem) simplex sufficiat Syngrapha: praeterquam quod meae mihi conscius infantiae coram Principe tanto, & omnium qui unquam fuêre eius aetatis disertissimo, ne mu quidem Lucilianum audeam. Ideóqueverbum non amplius adderem; nisi justum videretur, ut quàm possim brevissimè, cuius generis id sit quod EXC. V. devovetur, exponerem; ut, si institutum non placeat perlectâ tantum Epistolâ ulterius tuis horis, quas totius Orbis Christiani commodum sibi vendicat, nihil deteras. Quantum mihi à Iuris studiis, historiis & arte Civili otii datum est, ea omnia tanquam successiva, & subsecundaria tempora quaesivi cui scriptioni optimè impenderem, ita ut simul res diversas & per se delectabiles excolerem. Sumpsi itaque Tragoediam mihi scribendam, quod in hoc Carminis genere saeculum nostrum minus ferax esse, praequàm in aliis, conspicerem. Argumen- [fol. A3r] tum mihi deligere volui Sacrum. Hui, Sacrum! inquies. Fateor: ut nunc sunt tempora, plures laedas quàm juves, nisi cautè verba examines. Ego certè in hoc maximè laboravi, quò stylum ità temperarem, ut nihil esset in opusculo, quod meâ sententiâ Christiano cuipiam possit displicere. Historia est prima quae in Sacris occurrit Literis & Catastrophen habet, Hominis ex integro felicique statu in hanc miseriam lapsus. Philosophica occurrunt plurima, praesertim Metaphysica, de Deo, Angelis, & animis; Physica etiam de rerum Creatione; Ethica passim ut apud omnes; Geographica, & Astrologica nonnunquam, quae omnia à Scenâ non esse aliena Euripidis, Epicharmi, & Ennii me docuit exemplum. Ita eisdem horis & pietatem exercui, & divinae humanaeque Sapientiae studium, & Poësin. Huic rei veniam aequus judex non negabit, quòd, cùm argumentum nactus sim quo nihil antiquius, nonnulla aut in comparationibus aut alibi ΚΑΤΑ ΠΡΟΛΗΨΙΝ, hoc est per anticipationem dicta sint. Nam Poëtis id non est infrequens. Subjunxi Tragoediae alia Sacra Carmina, quibus Evangeliorum initia, Hymni utriusque Sacrae Historiae, Dcclamationesque nonnullae continentur· Quae omnia PRINCEPS SERENISSIME, sub illustrissimo nominis tui auspicio prodire volui. Nam fac tuorum beneficiorum cumulo non oppressum liberam habuisse optionem, cujus nomen meliùs Paginas meae potuissem praescribere, quàm eius, qui & ae- [fol. A3v] tate omnibus es miraculo, & eruditione Principibus exemplo, cuius hîc laudibus non magis indulgere convenit, quàm olim Herculis. Voto desinam. Faxit DEUS, ut ingenium illud omnibus virtutibus, & Principe dignis artibus insignitum diu nobis supersit, & se dignos habeat successus. Hoc ego, hoc Gallia, hoc omnis mundus exoptat, hoc Rex Christianissimus, hoc Mater Illustrissima, quae te cum perpetuò bene rem gerat, & gaudeat. Hagae Comitatensi: XV KAL. SEPT. Novi Saeculi anno primo.

                                    EXCELLENTIAE VESTRAE

                                            ADDICTVS, DEVOTUS, SUUS,

                                                            HUGO GROTIUS.



[fol. A4r]

IN H. GROTII
ADAMUM EXULEM
TRAGOEDIAM.

QUi Sophoclen, Senecamque legis; quid praeter Homeri
    Somnia, res fictas, & mera monstra legis?
Quàm satius Tragicis digna argumenta Camoenis
    Condere, de Sacris hausta voluminibus;

(5) Artificesque alio suras vincire Cothurno!
    Eveniat nobis hic aliquando furor.
Qualem de tenero meditatus
GROTIUS ungue,
    Aethereo plenum Numine syrma trahit.
Hîc Sphinx nulla tibi, nulla hîc miracula Scyllae

    (10) Occurrent. Hominem GROTIA Musa sonat.
Mortiferum hîc vetitâ decerptum ex arbore pomum,

    ADAMI lapsus, EXSULIUMque leges,
Nunc primum (en) Latio donati atque urbe Quiritum:
    Debita quae Civi Gloria sola meo:

(15) Qui Phoebo DELPHISque suis, nec Consule tantùm
    Patre, sed &
MAGNI Nomine dignus ovat.
MACTE* (inquis:) quid si ordo tibi, si spiritus ac vis,
    Si vocum ac rerum pondera nota forent?
Quae simul ac nôris, peream, nisi mirabundus,

    (20) Mox clames: fastus SCOTIA pone tuos.
Ardua res,
IEPHTHEN Scenae ostentâsse Latinae.
    Plus matri numquam debuit illa suae.
Majus opus, primos
PARADISO edûxe Parentes.
    Hei mihi, quàm dispar huis status ille fuit!

IANUS DOUSA NORDOVIX.



[fol. A4v]

Tetrastichon
HUGONI GROTIO I. Cto.
De iis,
quae in hâc Tragoediâ,
Physiologicis.

NAturae miranda canis, tam divite venâ
    GROTI, ut mirâclum quilibet esse putet.
Hoc si quis dignè cupiat celebrare, necesse est
    Ingenii ornatum dotibis esse tui.


                                        ENOCH POTTEIUS.



In

HVGONIS GROTII I.Cti.

Adamum Exulem.

BElgica Par Graijsque, tuaeque ô Romuli genti,
    Seu pacem spectes, seu grave Martis opus.
Ingenij dubio dudum certamine laudes
    Suspensae steterunt, nec data palma fuit.

(5) Quippe pedem Tragico nemo insertare cothurno
    Ausus, hoc solo Belgica victa modo.
Verùm, euge!
GROTII superavit munere, per quem
    Graecia nunc minor est, & minor Ausonia.


                                        IOANNES MEURSIUS.

Continue
[
p. 1]

H. GROTII
ADAMUS EXUL
TRAGOEDIA.

                        Eius interlocutores.

                Sathan.
                Chorus.
                Angelus.
                Adamus.
                Eva.

                VOX DEI.


ARGUMENTUM.

POst rerum creationem, & Angelorum lapsum homo in Paradiso constitutus est, datum ei in inferiorem orbem Imperium, vetitumque, ne arboris quae scientiae boni, & mali symbolum erat, fructum carperet. Sathan ut contrà praeceptum fieret primum hominem marem simulatâ amicitiâ aggreditur, deinde foeminam serpentis figurâ, quae seducta virum ad peccati societatem impellit. Unde uterque horto expulsus est, & morti miseriaeque mancipatus. Salus restituta spe, & fide venturi Messiae. Scena est in Hedene Babyloniae regione, ubi erat hortus, ad ripam Euphratis. Chorus est ex bonis spiritibus, quos Angelos vocamus    Sathan προλογίζει.
Continue
[
p. 2]

ACTVS PRIMVS

Trimetri Iambici.

Sathan.

SAEVI tonantis hostis, exul patriae
Coelestis, adsum, Tartari tristem specum
Fugiens, & atram Noctis aeternae plagam.
Odium bonorum sede me infaustâ extrahit
(5) Diros scelestâ mente versantem dolos.
Diros scelestâ mente versantem dolos.
Terribile iniquam, triste, formidabile,
Quod & ipse Sathan horream, quaero scelus.
Hâc spe per omnes Orbis ibo terminos,
(10) Hâc spe citatus, clausa littoribus vagis,
Transibo maria, saevus ut rictu Leo
Patulo timendus per locorum devia
Quaerit, quod avido dente dilaniet, pecus.
Hâc spe, quod unum, maximum, fugio malum,
(15) Superos videbo. Fallor? an certè meo
Concussa Tellus tota trepidat pondere?
Bene est. Abundè est. Fiat hoc, fiat, nefas
Quod Mundus horret. Ecce, quae petitur, propè
Apparet Heden: proxima Auranitidos
(20) Amoena cerno: Lambit hîc Babylonios
Narmalca campos, Susianes intimis
Fugiens ab agris, Badellii qui fertiles,
Ubi sub profundo nascitur terrae specu
Fulvum metallum, plurimusque ubi Sardonyx
(25) Latet in fodinis; parte labitur alterâ
[p. 3]
Arvis rigandis aptus undâ Narsares,
Solaris ignis conscius qui fervidas
Succingit oras: propiùs his à partibus
Phoebi sub ortum lubricas curvans aquas
(30) Non largus undis alveus tangit tuas
Assyria Cauchas, praeviumque in Tygridis
Delapsus amnem Persicos fugit ad sinus.
Regione dextrâ medius Euphrates fluit,
Et amne pingues diluit glebas suo,
(35) Paludibusque prodigus Chaldaicis
Participat undas. Parte ab illâ, quae videt
Solis renatum surgere Oceano jugum,
Iucunda sancti forma se latissimè
Distendit horti, cujus in gremium fluit
(40) Sectus quaternis tumidus Euphrates vadis.
Hîc densa tenuis languidos Zephyri sonos
Arbusta referunt, silváque arguto tremens
Ludit susurro: semper hîc placido nitet
Solare vultu lumen: arridet favor
(45) Constantis aurae: dulce adulatur dies
Firmè serenâ fronte: non nubes loco
Impendet, atri non ab irato Polo
Funduntur imbres, nec trisulci fulminis
Timet ista telum, nec tonitruum murmura
(50) Beata novit regio: solvit frigora
Tepor benignus, Verque perpetuum gravem
Defendit hyemem: nullus horrenti fremit
Boreas ab Arcto: nullus aetherias aquas
[p. 4]
Minatur auster. Quicquid est optabile,
(55) Gratumque in unum pariter adfluxit locum,
Iusso exulare, quicquid est alibi, malo.
Quaecunque visus arbor, aut gustus juvat
Convênit. omneis ille delicias locus,
Et amoena servat, quem, beatae prodigus
(60) Sortis colendum tribuit Adamo Deus.
Postquàm ille coeli Machinam candentibus
Astris repletam, fertilisque effecerat
Telluris orbem, jamque roseis per polum
Invecta bigis, sexta fulgeret dies,
(65) Quo nîl sub astris maius Orbis cerneret
HOMINEM creavit, pulveremque ignobilem
In justa finxit membra, & inflatâ pater
Vegetavit aurâ, nec tamen vitam dedit
Sensùsque solos, propriae sed imaginis
(70) Expressit altum mente in humanâ decus;
Docuitque eundem qualis & cuiâ manu
Formatus esset nunc, priùs qui non erat.
Quaecunque volucris aërem, terram fera,
Vel Piscis undas habitat, illius omnia
(75) Parent habenis; tota quà tellus patet
Unius ager est; quaeque possideat sola,
Nec ipse novit dominus; & quicquid vago,
Quae varia lucis non suae alternans vices
Refugit in orbem, Luna continet ambitu,
(80) Saevo tyrannus unus imperio premit.
Tantíque regni generis ut serie suus
[p. 5]
Superesset haeres, uxor Adamo data est.
Ex osse fictam masculino foeminam
Miratus Orbis stupuit, & Titan novus
(85) Vidisse nîl tàm meminit admirabile
Post se creatum: nunc uterque in florido
Spatiatur horto nudus: omnis abest Pudor
Rudibus malorum: fraudis expers, & doli,
Sincera virtus colitur, & grato Deus
(90) Celebratur ore: nulla securos mali
Vexat cupido: mortis ambo vulnera
Impune temnunt: Morbus, & Lethi dolor,
Ipsoque vel dolore deterior metus
Fugiunt ab illis. Sorte, Proh, quantum meâ
(95) Sors distat ista! Nos, rotanti sidera,
Coelo coaevi, non vel ignis proditi
Fervente flammâ, vel tepore volatili
Humentis aurae, non aquâ, aut Terrae gravis
Torpente glebâ, sed sine ullâ corporum
(100) Compage facti, maximo aequales Deo
Mancipia poenae vivimus, nec vivimus.
Mors una, quam nec novit humanus timor
Mihi summa voti est; nec, quod extremum est malis,
Licet perire. Media quo tellus loco
(105) Subsidit, ad se gravia quò trahit, & duos
Spatio remotos spectat aequali polos,
Hîc ora solvit Tartari invisi domus,
Ignota radiis Solis: immensis hiat
Caverna tenebris: ambitu obscuro patet
[p. 6]
(110) Tristis vorago· spissa caligo specum
Occupat inanem· vastus hîc horror silet,
Et ampla vacuo spatia laxantur loco.
Mersum profundis omne Sathánum genus
Latet sub antris: quicquid infensi dare
(115) Potuit Tonantis ira, nos vexat malum.
Sedet repostum mente sub memori scelus,
Animósque duros stimulat, & ferus pudor
Semper quietem conscio cordi negat;
Luctus pavórque regnat, & certus timor,
(120) Et herilis ira sequitur: interdum dolor
Mutatur odio, poenae & impatiens reus,
Ut saevus hostis, ardet, & summum putat
Inferre nulli posse, quod patitur, malum,
Miserosque non sic esse, quàm solos, dolet.
(125) Poenam levabit socius: Hedenis licet
Colat arva felix, speque non dubiâ meum
Super astra sibi promittat Adamus locum,
Tutoque conjunx perfruatur gaudio,
Non sic abibunt odia; nec vivax dolor
(130) Deponet iras: pace sublatâ procul
Perpetua bella pertinax animus geret.
Violenta certam mens aget discordiam
Malum datura. quod malum? quicquid boni
Aetherea servat aula, vel Tellus creat
(135) Amica, quicquid Pelagus, aut aër habet
Gratum, ejus omne est. Bella contemnit mea,
Hostemque dedignatur: in risus suos
[p. 7]
Mea vertit odia; certus, & fisus Deo,
Iamjam paratâ tendit ad coelum viâ.
(140) Hoc, hoc videndum est, regna ne summa occupet,
Qui jam tenet terrena. tum demum Poli
Fugisse ab arce pudeat imbellem exulem,
Si, ut dentur alii, regna deserui mea,
Locumque generi pulsus humano dedi.
(145) Perge ira, perge, magna conantem opprime,
Adsitque ab alto Tartari fundo exitum
Quicquid profundâ conditur caligine.
Fauces Averni, & Noctis aeternae Chaos,
Adversa superis regna, sociique impij
(150) Unà ruinâ simul in hostem emittite,
Quodcumque nostrum est. Veniat ignotum Scelus,
Cujusque nos didicimus experti malum
Parere jussis imparata Superbia.
Adsit rebellis maximo impietas Deo,
(155) Gravis adsit Error, adsit Ambitio nova
Rerum novarum cupida; non illex gulae
Desit libido, vana nec falsi fides,
Levitasque rebus credula in non cognitis.
His his ministris noster utetur dolor.
(160) Quaecunque pestis Tartaro obscuro fata
Blando Cerastas lubricos vultu tegis
Hoc agite: poenas poscite exilij graves,
Ruptoque Averni carcere, & nigri specus
Portis ahenis, latiorem invadite
(165) Telluris orbem: pectus Adami malis
[p. 8]
Concutite, cesset nulla peccato manus.
Ubi laetus hortum lambit Euphratis latex,
Quocunque spectes media ramos exserit
Arbos, opacis lumen admittens comis.
(170) Ubique grato poma pendent pondere,
Curvantque matrem: fulvus his auri color
Delectat oculos, spemque non vanam facit
Placere gustu posse: sed vetuit Deus
Tangi, nec ullâ passus est carpi manu,
(175) Scientiamque tam malorum, quàm boni
Poenam severus statuit, & sanxit minis:
Nam mancipatus nunc homo virtutibus
Ignorat omne crimen: in medio tamen
Utriusque positus, cum volet, flectet viam.
(180) Quocunque vento flante poterit libera
Pelli voluntas: parte dimidiâ nocens,
Qui velle potuit, esse coepit. Spem mea
Capit ira: rectâ si recedens semitâ
Semel caducos devium per tramitem
(185) Gressus movebit, gemina & animae, & corpori
Decreta mors est. Poma si vetitae arboris
Gustabit unquam, subitò in exitium ruet,
Poenasque socius, Tartari & novus incola
Pro perpetrato scelere communes dabit.
(190) Accingere ira: si moveri vir potest,
Tentetur ipse: si moveri non potest,
Tentetur eius uxor: hoc prosit mihi
Non esse solum. Foeminae ingenium leve,
[p. 9]
Negligere jussa facile, nec coepti tenax
(195) Variatur ultro, plurimum indulget sibi,
Majora semper spe superbâ praecipit,
Amatque solum, quo caret: prae incognitis
Antiqua sordent; displicet, quod non novum est.
Sortis beatae taedium, inconstantia,
(200) Spes vana, Pomi dulcis aspectu color,
Gustus cupído, quod volo spondent mihi:
Spondet sine illis Mulier, apta author malis.
Sed audietne, quem sibi infensum putat,
Mihique vacuas hostis aures porriget?
(205) Pax offeratur: mente depositum piâ
Simuletur odium: qui palam laedit, juvat.
Gestare nescit odia, quisquis non tegit.
Facile est amorem fingere, atque optans sibi
Mentitur ipsi. Credula est spes improba.
(210) Dicam futuros Numini summo pares,
Novosque Divos. Forté non possent capi,
Nisi magna vellent capere: stat facilis fides,
Sccuta votum. Si tamen firma in bonum
Haeret voluntas, si mihi facilem negat
(215) Inimicus aurem, forma sumetur nova.
Non oculus ullus Daemonum cernit genus,
Non aliqua tangit dextra; nil sensus suum
Reperit in illis. Forma materie carens,
Simplexque species alia quaevis corpora
(220) Assumit, & sic sensui, foris obvia
Dat se videndam. Consilî sapiens mei
[p. 10]
Serpens minister fiat: animal callidum
Servire fas est, spiritus vafri dolis.
Anguis per horti lubricum rcpens solum
(225) Ignotus ibo: lingua sermones seret
Trisulca: verbis virus instabo meum,
Et qui venenum maximum spirat draco
Majus loquetur: utraque tentanda est via,
Fallamque, geminâ fraude, sub amico virum,
(230) Evam sub angue. Stabo & urgebo scelus,
Regamque edentis ora, carpentis manus.
Quid adhuc moramur? ista quae lucet dies
Homini parem me reddat, aut hominem mihi.



CHORUS.

Anapaestici Dimetri &
Monometri.

QUisquis ab alto culmine rerum
(235) Infrà se humili sede locatos
Despicit audax, videat, ne mox
Urgente suam mole ruinam
Pondere sidat: gravior semper
Casus ab alto est. Leviùs contrà
(240) Leviora cadunt. Sequitur major
Cura beatos, quò plus nactos,
Plura timentes.
Qui modo magni civis Olympi
Aurea coeli templa tenebat
[p. 11]
(245) Nunc occlusus, tristique specus
Conditus umbrâ, poenâ nunquam
Pereunte perit, soloque Deo
Antè inferior, dum minor uno
Esse recusat, nunc suprà se
(250) Omnia cernit.
Quanto praeceps cecidit lapsu
Qui priùs almâ luce coruscus,
Quique aetheriâ splendidus aurâ
Stabat in ortu! Talis Eoâ
(255) Parte dieï fax Luciferi,
Praevia Solis grata, sereno
Lumine fulget, quae mutato
Nomine surgens dux tenebrarum,
Noctis & atrae signifer exit
(260) Hesperus idem.
Quid, in exitium ruiture tuum
Rerum authori parere negas,
Cumque obtigerit res quae potuit
Maxima, frustrà majora paras?
(265) Hoc esse, quod est solus qui te
Facit esse, cupis. Pugnas illi
Cuî nihil obstat.
Extimus orbis, complectentis
Caetera coeli, quem felices
(270) Habitant turmae, celebransque suum
Sub mille choris vox grata Deum,
Quem nec celeri turbìne versat
[p. 12]
Lex redeuntis certa diei,
Nec qui Lunae variat formas
(275) Menstruus ordo, nec qui celeres
Tempestatum labente vices
Digerit anno, sed perpetuâ
Tenet immotum statione quies,
Propé tunc visus nutare 1oco est,
(280) Dum male Sathan movet aetherias
Transfuga sedes, bellumque ciet.
Sensit turbas Sphaera rebelles,
Totusque nefas horruit aether,
Geminique Poli tremuêre malis,
(285) Nec benè firmus substitit axis,
Et Naturae facie versâ
Metuit tingi Cynosura salo,
Metuêre graves Ara aquilones,
Heliceque Notos,
(290) Ipse inciperet mox Aegoceros
Laxare diem, Cancerque breves
Ducere noctes, Solque, in tenebras
Capiens regnum tradere lucis
Iura sorori, nisi magna Dei
(295) Iussa capessens sumpserat audax
Arma Michaël. Ille rebelles
Domuit turmas: ille tenaci
Compede vinctas iussit superis
Migrare locis, & praecipites
(300) In Tartareas depulit umbras.
[p. 13]
Illius armis prostrata iacet
Furiosa cohors, quae poenarum
Monet exemplo potiora sequi.
Eheu satis est. Haec mala finem
(305) Dent criminibus, dent suppliciis;
Nec quem in bivio dubium versat
Vitii labes, haerensque pio
Pectore virtus deflectat HOMO
Trepidum recto de calle gradum,
(310) Possit ut illo sata progenies
Tandem coeli vacuum exilio
Supplere locum.
Continue

ACTVS SECVNDVS.

Adamus,    Angelus.

Trimetri Iambici.

DIes tenebras legis aeternae vice
Fugans resurgit: Certus ordo temporum
(315) Solis reducit aureum terris caput:
Stellis fugatis majus exoritur jubar;
Nox jussa luci cedit, & Phoebo soror.
O quantus ille est, cujus ingenti manu
Coeli rotatur axis, & turbo celer
(320) Refert Olympum, duplici fultum Polo,
Vastumque mundi pondus aequalem trahit
Retrahitque in orbem! Sidera, authoris sui
Secuta legem temperant anni vices,
[
p. 14]
Titan coruscis explicat lucem comis,
(325) Et Luna ducens mille stellarum choros
Tenebrosa noctis rumpit. Aetherii sacer
Sonus ille motus cantat artificem manum,
Omnesque stellae celeris ad coeli modos
Plaudunt choreiis: Ipse nos Mundus monet
(330) Servire rerum conditori, nec finit
Haerere terris: supera nos rapit in loca,
Mentesque proprium ducit ad primordium.
AN. O te beatum, cujus in praecordiis
Imago magni nobilis fulget Dei,
(335) Et cuî, quod unum maximium & summum bonum est,
Rationis usus cum Dei cultu datur.
Adame, quantum cerne praestes caeteris
Rebus creatis: Saxa & hos lapides vide:
Sunt ista, quâ tu, maximi authoris manu
(340) Formata: nullos sed quibus tribuit parens
Natura motus: Arbores, quas aspicis,
Foliis virescunt, & suos fructus ferunt,
Annisque crescunt, rursus & senium morâ
Patiuntur aevi: nulla delectat tamen
(345) Plantam voluptas, nullus excruciat dolor.
Pisces, feraeque, & alitum altivolans genus
Vident colores, audiunt vocem & sonos,
Capiunt odores, pabulum gustu probant,
Munusque in illis tactus exercet suum:
(350) Nocitura discunt fugere; quae prosunt, sequi.
Sensu trahuntur: Non habent mentem ducem,
[p. 15]
Nec cogitata mutuis sermonibus
Capiunt, feruntque: nulla Relligio Deum
Demonstrat; omnis in brevi vitâ est salus.
(355) Tibi praeter illa mortis expers & mali,
Anima tributa est imperatrix sensuum.
Laudum suarum te Deus testem sacris
Parere jussis voluit, haec lex est data:
Tibi benignus reliqua, te fecit sibi.
AD. (360) Deus est profectò, cuius & terra, & fretum,
Et utraeque Phoebi sentiunt Numen domus.
Praesentia illi cuncta: principio carens
Fini carebit, ipse principium simul
Finisque rerum: cuncta mille à seculis
(365) Futura cernit: Fecit omnia, & omnibus
Factis opiferâ prospicit prudentiâ:
Non corpus illum claudit, aut servat locus;
Sed ubique vivit, omnis expers termini:
Origo veri, Fons boni, Sapientia
(370) Regina mundi, quae potest quicquid cupit.
Coelum ille in orbem versat, & Terram suis
Firmat columnis: ille, quodcunque est grave
Depellit: idem, quod leve est sursum trahit,
Motuque motus ipse principium caret:
(375) Nunquamque variat unus: attamen in tribus
Subsistit unus. Est enim rerum parens,
Isqui potenti cuncta moderatur manu:
Est natus ipso patre ab aeterno satus,
Divina ratio, Mens patris: Lex omnium,
[p. 16]
(380) Sermoque, cuius incomprehensà fuit
Virtute factum, quod prius fuerat nihil:
Utrumque Sancti Spiritus Concordia
Amorque jungit: Tresque sunt Unus Deus. -
AN. Quam multa paucis, Magna parvis vocibus
(385) Satis explicasti, quantaque ingenij tui
Mensura summum pectori insculpsit Deum,
Quem novimus parte: perfecto modo
Deus ipse novit, seque dum capit, & cupit,
Pleno, quod alijs dividit, fruitur bono.
(390) Deus ipse Mens est, universum quae replet
Superatque mundum: caepta nullo tempore,
Nulloque desitura: Quod verum est, videt
Etiam antè, quàm sit; vult bonum, caussa est boni.
Procul hinc remoti, proximi certè tamen,
(395) Sumus per illum, nos ministri coelites,
Animaeque vestrae. Quippe respondet locis
Pars nulla nostri: dividi nec possumus;
Tamen hìc, vel illic, esse recte dicimur,
Non simul ubique: & anima nobis quamlibet
(400) Infusa membris tota inhaeret singulis,
Quà corpus illud, non & ulterius patet.
Nostrae actioni temporum non competit
Mensura, semper non idem facimus tamen:
Incipimus, & definimus: haec absunt Dco.
(405) Ab eo creati mortis immunes sumus.
Non vera scimus integrè, non omnia,
Nihil futuri. Nostra rebus de bonis
[p. 17]
Pendet voluntas: Mente ab illius bonum.
Adame nobis maxima est foelicitas.
(410) Hoc velle solum, quod Deus vult, & facit:
Parere jussis, spontè rectori obsequi,
Laudare justum, patrem amore prosequi,
Et discere illum, quem nihil rerum latet.
Vis conditorem nosse? rebus conditis
(415) Utere magistris; quicquid est, index Dei est.
AD. Cum nîl fuisse tot feras, pisces, aves,
Ipsumque me, Telluris, & Coeli globos,
Solemque, Lunamque, ante perpaucos dies,
Tacitus revolvo totus extra me feror,
(420) Stupidusque rerum miror artificem Deum.
Age, si vacabit, (scire nam perfectiùs,
Quae facta fuerint ante me factum, potes:)
Narra petenti, quo modo, quoque ordine,
Tam magna numeris machina impleta est suis.
AN. (425) Gemina ante tempus omne, cum solum foret
Nil praeter ipsum, corpora effecit Deus,
Moli priori conditae simplex erat
Materia: partes mutuo aequales sibi,
Perfecta species, orbis in justi modum
(430) Rotunda, nullis angulis protuberans,
Ne discreparet finis a primordio.
Natura, nullas motuum patiens vices,
Secura lethi, non timebat deteri,
Tantùm revolvi prona, nec mutans locum,
(435) Referebat orbes, sempiterno turbine
[p. 18]

Continue

Tekstkritiek:

fol. A4r, vs. 17 Macte er staat: Macne — of misschien Magne?