 |
CASPARIS BARLAEI[Vignet: Indefessus agendo]AMSTELODAMI, |
CASPARIS BARLAEI |
| SI illustrem Belgio diem, Federatis salutarem, hostibus terribilem, toti Europae stupendum unquam signavimus, hic dies est receptae Bredae: illustris rerum, quas confecimus, magnitudine, salutaris usu, terribilis hostium jactura, stupendus opere & successu. Nulla supra praeteritorum bellorum memoriam obsidio memorabilis magis praesentibus, nulla magis admirabilis post venturis. nihil hic mediocre, nihil remissum. Victae urbis robur maximum, vincendi modus atrocissimus acerrimusque, victoriae tempus viris armisque concitatissimum, & ad miraculum, breve. Velut compendio & salutis publicae summam & imperii securitatem, & imperantium decus famamque complexi sumus. Multas urbes vicimus per intervalla. Hac victa reliquas invictas reddimus. Quotquot vicina sunt oppida, priorum temporum spolia sunt. Haec ad tot spoliorum tutelam postremum maximumque accessit. Praeliis superiores fuimus non semel. Nunc tot praeliorum solidum fructum capimus. quicquid tot triumphis partum congestumque possidemus, id omne asseruit & in tuto locavit praesens. Leo Batavus omnes nos sumus. His insignibus, hac forma vicinis inserimur. Patuit [p. 4] semper hosti aditus in Leonis penetralia. Aperuerunt illi hactenus terrarum nostrarum proxima, vel Salii, vel Bructeri, vel Sicambri, vel Marsaci, vel Menapii. Hinc effusi in agros nostros exercitus, mota bella, vexati fines. Nunc post superatas amissasque, veluti reciprocis aestibus, urbes, tandem imperii nostri corona & umbone exclusimus hostem. Nisi Batavi essemus, olim socii fratresque semper victoris populi, oppugnatum satis videri posset, & propugnasse parta modestae ambitioni sufficeret. Equidem omne belli Belgici tempus, quod cum potentissimo hoste tot annos gessimus, tribus periodis distinguitur. Prima labentis fuit ac oppressae sub Albano reipublicae. Secunda velut resurgentis & se se moventis iterum. Tertia robustae & triumphantis. Prima miseros nos vidit, & extorres, ab ordine, disciplina, aerario imparatos. profugi Duces, victae urbes, distracti primi federis socii. malorum vis tanta, ut divinitus immissa putem, quo nova imperii facies per adversa omnia & acerba consecraretur. Secunda sub Guilielmo Arausionensi Principe laetior illuxit, haerentibus adhuc fatis, quem nobis dominum imponerent. Incredibile dictu, pupillorum sorte imperabamus, qui jam in aliorum tutelam sufficimus. Qui vagientis imperii infantiam consiliis regeret, opibus juvaret, quaerebatur foris. Et vix inveniri potuit curator nascenti reip., cujus jam adultae nemo non volet esse imperator. Obaerari oportuit nos, qui jam potentissimos exercitus conscribimus, armamus, educimus. Oppignorari urbes, quarum aere oppugnamus alias. Quaesita federa eorum, qui nostris postmodum crevere. Spreti hostes, qui terrori fuerant, & victis desperatisque sua fere impatientiam. Tertia robusti fuit ac triumphantis populi, & non se solum tuentis, sed & foris quoque arma capessentis Belgii. traximus bellum in multos [p. 5] annos, pluribus oppidis regionibusque excussum hostem à cervicibus depulimus, depulsum terra marique fatigavimus, sub ipsis Hispaniae Flandriaeque littoribus exarmavimus: opes Orientis & Occidentis magnis usibus attrivimus. quin liberi domestico metu signa in alium orbem intulimus: Bataviam hîc sub Septentrione unam, alibi sub Aurora alteram incolimus; Nassoviorum nomina insulis, promontoriis, arcibus in remotissimis Barbarorum terris inscripsimus, victricia arma quaquaversum circumduximus, barbaros legibus ad cultiorem vitae usum traductos in provincias redegimus, ut par terrarum orbi Federatorum virtus & fortuna esse coeperit. In hanc periodum servati, qui cingi undique ab hoste & circumsideri solebamus, jam hostiles terras veluti indagine cingimus. Trajecto ad Mosam in Tungros & Grudios imus: Sylva Ducis Aduaticos Menapiosque adimus: Bergis ad Zomam Scaldis ripam tenemus. Nunc Bredae accessione, non interiora solum ab hostium incursibus tuemur, verum Brabantiam omnem urbium nostrarum perpetua corona claudimus, ut de captis hostibus, pene etiam captivis, triumphare videamur. De hujus Obsidione tacerem libenter, nisi haec quoque pro patria comparata esset dissertatio. Cui deesse armis aliis turpe, mihi oratione, in publico hoc civium applausu, nefas. Non genuit me bellatorem mater. loquar tamen de bellis. Non irrubuit haec manus hostium sanguine, quem tamen lambam incruenta narratione. Nihil in acie, nihil in castris unquam laudabile egi, & tamen intra hosce illustris Scholae parietes triumphabo. Nullius latus meus mucro petiit. nec minus trucidabo hostem periculorum securus. Oppugnabo Bredam absens, invadam ociosus, expugnabo sine motu. Procul extra arenam Martis [p. 6] eam arenam selegi, in qua nec tympanorum strepitus, nec tubarum clangor, nec armorum horror dicentem interpellabunt. Inter obsidentes & obsessos errabo medius. & dum sto ab Auriaci partibus, stabo extra teli jactum. Celsissimi Principis laudes exequar non rogatus, quia quaesita creditur laudatio, quam necessitas imperat. Mihi & tacere est liberum & loqui, licet ad loquendum provocer illustribus factis, & silere vetet publica felicitas. Non eget praeconiis, qui victoriis orbem implet, & qui testem virtutis suae habet hostium conscientiam, suorum taciturnitate frui potius malit, quam offendi. Quod si ingentia facta dictis minus aequavero, sufficiet mihi, modicam dicendi vim in magno consumsisse argumento. Erat hac tempestate suus labor tot circa nos gentibus. quarum aliae amissa repetebant, aliae sociis arma commodabant, aliis imperii fines diffundere cura erat; aliae acceptas à majoribus terras animose tuebantur. Ubique cum fortuna virtus, cum audacia magnanimitas, cum gloriae studio libertatis amor decertabat. Non deerat Gothis animus priscae fortitudinis memor, & quamvis extincto Gustavo Rege, movebat se usque bellicosissima gens, & licet superior tot praeliis, nondum tamen bello, Saxonis ulciscebatur defectionem, & Caesaris domusque Austriacae felicitatem morabatur. Saxoni tam graves erant Suecorum reliquiae, quam ille gravis fuit integris adhuc nec bello fractis. Imperator pro regni Bohemici jure, & Imperii majestate non uno exercitu in Septentrionem ibat, & haerentem in Germaniae visceribus hostem advenam in Vandalorum littora cogebat. Britannus, dum lenioribus mediis consulere studet pulsae cognationi, armorum terrorem lenitati admiscebat. Gallus pro Lotharingia, Federatis, Sabaudo, Sueco arma quavis regni parte quatiebat, & Austria- [p. 7] cos in Insubribus, Nerviis, & Tribocis magnis copiis atterebat. Cardinalis Infans recens in Brabantiae & vicinarum regionum imperium admissus, ejus incrementa ab animi magnitudine, sanguinis sui claritate & ducum suorum fortitudine sperabat; & Gallo nobisque infestior militem tutandis finibus hic illic attinebat. Cimbrorum rex, bello omni expeditus, regni sui commodis studebat, & de portoriis ad Albim cum Stormariis disceptabat. Urbanus Pontifex, commissis inter se Europaeis Principibus pacis consilia suggerebat, & magnos partium duces in Ubiorum urbem invitabat. Quae dum alibi geruntur, Federati Ordines gloriam potentiamque suam illustri in Brabantiam expeditione explicuere. Nec defuit praebenti se fortunae Auriacus, sed oblatas occasiones in consilium flectens, tot ante partis victoriis maxime necessariam addidit. Nec enim decens videbatur, occupatis circa nos regibus Principibusque, solum spectatorem agere Nassovium. Indignum censebat, illam urbem ab Hispanis teneri, quae gentis suae propria dos & peculium fuerat. Illud in fatis esse creditum vulgo, non tantum animis diffidere Austriacos & Auriacos, sed & domicilio. ed usque inveteratis odiis pugnari, ut per vices commeent victae urbes, non alterius domini, praeterquam haereditarii, patientes. Ignominiosum, sepulchra Nassoviorum sub eo Rege custodiri, cui cum nepotibus & cognatis bellum. Fecerat quoque illustrem hujus urbis memoriam summi fortissimique Ducis Ambrosii Spinolae plena laboris & molestiarum obsidio. Et intererat quam maxime salutis publicae, illam urbem nobis reddi, per quam nec Hollandiae, nec Zelandiae, nec Geldriae sua constabat securitas. Noverat sapientissimus Imperator, non esse ducis, quavis occasione quaerere triumphum, aut arma in eos movere, qui victi in spolia [p. 8] patent. verum vim omnem à capite & vita suorum propulsandam, & illic expedienda arma, ubi laboramus maxime. [in margine: Collatio Obsidionis Bredae cum antiquis.] Totam obsidionis seriem & momenta tantarum rerum dum attentius contemplor, nihil à victore Principe omissum eorum, quae circa obsidiones à peritissimis Graecorum & Romanorum ducibus adhibita fuere. Conferam singula cum antiquis, ut constet, ea omnia pro reipublicae salute disposuisse Auriacum, quae olim observavere magnorum imperiorum conditores. Pericles Atheniensium prudentissimus, copias ex praeparato, bella magis sustinere, quam violentas invasiones, ajebat. Auriacus bellum hoc paravit prius, quam exercuit. & de quibus educto milite serum fuisset incommodumque cogitare, animo ante praecepit. In promtu habuit pecunias, per quas efficacia sunt arma: annonam, sine qua vivere non est, nedum vincere: arma, sine quibus belli consilia invalida sunt. Thrasybulus Milesiorum Dux, ut Sicyoniorum portum occuparet, alio loco lacessivit hostem. & Domitianus Germanos oppressurus expeditioni suae censum Galliarum obtexuit. Fecit hoc apud Carthaginem Africanus, ad flumen Mulucham Marius, apud Arpos Cunctator Fabius, in Sardinia Consul Cornelius, qui ut fallerent hostem, dum alibi expectantur, alibi appulerunt. Agesilaus quoque Lacedemonius cum inferret bellum Tisapherni, Cariam se petere simulavit. Auriacus, omnem belli vim in Brabantiam conversurus, naves plurimas vano armorum, tympanorum, tubarum, strepitu terribiles, Flandriae littoribus objecit, & falsa imagine verum metum fecit, ut detentis ibidem hostium copiis, destitutum defensoribus agrum Bredanum invaderet. Nec illud alienum à prisco militiae more, pabula subducere obsessis, ut quam armorum vis nequit, fa- [p. 9] mes acceleret deditionem. Factum & hoc ab Auriaco, qui inopino equite cinctos oppidanos, iis omnibus carere coëgit, quae ex agris in urbem ocyus transferri posse sperabant. Praeiverat olim Alexander magnus Leucadiam oppugnaturus, Fabius in expugnandis Campaniae urbibus, Dionysius cum Rheginis bellum gerens. ut maximorum Ducum vestigiis insistens Imperator noster, famam veteris seculi principibus aequaverit. Horum exemplo castra muniit arcendo hosti, ut invadere volenti non exercitus aut sparsae cohortes, sed civitas alia oppugnanda occurreret. Eadem, castrensi regula, eo loco posuit, ubi & commeatus & armorum ex vicinis locis & si necesse foret, auxiliorum suppeterent copiae. Ne vero colles tumulique altiores ab adversariis occupati castris officerent, munimentis praeoccupavit. Eam coronam urbi circumdedit, quae nec arcta nimis fuit, nec laxa recipiendo militi. non nimis vicinam urbi, ut exercitus securitati aliqua consuleret; nec remotam nimis, ne pluribus ad defensionem opus esset. Ea circumvallationis forma, ut aptissima fuerit invadendae urbi, & depellendo hosti. Interclusi aditus objectis glebarum molibus. Duplicatae fossae, ne inopinatus aliquis belli casus maxima coepta eluderet. Placuit istud agendi consuetudo Peloponnesiis in Plataeensium obsidione, qui, ne subito auxiliorum adventu possent superfundi, duplici muro sese inclusere. Placuit Scipioni minori, qui circa Carthaginem, non vallis solum, sed & duplici fossa ipsos vallos cinxit. Grande profecto & admirabile opus nostrum, in quo pertinax labor naturam pene vicit. Nata jurasses castella, non facta: terris protrusa sponte, non imposita: coelo delapsa, non industria mortalium exstructa. Quae celsa erant, plana fecimus, planis in altum adscendentibus. ubi opus exsiccatae paludes, & sicca [p. 10] aquis oppleta. Militum quisque, ut Flori verbis utar, veluti cote ferrum virtutis suae acuebat. Advocati agricolae & rustica plebs, accelerandis fossis. Vicit aëris injuriam patientia, imbrium sedulitas, aestum fiducia, hostium adventantium metum celeritas. Ipse Cardinalis citius se aditu ad urbem exclusum vidit, quam hostem, exclusum non aggeribus, sed moenibus, non fossis solum sed & late natantibus agris; fluviisque. Obsessi videre se vix crediderunt hostem, quem venire non senserant. Oberrante circa castrorum vallos cum potentissimo exercitu Regis fratre, contemnere hostem satius judicavit, quam pugnandi suis copiam facere. Improvidum putabat, per incertos certaminum eventus obsidionis securitatem praecipitare. Legerat sapientissima politicorum oracula & voces: stolidum esse, jactura gravi, compendio tenui periclitari victoriam: praeliorum delicta emendationem non capere: glebis tutius arceri hostem & aggeribus, quam acie vinci: nullo loco, nisi cum cogit necessitas, committendam fortunae summam rei. Insederat Ducis animo prudens Pauli Aemilii monitum: Raro imperatorem collatis signis decertare, & Augusti, bellum disssuadentis, nisi cum major emolumenti species, quam metus damni ostenderetur. Est & illud inter castrenses artes, flumina derivare, aquas urbibus subducere & castris circumducere. P. Servilius Isauram oppidum flumine averso ad deditionem compulit. C. Caesar Cadaucorum civitatem amne cinctam, aquarum inopia pressit. Fecit in Hispania L. Metellus, apud Babylonem Alexander, & ante hunc magnanima Semiramis, aquarum omnes oportunitate usi, ut vincerent. Secutus bellatoris populi exemplum Auriacus, amnes proximos in castrorum fossas admisit, alibi apertis aggeribus in [p. 11] plana immisit. Familiare hoc nostrae genti est, & terris ad arbitrium dominari & aquis, modo claustris coërcere Oceanum fluviosque, modo laxatis habenis immittere agris maria; & mutatis sedibus modo aequora telluri, modo hanc aequori in tutelam objectare. Parum interest Batavorum, jacturam facere minimi, ut salva sit respublica. aberrent flumina, dummodo error hic imperio salutaris sit. male sit parti, ut consulatur toti. Pereat aquarum usus hosti, dummodo militet nobis. non hallucinatur natura, cum meliori causae obsequitur, & tunc maxime officium facit, cum libertatis nostrae assertoribus morem gerit. Quibus cura aliqua bonae militiae, suadent, terrendos esse obsessos. Philippus Macedo, cum Trimassum castellum capere vi non posset, ut terrorem obsessis incuteret, terras in altitudinem murorum aggessit, cuniculosque agi simulavit. Cyrus Persarum rex Sardes erectis ad altitudinem malis & Pelopidas Thebanus accensae sylvae terribili facie ad deditionem territos hostes compulere. Auriacus, quae terrendo hosti facere poterant, in promptu habuit, sive cum tribunalia recipiendis machinis bellicis apta proxime hostium vallis imposuit, sive subterraneis & occultis meatibus subruit stantes, sive praeliis sine intermissione essidiarios accidit, sive tormentorum assidua & pertinaci explosione in urbem detonuit. Hoc quoque victori orbis populo curae fuit, ne ab oppidanis insidiis vel eruptionibus peterentur, aggeres, fossas, turres interponere. Interposuimus & hic. Et cum magnum in obsidionibus sit momentum repentini impetus, invasimus & hic non uno impetu, ne taedio & mora evanescerent magni ausus. T. Quintius Consul, Antium oppidum impetu, quem exhortatione conciverat, expugnavit. Auriacus, non semel militibus in fatales cuniculos & fossas abeun- [p. 12] tibus oratione exposuit, quam necessarium esset & facile vallo depelli obsessos, si non differre pugnam, aut trahere, sed impetu invadere animus esset. === Fallere obsessos, cum possis, inter militiae laudes est. Hac arte Hannibal, simulato Romanorum habitu, multas Italiae urbes in potestatem suam redegit, & Epaminondas Thebanus mutato militum habitu Arcadiae oppida suis aperuit. Imperator noster, cum auferendis hinc inde cadaveribus paucarum horarum esset quies, misit eo architectos castrenses, qui militis habitum simulantes, dum in mortuorum cadavera inquirunt, hostium opera doctiore oculo exploravere. Illud providi & circumspecti Ducis est, obire castra, vigilias lustrare, ipsis se custodibus velut custodem praebere, ne negotii suscepti magnitudinem paucorum evertat socordia. Iphicrates Atheniensium Dux, cum Corintho obsessa vigilias ipse circumiret; forte, quem dormientem deprehenderat vigilem, cuspide transfixit. Auriacus, neminem celerius opprimi ratus, quam qui nihil timet, dum ipse vigilias obit, ===vexilla quorundam auferre è vallis & in castra referre satis habuit. Noctes plurimas insomnes traduxit, ut Aeneam quoque sibi & Agamemnona ediderit Batavia. Noncapit somnum, quovigile pudet dormire militem. noctem pro die habet, cujus gloriae nox dies est. In tenebris publico invigilat, qui in tenebris lucem praeclare factis fenerat. omne temporis spatiumsaluti suorum impendit, qui singulis momentis periclitari eam non ignorat. Cato obsessis Lacetanis, cum per Suessanos maxime imbelles, eos elicuisset, insequentes per occulte habitos cecîdit. Dux noster non semel per insidias obsessos elicuit, rarioresque hosti conspicuos objecit, quem occultatis cohortibus egressum audentius fudit. L. Scipio in Sardinia civitatis cujusdam obsidio intentus, [p. 13]dum speciem fugientis induit, oppidanos furiosiusemissos stravit. Dux noster statione cedere militem& fugam simulare docuit, ut redintegratis auxiliis incautostrucidaret. M. Attilius Consul, cum belloSamnitico refugientibus in castra militibus alios opposuisset,exclamavit, secum & cum sociis dimicaturoseos, nisi cum hostibus maluissent. Nassoviusquoque pulsis suis & retrocedentibus submisit à tergo, qui reducerent. Ita dum timidiores malunt abhostibus, quam à suis interfici, belli statum prudentiaservavit. Est & hoc singularis in Duce prudentiae,dissimulare adversa. quare cadentum in vallis & propugnaculissuorum numerum rigide iniri noluit, netimidius pugnarent post morituri. Fecerat hoc pugnanteRoma T. Didius, qui acerrimo praelio cumHispanis dimicans, complura suorum corpora noctesepelienda curavit. Pyrrhus inter cetera praeceptaimperatoria illud Ducibus praecepit, ne pertinaciterinsistant hosti velfugienti vel abeunti, ne forte ex desperationeanimosius resistat. Fecit idem Nassovius,cumdiscedente è castrorum vicinia regio exercitu,nostra tueri consultius putavit, quam acrius instareabeunti. Iulius Caesar adversus Germanorum regemAriovistum prelio decertaturus, dejectis suorum animis,pro concione dixit, nullius se eo die opera, nisidecimae legionis, usurum, quâ voce tanquam publicofortitudinis testimonio decimani pugnavere fortius,& reliqui pudore, ne virtutis gloriam praeriperentdecimani. Princeps, ut suorum quoque animos honestaaccenderet aemulatione, modo Gallos, modoAnglos extrema tentare jussit, ut quae à singulis sperarefacinora difficile erat, laudis contentione impetraret.Servilius Priscus Dictator, cum signa legionumferri in hostes Faliscos jussisset, signiferum cunctantemoccidi imperavit. mitius Dictator noster,[p. 14]non occidi cunctantes operarios militesque jussit,sed increpavit acrius, certus, non minus severamDucis vocem terrori esse, quam atrox supplicium.L. Sylla cedentibus Mithridati legionibus, strictogladio in primam aciem procurrens, dixisse fertur:Si quis quaeret ubi Imperatorem reliquissent, responderent,pugnantem in Boeotia. Dixit aut potuit dixisseAuriacus minus gnaviter laborantibus: Si amittitisImperatorem, amittetis litigantem inter glebas &fossores. Auxilia, quae in urbem introducere omnistudio conabatur Hispaniarum Infans, militari legeavertit. Non segnis in deprehendendis nunciis exurbe vel in urbem mittendis, diligens in examinandistransfugis & intercipiendis cognitoribus, ut de oppidanorum& hostium statu redderetur certior. AlcibiadesCyzicum urbem oppugnaturus, diversamaeniorum parte cornicines canere imperavit, utalia parte, qua non obsistebatur, transcenderet. Duxnoster, cum de grandis munimenti, quod à Cornubusnomen habet, expugnatione disceptaretur, jamqueterras aperuissent ignes subterranei, alia parte Anglosimpetum facerejussit, ut revocatis à priori ruinaobsessis, occuparet oppositum & nudum custodibuslatus. Toto obsidionis tempore, iisdem fere, quibusmilitem, periculis se exposuit, vallos conscendit, faciendaimperavit, inter pilas & faces ivit intrepidus,nunc in opere, nunc in agmine militi suo mixtus, incorrupto,quod de Alexandro scribit Curtius, ducishonore. Ubique conspicuus suis, mane, vesperi, circumcursanspaventes, cedentes revocans, ubi maximuslabor, ubi aliqua promovendi spes, suos incitansimpellensque. Idem spectator, & testis, tempora, locafacinorum uniuscujusque notabat & referre singulispoterat. Ipse strues lignaquejecit, nullodetre-Ctante munus, quod Duxoccupasset. Ita statuit prudentissi[p. 15]dentissimus Imperator, nullum in bellis efficacius esseincitamentum, Ducis essentia: illic se mori posse,ubi potest miles: ardentius procedere operas, pugnariacrius, consisti pertinacius, sub tanto virtutis &praeclare factorumjudice.,Disputant rei militaris periti, an interesse discriminioporteat Imperatorem, an abesse, & per minoresDuces maxima geri. Ego, quanquam DucumPrincipumque vitam caram habeam, utpote ex quorumincolumitate omnium nostrûm dependet; tamenin illam pene me sententiam abduci patiar, quaePrincipes iis periculis interesse patitur, quae magnitudiniipsorum & gloriae & saluti publicae paria sunt.Nec enimgloriam consumi velim in sordidis hostibus, aut ubi ostendi non potest majestas imperantium.At ubi aequalia fere sunt, discrimen & praemium,fama & facinus, metus & spes, malim audaciaeillum affinem magis esse, quam timiditati. Quidenim? nonne virtutis bellicae gymnasium sunt castra&campi? at indecorum à schola sua abesse rectorem,& timere Spartam, quam ornandam suscepit. Nonnemmoorrttiissccoonntteemmppttuuss aallttius insedit animis eorum, quiimmortalitati litant? nonne utile adesse principem, ubi rci male gestae infamiam solus sustinerehabet? nonne gloriosum in partem venire discriminis, qui suprema laudum merito sibi vendicat?Remove imperatorios oculos, languet militum virtus.adhibe, gliscit illa & vires capit. illo adspectanteconficit facienda momento, absente segnius tardiusque.Desperant facile, qui ducem suum sentiunt desperare. Amat miles eorum pericula suisjungi, quorumhonori & obsequio se devovet. Majus sui preciumesseautumat, cum mori secum non detrectantDuces. Et interest famae ipsorum, res magnas confici,interest reipublicae, interest militum. Ubi praeeunt[p. 16]illi, causam communem habent, ubi abest, privatam.Dissident à gregariis dignitate, non officio. gladioaccinguntur, non ad pompam, sed adusum. Non dubitantoptimates, patrem esse patriae, qui pro ea oppeterenon formidat. curae ipsi omnes esse, cui omniumcommoda suo incommodo redimere non estgrave. Quod si Principum obitus excusseris, pluresasuis, quam ab hoste interemptos numerabis. rarasunt summorum Ducum funera, quia ipsirari. Et habetillorum curam, qui omnes nos curat. coelo vindicepugnant, quorum causa coelo probatur. pluribusictibus exponuntur partes corporis, paucioribus caput.quia illae multae, hoc unum. non fugit gregempericlitantem pastor, & inter feras rex est, quae minustimet. Si noluit pugnare Scipio, sed imperare; voluit &pugnare & imperare Hannibal, voluit Caesar,voluit Macedo. Nec propterea temerarium essevelim Ducem, sed circumspecte audacem, cum metualiquo intrepidum, cum cautela fortem. Talis Auriacusmilitem suum non disciplinam modo, sed &exemplum à se petere voluit, nec jussa solum sua sequi,sed & facta. Primus carpsit iter pedes, militumora animosus praecessit, &labores, quos imperavit,tolerare monstravit. Alexandri, Camilli, Scipionis,Annibalis aliorumque ad militem Martias voces inveterum monumentis legere est. Auriacum abeuntemin discrimina militem in haec fere Camilli verbaalloquutum fuisse fama est. Quae haec cunctatio milites? Vos, hostem, me intuemini. Vos, quorum manucapta belli praemia habemus urbes validissimas,Grollam, Vesaliam, Sylvam, Trajectum, Berkam.Hostem, qui certa virtutis vestrae est materies & magnanimitatiscos, quem vinci posse tot triumphiscomprobatum. Me: qui nec dux vobis desum, necimperator, eandem toties vobiscum belli fortunam[p. 17]expertus. Non facit Dictatura, ut animos fumamimperandi vobis, sed communis necessitas. Hoc locoiidem omnes sumus. Uno vobiscum nomine appellaricupio, hoc est militis. Alibi Auriacus vocer, alibiNassovius. hîc quia eundem coeptae obsidionis eventumexpectamus, ea conferte, quae in aliarum urbiumexpugnationes contulistis. Si quod quemque facereoportet, facietis gnaviter, vos vincetis, Breda vincetur.Si quid militari experientia in futurum videt Imperantismens, nostra urbs est, favente Numine. aliigladiis ante pedes positis glebas accumulate, vallaperfodite; alii districtoense, impetum invadentiumexcipite. Ubi illi pilas jecerint & effusi portis stantibusvobis se injecerint, cogitet vestrum quisque,Deum esse, quijuvabit, Deum esse, qui secundis auspiciisvos in praelium misit. Angustis spaciis pugnamus,sedspe ampla. non patet via, nisi quam aperientensis&ligo. trahere bellum nec vacat mihi, nec expeditpatriae. gloriam victoriae fortis celeritas dabit,& praeceps fortitudo. Haerete ad quodvis certamenintenti: collato pede pugnate: terrorem redintegratiscopiis inferte. invectique stationes obsessorumimpetu& consilio invadite, vestras defendite. he pervos, non vos per ipsas, tutae esse debent. In urbe istastare vos volo, quae ante oculos est, in arce ista, quaespei nostrae fiduciaeque arx est. Paucorum passuumintervallumest, quod vos ab illa dirimit. Brevis hicest vel decoris vestri vel dedecoris Isthmus. Vix lapidisjactuabestis à victoria. Audacia pro scuto sit, &jam transiistis. Non de sterili pulvere pugna est, sedeaurbe, quae imperii vel nostri velHispaniensis, asylumest & propugnaculum. In hoste plena omniaanimorum ac roboris, miles veteranus, Hispanicaessidia, regi suo fidelissima. tanto cordatius pugnandumvobis, quanto major est fiducia aggredien-[p. 18]tis, quam propulsantis. In dextris vestris futuri temporisspem geritis, pacem aut majoris victoriae causam.In theatro terrarum orbis vos positos credite,ubi suam cuique virtus aut laudem pariet, aut pugnaefinem. Talia Nassovium sensisse, talia locutum fuisse,omnes mecum creditis.Adhas voces, en faciem acutibelli. appropinquatumurbi stupenda velocitate. pugnatumindies summisviribus, & per nostrorum hostiumque stragemitum ad urbem. Hic ligonibus subruta tellus in menia &turres assurgebat. illic gladiis, hastis, balistis,uncis, ignibus, missilibus pilisconferebatur. Duces,& debitae fatis copiae per angusta viarum incedentesibant, & proscripto omni timore solam pugnandimoram incusabant. Ardebant in congressu oculi,propiusquejuncti trudebant invicem&trudebanturin mortem, vitae immemores, nec tamen inulte morituri. itur gladiis in jugulos illorum, quos straverat,non interemerat balista. Condolent vulneratis, gratulanturmortuis. Non standi sine periculo, sedhostemincessendi singulis cura erat. Nec ante caedibusfinis datus, quam de tumuli vel valli parte triumphatumesset.Hi summa valli occupantes, ignes subdolos&globis clausos subeuntibus ingerebant. Hisubducta tellure hostibus, Antipodum instar, suppositi,superne pugnantibus viammonstrabant, qua adsuperos itur. Saepius una ruina & obsidentes obruit&obsessos. Detonabant hinc inde machinae, quasi ècaelo & nubibus in terrigenas telamitterentur. Visadissolvi caeli terraeque compages, & commotusPhlegethon incendia eructare. Auditus sonus perHollandiae, Zelandiae, Geldriae extrema, ut quibusmaxime profutura esset victoria, de labore ante constaret.Varia caede peritur. quidam in altum sublatiin aëre & caelo pene exspiravere animam, quam in[p. 19]terris coelitus accepere. quidam semiustulati venerein potestatem. quidam semianimes cumulis & pulverejacuereobruti, dubii, an vivis se annumerarent,an mortuis, Superis an Inferis. alios cadentes fossaeabsorbuere, alios stantes globi stravere. Omniumelementorum in mortem pugnantium conspiratiofuit. Alius, dum fugientis tergo inheret, ictus corruit,qui abire cumgloria potuisset, si unquam felix temeritasmodum inveniret. Non diremit clades mutuasnox, quae flammis usque lucens diem mentiebatur.Praeliis modo casus aliquis, modo virtus, modo tenebraeexitum dedere. Hostibus immortui jacuere nostri& hostes nostris. Sociavit mors, quos dissociavitcausa. distinctos juramento miscuit belli furor. &concordes ora oribus junxere defuncti, qui vivi stupidisodiis dissidebant. Cernas in manibus quorundamobriguisse enses, & in semimortuorum vultibusminas, ac in ipsa morte spirantem vindictam. Inclinatse in unum genu pugnaturus, cui alterum ex vulnerelabat. Cogitur pugnare sinistra, moriente & fatiscentedextera. Ferit & pungit supinus, qui stans nequit.nec definit lingua Mavortiis vocibus hostemlacessere, desperata ceterorum membrorum salute.Et, ne suam obsessis laudem denegare videar, nihilboni militis in hoste Gubernatore desideratum, siveexcitanda suorum fuerit alacritas & cura; sive defendendaestationes propugnantium, & invadendae oppugnantium:sive dissimulanda inopia rerum ad belIum necessariarum: sive poscenda auxilia foris; siveemittendi recipiendique nuntii: aut eruptionibusvexandi obsidentes: aut explorandanoctu vel interdiunostrorum opera & molitiones: aut ostendendaexoptatae potius quam speratae defensionis fiducia.Non alia magis, quam haec obsidio, ostendit Principisfortitudinem, sapientiam, vigilantiam, fidem.[p. 20]Mirum quae ejus in reparandis copiis festinatio, insubmittendis auxiliis cura, in excitandis suis solertia,& non deferenda obsidione constantia. Imminebatcastris ingenti peditum equitumque manu CardinalisInfans. nec hoc periculo motus obsidionem solvit.inde profectus ad Vahalim & Mosam, arcibus nostrisincubuit. nec ob hoc deseruit Capuam suamRomanus noster. sed parte exercitus relicta, partehostem secutus, essens absensque pugnavit. adVenloam infesta signa duxit, &non tàm sua virtute,quam nostrorum ignavia cepit. nec tamen hinc avocarisseepassus est. Ruraemondam deditione accepit.sed&hancjacturam sprevit. Et quamvis imbresperpetuicampos lubricos fecerant, gravesque & propeimmobiles currus viarum haererent voraginibus, licetnatarent aquis militares accessus & fossae, innatarenttentoria, difluerent valla, stetit integra atqueimmobilis Auriaci virtus, & fatigatam malis urbemDei Opt. Max. auspiciis, ac Federatorum impensisad deditionem compulit, magnamque victoriamColla- consummavit. Cesserat Breda ante annos duodecimHispaniarűregi, victore Ambrosio Spinola. sed Obsid. dSpino- diversa magnis Ducibus consilia, diversus vincendilacum modus fuit. Non conferam exercitum exercitui, nonPrin- Ducem Duci, non titulos titulis, non causam causae.cipis. Formam belli, obsidionis geminae comparabo faciem,ut praestet Auriaci. Spinola fame expugnare urbemmaluit, ob validius, quo defendebatur, essidium.Auriacus ferro, ob essidium minus validum. SpinolaeCaesaris placuit institutum, qui idemsibi esse consiliumin hostes dicere folebat, quod plerisque mediciscontra corporum vitia, fame potius, quam ferrosuperandi. At Auriaco Domitii Corbulonis sententiaplacuit, qui dolabra, hoc est, operibus hostem vincendumesse dicebat. Qui Auriaco placuit modus,[p. 21]gloriosior fuit, quia cum viris pugnavit. Qui Spinolae,minus, quia cum famelicis potius stomachis, quamcum viris bellum gessit. Auriacum erexit vincendiaperto Marte fiducia. Spinolae desperatio vincendihoc modo, suasit cunctationem &moram. Ille audenti, hic timenti similior. illius obsidio majoris patientiae,hujus majoris animi & audaciae fuit: Auriaciconsilium minorum fuit impensarum, plurium funerum.Spinolae majorum impensarum, pauciorum funerum.unius incruenta & vix ulla vel suorum velhostium sanguine adspersa expeditio, alterius cruenta& vere Martia. Auriacus festinandum sibi rebatur,ob metum hostis armati, & menses aestivos, aptosinferendo quaquaversum bello. Spinola minus àmorâsibi metuebat, ob hyemem& pluvios menses, ineptosad inferendam vim. Spinolae lenta fuit obsidio,&obsidentibus magis, quam obsessis taedium attulit.Auriaci subita & alacri utriusque partis milite, breviperfecta. Illius difficilis, ob brumam ad comportandumex longinquo difficilem. Hujus difficilior obobsessos usque & acerrime pugnantes. Alter aestatemduravit, alter brumam, alter Capricornum, alterSirium: alter oportuno tempore exercitum eduxit,&castra pofuit, alter importuno. ut unius obsidiomagis generosae pertinaciae affinis fuerit, alterius magissubactae prudentiae. Regia castra incessimus nosfrustra, cum firmata omnia operibus haberent. Federatorumcastra frustra incesserunt hostes, rudi adhuc& nondum perfecta munitione. Auriacus obsidionecoeptâ & urbi institit à fronte & hosti à tergo. Spinolaenec cum urbe multum negotii fuit, quia pugnarecavit, nec cum hoste, quem non nisi fero habuit.Spinola urbem operibus bellicis pene invictam afflixit.Auriacus novis ab hoste operibus ac munimentisauctam. Pro nobis militavere flumina, vallis circumducta;[p. 22]cumducta; quae in istos usus convertere aut nesciitaut neglexit sagax alias Itali industria. De SpinolaeHerm. victoria desperatum usque in Hispania, & alibi. De nostraHugo bene speratum ubique & semper. Spinola potentissimiRegis totiusque Occidentis opibus adjutus vicit.Auriacus nostro, hoc est, benevolorum civiumsucco. Ille, ut tutam redderet obsidionem, auxiliaresex Germania copias advocare necesse habuit. Noster,solito milite contentus, minore motu vicit. ItaloDuci cum hoste clauso nec arma quatiente res fuit.Batavo Duci cum clauso, sed pugnante. illi quasi cumimbelli urbe, huic cum armata & bellicosissima. altericum pluribus essidiariis, sed contra quam volebant, ociosis. alteri cum paucioribus, sedinpugnamparatis & admissis. Nassovio patria sua obsidionemimperavit ut civi, respublica ut Duci. Spinolae peregrinatellus, ut Duci, sed alienigenae; ut alter pietatisetiam motu, alter sola autoritate regia rem tantamaggressus suisse credi possit. Obsidente BredamMarchione, in errorem inducti sumus nos, vix posseexercitum per hyemem in castris sustentari, tantacommeatus habendi difficultate. Obsidente BredamMarchione altero, in errorem inductus est Cardinalis,non posse tanta celeritate cingiurbem, quin citiusrevocatis aliunde copiis impedire nostrorum conatusfacile foret. Ambrosio obsidente, majus aliquidanimo moliebatur Imperator noster, cujus successusnon fuit in fatis. Frederico obsidente, Hispanum suaquoque spes fefellit. Ambrosius urbem cepit, controversobelli titulo regiam. Fredericus recuperavit,justo titulo suam. Victae à Rege Bredae vetus decussplendorque decessit, profugo cive. At victae à Federatispriscum decus redditur, reduce cive. ut altervictorum collapsam restauraverit, alter integram deformaverit.alter populosam possessurus sit propediem,[p. 23] diem, alter vastam possederit. Severini Princeps, post inducias, novi hîc belli principium fecit. Auransii Princeps, si quid veri mens augurat, hujus urbis deditione novae paci praeludit. Dedita illi Breda praesidiariorum nobis reddita tria millia, novum belli robur. Dedita huic Breda, hosti redditus miles longa ac multiplici clade fractus & attritus. Genuensis Dux, si sumptuum immanem magnitudinem cum lucro conferas, plus Regi suo nocuit, quam profuit. Batavûm Dux utilius bellum gessit, quia minore sumptu civitatem recepit suis magis utilem. Spinola urbe potitus fuit, frustra in suppetias conjurantibus quatuor regibus. Auriacus eandem recepit frustra conjurante tota domo Austriaca, tot Europaeis regnis,Asiatico adhaec, Africano, totoque Americano imperiosubnixa. Isabellae gratulatum, ut Matri Castrorum,Principi gratulandum, ut Patri castrorum, ReligiosaeIsabellae, acclamatum: Una mulier fecit confusionemin domo Regis Nabuchodonosor, Celsissimae ÆmiliaeHacclamandum: Una mulier vidit confusionem factam àfol.marito in domo Regis Hispaniarum. Venit in urbem Isabella religionis Catholicae instauratrix. Venit in urbemAuriacus verae reformatorum religionis restitutor.Hispano post deditam urbem armorum quietemimperavit aerarii inopia & exhaustae una in urbeHispaniae. Federatis, si non in aerariis, in civiumadhuc liberalitate abunde est. Ignoscite, Auditores,si liberalem mihi vocem extorqueat Reip. amor.Actae olim à Senatu Varroni gratiae, quod difficillimistemporibus de Repub. nondesperasset. In eo tamenconvenere, quoduterque Ducum rarae fortitudinis,constantiae, magnanimitatis, & scientiae militarisdocumenta orbi Universo obsidio quisque suodederint: uterque aequanimitate, continentia, mansuetudineerga suos, moderatione & clementia in vi-[p. 24] ctos laudabiles fuerint; uterque post exantlatos maximoslabores & devorata belli taedia, voti compotesfacti sint. In his convenire & discrepare cernas. SpinolaeBredam obsessuro occurrebat, ea capta, BergasHerm. ad Zomam aliaque propinqua loca facilius recupe-Hugo. rari posse. Auriaco obsessuro occurrebat, ea receptafacilius illa defendi posse. Deterrebat Spinolam robururbis essidio & opere munitae, necnon supportandicommeatus difficultas. Terrebat, non deterrebatAuriacum & robur urbis & potentior hostiumequitatus, impediendae circumvallationi. Fluctuabatdiu Spinola an Graviam esset obsessurus an Bredam.Fluctuavit Auriacus, an Bredae esset admoturus castra, an iturus alio. Bredamten tandam censebat quidamHerm. sub Spinola tribunus, quod acerbius nullum vulnus Guberna-Hugo. tori nostro accidere posse dictitaret, cum eam urbem inoculis gereret. Eandem repetendam praeter alia censebantnostri, quod ea recepta nullum vulnus majusregio fratri accidere posset, quam si ea urbe per suorumnegligentiam exueretur, cujus victoriam tamgrandi aere redemerat Rex. Qui victam ab IllustrissimoMarchione Bredam apta oratione descripsit,miracula plurima & prodigia speciose notat, quae duranteItali obsidione accidisse religiose miratur.Nobis,si ut illi, quicquid mirum, aut felicius infeliciusveà belli ducibus gestum pro miraculo habendum sit,non difficile erit plurima hac nostra quoque obsidioneannotare. Illud primum est, prudentissimos & reibellicae peritissimos exercitus Hispaniensis Duces, &,regiarum provinciarum essides, nonprovidisse urbià milite, & tormentario pulvere, ut defensioni suae,alias invicta, non suffecerit. cum vix ulla, praeter illam,hac tempestate obsidioni oportuna fuerit. Augetvecordiam, quod eadem negligentia, & SylvaDucis & Trajectum ad Mosam, validissimae in limitibus[p. 25] bus urbes, nobis accesserint. Secundum illud esto:Cardinalem Infantem, nova imperii fama, & virtutistot proavorum aemulatione accensum, parato & instructoexercitu, nondum perfectâ circumvallatione,ad castra accessisse, cominus lustrasse, nihil animose,nihil insidiose, nihil hostiliter ausum. Tertium, vexatoper dierum noctiumque plurium perpetuas vigilias&motus exercitu nostro, abiisse improvidum &desperabundum hostem; cum illud agendo atterere&fatigare nostros, obsessos levare, obsidionem traherein promptu haberet. Quartum est, amplissimamBrabantiam, fertilem omnis annonae Flandriam, vicinosquesecundissimae Wasiae agros, non suffecisse hactempestate alendo regis exercitui; cum obsidenteBredam Spinola per longam brumam, regiis castris,copiosiori militi, majore adportandi incommodo,prospectum fuerit. Quintum: non majoribus animisHispanum, hac rerum suarum desperatione, incubuissecastellis arcibusque ad Mosae, Vahalis, Rheni ripampositis;cum iis occupatis, fluviis nostris imperare, exercitum traducere, & in intima provinciarumpenetrare non fuerit difficile. Sextum est: ingentemBredae jacturam, in quâ vincenda opes viresque omnesimpendit Hispania, paupere Venloa & imbelliRuraemonda compensari, &tam indignas vices fineimpatientiâ ferre posse magnanimitatemAustriacam.Septimum: nec Bredam obsidio liberatam, nec restitumGallo. hinc Brabantiam apertam nobis, hincGallo Hannoniae Artesiaeque campestria patuisse.cum, si militaribus credendumjudiciis, aut majorevi impeti debuerint obsidentes, aut grassantes impuneCeltae. nunc distractis viribus ostensum, quantisrebus ubique impar fuerit Hispanorum magnitudo,potentia, animus. Octavum: non potuisseInfantem,Regis Ferdinandi cognatum, necessaria auxilia[p. 26] ab Istro impetrare, turbido hoc Brabantiae statu, autimpetrata in obsidentes convertere; quae obsessâ nuperSylva Ducis, praesto fuere ocyus, & gravesTransisulanis. Nonumest: haerente ad Bredam Federatorumexercitu, non id potius consilii cepisseCardinalem, Trajectum ad Mosam mutua obsidionepremendi, urbemBrabantiae limitaneam, quae Eburonesnobis sociat, Antwerpiae commercia cum Tungris& Eburonibus intercludit, Gallorum copiis inipsa Grudiorum viscera viam sternit; quam consumiaestatem debellandis binis urbeculis, quae primi cujusqueoccupantis sunt. Decimum est: eam fuisseobsidentis Auriaci curam, ut licet fixis in mediterraneastatione magno ambitu castris, nulla parte interceptusfuerit vel intercipi per hostilem exercitumpotuerit commeatus. Undecimum est: tanta operantiumceleritate & alacritate cinctam urbem, ut adventantipost paucissimos dies Cardinali imperviajudicarentur castra. Duodecimum, bimestri paplus spacio deditam nobis urbem, quam undecimomense vicit Regius gubernator. Tertium supra decimum, ex quo in urbem conversae vires, nec cumhosteexterno negotium fuit, septem hebdomadibus deea urbe triumphasse victorem, quae inter totius Europaeiorbis munitissimas habetur. Quartum supradecimum est, Hispanici Belgii incolas, olim fortes,vix obsessa urbe, eam devovisse & ut victam damnavisse, nec quicquam spei reliquam sibi fecisse gentemPhilippicis viribus & pecuniis suetam gloriari.pauloHaec aliaque obsidionis nostrae famamtoto orbecircumferunt. Cujus si momentum ex commodoaestimes, vicimus nobis utilem, si ex victae urbis robore,vicimus invictam. Illa Hollandiae, illa Geldriae, illaZelandiae praedatrix institit. Non Vahali, non Mosae, non aestuariis Scaldis tuta fuere navigia & commercia.[p. 27] mercia, capti cives, ablatae merces, abductae vel mersaerates. Hic arma, armamenta, & omnis belli apparatusvexandis nobis. Haec arx, haec horreum, haecmilitum palaestra & receptaculum fuit. Hinc inagros Salinarum, Tielensium, & Heusdanum proximuscursus. Haec una Sylvam Ducis inter & Bergasad Zomam posita sociarum urbium aditus diremit.Haec vicinis civitatibus castellisque imminensgrandis illis essidii necessitatem imperavit. Hacvicta accessit Reip.novum robur, civibus, commerciis, fluminibus certior salus. Patuere Hollandiaeproxima, patuere Toxandrorum aquae, quas nunc àpiratis vindicavimus. Potuit nocuisse Breda Antverpiaeviribus fulta. postquam nostra esse coepit, minusterribilis erit Brabantiae metropolis, quae sola nostristriumphis ad Federatorum decus, Auriaci gloriam,Belgii pacem superest. Agnoscite mecum, Auditores,rei, quam propitio Deo confecimus, magnitudinem& publici gaudii causas. Si unam urbem expugnatamcreditis, operis magis, quam emolumenti rationemexactam habetis. De ea urbe triumphamus, quanulla vel veteri vel hodierno seculo munitior. fossasspecta, inaccessa est: maenia, alis opus, ut transvoles:propugnacula, Acheron movendus, ut perrumpas: fudespraepilatas, Hercule opus, qui evellat: Arcem,Titanum fabricam jures. Urbem vicimus, cujus moenibusrobur addunt, propugnacula quindecim, collespraecelti jaculandis procul pilis duo: humilioresmunitiunculae ad maeniorum pedem tres: seps spinea:fosse passuum alibi Lxx, alibi CL: fossis innatantiamunimentaXIV: adhaec lorica altitudine pedumquinque, cui interpositae sunt quinque munitionesmagnae cornubus minaces, & his objectae aliae semilunares; fossa altera, & extra hanc lorica externarum munitionumcingulum. Denique arx maenibus,[p. 28] aggeribus, pontibus, armamentario, gemino aquaecircumductu munita, &tormentis in omnempartemdispositis, omni insuper apparatu Martio terribilis.Iactate Plataeensium obsidionem Lacedaemonii: Carthaginis& Numantiae Scipiones, Alesiae Caesar, PerusiaeAuguste, Tyri Alexander. Hic aut paria fecimusvobis, aut certe majora. Eo illustrior obsidionostra, quo difficilior; difficilior, quo terribilior;terribilior, quo majoribus hodie & efficacioribus machinisurbes, turres, valla, arces pessum damus. Sedquidjam animi putamus esse Hispano? cui gloriosumvincere, at victis cito excidisse, ignominiosum. reditad nos gloria victoriae, quam meruit victor Spinola.Quas laudes, quae encomia in illum congessere egregiiscriptores, Auriaci sunt. Si Spinola vincente,H (hostium verba refero) negata fidessama nunciisque quainpre- quaversum misis: negabitur & nunc vincenteAuriaco.fat. Si Spinola vincente, è caelo dimicatum est contra nos: Auriacovincente è coelo dimicatum est contra illos. SiSpinola vincente, dubitabit posteritas admirabunda, tantasres confici potuisse: dubitabit quoque vincente Auriaco.Illo vincente, supra hominum vires victoria fuit. Fuit &vincente Auriaco. Sihostium testimonio tantae molisfuit urbem istam expugnasse, certe recepisse, minoreimpensa, breviore spacio, aperto Marte, majorislaudis fuerit. Quoties jam tabulas obsidionis suae suspensasin atriis intuebitur Hispanus, Italusve, infelicitatissuae spectaculo doleat& militaris fortunaelubricum agnoscat. Credat illic castrametari nos,ubi castrametatus fuit ipse; illic stare Auriacum, ubistetitLigur; illa urbe jam se exigi, quam victorin tabulaingreditur. Credat domus Austriaca, frustravinci Federatos, frustra Auriacos, quibus amissa recuperarein Dei favore est, militum manu, Frederici fortitudine,nostra felicitate. Pergite ista virtute, Federati[p. 29] rati Ordines & animos fiduciae ac alacritatis plenosad amplificandam porro rempublicam adhibete. Nedegeneret in vobis Martius calor, vigentibus Hispanorumin nos odiis & bellis. Armis comparantur imperia, armis conservantur. Respicite plurium retroannorum vel secundas vel adversas res, invenietisprospere evenisse omniapro aris & socis decertantibus. Asseruit Deus vos verae religioni, & avitae libertati, qui utramque non nisi cum morte deseritis. Siprincipia belli cum essente Reip. statu conferantur,superat fidemfelicitas vestra. Tot urbibus, provinciisqueolim exuti, tot urbes, gentes, regiones inditionem redegistis, eo rerum successu &velut turbine,ut victorias vix capiant & imperantium& subditorumvota. Non ibo per singulas. Iam Bredamvicistis, imperii vestri & securitatis arcem. Audaxvisum fuit consilium vestrum. Sed in rebus asperisfortissima quaeque consilia tutissima judicastis. Occasionescauti captastis, quarum in bello cito praetervolatoportunitas.Audendo res vestrae crevere, noniis consiliis, quae timidi cauta vocant. Successus suspicite& immortali Deo imputate. Incredibile dictu. qui tot annis domi luctati fuistis, modocalamitatibusmersi, modo emergentibus similes, nunchostemnon pomaeriis solum vestris exegistis, verumalios orbes bellis armisque implevistis. ProgressiextraEuropam estis. Sidera virtutis vestrae testes habetis, quae vidistis nunquam. Ivit eo armorum vestrorumfama, quo ivit nuper Nassovius. Illic Bredamiisdem auspiciis victam audient Barbari, quibusvicistis Olindam, Tamaricam, arcesque ultra aequinoctiaformidabiles. Triumphos Oceanus discludit. Hictrophaea & illic suspenditis. Hic notis linguis,illic ignotis. hic inter cultos & mites, illic interferos & agrestes. Qui gloriae vestrae applaudunt hic,[p. 30] Batavi sunt, Mattiaci sunt, Frisii sunt, & Sicambri, &Bructeri & Salii. Illic Viatani, Petiguares, Tupinabae,Mariquitae, Toxinaques, vos admirantium, vestraimperia agnoscentium ignota vocabula sunt. Paterecoepit Occidens. Instate coeptis. Huc trajiciteScipiones Nassovii, ut revocetur è Belgio HispanusHannibal. Sufficiet Breda, quod bibet Olinda. Mercescommutabunt discreta mari flumina, Vahalis &Ianeirus. Mosa & Amazonum fluvius. Hoc loco finiriposse bella nostra, vel fatigari hostem cordatissimicivium sperant. Et manifesta est consilii ratio. Repullulabuntbella, quandiu illi pullulat aurum. Hacparte ipsum petite, qua sola dives est, qua sola audaxest, qua sola potens est. Optimus belli fructuspax est. Hanc frustra expectabitis, nisi victo aut divisovobiscum ut Oriente ita & Occidente. [in margine: Collatio Bredae astu & vi captae.] §Tu vero, Princeps Celsissime, fruere laborum tuorum immortali gloria. Expugnasti urbem virtute militari, quam olim Illustrissimae memoriae Princeps vicit belli felicitate. Tunc vincendi modus ludicrus fuit, nunc serius & gravius. Tunc cespite, nunc gladio in arcem penetravimus. Tunc arida gleba, nunc viridi vicimus. Tunc dormienti urbi intulimus signa: nunc vigili: tunc inermi, nunc armatae. Placuit tunc dolus, nunc aperta vis. ut tunc occupata potius fuerit, quam superata, nunc superata, non occupata. Tunc totam cepimus simul, nunc cum terrarum spaciis victoriam passibus & pedibus emensi sumus. Tunc minus munitae vim intulimus, nunc pene invitae. Non deerat tunc Ithacus aut Sinon, qui laudabili facinore falleret. nec nunc Diomedes, qui fortiter expugnaret. Erat tunc promtae audaciae aliquis, qui tussienti sibi, ne proderetur dolus, jugulum praecidi voluit. Non defuere nunc Symmachi & Nicanores ad spernendum omne periculum accensi, te- [p. 31] meritate atque audacia insignes, qui hostem, porrecta manu, ultra vallum in stationem suam pertraxere. Tunc temporis pro equo nobis Trojano & fatali machina, vectoria navis fuit. Nunc insidiarum nescii testatum fecimus orbi Nassovios utroque modo vincere posse. Prior victoria fortunae & paucorum audaciae debebatur. Haec nostra industriae & labori. Erat tunc fallaciae nostrae testis obscura nox, nunc clara dies. Tunc Luna judice, nunc Sole triumphavimus. Tunc res acta sacro silentio, ne pateret fraus. nunc inter tympanorum, tubarum, tormentorum immanes strepitus & boatus, ut inclaresceret victor. Tunc aeternae posteritatis memoriae sacravimus victrices tabulas, & foros & transtra. nunc cruentatos & nostro hostiumque sanguine aspersos enses, hastas, vexilla. Haec fortitudinis tuae, haec curae, haec impavidi pectoris monumenta veneramur, Invictissime Princeps. Vindicasti tibi & domui tuae Nassoviorum tumulos, & consanguineorum chara corpora, quae in victae urbis templis placide cubant. Haec si loqui possent, his te verbis alloquerentur: Ingredere vindex paternae caedis, & in vindictae parte numera ereptam Regi urbem potentissimam. Fuisset illa etiamnum Regis, si Naslovios aut amare perrexisset, aut timere. Ex quo odisse coepit & armis persequi, urbes illi, & regna, & populos subduxistis nepotes. Patris tui fortitudini successit Mauritii fratris, qui prudentia par, armorum claritate major, non destitit felicibus coeptis manum admovere. Tu utriusque vestigiis insistens cum armis terrorem metumque tui per hostiles terras latius circumtulisti. Et crescere tuorum virtutem adversis docuisti, non premi. Ingredere, & urnas nostras rerum per te gestarum splendore illustra, cineres nostros memoriamque illustrissimae domus bellorum tuorum fama resuscita. [p. 32] Vivamus per te in Belgarum animis, qui olim viximusvirtute nostra. deriva in posteros gloriam,quam longa serie à majoribus accepisti. Non possuntnon tanta indole digna moliri, qui Caesaribusannexi sunt. Quoties impetebas urbem, repetebastuam & proavorum tuorum. appropinquasti moenibus, ut nos salutares propius. Vi aperuisti viam,& ad manes nostros Fecit iter durum pietas. Si mortuosreviviscere sivissent fata, has tibi manus, hospedes, has voces consiliis tuis laboribusque commodassemus. Quae lachrymis dudum, jam praegaudio sudant marmora. Hispanos ad latus nostrumin peristyliis obambulantes sensimus cum horrore. Austriaci imperia accepimus inviti. Victoremadmisimus, non amicum. Displicet Nassoviae genti,quicquid Tagum olet & Baetim. Ambulent hic Frederici, & quiescemus mollius. Proles tua Guilielmuseo loco adolescat, ubi consenuimus proavi,patrui, cognati, fratres. illic in patrias artes erudiatur, ubi castrametatus fuit pater. illic bellorum sedemfigat, ubi nos longae quietis. illic armorum, ubinobis finis fuit laborum. Haec illi schola fit Martis,quae tibi fuit illustrissima militiae arena. Hic tyrociniafaciat belli, ubi nondum spectas colophonem.exstruximus nobis, non Burgundis. Advenaspassi sumus, non haereditarios principes. Hostiin usum cessit, non in dominium. Baronatus nosterfuit, jam tuus est, & sanguinis & bellijure. Sigloriosum est Hispano occupasse ad tempus, gloriosiusper te deturbari in perpetuum. Ostenditfortuna, quantum indulgeret hosti, quantum possestu. Dedit documentum, &ferre Nassovios possedominiorum jacturam, & eadem recuperare.Quae belli errore nuper amissa fuere, tua industriarecuperavimus. Excipit te Curia Dominum &[p. 33] priscos fasces offert nato olim Baroni, jam facto.Cives rectori suo redditi ultro obsequia praestant,quae Philippo praestitere coacti. Qui sub Rege trepidi,sub telaeti vitam ducent. Fuit urbs nostra vicinis& sociis gravis, non suo motu sed imperantium.Iam soror erit, quae fuit inimica; confors federis,quae Federatis hostiliter incubuit. Civium paritermilitumque tranquilla domus, quae abactis civibuspraedonum fuit hospita & latibulum.Ad vos jam orationem confero, heroes, & militesgenerosissimi, qui Bredae sub moenibus altis oppetiistis, & cum corporibus illustre fecistis divortium.Vos in animis nostris & gratae posteritatismemoria vivite. Stamus in urbe hac, sed beneficiovestro. laborum fructu, quo caretis mortui, fruimurvivi. Certastis pro patria & libertate, quae sivestranon sunt bona, sunt vestrorum. Sibi pugnat,qui suis. Est aliqua solatii pars morientibus, illiccecidisse, ubi fama superstite vivitis: illic sepeliri,ubi immortalitatis vestrae causas quisque colligit &miratur. Quae praelia, quae certamina inivistis, inivistisgloriae. quas terras, quos cuniculos, quas vineassubiistis, coelo vos vindicant. quos exstruxistisaggeres, vallos, munimenta, virtutis vestraefideique publica fuere theatra. Maluistis per fortitudinememori, quam per dedecus cedere loco,quem elegeratis. Maluistis cum Epaminondis &Deciis ire per acuta belli, quam deferere nutantemurbis fortunam. Idemcircus, eadem castrorum corona, funera vestra vidit & praemia: pericula & fidem: vulnera & constantiam. Non salutem in fugaposuistis, sed in armis & robore, edocti in prae-Liis maximum esse periculum, maxime formidantibus. Socordiam & ignaviam proscripsistis longe.Nondies folum, sed&nox & vespera armatos ad-[p. 34]spexit & pugnantes. Poteratis nonnulli domi viveresplendide & aetatem agere securam. Sed quia ingloriahaec viris & faeda videbatur, ultro viam iniredecrevistis, qua ad famam itur. Stipendia sprevistis,immortalitatis avidi. nec conducti mercede militastis, sed gloriae precio. Qui alibi vitam in occultoegissetis, eorum jam facta cuncti loquimur. In accessus, in vineas, in fossas missi, non murmurantiumedidistis vocem, sed de praeripienda laude contendentium.Superesse multorum, gloriose succumberepaucorum credidistis. Suasit commune periculum& salus instare obsessis, & in re trepida tantum animi& audaciae, quantum quisque posset, conferre. Quiprimi circa hostiles fossas occubuistis, commilitonibusviam stravistis, qua irent ulterius. Crevit indiesvincendi spes & cum spe fortitudo. Nemo circuituambivit gloriam, quae ante oculos, quae in manibusposita erat. nemo exequi Imperatoris jussa detrectavit, nec illi, quorum dignitas erat major, nec illi,quorum ob canitiem honestior erat excusatio. Sinediscrimine habiti dux, tribunus, gregarius. Nulli dignitatumnomina ab armis feriationem impetravere.pro stimulo bella turientibus fuere tituli, non proTufflamine. Quoties Bredam, quoties, campos, ubicastra fuere, quoties agros, quos insedistis vivi, tenetismortui, intuebitur viator, magnanimitatis vestraerecordatione obstupescet. & si amicus fuerit,manibus precabitur bene; sin inimicus, damni fui &dedecoris grandia argumenta recolliget. Invenietpost aliquot aristas arator ossa, quibus felicitatemTuam imputabit. Inveniet messor arma, quorumopera colligendae messis copiam sibi factam gaudebit.Civis hac ambulans, terras osculabitur, libertatissuae vindices, in quibus stetistis vigiles, pugnastis,intrepidi, occubuistis gloriosi. Flumina, quae sanguine[p. 35*]guine vestro irrubuere, testes erunt, vos vicisse, hostemtimuisse. Maenia durata globis glandibusque,refectae ad operas sylvae, arbores, mortis vestrae causasposteris monstrabunt. Ubi tentoria fixistis, ubihostem expectastis, ubi apparatus belli stetit, ubiaciem disposuistis, ubi pluvias, ventos excepistis, ubiquein admirationem laudis vestrae rapimur. Sepulcra, fisepulchra sunt tumultuariae glebae, & misericordiaob mortuos & honore ob praeclare mortuos excipere dignabimur.At vos florentissimae hujus Reip. cives, tam illustrisvictoriae testes, spectatores, nuncii, tantarum rerumautori Auriaco assurgite. titulo Celsitudinis permiscetepatris patriae. amabilem vocem, quarum appellationumalteram vobis, alteram sibi, alteram saluti vestrae,alteram stirpis suae gloriae vendicat. admirabilisest, ut prosit. terribilis, ut hostium vos metu liberet,tot periculis immixtus, ut vos, conjuges, liberos,templa, domos, agros periculis eximat. Non unobelli genere nosterest. tot confecit, quot excogitarepotuit humana industria. Solertiam pugnandi adaequavitfelicitate. militiae omnes species fortitudineexplevit, quicquid superando hosti militaris sapientiaaptum idoneumque novit, potentia executusest. praeliis decernere vultis? decrevit non semel.starepro signis? stetit. classibus tueri flumina, portus, maria? defendit & haec. obsidere urbes? obseditplurimas. expugnare? expugnavit. castra munire?muniit adprodigium. transire fluvios cum exercitu? transivit. providere militi? providit sollicite.subducere exercitum locis difficilioribus? subduxit.statum belli custodire in acie, obsidionibus,tuendis finibus? custodivit. dissimulare consilia, uthostem fallat? dissimulavit. Ipse speculatum egredi,castra metiri, vallum moliri, ubique tanquam nu-[p. 36]men aliquod adstitisse, oculos per militum laborescircumtulisse suarum partium credidit, simul exactoroperis & socius. Videre ista Hispani, videre exoppositis castris & moenibus Itali. Huncducem, sicives estis, revereri, si bonicives, opibus votisquejuvare oportet. Non praestabit vos tutos, nisi vospraestetis ut possit, vestris fortunis eget ad bellum,quem fortunarum vestrarum agnoscitis assertorem.Quod agris inambulatis placidi, domos possidetismagnifici, opibus fruimini beati, illi imputate, quemcommunis patriae custodem Deus constituit, vos ultroelegistis. Omnia nostra sub imperantium tutelasunt, dominio nostro. At nostra non erunt diu, nisiper illum conserventur diu. Non est satis Remp.propensa voce prosequi, in circulis, in compitis hoitemanimosa oratione incessere, aut inter poculaHispanos debellasse. aere, aere opus est, ut salvi simus.Auro per medios satellites, auro per portas, fossas,muros, turres, maenia itur. Milite vicimus, sed quigaudet aliquid habere in zonula. milite vicimus, sedqui jejunus pugnare timet. Nulla res hosti magisformidabilis, quam liberalitas vestra. Disciplina,aerario, ordine in eam magnitudinem succrevimus,quae exteris stupori est, sociis honori, hostibus terrori. quod fecistis hactenus praeclare, ne ultra facerepudor sit. Ita vincemus saepius, gaudebimus saepius,triumphabimus saepius.Tibi vero summe & aeterne Deus, imperii hujusstator vindexque, victoriae hujus, quam celebramuslaeti gloriam soli acceptam supplex fero. Tibi Patrumpatriae, tibi Celsitudinis Auriacae, tibi civiumomnium militumque gratas voces colligo. Tu tantilaboris consilia suggessisti maximo Principi, tuconsiliis robur, robori prudentiam, prudentiae constantiamaddidisti. Tuum est numen, quo validissimam[p. 37]mam totius Europae urbem oppugnavimus, tuum numen, quo invictam expugnavimus. Tu militem armasti in praelium, tu bellaces animas honestae mortis metu exolvisti. Tu Deus Zebaoth moenia portasque diffidisti, subruisti vallos, aggeres, tribunalia erexisti, vineas inter neces nostrorum hostiumque traduxisti. De coelo dimicasti contra eos. pro excubiis stetisti & non dormivisti pastor Israëlis. Principis Auriaci saluti inter tot discrimina, telorum nimbos grandinesque invigilavisti. Da Deus, ut victoria hac utantur prudenter, qui vicere fortiter. ne aut belli consilia displiceant lacessitis victoribus, aut pacis victis fractisque hostibus. |
DIXI. |
|
Tekstkritiek: |