Nicolaus Vernulaeus: Ioanna Darcia vulgò puella Aurelianensis, tragoedia. Leuven, 1629
Uitgegeven door dr. Nicholas De Sutter, KU Leuven.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton090420 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[fol. A1r]

NICOLAI

VERNULAEI

Publici Eloquentiae Pro-
fessoris in Academia
Lovaniensi

IOANNA DARCIA

VULGÒ

PUELLA AURELIANENSIS

TRAGOEDIA.

[Typografisch ornament]

LOVANII,
TYPIS PHILIPPI DORMALII
M. DC. XXIX.
CUM PRIVILEGIO.


[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

ILLUSTRISSIMO

DOMINO

CARDINALI

RICHELAEO,

CONSILII STATUS

REGNI FRANCIAE

PRAESIDI.

POst tot Franciae plausus, post tot festas omnium Ordinum acclamationes Christianissimo Regi LUDOVICO XIII. fugatis Anglis, & captâ Rupella fa- [fol. A2v] ctas ecce IOANNA DARCIA Puella Aurelianensis, postrema fortassis officio, non postrema affectu, è Theatro Belgico & Academica Orchestra ad Te, ILLUSTRISSIME DOMINE, venit. Est illa, quae Franciae Regnum aliquando ex Anglorum faucibus eripuit, & Carolo VII. sceptrum ac coronam asseruit. Et quia renatam sui temporis hoc tempore felicitatem in Francia videt, libenter ab illis gloriosis cineribus suis exsurgit, ut felicitatem istam felicissimo Regi totique Franciae gratuletur, & decerp- [fol. A3r] tas ex Helicone lauros eius pedibus advoluat. Sed quoniam virginali pudore in tanti Regis aspectum prodire veretur, ad tuam purpuram sese prosternit, omnemque gestientis & applaudentis animi affectum gratulabunda deponit. Scit ipsa te magnam tantae victoriae partem esse, cuius consilio, & adlaborante industriâ illa parta est. Vicit enim Rex victoriosissimus, sed (quod eius Maiestas dici patitur) tuâ curâ, tuis consilijs, tuâ solertiâ vicit. Nec ipsi diffitentur Angli, nec Rebelles Rupellani. Illi [fol. A3v] in ipsa victoria tuo consilio & celeritate circumventi victoriam amiserunt; hi victoriam tuâ industriâ in Regis benignissimi clementia invenerunt . Utrique trophaea posteris invidenda, Fortitudinis & Benignitatis, gloriosissimo Regi reliquerunt; tu erexisti. Quippe quicquid agis, eius Maiestati, quia pro illa, & eiusdem auspicijs agis, libenter adscribis. Felix sane Francia, quae te Consilij praesidem sub iustissimo Rege habet, quem aliae Gentes optare Consiliarium possunt. Et quoniam in ista Dignitate tu- [fol. A4r] am Purpuram etiam in Bonarum Artium Patrocinium submittis, ideò haec Puella Syrmate induta latere sub ea concupiscit, & per Te lauros suas Ludovici Regis Palmis insternere. Admitte illam igitur, & tuae Purpurae Patrocinio dignare; ego eius vates illam praesento, & pro ea loquens tibi Regis Delitio, Francorum Decori, Litteratorum Moecenati, felicitatem omnem voveo, Lovanij Calendis Aprilis M. DC. XXIX.

Illustrisima Dignitati Tua
Devotus Cliens
NICOL, VERNULAEUS.


[fol. A4v]

Argumentum Tragoediae.

OCCUPATO perAnglos ferè toto Galliae Regno, cum Carolus VII. legitimus regni haeres aliquoties praelio victus, & praeter Biturigum vix unam aut alteram urbem sibi fidelem habens, rebus suis graviter afflictis remediam non inveniret. Ioanna Darcia octodecim annorum puella ex oppido Donoremigio in Lotharingia orta, cum oves in agris pasceret, divinitus ad opem Carolo ferendam excitatur. Anno igitur M. CCCC. XXVIII. ad Carolum in Franciam venit, divinitus se missam ad Aureliam obsidione liberandam, Anglos urbibus Galliae exuendos, ipsumque Regem, ut more maiorum sacro oleo inungatur, Remos perducendum, nuntiat. Examinatur à Proceribus regni & Theologis, ac tandem à Carolo Dux universi exercitus constituitur. Hac auctâ dignitate Anglos Aureliae ab obsidione depellit, ac plurimas alias urbes partim vi, partim deditione ad Regem reducit. Multae urbes rerum à Puella gestarum prospero suc- [fol. A5r] cessu commotae ultrò ab Anglis defecerunt. Deinde Regem, occupatis in via, quae hostium erant, Urbibus, Remos perducit, ubi inunctus Regni diadema recepit. Tandem Puella, cum Compendium ab Anglis obsideretur, latis Urbi suppetijs dum eruptione factâ depellere obsidentes conatur, in manus hostium venit. Hi cum illam salvis belli legibus interimere non possent tanquam veneficam haereticam, simulataeque virginitatis & virilis habitus ream Rhotomagi in foro concremarunt. Ex varijs incorruptae fidei authoribus, qui de eius fortitudine innocentiaque scripserunt, & quos ferè omnes in sua de hac Puella Historia complexus est Ioannes Hordal. I.U. Doctor ac Professor Ducisque Lotharingiae Consiliarius.


[fol. A5v]

Personae Tragoediae.


Carolus VII. Franciae Rex.
Reginaldus Chartus Archiepiscopus Remensis.
Carolus Borbonius.
Culsantus, Rayus,
Ioanna DARCIA, Puella Aurelianensis.
Ioannes Aurelius
Bethfortius,
Suffortius,
Talbotus,
Glacidas,		}
}
}		Duces Anglorum.
Theologi, Marcellus & Bertrandus.
Iudices,
Legati varij diversarum urbium,
Nuntij varij, Milites Franci.
Milites Angli, Senex.
Chorus Virginum.
Fratres Ioannae DARCIAE.
Populus Francia.
Pulengius.
Remenses. Lucidas.
Continue
[fol. A6r]

IOANNA DARCIA

TRAGOEDIA.
_______________

ACTUS PRIMUS.

SCENA I.

Carolus Franciae Rex, Senex.

Carolus.
QUid heu! meorum sceptra Regnorum manu
Ut fraenet Anglus? Franciam ut ferro meam
Populetur audax? ut meis fastu potens
Det iura populis? ut meum indignâ ferat
(5) Diadema fronte? Martijs cinctus globis
Ut ubique dirum spargat invictus metum,
Feroxque mortis evomat saevae minas?
Quid heu! malorum foeda defoedet meum
Imago regnum? mortibus latè novis
[fol. A6v]
(10) Ut arva semper horreant? semper (nefas!)
Seges per agros ferrea increscat meos?
Ut tot meorum regio passu premam
Prostrata ferro corpora, & mixto fluant
Amnes cruore, & ossibus tantum albicent
(15) Agri meorum? fidus ut lachrimas mihi
Et tot suorum populus ostendat neces?
Quid heu! pudendum perferant urbes iugum,
Effeminati perferant Angli iugum?
Illius adorent verticem? horrescant manum?
(20) Et obsequantur? & ratam iurent fidem?
Sen. In se fluentis qui stupet rerum vices,
Patiatur idem; prosperum nulli Tonans
Addixit aevum; versat humanum genus
Sors inquieta, dumque dispensat manu
(25) Felicitatem, fit parens, & fit simul
Noverca cum vult; lachrymis flecti nequit
Cum saevit atrox, vincere est sortem pati.
Car. Patiarne! nempe qui suis victor solum
Concussit armis Francus, & Romam potens
(30) Sepelivit atro cinere, quique Istrum bibit,
Thracasque & Orbis tertius quicquid suis
Includit undis, Asia quâ latè plagas
Dives recludit, laureae adjecit suae;
Quem Sol Eous noscit, Occiduus tremit,
(35) Ibera Tellus cuius invictum manus
Est fassa robur, cuius à dextrâ iugum
Accepit olim Rhenus, & fraenum mare.
[fol. A7r]
Qui pacis idem & arbiter belli fuit
Tremente mundo; qui suis leges dabat
(40) Excelsus armis dividens lauros manu,
Et fata ferro; nunc iugum victus subit,
Et servit Anglo, Ceu Leo clausus specu.
Inter catenas pectore ardenti fremit,
Frustra comanti vertice intentans minas
(45) Imparque bili vinculum mandit suum
Seseque tollit, deprimit, versat, quatit,
Strictoque certans dente nequicquam ingruit;
Sic nos in iras ferimur, & magni vigor
Sese lacessit cordis, at frustra tamen
(50) Erumpere ardet; claudimur quaquâ patent
Spatiosa Regni limina Anglorum manu.
Magisque Francos fata tentantes premunt.
Sen. Satis tueri, fama maiorum nequit,
Vicesque Regnum & servitus habent suas.
(55) Assyrius olim Regna dispensas manu,
Nunc servit alijs, & suum nescit potens
Romanus Orbem. Fervidus patrum vigor
Non est nepotum, lege nam nullâ datur
Virtus avorum, mutat aetatum vices
(60) Hominumque cuncta qui suo arbitrio regit.
Ca. Quid restat ergo? numquid has armis manus
Latus istud armis exuam? ferro impotens
Ferrum relinquam? lachrymas tantum mei
Sicca aure populi, & flebiles planctus bibam?
(65) Spectabo flammas patriae, atque altos legam
[fol. A7v]
Cineres meorum? Francia! ô quondam potens
In Orbe nomen! Nomen at nunc es leve,
Tuumque multus lilium obfuscat cruor.
Pars nuper Orbis pulchrior, sed nunc iaces,
(70) Iugumque collo recipis externum tuo
Foedata multo funere, & spectas gemens
Tantum ruinas. Vos mei Manes patris,
Manes avorum testor, haud nostro perit
Errore regnum; traxit exitium parens,
(75) Moriturus Anglis Franciam addicens suam
Natum repellens; assero regnum tamen,
Et iura legum, iura Naturae sequor.
O cor, tibine Franciam eripiat tuam
Iste iste vecors Anglus, & nostrum ferat
(80) Impune sceptrum? potius, ah potius mori!
Servire Francus non potest, mori potest,
Cum mors perennem sternit ad laudem viam.
Si subditorum sanguinem haec Tellus bibit,
Hauriat & illa regium; nam aut Rex ero,
(85) Fluet aut sub armis iste pro regno cruor.
Sen. Dolendo nemo vincit, & cladem minis
Nemo repellit; saepè vix quicquam potest,
Qui se querelis vindicat; mens se premit
Et excitatas cordis extinguit faces,
(90) Quando dolori tristis incumbit suo.
Spes surgat audax, & Dei imploret manum,
Manumque iungat. Dignus auxilio est poli
Iuvare sese qui potest, & qui iuvat.
[fol. A8r]
Sperare multum, vincere est, vinci quoque est
(95) Spem perdidisse. Ca. spero, nec mihi spem prius
Adversa quanquam fata, quam vitam auferent.


SCENA II.

Borbonius, Carolus Rex, Culsantus,
Rayus, Senex.

Borbonius.
QUid ergo Rex? ut moesta Maiestas iacet?
Ut pectus istud pulsat invitum dolor?
Ut languet animus? verba non Anglos movent,
(100) Et ira vanis proficit nunquam minis.
Attolle pectus, aliquid audendum est manu.
Excelsa semper indoles sperat, nec est
Servire nostrum, quamdiu vitam regit,
Prodigere vitam spiritus, qui istam potest.
(105) Nihilne superest? Car. Ipsa, Borboni, mihi
Spes sola superest, viribus sed spes caret.
Irascor, ira sed minas tantum vomit;
Indignor, animus sed suo incumbit malo.
Invasit Anglus omnia, hinc quaestus mei;
(110) Iam servit Anglo Francia, & vivo, & iugum
Cerno meorum. Quicquid optandum fuit,
Fortuna Francis abstulit; portus meos,
Urbes, & ipsam iam tenet Lutetiam
[fol. A8v]
Nostrâ superbus regiâ, & sceptro, & domo
(115) Imbellis Anglus. Bo. Franciam nondum tenent,
Etiam supersunt, quae tuum nomen colunt
Urbes & orae. Car. quae meum deflent statum
Forsan supersunt; una me Biturigum
Colit Urbs, tueri non potest. Aurelia
(120) Sudat sub armis & famet; nostris opem
Repetit ab armis: ferre quis tantos opem
Queat inter hostes? civitas multo undique
Conclusa vallo est, coelitus, vel non potest,
Vis inferenda est. Iste nostrarum est status
(125) Per arma rerum. Borb. Plurimi Regis fidem
Adhuc sequuntur.*Carol. plurimi nutant fide,
Fortuna populos in suas partes trahit.
Sen. Victorem adorant, deserunt victum, sibi
Suisque cladem qui timent. Borb. At, Rex, tamen
(130) Incerta dum sunt fata quaerenda est salus.
Car. Quae spes salutis fata cum Francos premunt?
Bo. Pugnemus iterum, Franciam nemo semel
Devicit unquam. Car. Qui semel victus fuit,
Pugnam veretur; nemo fortunam catus
(135) Unquam lacessit. Praelio iam bis dato,
Superavit Anglus, & suas nostro imbuit
Cruore lauros, testis est Crepantium,
Suos per agros ossa Francorum legit.
Lexoviorum testis est campus patens,
(140) Et hic Scotorum Francico mixtus cruor*
[fol. B1r]
Exundat agris. Bor. Ergo bis victi dabunt
Iam terga Franci? crescit à ferro furor,
A clade virtus, animus à fato novus.
Ceu palma surgit onere cum premitur gravi,
(145) A morte Francus sic suam vitam trahit.
Si vicit Anglus, omen est victoriae,
Vincetur; addit roboris multum sibi
Superata virtus. Roma non victa est semel,
Unaque Tybris sanguinem* & cineres suis
(150) Involvit undis; pulchior tandem suo
E cinere surgens addidit mundo iugum.
Qui premitur esse fortior semper solet;
Totis resistit viribus quando iacet.
Cul. Etiam supersunt pectora in laudem tuis
(155) Foecunda Francis. Parva Nobilium manus
Quam saepe Regi lilium asservit suum?
Martellus ille Franciae nostrae decus
Stuporque mundi sanguine hostili tuos
Satiavit agros, & neci iungens neces
(160) Parvâ irruentes Barbaros stravit manu.
Vicêre Francos plurimi, at nemo extulit
Hinc arma victor. Premere qui Francos potest,
Premendo semper certus exitij est sui.
Quicunque Francus nascitur, vinci potest
(165) Non subiugari. Car. Nostra mutavit suam
Fortuna dextram, quosque subvexit Polo,
Ad ima trudit. Ray. Cum volet mutet suum
[fol. B1v]
Fortuna vultum, nobilis Francus suum
Non mutat animum; nostra non dubiâ manus
(170) A sorte pendet, vincere infidam novâ
Virtute sortem novimus; supra vices
Supraque casus tollimur, quando manu
Reges tuemur. Sen. Strenuâ qui sic sapit
Virtute sortem vincit, atque ausu premit
(175) Casum superbo. Car. Raye, quo tandem vocas?
Ra. Quo spes tuorum, quo tuum nomen vocat,
Ad arma rursus; vincere haud Francos potest,
Qui unum relinquit, unus inveniet viam
Qua sceptra Regi reddat, & Patriam suis.
(180) Audere nostrum est, Gallicus semper vigor
In dura sponte proruit, nec se Deo
Quanquam premente substrahit. Si Rex, iubes,
Cogemus iterum milites, Anglus licet
Aurelianam martijs urbem globis
(185) Circumdet hostis, terga disiectus dabit.
Pandenda nostro, dum licet, ferro via est.
Perire nunquam maxima urbs debet fame,
Spectante Rege, dumque nostra est in manu
Non fractus ensis. Iunge spem gladijs tuam,
(190) Vincemus. Car. In me nulla bellorum est mora,
Spes magna restat, arma vix restant mihi.
Bor. Restamus omnes, utere hac, & hac manu,
Inultus iste non fluet bello cruor,
Asserere regnum qui potest. Cul. audax solet
(195) Mutare sortem pectus, & magni vigor
[fol. B2r]
Animi triumphat, pertinax quando suam
Sortem lacessit; ultimum semper timet
Conamen hostis. Ra. Inter adversa emicat,
Seseque tollit Francicae virtus manus
(200) Cum dura fato sors premit. Ca. Per me licet
Tentemus aliquid, virium si quid mihi
Superest mearum, cogite, & rursus novi
Eant in arma milites. Ra. Cura haec mea est.
Sen. Audere qui nihil potest, speret nihil.
(205) Findenda terra est messis ut surgat nova.
Deus iuvantes se iuvat. Sed en novae,
Ni fallor, iterum causa moestitiae venit.


SCENA III.

Carolus, Nuntius Aurelianensis,
Borbonius, Culsantus, Senex.

CAROLUS.
QUo tam citato rapitur hic miles gradu?
Quis est? & unde? Nun. Aureliâ hic adsum tibi
(210) Necessitatis Nuntius, pressa ultimam
Opem urbs reposcit; urbe nam totâ fames
Grassatur atrox, & viri, & pueri, & senes
Vix vitam anhelant, liberi in matrum sinu
Exhausta ponunt viscera, & lento iacent
(215) Fato perempti; mortis horrendae effera
Ubique imago est, nec tui plebem Duces
[fol. B2v]
Iam concitatam voce solantur satis,
Crudeliusque saevit in cunctos fames,
Quam forsan hostis. Ca. Sed tamen servant fidem.
Sen. (220) Cum premit egestas saeva, tunc nulla est fides.
Fidelis esse non potest quisquis famet.
Nun. Rex parce, dubia civium nutat fides,
Retinere vitam quando non possunt suam.
Fervent tumultu cuncta, vel nobis opem,
(225) Plebs tota clamat, Rex ferat, vel urbs suo
Dedatur hosti: precibus hinc retinent Duces,
At inde vacuas populus ostendit domos.
Carol. Erumpat audax miles, & ferro cibos
Rapiat secante. Nun. Militi erepta est via,
(230) Conclusit hostis cuncta, nec nobis patet
Iam liber amnis; undique armorum strues
Et valla surgunt, aëris tantum via
Aperta restat. Car. Nempe nec Clermontius
Audebit aliquid? Nun. Ille iam arripuit fugam,
(235) Urbem reliquit; perculit terror Ducem,
Cum nuper Anglus militem invasit tuum
Victorque stravit. Car. ô Tonans! ô quae meis
Spes ergo rebus? Fata si Regnum hoc meum
Dedistis Anglis, ne meum saltem caput
(240) Dedatur illis. Ecce iam mortem volens
Nullam recuso; Franciae sceptrum gerat
[fol. B3r]
Sed purpuratum sanguine hoc Anglus meo.
Tutando Regnum nam decet Regem mori.
Quid vos? in isto reliqua num spes est statu?
Sen. (245) Periculorum mentio audaces solet
Cohibere mentes, saepe nec constat sibi
Qui multa sperat, arduam quando objicit
Fortuna molem. Borb. Rex, moram parvam tuis
Concede rebus, una consilium dabit
(250) Nox expeditum; non satis certò potest,
Deliberare, quem gravis turbat metus.
Sen. Consulere magnus optime metus solet,
Sapimus timendo. Car. Forsan urbs Aurelia
Unâ peribit nocte dum trahimus moras.
Sen. (255) Expectat horas saeva non multas fames,
Et vincere hostem qui potest, cito cupit.
Culs. Tentemus Anglum, mitte qui Bethfortium
Legatus adeat, iubeat ut clausâ frui
Burgundus urbe possit, atque illam tuo
(260) Aliquando fratri reddat. Caro. Hoc Anglum roges?
Senex. Nunquam relinquit quam tenet praedam Leo.
Frustrà rogatur, esse qui victor potest.


[fol. B3v]

SCENA IV.

Carolus, Populus, Borbonius,
Culsantus, Senex.

Carolus.
QUi rursus isti? Po. Subditos cernis tuos,
Vagos, egenos, patria extorres sua,
(265) Et post ruinam. Triste documentum sumus,
Quid iniquus hostis possit; has praeter manus,
Et praeter istud languidum corpus fame,
Nihil reliquit. Ca. O dolor! cives meos
Ut ista miseros saeva tempestas premat?
Po. (270) Corripuit Anglus omnia, incendit domos,
Furensque latè quicquid abstrusum est rapit.
Miseranda facies caedis hinc atque hinc vagae,
Ferro colonos miles horrendo premit,
Fugamque ferro intercipit. Nullus satis
(275) Est tutus unquam; si neges quod non habes
Parata mors est, gladius in iugulum irruit,
Si depreceris; si mori potius velis,
Mucrone miles in caput stricto salit.
Haec inter arma vivere est semper mori.
Ca. (280) Sic saevit Anglus ergo? Po. Sic Francos premit,
Exterminatque subditos Anglus tuos.
[fol. B4r]
Istos in atrum cogit insultans specum,
Hos igne torquet, verbere hos; istos capit,
Istos trucidat; lachrymis flecti nequit,
(285) Satiare diram nulla mors dextram potest.
Ca. Et pellit agris rusticos? Po. pecudes rapit,
Equos, bovesque si quid est ultra, vago
Absumit igne, longus agrorum situs
Facies ruinae est; sentiunt agri suas
(290) Geruntque clades, interim quaquâ licet
Fugiunt coloni, liberis uxor suis
Onusta sequitur coniugem, & passus novo
Humectat imbre singulos. Quo nunc, ait,
Quo mater imus? vix potens fari puer,
(295) Ah mater, alius inquit, ah mater cibum!
Misera illa differt, nec negat quod non habet,
Solatur ipsum, & osculis fallens suis
Sperare cogit. Bis perit qui sic perit,
Haec vita mors est. Magne Rex si te tui
(300) Fortuna populi tangit, hanc liceat tuo
Mutare iussu patriam, semper tibi
Vivemus animo subditi, seu nos sibi
Ibera Tellus afferat, seu parvulum
Italia nobis lata concedat locum.
Se. (305) Gemente populo Rex bonus semper gemit,
Sors subditorum nam esse sors Regis solet.
Ca. Sperate, populi, nostra nos nondum obruit
Fortuna totos. Turbido ceu Sol polo
Quandoque totus conditur, sed mox micat
[fol. B4v]
(310) Vultu serenus, sic dabit post has Tonans
Meliora clades fata, spem Franco abstulit
Nunquam ullus hostis; ite, durate, & mei
Remanete semper; gratior Regi est fides,
Adversa miseris cladibus quam sors probat.
(315) Et nos eamus. Borb. Rex iube quicquid voles,
Tua spes tuorum est, Rege si incolumi licet,
Vivamus, ultra nullus est voti locus.
Cul. Et opes & ipsam consecro vitam tibi,
Utaris istis, hac tuam vitam in meo
(320) Moriens tuebor sanguine. Car. Haec grata est fides,
Sed eamus, ipse spes mea est semper Deus.
Sen. Spes ista Reges decipit nunquam pios.


CHORUS.

Virginum Francicarum.

            HEu perpetuum nihil est usquam,
            Stabili nihil est illustre gradu!
            (325) Fragilis fortuna Monarcharum est,
            Unaque ruit saepius hora
            Florens multo tempore Regnum.
            Optima mundi Francia regio
            Quâ nil toto pulchrius orbe est,
            (330) Qua nil cernit clarius Oriens
            Lumine Phoebus, ditius aut quâ
[fol. B5r]
            Nil videt undas repetens Phoebus,
            Cum se Thetyos gremio condit.
            Occidit eheu! occidit eheu!
            (335) Asiam quondam iura per omnem
            Armata dabat, Graecosque suâ
            Antè potentes lege tenebat,
            Sedibus heu nunc eruta languet,
            Hostisque iugum perfert Angli.
            (340) Ille horrendo cuncta tumultu
            Oppida replet, funere miles
            Cumulat campos, fugiunt miseri,
            Et sua plorant arva coloni.
            Una est Regni certa ruina.
            (345) Cedunt urbes antè fideles
            Et dum belli fulmina metuunt,
            Subeunt hostis iussa tyranni.
            O parce tuis Carole populis,
            Non te fugiunt, fugiunt hostem,
            (350) Hosti quanquam miseri cedant.
            Haec una salus superest cunctis,
            Iam nullam sperare salutem.
            Hoc stat fixum miseris fatum,
            Fatique rigor stabilis cogit;
            (355) Ipsos rerum Dominos adigit,
            Superos infra se tenet ipsos.
            O regnandi dira cupido,
            Quantis imples cladibus Orbem
            Cum corda tuae Regum flammae
[fol. B5v]
            (360) Altius urunt! Omnia flammis
            Tradita pereunt, nulla coluntur
            Iura per orbem, legesque silent,
            Et regnat amor dirus habendi.
            Omnia ferro pervia cedunt,
            (365) Pietas exul regna relinquit,
            Et iustitiae triste tribunal
            Reticet multo sanguine plenum.
            Attamen o Rex maximè Regum,
            Sydera cuius iussa sequuntur,
            (370) Et mare nutum & terra facessunt,
            Si nostra tuum Francia Numen
            Prostrata colit, ritusque sacros
            Positas servat prona per aras,
            Tandem affer opem, lilia redde
            (375) Candida regi, causa triumphet
            Quae iusta movens arma laborat.
            Exeat Anglus, victusque suas
            Trepidis repetat navibus undas,
            Discatque suo fractus damno
            (380) Aliena nefas tangere regna,

FINIS ACTUS
PRIMI.
Continue

[fol. B6r]

ACTUS SECUNDUS.

SCENA I.

Ioanna Darcia, Pulengius, Senex.

IOan. Quo me tonantis iussa, quo coelum vocat,
Venio puella; pulsat hoc pectus Polus
Et intus ardet martiae mentis vigor.
Placuere valles hactenus, placuit iuga
(385) Superare cursu montium, & parvos greges
Inter susurros amnium & rupes cavas
Ductare fuste. Vos oves quondam meae,
Et vos capellae, vos mihi noti greges
Et qui sonante fluitis ad numeros aqua
(390) Valete fontes. Hactenus volucrum mihi
Placuere cantus, nunc tubae & litui placent,
Et tympanorum, & aeris horrendi sonus.
Pro valle campus, proque sylvarum comis
Vibrata placeant spicula, & subito volant
(395) Quae ab igne glandes. Non decet nostras colus
Ignava dextras, pensa lanarum haud decent;
Armabit hasta dexteram, & nostrum latus
Iam cinget ensis. Ibimus quò nos vocant
Oracla Coeli; galea succinget comas,
[fol. B6v]
(400) Lorica pectus, milites inter feros
Ducenda vita est. Tu mihi hunc animum Tonans
Ad arma donas, & meas ignis fibras
Tuus perurit. Sentio Herois vigor
Impellit istas pectoris nostri fores,
(405) Additque robur, cedit ex animo timor,
Qui saepe nullâ virgines causâ quatit.
Vis ista mentis est novae, sic me movet
Qui saepe magno robore imbelles Tonans
Attollit animos. Francica ô Tellus, tibi,
(410) In hoc vocamur, foeminae unius manus
Te vindicabit, pristinum reddet decus
Sceptrumque Regi. Ne meos annos tamen,
Ne temne sexum; bella conficiam tua,
Anglusque palmam porriget victus mihi.
Sen. (415) Spem facere tantam virgini solus potest
Monarcha Coeli; viribus saepe impia
Confundit arma parvulis. Omen placet.
Pul. Si certa mens est, Virgo, si durat vigor
Animumque semper pulsat, ut credis, Deus.
(420) Properemus ergo. Io. Nullus hunc animum dies
Mutabit unquam; quo vocor Virgo sequor,
Animusque ab illo est, qui vocat. Pul. Faxit Tonans.
Praeibo, de te nuntium Regi feram.
Faciles parabo Regis affatus tibi.
[fol. B7r]
Ioa. (425) Praeibis, ipsa subsequor. Multum audeo,
Sperare quod vix audeant unquam viri,
Ut tot superbos laureis Anglos manu
Puella vincam? Martio ferro efferas
Sternam cohortes? Sceptra restituam suo
(430) Erepta Regi? in ultimum rursus mare
Anglos repellam? Aureliam pressam fame,
Ab hoste clausam liberem? Non haec meae est
Vis tanta dextrae, nec meas unquam, manus
Implevit ensis; unicus tantum mihi
(435) Fuit hasta fustis, quoque pellebam greges,
Hoc transilire rivulos, hoc arborum
Excutere fructus solita nonnumquam fui,
Vixi colonos inter, incolui casas
Oviumque caulas. Ibimus contra tamen,
(440) Et sorte victâ, dum mihi adspirat Polus.
Statuam trophaea, longa post quae aetas probet.
Non palma solis vertices ornat viris,
Etiam triumphis foeminae ornantur suis
Et Fama nostrum posteris sexum canit
(445) Virtute clarum; namque commune est decus,
Nec ipsa virtus eligit sexum sibi.
Age, Fama, linguis mille quae mundum reples,
Alisque vecta plurimis longae occupas
Aetatis annos, praepara lauros mihi,
(450) Quas non vetustas ulla, non tempus rapax
Evertat unquam: noster invidiam labor
Superabit atram, dumque me Parca obruet
[fol. B7v]
Fortè inter acies, inferam coelo caput,
Coeloque eodem mortua & tumulo tegar.
(455) Sed eamus, ipse iam moras rumpit tonans,
Morasque nescit ipse quem Coelum trahit.
Sen. En ista sexum iam sapit supra suum.
Virtutis intus igneae impellit calor.
Parvos lacertos spernere haud unquam licet,
(460) Deus hic laborat; Franciae hinc surget salus.


SCENA II.

Carolus Rex, Borbonius, Culsantus,
Rayus, Pulengius, Senex.

CA. Ceu navis inter turbidos motus maris
Agitata semper fluctuat, dum nunc latus
Impellit unda proruens, dum nunc Noti
In vela celeres agmine ingenti ruunt;
(465) Sic agitor ipse, & fluctuo, & nullam mihi
Statuo salutem; cura curarum est parens,
Et inquieta mens sibi somnum negat
Nescitque noctem. Sen. Quisquis in patriae sinu
Recepit hostem, perdidit somnum simul,
(470) Simul & quietem. Car. O Patria! O Franci mei!
Nil praeter ergo nomen, & tantum levem
Retinemus umbram? specimen infelix ero
[fol. B8r]
Tantúmne sortis? Quantulum est quod iam mihi
Superest in Orbe? Urbs una, quae regni potest
(475) Arx esse nostri, clauditur, duplex premit
Hanc hostis unam, & Anglus, atque Anglo fames
Gravior superbo. Dicite, o Proceres mei,
Quae reliqua spes est? Borb. Parva, nam extremum premit
Discrimen urbem, nulla consueta dapis
(480) In urbe restat copia. In pecudum cibos
Rabies edendi vergit, effossum rapit
Manditque gramen populus, & virides hians
Decerpit herbas; coria permulti vorant
Foedasque visu bestias. Cohibet pudor
(485) Ne plura dicam. Substrahit puero cibos
Ab ore mater, & puer matri rapit.
Utrimque pugna est; miles hos inter famens
Puero & Parenti surripit ferro dapem.
Hic plorat, illa deficit sensu dolens
(490) Et frendet amens. Culs. Talis est intùs fames,
At hostis inde verberat muros globis,
Et fulminante machinâ horrendum tonat.
Vibrantur ignes, flamma populatur domos,
Et tecta vastat turrium; noster tamen
(495) Animosus urbem miles & ferro & manu
Tuetur audax. Ca. forte nil restat morae.
Quid Raye? quanta militum restat manus?
Ray. Tuos coegi milites, parva est manus
[fol. B8v]
Virtute sed quae plurimis praestat suâ.
(500) Tibi cruorem consecrant omnes suum,
Patriaeque vitam, spes tua est horum manus.
Car. Utamur illis, fata si Francis favent
Hi spem reducent. Ray. Ecce quid Regem petit,
Hilarem serenus inficit vultum color.
Car. (505) Adsit. vel ipso mutor aspectu viri.
Quo tu? quis? unde? Pul. Si licet, Regi loquar.
Car. Permitto, loquere. Pul. Magne Rex, tandem tuam
Mutare sortem Syderum Rector cupit,
Et certa magnam fata promittunt opem.
(510) Una est puella, cuius impellit Tonans
Animum manumque, haec reddere & sceptrum tibi
Regnumque debet. Temnere haud sexum velis
Virgo est tenella; temnere haud gentem velis,
Obscura, pauper, hactenusque inter greges
(515) Medijs in agris vixit, & tantum suos
Novit parentes; interim primis latet
Virtus sub annis, & Deus pectus movens
In hoc vocavit, ut tuo Regno graves
Depellat Anglos, vertici imponat tuo
(520) Diadema Regni. Cernere hanc si Rex cupis,
Aderit vocata. Car. Rebus ut nostris opem
Ferat una Virgo? Sceptra restituat mihi?
Depellat Anglos? Sen. Saepe subsidium venit
Spes unde nulla est; semper humanos Tonans
[fol. C1r]
(525) Obscurat ausus cum iuvat. Ra. Nempe ut tuas
Ignara belli copias Virgo regat?
Pugnare non est feminae; lanam & colum
Puella tractet, arma concedat viris.
Sen. Effoeminatus foeminae forsan manu
(530) Perire debet Anglus. Car. Hic adsit volo,
Temnenda non est ferre quae auxilium cupit.
Noscatur, audiatur. Bor. Obscura haud decet
Puella Reges adeat. Sen. Obscuris quoque
Patere Reges subditis debent suis.
(535) Patitens sit auris Principis semper decet.
Cul. Equidem nocere non potest, Rex est suis
Commune Numen. Car. magna iam pectus tenet
Spes excitatum, veniat, affari volo.
Pu. Ibo, evocabo, si iubes; altam indolem,
(540) Virile pectus, & graves supra genus
Mores probabis; quicquid est, est à Deo.
Decipere tenerae virginis candor nequit.
Car. Tu vade, siste virginem. Vos huc mihi
Afferte vestem, veste mutatâ priùs
(545) Probabo mentem. Sen. Rebus auxilium tuis
Si ferre Coelum statuit, haec virgo potest.


SCENA III.

Borbonius, Ioanna Darcia, Carolus Rex,
Culsantus, Rayus, [Pulengius,]*Senex.

BOr. En illa; & iste virginem vultus decet,
[fol. C1v]
Decor est in ore, corpus erectum placet.
Agedum, Puella, surge, nam Regem prius
(550) Decet ut salutes. Ioan. Quem scio Regem, colo.
Hic ipse Rex est. Magne Rex, Aether tuis
Aspiret ausis, iussa me magni vocant
In hoc Tonantis, ut tuis opem feram
Per arma rebus, & tibi sceptrum & tuam
(555) Reddam coronam. Parvulum idcircò gregem
Nuper reliqui, quem mei iussu patris
Parvo regebam fuste. Ne teneras manus,
Aut hos lacertos sperne; me famulam tuam
Impellit Aether, iussa coelorum sequor
(560) Et intus in me robur inspirat Tonans.
Age copiarum protinus iam me Ducem
Crea tuarum, pareat miles mihi,
Meisque bellum rursus auspicijs gerat.
Inopem puellam, & ultimae sortis vides,
(565) Tamen haud repelle, fortia*ut sternat Tonans
Infirma semper eligit; parum interest
Quae te reducat in tuum regnum manus.
Vis est ab alto, prospero bellum exitu,
Qui cuncta fraenat, finiet; tu Rex mihi
(570) Committe bellum. Sen. Tale consilium est Dei.
Audere tantum foemina haud unquam potest.
Ca. Magnum est quod audes Virgo, sed forsan tuus
Te fallit animus; muneris tanti capax
[fol. C2r]
Non sexus iste est, nec tua est aetas capax.
(575) Metire sortem dum licet, Virgo, tuam.
Tenera es puella, non tuas bello manus
Natura finxit; Martias quisquis cupit
Ductare turmas, regere bellantum manus,
Hostem explicatis aggredi signis gravem,
(580) Vir esse debet strenuus, fortis, potens,
Maturus aevo, cuius haud vultum pavor
Immutet unquam, terreat nunquam necis
Praesens periculum;*cuius à mente omnia
Regantur arma, milites dicto velint
(585) Parere iussi. Quid feras ergo vide,
Te subitus iste decipit forsan calor.
Ioan. Si chara regni, Rex, tibi est salus tui
Ne perde tempus, omnis afflictis mora
Est longa semper. Virgo sim, robur dedit,
(590) Necessitati consulet qui mox tuae
Si non recuses. Ipse me mittit Tonans,
Quid dubius haeres? cuncta qui nutu regit,
Victoriasque iure dispensat suo
Per me iuvare te cupit; nihil est nimis
(595) Imbelle coelo; discute hunc animo metum
Videbis Anglos Franciâ eiectos tuâ
Aureliamque liberam. Ca. Multum potest
Qui cuncta solo temperat nutu Tonans.
Tene ille misit? Ioan. Misit, & nostram regit
(600) Deus ipse mentem. Magne Rex, certas Poli
[fol. C2v]
Ne sperne vires, cladibus fractus iaces,
Et te relinquunt dum tui, pro te tonans
Me suscitavit Virginem; sim Dux tui
Et imperatrix militis: non est pudor
(605) Si me sequatur, quam dedit coelum, Ducem.
Ca. Virgo parumper cede. Quid Proceres mei?
Spes intus agitat pectus, & dubiâ simul
Subsisto mente. Borb. Praesules sacros voca,
Adsit Senatus, Virgine audita probent
(610) Quod illa certis asserit fatis tibi.
Cul. Et hoc videtur; saepè delusus gemit
Quicunque facile credit, in magnis decet
Consilia rebus tarda regnantes sequi.
Ray. Haereo, nec ista mente discerno satis
(615) Oracla caeli. Virginem vixdum sequi
Volent cohortes, vix Duces. Vereor tamen.
Consilia Regum saepe commutat polus.
Car. Vocentur ergo Praesules, adsit cito
Sacratus Ordo. Virginis mores placent,
(620) Mens alta, prudens indoles, constans vigor;
Et forte miseret Franciae Coelum meae.
Sen. Divina semper fata consilium abnuunt,
Necessitatis est opus. Semper timet
Deliberare qui potest. Adsunt tamen.


[fol. C3r]

SCENA IV.

Carolus Rex, Reginaldus Archiepiscopus
Remensis, Marcellus & Bertrandus
Theologi, Borbonius, Culsantus,
Rayus, Ioanna.

CAr. (625) Sperare coelum, fata ni fallant, iubet,
Decipere nullum quae solent; saepe est salus
Spes unde nulla fuerat, & semper polus
Calamitosos asserit Reges sibi
Iniustus hostis cum premit. Nunc vos mihi
(630) Consilia, Proceres, vestra, nam tempus petit,
Suggerite. Rebus, quae ferat, nostris opem.
Adest Puella, multus in vultu est decor,
Gravitas modesta, lingua prudens & vigor
Animi serenus. Franciam reddet mihi,
(635) Diadema capiti, dexterae sceptrum meae,
Expellet Anglos, subditis pacem feret.
Sic, inquit, illa; mentis authorem suae
Iactat Tonantem. Veniat, & si vos, Patres,
Mentem probatis Virginis, fatum sequar.
Re. (640) Cùm nulla spes est saepè remedio Tonans
Inusitato providet; superi latent
Consilia coeli, quoque spes hominum est minor,
[fol. C3v]
Magis illa curis saepe secretis iuvant.
En illa, vultu magna promittit suo,
(645) Et Numen istud pectus, & mentem movet.
Agedum, Puella, quae tuae causa est viae?
Quis pectus agitat ardor? Ioan. Hoc quisquis meum
Inflammat ardor pectus, est ardor Dei.
Me mittit ille, Franciam ut Regi suam
(650) Sceptrumque reddam, quoque iam premitur, iugum,
Dum saevit Anglus, vindice excutiam manu.
Reg. Promittis istud? Ioan. Facit hoc, qui me Tonans
In hoc vocavit; non meae tantum queunt
Aetatis anni, non manus, nunquam gravi
(655) Assueta bello, rura nam incolui leves
Inter capellas, & mihi umbrosae prius
Placuere valles. Reg. Quâ tuis fidem facis
Ratione verbis? Ioan. Nulla consilij datur
Ratio superni, quod cupit mandat Tonans
(660) Et cum latenti pectus instigat modo,
Parere nostrum est. Nuper obscurâ iacens
In valle, pexas solveram nodo comas,
Cum subito formâ iuvenis augustâ meis
Oberrat oculis, (credo divorum fuit
(665) Vel Angelorum quispiam) multis caput
Radijs micabat, ad pedes vestis fluens
Ardebat auro; nec mora in terram ruo
Pavor intùs ingens pectore exhausto mihi
[fol. C4r]
Quatiebat animum; at ille, ne Virgo time,
(670) Assurge, superi sic iubet rector Poli,
Hinc mox abibis, Carolum Regem petes,
Quem vincit Anglus, Franciae sceptrum suae
Urbesque reddes, & tuis Aureliam
Servabis armis. Saepiùs sese obtulit
(675) Eademque Iuvenis iussa repetijt Dei.
Tibi Rex remotis, cum voles, plura arbitris
Aperire mens est, tu tuas, dum vult Tonans,
Mihi crede turmas. Reg. Virginem nunquam decet
Tractare bellum. Ioan. Cum iubet Tonans, decet.
Reg. (680) Ignara belli gerere quae bellum potest?
Ioan. Faciet peritam, qui vocat. Reg. Nimis est levis
Manus Puellae. Ioan. Robur adjiciet Tonans
Qui me excitavit. Reg. potiùs ingentes dabit
Regi cohortes; sic decet magnâ potens
(685) Virtute sese prodat, aut ruptis tonet
Per inane nimbis. Ioan. meliùs in parvis suum
Manifestat ille Numen, ut magna obruat.
Felicitatis culmen est hoc Rex tuae
Ut obsequaris Numini. Ca. Quantus tibi
(690) Puella, superest, bella si quaeras, labor!
Potens & audax Anglus est, paucae mihi
Urbes supersunt. Ioan. Arduum nihil est Deo,
Timere noli, magnus ad magnum labor
[fol. C4v]
Superest honorem. Ca. Forsitan bello cades,
(695) Tuusque gladium sanguis hostilem imbuet.
Ioan. Mors gloriosa est Rege pro tanto mori,*
Seu noster ensem, seu cruor flammam imbuat.
Ca. Iterum recede Virgo. Vos tandem Patres
Deliberate. Regi. Numen hic certum vides,
(700) Sic sapere nunquam sola nam Virgo potest.
Committe bellum Virgini, ducat tuas
In arma turmas. Mar. Saepè cum robur viris.
Animique desunt, feminae auxilium Tonans
Indulget Orbi. Fortis elato caput
(705) Holofernis ense nunquid abscissum suis
Iuditta retulit? Sexus hic multum potest,
Cum sacra pectus flamma succendit leve.
Sit Imperatrix, & tuas turmas regat.
Ber. Prudens puellae pectus, & doctam lubet
(710) Stupere linguam; certus afflatus Dei est.
Egena virgo est, eligit talem Tonans
Periculorum tollere ingentes volens
In orbe moles. Sequere quo coelum vocat;
Sit Dux tuorum militum, Bellum regat.
Bor. (715) Etiam hoc videtur, Francicas ducat manus.
Cul. Sit Dux tuorum, Franciae fiat salus.
Ra. Sit Dux, puellâ milites pugnent Duce.
Ca. Fortunet Aether, copiarum Dux erit
Virgo mearum; Pergite & cuncti simul
(720) Parate bellum; quo vocat coelum sequor.


[fol. C5r]

CHORUS.

Senex, Virgines.

            Sen. Inusitatis quam Tonans
            Iuvare mortales modis
            Solet benignus! Sic David
            Uno Gygantem maximum
            (725) Vicit lapillo parvulus.
            Vir. Beate Rector, qui tuâ
            Concludis hunc orbem manu,
            Qui fulminante dexterâ
            Saevos tyrannos dejicis
            (730) O Franciam tandem iuva!
            Affulsit en Francis salus,
            Laurum petit virguncula.
            O magne Genitor Aetheris
            Concede laurum virgini,
            (735) Anglus recedat impius
            Suoque nostros imbuat
            Cruore campos; urbibus
            Cedat relictis, & novam
            Tradat puellae lauream.
            Sen. (740) Quod fata decernunt semel,
            Vis nulla reddit irritum.
            Vincet puella, sic iubet
            Fati necessitas rati.
[fol. C5v]
            Virgi. O ite promti milites.
            (745) Ite excitati milites,
            Anglos puella proruet,
            Et virgo Dux victoriam
            Francis reducet nobilem.
            Haec illa nostri gloria
            (750) Puella sexus, quam Poli
            Caelestis ornat gratia,
            Ventura quamque aetas canet,
            Et possidebit saecula.
            Sen. Stupebit aetas virginem,
            (755) Dicent stupentes posteri
            Superavit Anglos Darcia.
            Virgi. Aureliae iam spes redit
            Depellet Anglos & famem,
            Urbemque Regi Carolo,
            (760) Urbique Regem Carolum
            Ioanna reddet Darcia,
            Fave Tonans, fave Tonans,
            Victrix redibit Darcia.

FINIS ACTUS
SECUNDI.
Continue
[fol. C6r]

ACTUS TERTIUS.

SCENA I.

Suffortius, Talbotus, Glacidas,
Milites Angli, Senex.

SUff. Aurate Phoebe, luminis sacri parens
(765) Anni rotator, qui tuo cursu dies
Et saeculorum volvis aeternas vices,
Etiamne nobis clarus indulges iubar?
Et non quadrigas retro contorques tuas?
Et non tenebris abditum condis caput?
(770) En hic sedemus, unica haec nostros famens
Urbs ridet ausus; pectora invasit pavor;
Tremunt lacerti, pallidi vultus rigent,
Ensis cruorem nescit, & flammam manus
Iners veretur, otium miles petit,
(775) Et inter altos desidet turpis scyphos,
Lectos fatigat, moenia & celsas timet
Videre turres. O Tonans! ergo tua
Iacet Angle virtus? ipse submisit tibi.
Neptunus aequor, turbido insultans mari
(780) Coercuisti turgidas Ponti vias,
Et ipsa Tellus pedibus instravit tuis
Superata lauros, Francia accepit iugum,
[fol. C6v]
Et haec fatigat unica urbs Angli manus?
Se. Uno triumphans saepe momento cadit;
(785) Et victor uno. Tal. Concidit nondum status
Victoris Angli, Sequana iam nostras capit
Ligerisque leges, & suos victos dolet
Solona fluctus. Illa quae Regum est domus
Superba fastu regio Lutetia
(790) Caputque regni, turrium inclinat grave
Culmen suarum, & verticem Anglorum suo
Auro coronat. Franciam ferro & manu
Fraenamus Angli. Suf. At interim nostrae inijcit
Urbs una sorti dexteram, & nostri manus
(795) Et arma sistit martis; hic sexto iacent
Iam castra mense. Gla. Saeva pro nobis fames
In urbe pugnat, populus exanguis gemit,
Reptatque morti similis, & gressu labans
Deponit arma; rara per muros cohors
(800) Exhausta, languens, pallida, exanguis, tremens
Defendit urbem. Si quis est cordis vigor
Et nostra nondum pectora exhausit pavor,
Scalis per alta moenia admotis cito
Cuncti irruamus. Tal. Miles obfirmet manum,
(805) Pugna est in umbras corporum, tantum cutis
Et ossa restant, nam suos manes trahunt
In urbe secum, spectra Francorum vides,
Quae nostra muris castra despiciunt suis.
Suf.*Eatur ergò, monstret armorum viam
(810) Scalas per altas quisquis est audax manu.
[fol. C7r]
Age miles, euge miles, ô quantum decus!
Regnator aequoris Angle, iam quantum decus
Restat laboris ultimi! aetatis tuae
Profusor ingens nuper, & Franco minax
(815) Regnum occupasti, sola nunc restat tuo*
Urbs haec labori; si capis, turpem fugâ
Quaeret salutem Francus, & verso dabit.
Mox cuncta tergo, Tal. Gloriam totus tuam
Expectat orbis, fama iam nectit tibi
(820) Ubicunque lauros. Hunc diem Francus timet,
Et te per altos cernet ut primum tremens
Superare muros turbido exhaustus metu
Urbem relinquet. Mi. Intonent pugnam tubae,
Et aera rauco cuncta percellant sono
(825) Ignita duros machina eructet globos.
Per sanguinem, & per funera, & mortis vias
Petemus urbem, semita haud una est novum
Ensi ad triumphum. Iam pudet clausis diu
Latere castris, armaque & fortes manus
(830) Inhibere gremio, Scandere in coelum licet,
Si quis polorum fornice inclusus latet
Hic nos timebit. Montibus non est opus,
Istud Gygantum est; Anglica inveniet viam
Per astra virtus, nec petunt scalas sibi
(835) Victoriosâ cuncta qui sternunt manu.
Praefixa nostris capita Francorum ensibus
Laeti feremus: nullus est pugnae modus
Cum pugnat Anglus, Sen. Nullus est fugae modus
[fol. C7v]
Quando fugit Anglus, ore pugnat non manu;
(840) Et ante pugnam semper est victor sibi.
Gla. Generose miles, ipse praecedens viam
Per alta sternam moenia, hanc miles manum,
Hunc sequere gladium miles. At quis huc gradu
Currit citato? state, retinete ordines
Sen. (845) Novus ecce risum nuntius forsan feret,
Sed mox sequetur maximus risum dolor.


SCENA II.

Suffortius, Nuntius, Talbotus,
Glacidas, Senex.

Suff. Consiste, quis tu? Nunt. nuntius mittor tibi,
Et certa porto iussa; si fas est loqui
Iussa explicabo, Suff. Iussa quae portas mihi?
(850) Et iussa nostris quispiam castris dabit?
Nun. Puella quae iam Francicas turmas regit
Praeestque bello, mandat ut totâ semel*
Excedat Anglus Galliâ, captas priùs
Relinquat urbes, si quid ablatum urbibus,
(855) Restituat istud; patriam repetat suam
Solusque Francos Carolus fraenet suos.
Iussa haec Puellae. Si tibi & promptum est tuis,
Parere iussis, quam voles iustam dabit
[fol. C8r]
Benigna pacem; si neges quâ vi potest,
(860) Depellet Anglos Franciâ, atque urbes suo
Reddet Monarchae. Vester hîc latè cruor*
Undabit agris, nulla restabit salus.
Ne iussa temne, Virginem mittit Tonans,
Ut iura rursus asserat Regi sua,
(865) Fatalis hora est, ipsa te ferro obruet,
Cogetque castris capere desertis fugam.
Suff. Ubi est Puella? Nunt. milites inter suos,
Fortem Puellae senties brevi manum.
Suff. Quid? una mecum conferet*Virgo manum?
(870) Aciem explicabit? veniat, actutum suo
Cruore nostras imbuet demens manus,
Seu lapsa coelo, Tartari seu sit specu
Emissa nigro, Noctis aeternae trahat
Vires sepultas, astra conjungat stygi,
(875) Tumulo hic carebit mortua, & corvos suo
Cruore pascet. Omen est victoriae,
Cum gerere bellum foeminae imbelles volunt.
Senex. Sed omen istud contulit Francis Deus,
Bellum Puella quando pro Francis gerit.
Tal. (880) Iam nostra tandem Francia est, actum est modo,
Periere Franci, bella quae ferro gerant
Solae supersunt foeminae; quae Rex miser
Consilia capiat, nescit. O dignum caput
[fol. C8v]
Sceptro & corona! Glau. Scilicet sanus furit;
(885) Non mollis Anglos foeminae vincet manus.
Mittis puellam Carole? O non huc tibi
Misit puellas Anglia; audaces viri
Invicta bello pectora, & plusquam viri
Movemus arma. Sen. Temnere hostem qui solet,
(890) Vincitur ab hoste, fortior saepè est viro
Tenella Virgo. Suff. Nuntium hunc miles rape,
Coge in catenas, talia haud Anglis decet
Deferre iussa. Nun. Nempe quae tandem reum
Me iura damnant? Suff. Nostra te damnant reum.
(895) Traderis igni, cernet obsessus rogum,
Et ingemiscet Francus; actutum hinc rape.
Quod restat, acri iam manus bello paret
Scalasque miles, Sen. Non opus scalis tibi est,
Ut cum Puella venerit ferro cadas.


SCENA III.

Carolus, Ioanna, Reginaldus,
Borbonius, Culsantus, Rayus,
Senex.

CA. (900) Rex magne Regum, cuius imperium Polus
Tellusque & Aequor sentit, à cuius manu
Hoc universum pendet, & nutum tremit;
[fol. D1r]
Si me benigno respicis vultu Tonans,
Et haec puella rebus afflictis opem
(905) Portare debet, dum tuo afflatu potens
In arma surgit, & meas turmas regit,
Exercitumque certa deducit meum,
Age robur adde, dissipet quicquid manu
Opponit Anglus, vincat, & victrix tuam
(910) Reversa pandat gloriam. Vos qui meam
Sortem secuti Franciae oppressae manum
Animumque fortes dissito offertis metu,
Ite in labores, & Duci, dum sic placet,
Parete vestrae; singulae hanc turmae Ducem
(915) Colant, sequantur, audiant. Ibis Comes
Ad arma Raye, copiarum tu quoque
Culsante partem quâ vales dextrâ reges.
Aurelijs vos ferte suppetias meis.
Quod restat, euge baltheum hunc à me cape
(920) Spes nostra virgo. Ioan. baltheo hoc hostes tuos
Succincta vincam meque victricem brevi
Laetus videbis; crescit in venis calor,
Seseque robur impetu librat suo.
Reginal. Et hanc puella recipe, quam dono crucem.
Ioan. (925) Recipio laeta, sancta crux victoriae
Fatale signum est. Bor. Ensis his esto tuus,
Hunc Anglicanus imbuat tandem cruor.
Ioan. Grata est voluntas ista, sed si Rex iubes,
Debetur aliud dexterae ferrum meae.
[fol. D1v]
(930) Est urbs, Turonum nuncupant, hîc nobilis
In Aede sacrâ gladius, & multo situ
Rubiginosus, lilijs, namque hoc scio,
Utrâque clarus parte. Sic Tonans monet;
Hunc liliatum magne Rex ensem iube
(935) Mihi expediri. Ca. Quod cupis Virgo, volo.
Feratur ensis iste. Nunc age & tuas
Educ cohortes, urbe iam totâ moras
Egenus odit populus, atque avidis opem
Expectat animis. Ioan. Nostra non deerit manus,
(940) Quod statuit Orbis conditor fato est ratum.
Iungant labores, qui meos comites dati
Ausus iuvabunt. Culs. Te Ducem nostram sequar,
Et per severas mortis horrendae vias,
Et quicquid Anglus manibus opponet suis.
Ray. (945) Duce te Puella, robore insolito emicant
Nostrae cohortes, nullus infestat metus
Et certa spes, & mentium est certus vigor.
Ioan. Benè apprecare Praesul, en vultum tuae
Submitto dextrae, Miles expectat tuo
(950) Ab ore votum. Reg. Bella fortunet Tonans,
Et fausta tantos astra conatus iuvent.
Tu magne Rector Orbis, armipotens Deus,
Hanc si puellam Franciae auxilium iubes
Adferre nostrae, dum manus bello parat,
(955) Et explicatis arma sub signis movet,
[fol. D2r]
Iuva potenti dexterâ, ut fuso redux
Ab hoste supero gloriam adscribat polo.
Ca. Sit ergo felix; ecce, quem virgo petis,
Vetustus iste gladius. Io. hanc dextram impleat.
(960) Hic ensis, O Rex, asseret regnum tibi,
Hic ensis Anglos Franciâ ejiciet tuâ.
Rex vive felix, tempus in bellum vocat.
Sen. Quocunque perges insolens Angli furor
Ponet superbum verticem, & latè cadet.


SCENA IV.

Joanna, Culsantus, Rayus,
Milites Franci, Senex.

IOan. (965) Hac hac eundum est, Miles, has turres vides?
Haec alta cernis moenia ? huc fusis manu
Penetremus Anglis. Miles, hac infer pedem,
Qua nostra latam dextera inveniet viam.
Fatalis Anglis hora iam certum parat
(970) Nobis triumphum; iam dabunt, iam iam dabunt
Victi cruorem, liberos Aurelia
Videbit agros, nec suam horrescet famem,
Ligerisque fluctus molibus clausos novis
Cernet solutos. Pergite hac, belli haec dies
[fol. D2v]
(975) Finem inchoabit; torpeat nulli manus,
Pectusque nulli segnis occludat metus,
Certa haec Tonante bella tentemus Duce.
Cul. Quacunque pergis, virgo, te sequimur Ducem,
Tu nostra spes es, vincere auspicijs tuis
(980) Iam miles ardet. Cernis has, & has manus?
Ista ora, & istud frontis armatae iubar?
Mili. Nihil moramur, ecce iam pectus salit,
Intusque totas concipit Martis faces.
Duce te, Puella, nullus est mortis timor,
(985) Prompti subimus; Francia has poscit manus;
Poscat cruorem, dabimus. O ô vos leves
Recedite Angli, vester hic finem furor
Sed caede multâ, vester inveniet furor
Finem sub armis. Perge quo tandem vocas
(990) Generosa virgo, pectore ardenti Ducem
Cuncti sequemur; iam iuvat, iam iam iuvat
Cruore mersum cernere undanti solum.
Anglique mortem; pereat, atque haustum prius
Revomat cruorem nostra qui tot caedibus
(995) Cumulavit arva; sorte mutatâ iuvat
Immergere enses sanguini, & stricto necem
Lacerare ferro; posteri Anglorum legant
Hic capita & ossa, quique versabunt solum,
Post hac aratris ossium moles premant,
(1000) Laetique dicant, cecidit hic Anglus, suo hic
[fol. D3r]
Prostratus agros imbuit tabo meos.
Ioan. Sic euge miles; magna pars victoriae est
Sperare multum. Raye, compone ordines,
Praeibo. Ray. Strictis singuli gladijs eant,
(1005) Armisque iuncti, nemo desertâ viam
Statione capiat, signa servet, & Ducis
Dicto obsequatur. Franciae in vestrâ est manu,
Salus honorque; praemium aeternum est decus,
Et Rex fideles munere ornabit manus.
Sen. (1010) Quod nulla virtus, quodque non potuit dolus,
Efficiet una virginis clarae manus.
Haec una binos hora mutabit status,
Evertet unum, alterum attollet simul.
Hic cursus est rerum omnium; nunc hi cadunt,
(1015) Nunc hi resurgunt, cuncta dispensat Tonans.


SCENA V.

Ioanna, Culsantus, Rayus, Talbotus,
Suffortius, Glacidas, Milites
Franci & Angli, Senex.

Ioanna.
EN castra, miles, sequere, penetrabo prior,
Manus et arma iunge; Cul. densate ordines,
In manibus enses. Ra. Pergite hac, hac pergite
[fol. D3v]
Latus hoc tenete. Tal. State; quae causa est viae?
(1020) Qui vos? Puella sternit ah, sternit manu
Nostras cohortes, arma miles huc cito
Arma, arma miles. Ioan. Sequere me Miles Ducem,
Iter hac in urbem est. Mi. Cedite Angli, cedite.
Vincit Puella, cedite Angli, cedite.
Gla. (1025) Resiste Miles; vah pudor! castris tuis
Iusultat una foemina, & per funera
Calcata pergit, per neces, & per tua
Perrumpit arma. Suff. Vah quid est? Angli, quid est?
Ubi est puella? Gla. Fulmine injecto ocyor
(1030) Irruit in urbem; media castrorum via
Aperta ferro est, subruit valla omnia.
Lateue fuso sanguine infecit viam.
Suff. Effoeminate Miles! ô vecors manus!
Una ut Puella, vah pudor! tantum hinc decus
(1035) Una ut puella referat? insultet meis
Puella castris? transeat? sternat? necet?
Mil. Ang. Pavor irruebat multus & ferrum manus
Languens tenebat, ocyus coelos avis
Non pervolavit ulla: fundebat suo
(1040) Ab ense mortes, corpora impresso pede
Sternebat amens, quo manus; & quo suos
Vertebat oculos, arma, valla, & equi, & viri
Retro cadebant, fulmen & tonitru simul
[fol. D4r]
Detraxit astris; quisquis obvertit manum,
(1045) Et quisquis illam aspexit, occubuit solo.
Suo necabat lumine, ardentes dabat
Ab ore flammas, unico flatu obviam
Pellebat aciem; pestis est, furia est, leo est
Et est ruina, Sen. Foemina est, sed quae manu
(1050) Effoeminatas vicit Anglorum manus.
Suff. Deficio totus, cor mihi retro salit,
Intusque versat dedecus. Prô prô pudor!
Pudet intueri flammeum solis iubar,
Quo volvor amens! mentis heu impos feror,
(1055) Minique cedo victus, ignavus, iacens.
Et illa pestis castra pervasit mea?
Intravit urbem? & attulit victis opem?
Satiavit inopes? mortuis vitam dedit
Novumque robur? Fama, quanta Anglis paras
(1060) Opprobria nostris? omne iam spernet solum
Nostra arma & ausus. Cedere? ô turpem fugam!
Cedi? nec ipse Carolus credet satis.
Vinci & necari? Parce Rex Anglis tuis,
Stygia ista vis est, tartaro emissus furor.
(1065) Ista ista furia, sanguine hoc ferrum imbuet,
Illi revellam viscera, & vulsum iecur
Monstrabo vivae, viva & infelix suam
Mortem videbit. Sen. Vivus & victus tuam
Fugam videbis; nempe post pugnam minax,
(1070) Post bella fortis aestuas. Tal. Parce his tuis
Dux magne verbis, una non Anglos manu
[fol. D4v]
Puella vicit, saevijt mutata sors;
A caede crescet animus, & victos semel
Pudor excitabit. Sen. Victus in pugna malè
(1075) Pugnam resumit miles, & secum trahit
Metum priorem. Gla. Auditis? ut totam sonant
Litui per urbem? gaudio tota urbs salit,
Ut gestiunt? Suff. Victoriâ exultant suâ,
Et commeatu iam potens Angli minas
(1080) Plebs ima ridet. Gla. Miles! heu miles! ruunt.
Ruunt, ruunt, ruunt, Puella venit, venit,
Venit Puella; Tal. Miles hic, sta miles hic
Mi. Ang. Ruunt, Puella venit, ruunt. Ioan. Nunc cedite,
Ah cedite Angli, cedite. O Franci mei!
(1085) Satiate ferrum, sternite, occumbant neci,
Ray. Fugiunt, recedunt; vicimus,*linquunt sua
Et valla & arma. Ioan. Iam sat est, alibi necem
Turpem subibit, qui modo hic pulchram fugit.
Iam liberata Aurelia est, miles tuum
(1090) Reconde ferrum, corpora & mentes simul
Recreare fas est; Ite nunc, gaudete nunc.
Mil. Fran. Vivat Puella, liberata Aurelia est.
Sen. Sic ergo gaudent qui Deo pugnant Duce.
Sic ergo fugiunt qui sibi fidunt nimis.
(1095) Sic iusta vincit causa, sic lauros refert.
Injusta premitur causa, lauros deserit.


[fol. D5r]

SCENA VI.

Carolus, Reginaldus, Borbonius, Ioanna,
Culsantus, Rayus, Senex,
Ioannes Aurelius.

Car. Quae fama, Proceres? liberata Aurelia est?
Vicêre nostri? Reginal. Sacra Maiestas tua
Devicit Anglos, liberata Aurelia est.
(1100) Nec iste tantum rumor, effusus fugam
Et huc & illuc Anglus infelix capit,
Vidêre multi. Bor. Credere hoc rumor iubet,
Passim vagatur, denegat nemo fidem.
Car. O me beatum! nunc tuam agnosco Tonans,
(1105) Benignitatem; Numen affulsit spei
Puella nostrae, Franciam fato suam
Protexit Aether. Scilicet tota est tua
Aeterne mundi Rector haec victoria.
Bor. Ecce ecce noster miles, en victor redit
(1110) Praeit Puella, signa laetitiae increpant
Litui, tubaeque. Car. Virginem nosco, & meos.
Sen. Latere nescit gaudium, sese exerit.
Multis Puella gaudium facta est viris.
Ioan. Rex ergo gaude, liberata Aurelia est;
(1115) Turpi recedens Anglus elapsus fuga est,
Periere multi, sanguine exundat solum
Lateque strages edita est, sed Rex tua
[fol. D5v]
Fortuna belli est, & tua haec victoria est.
Dedit hanc Polorum Rex tibi, Francis dedit.
Car. (1120) Tu spes, Puella, nostra, vicisti, tua est
Quaecunque laus est, grata virtus est mihi,
Qua tot trophaeis Franciam cumulas meam.
Reginal. Vive ô Puella, publicum fatum tuus
Evicit ardor, sentiunt Angli polo
(1125) Te missam ab alto vindicem; discent reor
Numen vereri virginis victi manu.
Bor. Vive ô Puella, regij vindex status
Et liberatrix Franciae, invictus pudor
Et illa fortis dextera hanc primam dedit
(1130) Francis salutem. Ray. Vicimus, sed Rex, Duce
Istâ puellâ vicimus, scutum est tui
Ensisque regni. Cul. Ferre non oculos potest
Imbellis Anglus, fulmen emissum putat,
Et intueri si potest, mortem induit.
Car. (1135) Haec liberatrix est mea, haec urbis salus,
Servata per me mensibus sex urbs stetit,
Hanc*liberavit. Ioan. Grata nobis est fides,
Animusque constans, Rex tui vivam memor.
Car.*Victoriae huius festus aeternùm dies
(1140) Francis & urbi fiat, atque aevum ferat
Nomen Puellae. Publicae Praesul, Deo
Grates agendae, gaudio cuncti vacent.
Virgo triumphet, virginem cuncti canant.

Circumducitur triumphans cum
cantu musico.


[fol. D6r]

CHORUS

Militum Francorum.

            VIvat Joanna Darcia
            (1145) Iam libera est Aurelia.
            Vicimus Anglos, turpemque fugam
            Positis capiunt ensibus hostes.
            Non tulit Anglus bella Puellae
            Fulmina ceu cum supero missa
            (1150) Veniunt coelo, fugiunt cervi,
            Et sua caperae repetunt antra,
            Sic bellatrix Darcia veniens
            Anglos multâ strage fugavit.
            Vivat Joanna Darcia
            (1155) Iam libera est Aurelia.
            Dicite Franci, Darcia nostro
            Inclyta sceptrum referet Regi,
            Candida Francis lilia referet.
            Supero missa est aethere virgo.
            (1160) Francos dextrâ protegit audax;
            Fortes Anglis eripit urbes,
            Redditque suo Domino victrix.
            Virgo felici edita fato.
            Vivat Ioanna Darcia
            (1165) Iam libera est Aurelia.
            Regni scutum, regnique salus
[fol. D6v]
            Patriae vindex, scelerisque ultrix,
            Cuius gladio dextra triumphat,
            Cuius mens invicta pudore est,
            (1170) Cuius pectus dirigit Aether,
            Cuius laudes saecula dicent
            Cuius meritum Francia recolet,
            Et perpetuos reddet honores.
            Vivat Ioanna Darcia,
            (1175) Iam libera est Aurelia.
            O qui levibus Phoebe quadrigis
            Mundo spargis patulo lucem
            Montesque procul iubare irradians
            Recreas homines, recreasque feras,
            (1180) Cernes nostri surgere Regis
            Multâ Anglorum strage trophaea,
            Celebres arcus, Martis honores,
            Armaque Divum suspensa tholo.
            Vivat Ioanna Darcia,
            (1185) Iam libera est Aurelia.
            Fama occiduos*I pete Iberos,
            Et Massagetas Indosque nigros,
            Sol ubi roseo surgit ab ortu,
            Pexisque comis aurora parens;
            (1190) Et dic, vicit Carolus Anglos,
            Dum virgo regit Darcia turmas
            Dum virgo manu fortia sternit
            Agmina tenebras fusa per altas.
            Vivat Joanna Darcia,
[fol. D7r]
            (1195) Iam libera est Aurelia.
            Fortuna redi, Francisque tuis
            Omine fausto redde triumphos.
            Nimium nimium iam tibi fidens
            Angle superbis. Mobilis urget
            (1200) Fortuna pedes, subitoque tuas
            Evertet opes, nam stare loco
            Nescit eodem, secumque trahit
            Irata gravem saepe ruinam.
            Vivat Joanna Darcia,
            (1205) Iam libera est Aurelia.
            Movit Franci causa Tonantem
            Nostrasque preces audijt Aether.
            Dum ludibrium casibus extat
            Francia miseris; mox auxilium
            (1210) Misit ab alto; Darcia nostris
            Fert rebus opem, deijcit Anglos,
            Nunquam Omnipotens deserit illos,
            Qui ad se certo corde recurrunt
            Vivat Ioanna Darcia,
            (1215) Iam libera est Aurelia.

FINIS ACTUS
TERTII.
Continue
[fol. D7v]

ACTUS QUARTUS

SCENA I.

Suffortius, Talbotus, Senex.

Suffortius.
INfida sors! inimica sors! perversa sors!
Inane Nomen! perfidum Numen! quid heu!*
An Anglus ideò Franciae regnum suis
Subjecit armis, Franciae ut campos suo
(1220) Repleat cruore? cessimus nuper, (pudor!)
Uni puellae, cepimus victi fugam.
Et valla & urbem linquimus: tot hic Duces,
Tot efferati milites, quorum manum
Metuebat Orbis, sanguini immersi suo
(1225) Vomuere vitam. Et ille bellantum decus
Spes magna nostrae gentis, & mundi timor
Anglorum Achilles, forte dum Ligeris vadum
Fugiens puellam tentat,*& fluvium premit,
Glacidas in undis haesit. O luctus gravis!
(1230) O una clades omnium! sed tu quoque
O Salbricensis Angliae Mavors tuae,
Dum te per ignes ense vibrato iacis
Hostemque pellis, flamma dum serpens latus
Invadit unum, & alterum Francus premit,
(1235) Nobis perijsti. Nostra per fluctus vagos
[fol. D8r]
Volvuntur arma, scuta, loricae, sclopi,
Recisa capita, equi, rotae, cadavera,
Cladisque nostrae gentibus cunctis fidem
Faciunt in Orbe. O vos beati, quos furor
(1240) Hostilis hausit, sanguinem quorum bibit
Satiata caede terra! ego vivo & simul
Dum saevus istud lancinat pectus dolor,
Occumbo vivus. Quid moror stricto hoc latus
Aperire ferro? non pati opprobrium potest
(1245) Generosus animus, & neces, mille & neces
Subire mavult, turpe quam nomen pati.
Sen. Magnae flagellum mentis atque ingens dolor
Infamia est, nam ferre qui opprobrium potest
Ignavus est, & vilis est. Suff. Quid heu moror!
(1250) Dubitamus anime? vita quae restat mihi
Dicenda mors est, mortuus tantum feror,
Et dextra languet cum mori certum est mihi,
Sen. Qui ferre vultum sortis adversae nequit,
Vir fortis haud est, semper Heroem decet
(1255) Et in secundis atque in adversis idem
Retinere pectus. Suff. Si mihi, durus tamen,
Pepercit hostis, anime, ne parcas tibi,
En restat ensis. Sen. Qui manu mortem occupat,
Sortem veretur timidus & vecors nimis.
Tal. (1260) Quid istud? in te vertis, an in hostes manum?
Suff. Non licet in hostes, vertere in me iam licet,
[fol. D8v]
Superesse cladi dum pudet. Tal. Dum te pudet
Superesse cladi? strenuum pectus probat
Accepta clades, ferre qui cladem potest
(1265) Vinci recusat, rursus atque hosti suo
Cladem reponit. Quid times? victi sumus
Exercitumque Gallicae nostrum manus
Vicêre nuper, attamen nondum iacet,
Britanna virtus, efferet coelo altius
(1270) Caput per arma; fortior semper redit
Qui victus ante est, dividit clades Tonans
Nobis & illis, vicimus Francum prius,
Nunc Francus Anglum. Suf. Tot Duces nostri iacent
Victoriosi, strenui, invicti. Tal. Iacent,
(1275) Sine caede non est pugna, dum primi irruunt
Duces in hostem saepius primi cadunt.
Post tot labores Martio in campo graves,
Post tot triumphos ille Dardanidum metus
Cecidit Achilles, & suas Hector suo
(1280) Cruore lauros imbuit. Suff. Si nos quoque
Eadem illa saevae fortis hausisset manus.
Tal. Potius supersit vita. Suff. Si nobis favor
Superesset idem; foeminae victi manu
Ridemur Angli. Tal. Nec tamen victor fuit
(1285) Sine caede Francus. Suff. O nimis solatium
Inane nobis! Fugimus, sed nunc quoque
Victrix Puella saevit, & nostras sibi
Submittit urbes, deserunt Anglos prius
[fol. E1r]
Qui Anglis favebant. Sen. Populus adversam fugit
(1290) Ubique sortem, stare cum victis nequit,
Victoris auram sequitur. Tal. Audendum manu
Contraque eundum est; qui potest forti manu
Terrere, vincit. Sequere quâ tandem licet,
Par forte primis ausibus virtus fuit,
(1295) Cedet secundis. Aura fortunae est levis,
Hanc animus audax mutat, & facit suam.
Cogamus urbes; cum timent, servant fidem.
Suff. Eamus ergo, spem tuam sperans sequor.
Sen. Spes parva restat, urbium nulla est fides,
(1300) Seseque Regi supplices dedunt suo.
Superare populum saepe qui magnum potest
Retinere eumdem non potest. En Rex adest.


SCENA II.

Carolus Rex, Reginaldus, Borbonius,
Legati Urbium, Senex.

CAr. Principia rerum laeta successu novo
Cumulavit Aether, fulmen armorum timet
(1305) Anglus meorum; quo suas turmas agit
Puella victrix, inde deducit suas
Fugam capessens Anglus, & plenus metu
[fol. E1v]
Pugnam recusat. Illa ceu Phoebus novo
Surgens ab ortu dexterae lucem suae
(1310) Ubique fundit, gaudium est certum bonis,
Malisque terror. Quâ meum regnum patet,
Trophaea surgunt, & novo sese erigit
Recreata cultu Francia. O quantum faves
Beate mundi Rector! Anglorum manu
(1315) Prostrata nuper Francia, & pressa iugum
Cervice portans, lacera, deiecta, & gemens,
Multo redundans sanguine, & condens sinu
Mortes suorum serviebat: nunc novos,
Cultus resumit, & mihi exoptat suo
(1320) Subesse Regi. Regin. certus hic caeli est favor,
Rex magne, Francos protegit coelum tuos,
Istasque lauros vertici imponit tuo.
Sperare quod nemo audeat, factum vides;
Angli fugantur, urbibus cedunt suis,
(1325) Caeduntur ipsi, subditi mutant fidem
Regique iurant rursus, & Regem volunt.
Pietatis est vis ista, quâ coelum moves,
Regique Regum subditus servis tuo.
Tutela Regum est cura virtutis, neque
(1330) Vincendus hosti est, qui pius servit Deo.
Borb. Etiam haec Puella Franciae nostrae salus
Donum est Tonantis; quod facit, sexus nequit,
Et vincit ipsos robore ingenti viros
Nec nomen Angli ferre, nec vultum queunt.
(1335) Fatentur ipsi, signa cum forsan procul
[fol. E2r]
Cernunt Puellae, dexterae robur labat,
Nec tendere arcus, nec suâ quenquam queunt
Ferire dextrâ; pectus insolito gelu
Totum rigescit, arma destituunt manus,
(1340) Labuntur ultro. Magne Rex, pro te Tonans
Et astra pugnant. Ecce, ni fallor nova
Felicitatis causa. Car. Qui sunt? quid volunt?
Cognosce causam. Reginal. Causa, ni fallor, tua est.
Novamque Regi subditi apportant fidem.
Bor. (1345) Tua ista turba est, urbium secum fidem
Portant suarum. Car. Munus hoc rursum Dei est,
Adsint, loquantur. Se. Subditos nunquam bonus
Princeps repellit; subditi nunquam boni
Deserere Regem, vi licet, possunt suum.
(1350) Vis magna corpus vincit, animum non potest.
Lega. Seno. Senonum tuorum, magne Rex, dum sors favet
Legatus adsum; subditorum si preces
Benignus audis, ad tuam rursus fidem
Prompti redimus. Hactenus tulimus iugum
(1355) Dum nos coëgit Anglus, & nostram sibi
Subjecit urbem. Parce, Rex, animo tibi
Semper fideles fuimus; en claves habes,
Nec urbs patebit sola, panduntur tibi
Animi tuorum, quamque debemus fidem
[fol. E2v]
(1360) Senones vovemus. Car. grata mihi vestra est fides;
Cessistis hosti, colite nunc Regem boni
Fidique semper subditi. Quid vos? quid est?
Leg. Sue. Urbs Suessionum, magne Rex, claves tibi
Animosque tradit civium; Franci sumus
(1365) Tuique, si quid hactenus potuit furor
Hostilis in nos, parce; perfidiae rea
Urbs nostra non est, cessit Anglorum minis
Ut non periret, nunc tua ut rursum foret
Eiecit Anglos. Recipe Rex fidos tibi
(1370) Semper futuros, Urbs tua est, cives tui.
Car. Benignitatis sentiet nostrae modum
Urbs Suessionum, pergite, & dum sors favet,
Amate Regem, Rex ero vobis bonus.
Leg. Bellua. Urbs Belluacum, magne Rex, si non preces
(1375) Renuis tuorum, subtrahit collum iugo
Anglisque pulsis in tuam rursùs fidem
Redit fidelis. Hanc habent magni indolem
Quicunque Reges, semper ut vultu suos
Cernant benigno, rebus afflictis iuvent,
(1380) Cum culpa nulla est; cessit urbs Anglis priùs
Armis coacta, nunc tuos sese ad pedes
Prostrata dedit. Parce Rex, & Rex fave,
Quae non coacta iam redit fidelis est.
Car. Amo fidelem, quicquid est actum priùs
[fol. E3r]
(1385) Ignosco, nimius perculit multos timor
Et hostis arma. Caeterum quod nunc licet,
Servate vestro iam datam Regi fidem.
Ego vos tuebor. Bor. Ecce Rex, victrix adest
Iterum Puella, Franciae crescit tuae
(1390) Felicitatis gloria, & rursum nova
Trophaea surgunt. Se. Anglus hic postquam suas
Amisit urbes, captus in praedam venit.


SCENA III.

Ioanna, Carolus, Talbotus, Senex.

IOan. Rex magne, cuius annuit votis polus,
Et sors reversa, vicit en rursum Tonans.
(1395) Pleraeque*dum te Franciae Regem tuae
Fatentur urbes, & novam iurant fidem
Anglosque pellunt, ecce libertas redit,
Et servitutis foeda tolluntur iuga.
Ivimus in arma rursus, & pugnam manu
(1400) Conservit audax miles; invitus licet
Pugnavit Anglus, non tulit pugnam tamen,
Potentiori cessit, & pulchram tuo
Palmam relinquens militi latè fugam
Per arva cepit. Magna caesorum est strues,
(1405) Et pertinacem quisquis opposuit manum
Iacet peremptus; vindicem pro te Deum
Agnoscit hostis, & suam accusat gemens
[fol. E3v]
Sortem infidelem, perfidam, imbellem, feram.
En testis iste est, quem tibi captum tua
(1410) Fortuna sistit. Car. Laetor, ex voto accidit.
Ioan. Talbotus iste est, hostium ductor ferox,
Pars magna belli. Talb. Magne Rex, victum vides
Hostemque captum; arguere fortunam licet.
Haec nos reliquit, & tuas laeto beat,
(1415) Turmas triumpho, sortis istae sunt vices.
Car. Tune ille Dux es hostium? Talb. captum voca,
Ducis superbum sustulit nomen mihi
Fortuna fugiens. Ductor Anglorum fui,
Nunc coepit illa, quae tuum bellum regit
(1420) Puella victrix. Caro. Arma tu in Francos moves?
Eripere nostrum cogitas regnum mihi?
Tal. Regem secutus sum meum; bella intuli,
Quae bella movit. Ca. Non licet, Rex est nocens,
Aliena rapere regna semper est nefas.
Tal. (1425) Rex ipse causam noverit, nostrum est manus
Offerre Regi, sum mei Regis cliens;
Regique quisquis hostis est, etiam mihi
Est hostis idem. iussa regnantis sequor.
Ca. Tuus iste Rex est sceleris infandi reus
(1430) Pro scelere pugnas. Tal. Arma non faciunt scelus.
Ca. Scelus tuentur. Esse non credis scelus
Aliena rapere? iura quae tandem sinunt?
[fol. E4r]
Talb. Rex iura novit, bella pro Rege intuli
Gessique nostro, si quod est nostrum scelus,
(1435) Ipse expiabo, tu iube quicquid voles,
Puella vicit. Car. Exequar quod ius iubet
Victoris in te. Tal. Nil moror, iam sum tuus,
Decerne victor quod voles, victus luam.
Car. Nunquam superbas regij ardoris notas
(1440) Hic sensit ullus, vive tu, & tantum meo
Custode clausus, vita pro litro datur.
Injuriae non Francus est ultor suae,
Quando hostis arma posuit, aut captum tenet;
Vis est in armis. Vos Ducem hunc, atque ut Ducem
(1445) Tractate, amare captus hic Francos velit.
Sen. Captos benignè qui excipit, facit suos.


SCENA IV.

Ioanna, Carolus, Reginaldus, Borbonius,
Culsantus, Rayus, Ioannes
Aurelius, Senex.

Joan. Affulsit ergo Franciae clarum tuae
Sydus salutis, urbium recipis fidem,
Totiesque casus Gallicas hostis manus
(1450) Et arma metuit; deserunt illum simul
Urbes & arces, vincis, & bello tibi
Trophaea surgunt. Ille qui exultans tuas
Fraenabat oras sortis ignarus suae,
[fol. E4v]
Exercituque cuncta vastabat furens.
(1455) Iam bella damnat, & suo semet metu
Lacessit Anglus. Certa si superi movent
Te fata coeli, restat, ut tandem Remis
Te Regem inungat Praesul, & sacrâ caput
Ornet coronâ; maior hinc Anglis timor,
(1460) Spes inde Francis crescet; actutum viae
Te accinge, caeli, qui favet, Rector tibi
Etiam hic favebit. Car. Excitas rursus novos,
Puella, honores, multa sed terrent meum
Animum pericla; Franciae partes meae
(1465) Tenet Anglus istas, hostis occludit viam.
Ioan. Viam parabo milite, & ferro, & manu,
Ne metue quicquam, exempla maiorum sequi
Regnique morem te decet. Car. Si fas, volo,
Consulite, Proceres. Reg. Subditi iam te suum
(1470) Regem fatentur, Franciae te lex facit
Rex natus ipse es, in tui Patris locum
Te iura regni more maiorum vocant.
Bor. Reges inungi mos licet Patrum velit,
Non est necesse; subditi te omnes Patris
(1475) Iam lege certâ filium haeredem sciunt.
Non te aut corona aut unctio Regem facit,
Natura fecit. Cul. Petere si Remos placet,
Aperire ferro, magne Rex, debes viam.
Tenet Anglus isthic cuncta, nec Remi patent.
(1480) Urbs paret Anglis, quodquod est circa solum,
Hostile totum est; iure si regnum est tuum,
[fol. E5r]
Hoc iure regna. Ray. Magne Rex aude tamen,
Si spem, Puella, iam tibi certam facit.
Invicta pugnat, quicquid aggreditur, capit,
(1485) Ubique victrix spiritu solos obvios
Repellit hostes. Aure. Perge, maiores tuos
Imitare Reges, Franciae sacros facit
Sola ista Reges unctio; periculum
Virtus repellet. Liberam si Aureliam
(1490) Puella fecit, haec tibi vincet Remos,
Et pandet urbem. Car. Magna spes in te est mihi
O virgo, rebus consulis multum meis.
Expone mentem rursus. Ioan. Hoc coelum iubet,
Remensis ut te Praesul in Regem sacret,
(1495) Regemque inungat. Lege sis quanquam tui
Haeres parentis, iusque nascendi tibi
Diadema tradat, attamen quoniam sibi
Ius istud Anglus asserit, sacro est opus
Ut unctus oleo more maiorum regas.
(1500) Populos fideles unctio haec reddet tuos.
Periculorum quicquid est tollet Tonans,
Confide tantum. Reg. sequere decretum poli,
Remos Puella pandat. Borb. Hoc visum est quoque
Si iubeat Aether, quâ licet, Remos pete.
Cul. (1505) Parere certum est, hactenus iuvit Tonans,
Et nunc iuvabit. Ra. Mitte qui pandant viam,
Comes Puellae copias ducam tuas.
[fol. E5v]
Aure. Istud videtur, tunc prius Regem colet
Cum populus unctum cernet. Car. hoc ergo est ratum
(1510) Praei Puella, Raye tu iungas manum.
Et vestra Proceres, cura sit, ne quid meo
Desit labori, Principes adsint viri,
Comitetur Aula. Ioan. Raye, tu nostras simul
Iam coge turmas, milite audaci est opus.
(1515) Hac est eundum, quâ patet Campania.
Benignitatem sentient urbes meam,
Si non resistant, arma si opponant, cadent.
Ray. Bellum, Puella, perferet nemo tuum,
Formidat hostis nomen, & dextram timet.
Ioan. (1520) Cogam rebelles; sequere me, miles, Ducem.
Sen. O quantus ardor virginis! coelo movet
Authore cunctos. Quod poli Rector iubet,
Fieri est necesse, semper inveniunt viam
Decreta coeli fata, nec vires satis
(1525) Hominum resistunt. Perge Rex, quo te vocat
Coelum & Puella; cum tuus vertex sacro
Splendebit oleo, tota te sacrum colet
Submissa Regem Francia. En iam Rex venit,
Comitatur Aula, quod iubet coelum, ratum est.


[fol. E6r]

SCENA V.

Carolus, Borbonius, Legati urbium,
Senex, Ioanna, Remenses.

Car. (1530) Tua iussa, magne syderum Rector, sequor,
Remos adibo, & dum iubes morem patrum
Sequar meorum. Tu fave, ferro viam
Tua virgo pandat, cuius auspicijs meum
Iam prona sceptrum Francia & dextram colit.
(1535) Eamus ergo. Sen. Perge, quacunque est via,
Populi fideles offerent Regi manus.
Bor. Legatus ecce, siste Rex, pacem cupit,
Oliva signum est. Car. Audiam, fas est loqui.
Leg. Tre. Suam Trecenses, magne Rex, urbem offerunt,
(1540) Anglos repellunt, recipe quos certos tibi
Iurata faciet tempore aeterno fides.
Veneramur istud fortis auspicium novae,
Regem fatemur. Ca. Urbis obsequium hoc placet,
Servent Trecenses quam mihi solvunt*fidem.
Bor. (1545) En alius iterum. Ca. O ô Tonans quantum faves!
Leg. Flo. Florentij urbs, Rex magne, quae dextram colit
Tuumque nomen, iam tibi si vis patet.
Ejecit Anglos, te suum Regem cupit.
[fol. E6v]
Car. Benè est, habebit, verticis nostri decus
(1550) Etiam videbit, servet urbs, quam dat fidem.
Pergamus. Bor. Ecce huc obvium gressum parat
Puella victrix, miles exultat tuus.
Ioan. En*blandientis, magne Rex, signum poli,
Tua est Remorum civitas, portae patent,
(1555) Fugavit Anglos Populus, & Regis sui
Videre vultum gaudio exultans cupit.
Tui en Remenses. Re. Vive Rex, ô vive Rex,
Desiderate vive Rex, urbs est tua,
Tui Remenses; hactenus duro obruit
(1560) Ferro Britannus; liberos fecit manu
Nos fortiore virgo, & hic Regem dedit
Videre nostrum, vive Rex, ô vive Rex.
Car. Aeterne mundi Conditor, grates ago,
Tuus iste nobis subditos reddit favor!
(1565) Parebo iussis. Praesul expedias licet
Quicquid necesse est, unge me Regem meis.


SCENA VI.

Reginaldus, Carolus, Borbonius, Principes alij, Ioanna, Fratres Ioannae.

Reginal. Quod ergo felix Franciae & faustum Tonans
Benignitate iubeat aeternâ, precor
[fol. E7r]
Coelestis adsit spiritus. Quod nunc decet
(1570) Opem impetremus precibus, & cantu simul.
Cantatur Veni Creator. Omnes flectunt,
Praesul sacras vestes induit,
tum finito cantu.
Iurare Rex te convenit. Car. Verbis praei,
Iurabo Praesul. Reginal. Formulam hanc iurans lege.
Car. Ecclesiarum Francia semper meae
Servabo iura, singulas regni simul
(1575) Servabo leges, subditos quâ vi licet
Tuebor omnes, cuncta consilio regam.
Sic me Tonans, sic Coelites cuncti iuvent.
Reginal. Attolle pectus, verticem praebe tuum
Et mente coelos concipe. Hoc Regem sacro
(1580) Oleo & inungo, faveat aeternum Tonans.
Hanc sume regni purpuram, hoc sceptrum manu,
Istam coronam verticis sacri decus.
Rex ille Regum, qui suâ Reges ope
Firmat fideles, robur huic ensi tuo
(1585) Confirmat in hostes; tu sacrum hunc ensem cape
Si vis illo, & subditos serva tuos.
Bor. Rex vive felix, gratulor, faveat Tonans.
Cul. Rex vive felix, te tuum regnum colit.
Ray. Rex vive felix, tu tui Proceres colunt.
Aure. (1590) Rex vive felix, cuncta laetantur tibi.
[fol. E7v]
Ioan. Et ipsa laeto gestiens motu tibi
Rex gloriose gratulor; coelum tuos
Fortunet annos, & suâ rursum iuvet
Ope in Britannos; Franciae iam Rex tuae est,
Car. (1595) Tua est Puella, quae mihi regnum hoc dedit
Animosa virtus, te polo lapsam Tonans
Et spem & salutem Franciae immisit meae.
Accede, Fratres huc tui accedant simul.
Ioan. Venite Fratres, hos sacros Regis pedes
(1600) Et genua colite. Ca. Virgo meritorum memor
Pro me tuorum, regiâ, quae nunc mea est,
Authoritate nobiles regni mei
Et te, & parentes, & tuos fratres creo,
Totamque gentem; decoris huius nobilis
(1605) Signum sit ensis, lilium duplex, simul
Diadema gladij cuspidem amplectens tui.
Ventura noscant tempora, & colant decus.
Ioan. Animum ad labores addis, hoc tantum decus
Rex promerebor. Fra. Ioa. Nos quoque obsequio decus
(1610) Tantum hoc mereri convenit. Dextram hanc tibi
Rex magne, & ipsam consecro vitam meam.
Testabor ense nobilem hanc nostro manum.
Hoc testor etiam, nulla degenerem dies
Me unquam videbit, nobilem hunc animum & manum
(1615) Tibi serviendo subditi extollent tui.
Omnes Vivat Rex, vivat Rex.
Disceditur cum applausu musico.


[fol. E8r]

CHORUS

Militum Anglorum.

            FRustra fulmineis hactenus ensibus
            Francorum per agros stravimus incolas,
            Frustra tot dubios fecimus impetus,
            (1620) Et fortuna novas auxit adoreas,
            Erexitque caput. Fallere, fallere,
            O quisquis nimium fortis amoribus
            Confidis; vacua est, & sine numine
            Quae fortuna regit blanda favoribus
            (1625) Res & spes hominum; vicimus antea,
            Nunc victi fugimus, tergaque dum premit
            Virgo Francigenis coelitus addita
            Angli diffugiunt robore perdito.
            Sic fortuna suas disposuit vices,
            (1630) Felix nunc favet his, nunc alijs favet
            Non ullis remanet certa coloribus.
            Nuper vix miseris Carolus urbibus
            Certo notus erat, nunc capit inclytus
            Regni sceptra sui, nunc diademata
            (1635) Aurato retinet Francica vertice.
            Sortem requirit Anglus,
            Quae terga vertit Anglo,
            Et vernus ut recedit
            Flos qui placebat ante,
[fol. E8v]
            (1640) Sic nos relinquit illa
            Amplectiturque Francum,
            Et in sinum beati
            Se proripit monarchae.
            Martium quisquis moderatur agmen
            (1645) Et suas bello retinet cohortes
            Fidat haud sorti, dubiusque semper,
            Illa dum ridet, timeat favorem.
            Semper & magni metuant Monarchae,
            Non solet parvis pecudum magistris,
            (1650) Cum suam mutat faciem, minari;
            Parcit haec parvis, minuitque magnos,
            Et suâ semper propriâ dehiscunt
                        Mole superbi.
            Felix qui proprio continet arma solo,
            (1655) Nec quaerit bellis alterius patriam,
            Contentus parvo dicere iura gregi.
            Illum subdita gens adiuvat officijs,
            Et certo dominum semper amore colit,
            Contemnit sortis subdola dona levis,
            (1660) Nec metuit bello ne ruat ipse suo.
            Saepius ingentes prosternunt fulmina pinus,
            Et validam vires exercet fulgur in ulmum
            Ruptâ nube volans; gratissima victima sorti est
            Aurato tumidum iactat quae vertice pectus.
            (1665) Purpurei casu Reges volvuntur in uno,
            Et pictas perdunt dum tranant aëra pennas,
[fol. F1r]
            Navita fluctivomum dum carbasa solvit in aequor,
            Si teneat littus, montes contemnit aquarum,
            Si fugiat littus, subitis involvitur undis,
            (1670) In vasto pax nulla mari est, pacem mare nescit,
            Ludit at in fluvijs*securus navita parvis.
            Tranquillitatis in domo
            Securus habitat, qui sua
            Mediocritate dives est.
            (1675) Qui porrigit fines sui
            Per arma regni, saepius.
            Amittit ipse quod tenet
            Aliena quaerens, aut gravi
            Pressus ruina vix redit.
            (1680) Sors nostra documento est satis,
            Amittimus quod coepimus.

FINIS ACTUS
QUARTI.
Continue
[fol. F1v]===

ACTUS QUINTUS

SCENA I.

Carolus, Borbonius, Culsantus, Rayus,
Ioanna, Nuntius, Senex.

Carolus.
CEu cum renascens Phoebus Eoo caput
ab amne tollit, corporum magna undique
Porrigitur umbra, at culmen orbis cùm tenet,
(1685) Medioque fertur liberis frenis polo,
Decrescit umbra, & luminis splendet iubar;
Insolita sic cum nascitur felicitas,
Virtusque laeto clara successu micat,
Invidia surgit, undique exerto fremit
(1690) Ringitque dente livor, & radios pati
Nequit micantes. Testis est Anglus novo
Turbatus aestu, dum meo affulget salus
Honorque regno; frendet, insanit, furit,
Odioque fortem damnat impatiens suam,
(1695) Dum nostra virtus emicat, dum nos Tonans
Victoriarum iustus accessu beat,
Urbesque redeunt, & mihi iurant fidem;
In arma iam me provocant, pugnam volunt,
Ultroque primus Ductor Anglorum suas
(1700) Consignat ad me litteras Bethfortius.
Misereor, inquit, Franciae, longo gemit
Vastata bello, populus exhaustus iacet,
[p. 360]
Moriensque vivit; ergo quâ tandem licet
Iam liberetur, pace vel bello potest.
(1705) Pugna una Regem Franciae afflictae dabit,
Hostem repellet; veniat, & mecum manu
Armisque certet Carolus, dicat diem
Locumque pugnae, ius suum, si quid potest,
Tueatur ense: si timet belli aleam,
aleam er staat: alcam
(1710) Pacem precetur, Franciae pacem dabo.
Sic ille fasta fertur insano impotens
Suumque regnum credit, & tantum preces,
Mihi relinquit, Rebus his, namque est opus
Consulite Proceres. Ber. Ista vel timidi viri,
(1715) Vel sunt superbi verba, diffidit sibi
Qui spem supremâ ponit in pugnâ suam.
Pugnavit Anglus saepe, sed victus fuit,
Aut caesus. Veniat, & rursus sua
Opponat armis arma, non armis fugam.
Cul. (1720) Miseretur, inquit, Franciae, affectu potens
Hic peccat hostis; exeat, regno suas
Educat acies, Franciae est salus gravis,
Qui invasit Anglus, liberet regnum metu
Simul & ruinâ; non opus pugnâ est tibi,
(1725) Si cedat Anglus Franciae pacem dabit.
Ray. Imò ipse pacem poscat, in nostrâ est manu;
Nam petere ab hoste victor haud pacem solet,
Haec cura victi est. An diem pugnae petit?
Quin potius ipse cogit, & pugnam occupat.
(1730) Locumne pugnae? Franciae regnum patet,
Opponat arma, sistat imbellem fugam.
Audax resistat. Sen. Semper audaci est locus
Tempusque pugnae, vi locum facit & diem
[p. 361]
Car. Quid tu, Puella? Ioan. Magna consilio regi
(1735) Fortuna debet, labitur praeceps cito,
Periclitari saepe qui sortem solet.
Principia versae laeta fortune vides
Et insolescit Anglus, & trepidat simul,
Dum cernit istas agminis clades sui
(1740) Et perdit urbes. Non levem damna haec ferunt
Anglo dolorem, turgidos sed hic dolor
Irritat animos, cladis & quando pudet,
Verbis pudorem occultat & fastu simul.
Ostende ferrum, territa, cinge hos, preme hos,
(1745) Invade & urbes, deteres sensim tui
Sic robur hostis. Praelio haud uno est opus
Tentare sortem; perdit haud quicquam, licet
Vincatur Anglus, praelij pretium est tuum
Hoc nempe regnum: at interim belli alea est
(1750) Incerta semper; multa paulatim facit
Qui semper aliquid efficit. Bor. Placet hoc quoque
Ne perdat una, quod dare haud potest, dies.
Cul. Ita est, Puella, saepe momento omnia
Perduntur uno; terere qui fortem potest
(1755) Hostem sub armis, vincit, & sensim suis
Aliquid triumphis adjicit. Ray. Tantum furit,
Tantum superbit Anglus, & pacem offerens
Pugnamque fallit; sequere Rex quod est Duci
Visum puellae. Sed quis huc celeres movet
(1760) Gressus anhelans? Siste, quò tendis? quid est?
Nun. Regi loquendum est. Ray. Perge age en Regem vides.
Nun. Tibi fidelis urbs opem poscit tuam
Compendium, vi clauditur magnâ undique.
Hinc valla surgunt, turrium hinc moles premunt,
[p. 362]
(1765) Vastaeque sonitu machinae ingenti vomunt
Globos & ignes, scandit in nostros cohors
Armata muros saepiùs. Cuncti tamen
Generosa cives pectora opponunt neci,
Fidemque servant: interim ne vi cadant
(1770) Periculoque fortè succumbant gravi;
Fer opem Monarcha, defere haud cives tuos.
Pauci resistunt, murus imbellis tegit.
Annona modica est, & potens hostis premit;
Ignes minatur & necem. Car. Satis est, opem
(1775) Nostris feremus civibus, tu mox abi
Urbemque repete, civium constans vigor
Repellat hostem; cuncta curabo ocyus.
Agedum, Puella, rursus haec poscit tuam
Urbs clausa dextram, nec pati moram potest.
Ioan. (1780) Ibo ergò, rursùs copias iungam tuas,
Mora saepè magnum parva discimen parit.
Nihil morabor. Car. Interim curam tui
Sollicita semper, varia nam sors est, gere,
Ne te per hostes impetus forsan nimis
(1785) Abripiat*audax; temerè qui certat, cadit.
Sen. Audere prudens non solet cùm non potest.
Ioan. Generosus ardor, forsan oblitus fui,
Quandoque peccat; si cadam, pro te cadam.
Decreta mors est, Anglus hanc vitam hauriet,
(1790) Suosque nostro sanguine extinguet rogos,
Cùm fata quondam sancient. Tu Rex meos,
Si quid merentur, aestima, & gratos habe
Pro te labores. Car. Aestimo, sceptrum hoc meum
Per te recepi, Franciae nostrae es salus.
(1795) At omen istud tolle. Ioan. Quod coelo est ratum,
[p. 363]
Nihil recuso: Si meo regnum tibi
Cruore dandum est, dabitur hic pro te cruor.
Sed nunc eundum est. Car. Perge, te servet Tonans,
Urbemque per te. Borb. Gloriae cumulus tuae
(1800) Accedet iste. Ioan. Sit Dei, & Regis decus,
Valete Proceres; sequere tu miles Ducem.
Sen. Iste ominosus omnium est vultus Ducum.


SCENA II.

Suffortius, Talbotus, Milites Angli, Senex.

SUFFORTIUS.
FOrtuna, verum est, semper audaces iuvat.
Timidos repellit; qui timet vinci potest,
(1805) At cogit ipsam non timens fortem manus.
Sublimis ardor, pectus intrepidum, manus
Audax, triumphant: emicat virtus potens,
Seseque tollens impetu emergit suo
Adversa cum sors saevit. Hic sortem sibi
(1810) Dat quisque fortis optimam, ignavus malam.
Quid ergò? Francis Anglus ut semper fugax
Ubique cedat? redijt in pectus vigor,
Lacessit ipsam iam sibi fidens manus
Adarma fortem. Dexteram hanc ista effera
(1815) Noscet Puella, premere quae Heroas solet,
Fortuna noscet. Anglus hîc statuet suae
Laudis trophaeum. Tal. Iam tuum pectus placer,
Et ista mentis alta vis; praeludium
Felicitatis est vigor, cùm se suo
[p. 364]
(1820) Attollit ausu. Sunt suae sorti vices;
Prosternit, cademque erigit. Fateor libens,
Puella nuper inter armorum globos
Me cepit audax, Carolo stitit suo,
Vis ista fortunae fuit, sortem hanc tuli;
(1825) Nunc liber iterùm vindicem ostendam manum.
Adjecit animum carcer, & casu novus
Vigor est ab isto, qui fuit captus semel,
Ubique promptus ense vindictam petit.
Suf. Habes quod optas, claudimus Compendium,
(1830) Valloque cinctum iam gemit. Si quid potes,
Scintilla si quae pectus in laudes rapit,
Foecunda rerum hic messis est, miles tuos
Sequatur ausus, involet, muros premat
Invadat urbem. Tal. Miles hîc crescit tibi
(1835) Seges laboris, demetes laudis decus.
Contemnit Anglum Francus, hanc urbem cape,
Timebit Anglum. Sorte si versâ tumet,
Inverte sortem rursùs, & dextrâ occupa
Pretium laboris. Moenia haec torvus vide,
(1840) Oculisque mensus scande, fac ferro viam.
Quicunque clausus latitat, & murum objicit,
Inter timores vivit, & tantùm moras
Moriendo quaerit, Ferre suppetias potest
Huic nullus urbi; per meum, vel si potest,
(1845) Ibit cadaver. Ultio in nostrâ est manu,
Si robur adsit. Mil. Robur & virtus adest,
Duc nos, sequemur, scandere in muros licet,
Et petere iugulum civium ferrum cupit.
Mors nulla terret, ignium vel vi, viam
(1850) Vel ense dabimus. Non dabit murus moras;
[p. 365]
Gradus est per alta moenia, & scala est sibi
Iratus ardor impetu surgens suo.
Quis iste strepitus? Suff. Miles ah, miles, quid est?
Mil. Totâ urbe resonant machinae, glandes volant.
(1855) Novus intùs ardor civium est, iam iam irruent,
Puella adest, Puella adest. Suff. Serva ordines,
Et valla miles, incubet portis cohors,
Nemo recedat, ordines nemo explicet,
Tal. Sic state, sic pugnate, sic nulli via
(1860) Per castra pateat. Sen. Una tot virgo facit
Anglis labores, omnium solo manus
Rumore terret. Nomen & vultum timent
Angli Puellae, nec satis constat sibi
Inter timores animus, & robur labat.


SCENA III.

Ioanna, I. Aurelius, Milites Franci, Suffortis
Talbotus, Milites Angli, Senex.

IOANNA.
(1865) HAc sequere miles, Anglus hinc ferro procul
Pellendus hostis. Suff. State, densate ordines,
Retinete valla, Io. Au. miles, hos ferro obrue,
Pelle has phalanges, occupa vallum citò.
Mil. Fran. Angle, Angle cede, cede, vallum desere,
Tal. (1870) Resiste miles, siste, ne cedas loco.
En hic Puella, miles hanc, miles cape.
Mil. Ang. Hîc est, Puella siste, iam nostro via
Tibi clausa ferro est. Ioan. Miles, ah, quò nunc abis?
[p. 366]
Tal. Satis est tenetur, arma deponat sua.
Mil. Ang. (1875) Capta est Puella, vicimus, iam vicimus,
Capta est Puella, Francus arripuit fugam.
Suff. O laeta fors! O miles, hic, hic est dies
Primus triumphi, tota iam cedet tuo
Devica ferro Francia. O laetum diem!
(1880) Spes tota Francis perijt, & perijt salus.
Haec una nostris attulit rebus moram.
Abite, laetum nuntium Bethfortio
Deferte celeres. Mi. Ang. Ibo, tam laetum feram,
Laeti triumphi nuntium. Tal. Veniat citò,
(1885) Captam Puellam cernat, & sortem suis
Redijsse castris. Suff. Miles hanc captam tene,
Claudatur arcto carcere, & custos frequens
Circumdet armis carceris clausi fores.
Pretium Puella haec unicum est victoriae.
(1890) Quod restat, agedùm miles, hic genio vaca,
Dies triumphi est, orta laetitiae dies.
Gaudete cuncti, gaudium cantu excitent
Litui sonoro, festus est Anglis dies.
Sen. En una quantam virgo laetitiam facit.
(1895) De unâ triumphant feminâ, hoc Anglo est satis.
Mil. Ang. Io Puellam vicimus,
Spes vestra Franci concidit,
Et Caroli potentia
Ruina facta est Caroli.
(1900) Io Puellam vicimus
Quae sola Francorum manus,
Quae sola Francorum salus,
Quae sola Francorum decus.
Io Puellam vicimus,
[p. 367]
(1905) Angli triumphent, vicimus;
Fortuna redijt pristina,
Anglis favet victoribus.
Io Puellam vicimus
Laetemur Angli, vicimus.
(1910) Nostras timebit iam manus,
Spe destitutus Carolus.
Io Puellam vicimus,
Laeti coronemus scyphos,
Curare genium iam iuvet,
(1915) Quando Puellam vicimus.
Io puellam vicimus.
Tal. Assurge miles, Dux adest Bethfortius,
Applaude. Mil. Vivat inclytus Betfortius.


SCENA IV.

Bethfortius, Suffortius, Talbotus, Senex.

BETHFORTIUS.
BEnè est, triumphat Anglus, & belli mora
(1920) Sublata bello est. Phoebe, seu pexo diem
Rursùm auspiceris crine, seu mensus polum
Ibera repetas debili curru vada,
Trophaea cernes nostra; iam nemo parem
Opponet Anglis dexteram, nemo hiscere
(1925) Audebit ultrà; Carolus captâ minas
Ponet Puellâ, sola namque ejus fuit
Spes haec salusque. Francia omnis iam suum
Dominum subacta me colet, nunquam aut suum
[p. 368]
Hostem lacesset. Omne iam partum est decus,
(1930) Victa est Puella. Carolus paucas sibi
Adsciscat urbes, hoc decus rursùm mihi
Reducet urbes: regna victoris sequi
Solent triumphos, invidendus iam mihi est
Partus triumphus. Feminae auxilio hactenus
(1935) Bellabat audax Francus; O nimiùm levis,
Cum pugnat Anglus, feminae unius manus!
Iam destinatum Franciae est regnum meo
Rexque ipse Regi. Visa non Anglis suis
Favere sors est; scilicet vultum abstulit,
(1940) Ut nunc micaret pulchrior, cladem addidit,
Ut maior indè surgeret nostris vigor.
Surrexit, & iam vicimus, gemit in specu
Puella nigro, & sexui vellet suo
Servisse semper. Liquit ô vecors suum,
(1945) Scelerata sexum liquit, & regnum in viros
Speravit audax. Non licet, dextras colo
Aptavit Aether feminis, non praelio.
Sedeant inertes, & domi lanas parent.
Amandus iste est sexus, at nunquam viris
(1950) Timendus esse debet; imbellis manos,
Tumidumque pectus ubere, & mollis coma
Non apta bello est. Vestra laus magna est, Duces,
Vicistis istud Francici fulmen poli,
Viciltis Hydram; quid loquor? Furiam stygis
(1955) Missam è profundo, cuius armabat furor
Animum manumque, quaeque subsidio sibi
Cunctos sepulti traxerat mundi Deos,
Vicistis; istam posteri laudem dabunt,
Ventura fastis inferetque aetas suis.
[p. 369]
(1960) Benè est, abundè est, restat ut ferrum suo
Cruore tingat, Anglicus cuius manu
Undavit olim Francicis campis cruor.
Suff. Mors una & atrox feminae tali parum est,
Pereat nec esse est millies; quae tot neces
(1965) In nos refudit, mille patiatur neces.
Viva inter ignes ardeat, viva occidat.
Occisa vivat; vivere & semper mori,
Inter dolores possit. Tal. Hoc leges vetant;
Optare fas est, facere leges non sinunt.
Beth. (1970) Quaenam ergo leges? Ta. bella quas certas habent:
Beth. Lex una belli est hostibus mortem dare.
Tal. Sed inter arma. Beth. semper. Tal. Haud ferro licet
Perimere captos. Beth. ardeat. Tal. nec hoc licet.
Beth. Laceretur. Tal. Istud est nefas. Bet. laqueus gulam
(1975) Constringat illi. Tal. Iura prohibent hoc quoque
Captiva cum se dedidit, mori nequit.
Beth. Quod ergò ius victoris est? Tal. quamdiu manus
Miscentur armis; sternere, at cum se & sua
Submittit hostis, parcere. Beth. ut parcam cupis
(1980) Isti Puellae? Tal. Iura sic belli volunt;
Redimatur auro, statue quod pretium voles;
Redimere vitam si nequit, vitâ excidat,
Aut sempiterni carceris poenam luat.
Beth. Non, non, perire debet, & centum neces
(1985) Uno subire funere. Tal. Hoc Princeps modo
Male forsan Anglis consules. Bet. Quando haec perit?
Tal. Si capta pereat, Francus in nostros quoque
Et iure, captos saeviet. Lex gentium est,
Ne tolle legem. Beth. Sed tamen debet mori.
Tal. (1990) Si culpa non est alia, non debet mori.
[p. 370]
Sen. Ut pereat insons, deesse culpa non solet;
Beth. Talbote sacros convoca huc Patres simul:
Adeste Proceres, ipsa sistatur quoque
Captiva nobis, iura quod statuunt, sequar,
Sen. (1995) Imò sequeris quod tuus statuet furor.


SCENA V.

Bethfortius, Senex.

BETHFORTIUS.
UT ista nostras femina evadat manus?
Redimatur? iterùm copias iungat suas?
Et sternat Anglos? dimicet? nostras mihi
Eripiat urbes? Franciae reddat suae
(2000) Statuatque Regem Carolum? Nunquam. bene est,
Mea praeda facta est, hostibus nemo solet
Quam cepit armis dimicans predam dare.
Iura ista belli nil moror, Sen. Qui iustus est
Servare semper iura quod statuunt cupit.
Beth. (2005) Deesse culpa non potest: si lex iubet
Servare captam, culpa condemnat ream.
Urgenda culpa est. Sen. Facilè confingi potest,
In innocentem culpa, cum suadet furor.
Quem nos peremptum volumus, is facile est nocens.
(2010) Ut torquet ipse se impotens? Beth. Anime excute
Cordis recessus, sit rea, aut fiat rea.
Virilis ista vestis infandum est scelus,
Hâc veste sexum polluit, sese virum
Mentita veste est: ergò sit primum hoc scelus.
Sen. (2015) Speciosa culpa est, arguit vestis ream,
[p. 371]
Beth. Res una tantas femina ut bello gerat?
Venefica est; ergò alterum sit hoc scelus.
Sen. Quia vicit Anglos scilicet venefica est.
Beth. Sentire rectè de Deo nunquam potest,
(2020) Quae iuncta stygio est Daemoni; haeresis est rea,
Scelus istud ergò tertium est. Sen. Nempè hoc probat
Et fingit idem; iussa quae sequitur Dei
Deo est rebellis? Beth. Illa quae sese virum
Mentita fingit, esse virgo non potest.
(2025) Quarta ista culpa est. Sen. Virginem nullam facit
Feminea vestis, castitas mentem arguit
Non inquinatam, corpus intactum notat.
Beth. Satis est, tenemus iam ream, mors est rata,
Adsunt vocati iudices, ibo & simul
(2030) Regam tribunal, ipse damnabo ream.
Sen. Accusat idem, & esse vult iudex simul.
Tribunal istud aequitas nunquam reget.


SCENA VI.

Bethfortius, Suffortius, Talbotus, Ioanna, Iudices, Senex.

BETHFORTIUS.
AGedum, Puella, iudices aequos pati
Iam disce capta. Non tuum hîc agmen vides,
(2035) Vides tribunal, aequitas Solium hoc tenet,
Quae ficta removet verba, virtutem aut scelus
Tantùm intuetur; causa dicenda est tibi.
Fortuna captam te facit; non arguo
Quod sorte factum est, vita pro litro dari
[p. 372]
(2040) Debet, potestque; iura sic belli volunt.
At istud in te multiplex vitae scelus
Accusat orbis, ferre iudex non potest,
Irata coeli fata vindictam petunt.
Nostrum est tueri semper insontes reos,
(2045) Punire sontes, sic iubet magnus Poli
Terraeque Rector, generis humani Arbiter
Regumque Iudex. Ergò dum legum immemor
Iurisque vivis, prostituto dum tuum
Pudore sexum polluis, nec te timor
(2050) Movet Tonantis, patere quos cernis tuos
Vitae nocentis Iudices; causa est tibi
Dicenda vitae. Ioan. Iudices nunquam pati
Insons recusat, argui quanquam potest.
Vis ista mentis integrae est. Vixi probè
(2055) Vivendo patriae profui, & Regi meo.
Quod crimen ergò est? argue, & crimen proba.
Beth. Venefica impudica, & haeretica es, neque
Virilis ista feminam vestis decet.
Haec crimina audis? dilue, & causam foro
(2060) Dic audiente, iudices adsunt tui.
Iu. 1. Agedum Puella, fingere hîc nefas tibi est.
Mentita sexum es, arguit vestis ream.
Ioan. Virilis ista vestis est, fateor; meum
Mentita sexum feminae nunquam fui.
(2065) Puella sum, sic me vocant, sic me sciunt
Quicunque norunt. Iu. 1. Ista te sed non decet
Vestis Puellam. Ioan. Non meum sexum decet,
At inter arma decuit, & dum fas fuit,
Fuit apta bello. Iu. 1. Paginae hanc sacrae vetant.
Ioan. (2070) Cum nempè fraus est, veste cum tegitur dolus.
[p. 373]
Me nemo fraudis arguet, vestem indui
Cùm fortè nostras bella poscebant manus,
Posui reversa. Iu. 1. Cur tuas bello manus
Puella misces? dedecet. Ioan. Iussit Tonans.
(2075) Qui me vocavit, obsecuta sum Deo.
Bellum imperavit, & simul vestem Tonans.
Iu. 2. At prostitutus non satis cautè pudor
Est grande crimen. Ioan. arguis quod non probas;
Quae castitatem parva iuravi Deo,
(2080) Violare mens nunquam fuit: vixi hactenus
Moriarque virgo, nulla pollutam asseret
Me mulier unquam. Iu. 2. Quae potest bellum sequi
Rarò est pudica, martis est comes Venus.
Ioan. Semper pudica est, quae sui voti memor
(2085) Memorque laudis vivit. Iu. 3. At veneficam
Te fama dicit, & tuum stygij arguunt
Manes laborem. Ioan. Fingit hoc livor scelus.
Non fama vulgi. Iu. 3. Gerere res tantas nequit
Humana virtus, stygia te iuvit cohors,
(2090) Consilia rexit, dexterae robur dedit.
Ioan. Qui me vocavit, addidit robur Tonans,
Non stygia vis est. Dexteram imbellem potest
Armare coelum, fecit alijs & mihi.
Pugnando vici, non dolo, non vi stygis,
(2095) Et capta in armis, dum Tonans voluit, fui.
Iu. 4. At majus aliud crimen est, non tu Deum,
Non sacra curas. Ioan. Scilicet quando Deo
Nuper vocata parui, cuius manu
Bella ista gessi. Iu. 4. Nunquid & divos colis?
Ioan. (2100) Veneror, coloque, nam mihi Diva adfuit
Iuvitque virtus. Iu. 4.Num potest? Ioan. Sane potest.
[p. 374]
Vim magnus istam dat suis divis Tonans.
Iu. 4. Ecclesiae ius omne contemnis tamen.
Ioan. Quae iura sanxit, servo; quae mundi caput
(2105) Romanus ille Praesul edicit, colo.
Vices Tonantis omnium Rector gerit.
Sum Christiana, si quod est vitae scelus,
Expone, de me fama mentiri nequit.
Invidia fecit, non scelus vitae ream.
(2110) Illam mereri nostra si virtus potest,
Satis innocenti est. Iudica quisquis voles,
Damnare livor me potest, sed non scelus.
Bet. Satis est, in istas abeat haud laudes decet.
Vos iudicate; retrahe iam miles ream.
Iu. 1. (2115) Iam dicta causa est, diluit virgo scelus,
Absolve Princeps. Iu. 2. Quicquid est, nondùm liquet,
Carcer Puellam servet occlusus ream.
Iu. 3. Tu iudicabis, ipse iam Princeps tuum
Linquo tribunal, Iu. 4. Servet hanc carcer ream,
(2120) Iudicia forsan postmodùm plura audies,
Supplicia nondùm. Bet. Plurium iam vox ream
Damnavit istam. Suff. Iudica, nosti ream,
Sese tueri non potest, tantùm negat.
Sen. Bene se tuetur iure, qui crimen negat.
Tal. (2125) Princeps Puellam carceri addicas tuo,
Tandem patebit veritas. Bet. Iam iam patet,
Cremanda flammis est rea, I lictor crema.
Regis Deique laesa maiestas petit
Crimenque vitae multiplex; damno ream,
(2130) Igne expiandum est quodquod admisit nefas.
Sen. Sic iudicare qui invidet, iudex potest,


[p. 375]

SCENA VII.

Ioanna, Senex, Chorus Virginum Franciae,
Lucidas Anglus.

IOANNA.
DEcreta mors est ergò, iudex sic iubet.
Succumbe virtus, nil moror, vitam abdico,
Post liberatam Franciam, post redditam
(2135) Regi coronam. Gloria partum est satis.
Si vici in armis, & necem fortis feram.
Vita innocentem fecit, invidia opprimit.
Anglus trophaea dum pati nequit mea,
Addicit igni; me ream livor premit
(2140) Non culpa vitae. Non tamen, non non tamen
Superabis Angle. Franciae regno excides,
Morientis istud sit tibi fatum reae.
O sors! ut insons igne comburar truci?
Laus est, nocentem non mori. Sen. Non es nocens,
(2145) Accendet iste gloriam rogus tuam,
Et orbe toto lumen effundet suum.
Ioan. Anime ergò caelos concipe, huc iam te vocat
Qui te evocavit hactenus; forsan tuus
Debetur etiam Franciae afflictae cruor.
(2150) Pluat inter ignes, effluat totus, mihi
Pars nulla vitae, cum vocat coelum, placet.
Sen. Mens ista magna est, quae pati mortem potest,
Cum vita grata est. Ioan. Christe Rex Regum, potens
Dominator orbis, & tuo haud impar Patri,
(2155) Si ritè iussis parui virgo tuis,
Recipe innocentem; quicquid est actum, tibi
[p. 376]
Adscribat Orbis, vis tua hanc dextram impulit,
Nihil ipsa potui; praemium sed iam tuae
Reddas Puellae, te Deum, coelum tuum.
(2160) Etiam hoc benignus ultimis votis iube
Ratum esse nostris, Franciam Francus suam
Recipiat omnem: si quod est Angli scelus,
Moriens remitto, & laeta succumbo neci.
Tu quisquis hîc es, perge, & adduc quò voles.
Luci. (2165) Tibi paratus ignis est; sortem pati
Severiorem disce, dum iudex iubet.
loan. Tu perage Iudex quicquid edixit tuus.
Vale ergò iam Rex Carole; & vos Principes
Meique nuper milites, Tellus vale.


CHORUS.

            (2170) O sors, & ô rerum vices!
            Succumbit odijs gloria,
            Et livor insontem premit.
            Miseranda causa mortis est,
            Cùm damnat ille qui arguit,
            (2175) Oditque iudex arbiter.
            Heu quanta nobis occidis?
            Quam flebilis nobis peris?
            Dum nomen aeternum facis,
            Dabimus perennes lachrymas.
            (2180) Nil Angle facis morte Puellam.
            Dum premis atrâ, veniet tali
            Matura rogo gloria fati.
            Dicetque gemens te posteritas
            Violasse ratas belli leges.
[p. 377]
            (2185) Virgo, heu, letho mersa severo,
            Patriae certum columen nostrae,
            Francia tecum tota recumbit,
            Cineresque tuos putat esse suos.
            Meriti non est oblita tui
            (2190) Nostraeque fluunt lachrymae testes,
            Tua prostravit dextra phalanges,
            Regi urbes restituitque suo.
            Tibi terga fugae vertere Angli,
            Nostris tu robur eras Francis,
            (2195) Et fesso praesidium Regi.
            Sustulit si te furiosus Anglus,
            Perfido pectus stimulatus aestu,
            Dum pudet caesas toties cohortes
            Ire retrorsùm, tamen ipse flammis
            (2200) Iam tuis flammam sibi praeparavit,
            Cedet his terris, iterùmque caesus
            Angliam moestus repetet dolentem
            Ultimum hoc Anglo moriens Puella
            Reddidit fatum, neque fallet Anglum.
            (2205) Sed tui dum nunc superest sepulchri
            Cura, nos fulvo cineres in auro
            Inter & gemmas, roseosque flores,
            Lilijs tectos referemus albis.
            Et colet omnis Francia plorans.
            (2210) Si tamen etiam cineres Anglus
            Rapidis furiens sparserit undis
            Nos tibi tumulum florum è cumulo
            Gratâ flentes mente struemus;
            Et depexo crine quotannis,
            (2215) Dabimus moestae tumulo lachrymas.
[p. 378]
            Dabimusque novos tumulo flores.
            Venient celebres undique vates
            Repetentque tuas ordine laudes,
            Acuent cytharas resonante stylo,
            (2220) Et tua toto nomina mundo
            Spargent; Iacet hic Darcia, dicent,
            Anglica victrix quae agmina fregit,
            Et restituit lilia Franco.
            Illam flammis sustulit Anglus,
            (2225) Sed non nomen sustulit Anglus.
            Clarâ vivit laude superstes,
            Totum meritis nota per orbem.
            Cuius probitas castusque pudor
            Et fulmineis robur in armis
            (2230) Supra invidiam crescet in aevum.
            Vive, ô felix Darcia, vivens
            Vicisti Anglos fortibus armis,
            Angli invidiam moriens vincis.


FINIS TRAGOEDIAE.
Continue

APPROBATIO.

IOannam Darciam olim saeculi sui fulmen Coelum concepit, Salus formavit, Solamen afflictae Franciae protulit. Eandem in hac Tragoedia Vigor ingenij concepit, Eruditio formavit, & tuto meritoque Typi in lucem proferent.
7. Aprilis, Lovanij, 1619.
MARTINUS LUNECENIUS
Apostolicus ac Regius Librorum Censor.
Continue

Tekstkritiek:

vs. 126 sequuntur er staat: sequuutur
vs. 140 cruor er staat: cruor.
vs. 140 sanguinem er staat: sangninem.
vs. 565 fortia er staat: sortia
vs. 583 periculum er staat: periclum
vs. 696 mori, er staat: mori.
vóór vs. 809 Suf. er staat: Sul.
vs. 815 tuo er staat: tua
vs. 852 semel in ed.-1656 simul
vs. 861 cruor in ed.-1656 cruor est tuis,
vs. 869 conferet er staat: conseret
vs. 1086 vicimus, als in ed.-1656 — er staat: vicimus
vs. 1137 Hanc sc. urbem in ed.-1656 Haec sc. Puella
vóór vs. 1139 sprekersaanduiding Car. ontbreekt, toegevoegd als in ed.-1656
vs. 1186 occiduos er staat: occiduos.
vs. 1228 tentat in ed.-1656 temnit
vs. 1395 Pleraque er staat: Plaeraque.
vs. 1544 solvunt iin ed.-1656 solent
vs. 1553 En iin ed.-1656 Et
vs. 1671 fluvijs er staat: fluviijs