Nicolaus Vernulaeus: Gorcomienses. Keulen, Bernardus Gualterus, 1610.
Uitgegeven door dr. Nicholas De Sutter, KU Leuven.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton090350 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[fol. A1r]

NICOLAI VERNULAEI

GORCOMIENSES

sive

FIDEI EXILIUM.

TRAGOEDIA.

EXHIBITA LUDIS ENCOE-
nialibus Lovanij Anno M. DC. IX. ab
Alumnis Collegij Por-
censis.

[Vignet: Zandloper, gevleugeld doodshoofd op een hoorn, met opengeslagen boek waarop staat: ‘Dies hominis brevissima’; randschrift: ‘Certa in morte felici vita’]

COLONIAE,
Sumptibus Bernardi Gualteri.
ANNO M. DC. X.
Permissu Superiorum.


[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r, p. 1]

AMPLISSIMO ET
PERQUAM REVERENDO IN
CHRISTO PATRI DOMINO D.

BERNARDO DE
MON GAILLARD.   S. T. L.
SERENISSIMORUM PRINCI-
pum ALBERTI & ISABELLAE Concio-
natori Ordinario, Nobilis ac sacri Mo-
nasterij Aureae vallis Archiman-
dritae &c. Patrono Me-
coenatique suo

NICOLAUS VERNULAEUS D D.

CUM personam illam intueor, VENERABILIS & AMPLISSIME PRAESUL, quam in hoc Belgicae nostrae theatro ad universae spectaculum Europae summâ o- [p. 2] mnium cum admiratione, tuaque laude, praeclarissima geris, totus haereo, & iniectus animo pudor festinantem ad te gressum concitato timore retardat. Ecquis enim otium eius laboriosissimum interrumpat, qui inter Atlantes alios gravissimae Patriae moli supponit humerum, & in sacrâ Principum Magnorum curâ, non secus ac in Iovis triumpho Mercurius, laborat? Sed tamen dum attonitum subit animum humanitas illa, quae caeterorum vincis admirationem, me verò devincis, pudorem superat audacia, & tardantem in via Musam in- [p. 3] crepans, ultro sui Mecoenatis in aulam propellit. Etenim si profitear humanitate tuâ lubenter me victum, cur verear domicilium eius intueri, & eò penetrare, quò me illa trahit, affectus impellit? Paulisper ergo suspende curas, & sub illa tui officij mole respirans, venientem clientis ad te Musam digneris aspectu. Ecce tibi grati animi signum & officij debiti testimonium GORCOMIENSES MARTYRES apporto. Nunquid iam effossum recordatione tristi pectus, & indignantem persentis animum? Sed admitte tamen in hac nube Solem, & [p. 4] quam facit crudelitas inhumana tristitiam, victoriae partae gaudio & Constantiae triumphantis luce depelle. Vidit illos in theatro suo Belgica, cum fatali concussa motu se sibi formaret hostem: sed vidit, quos, & admiraretur tyrannide fortunaque maiores, & innocentes deploraret ademptos. Non eos inviolata terruit fides; non carcer tormentis omnibus debilitavit, non admotae perculerunt pravitatis Haereticae fraudes; non evicit fatigata lacerando crudelitas. Tanta scilicet generosos animos constantia roborabat, ut quos expugnare [p. 5] non posset in Belgio armata Rebellio, Belgium produxisse miraretur; & quos hominibus maiores agnoscerent universi, dubio procul post funera sanguinisque palmam effusi, Divos crederent & venerarentur. Atque utinam dum in cothurnis meis ambulant, & abeuntis vestigia Fidei, Magnae illius Romanae Matris, purpureo cruore signant, Iuventus aspicere, & ventura Posteritas audire vellet. Congratularetur suae patriae contemptores mortis animos laborante fide, & excelsos in eiusdem amorem spiritus ac propugnatio- [p. 6] nem hauriret. Sed eorum sit hoc votum, quibus Immortalitas benevolentiam conciliat Posteritatis, & emeritis annorum laudibus nectit coronam. Multum erit profectò mihi, PRAESUL AMPLISSIME, si vel unam Lucem aspiciat, quod ad tuae virtutis aram Musae nostrae munus appono; ut nec Heroum tantorum applausui videar defuisse, nec humanitati illi tuae, qua me totum tibi vendicas, affectum non retulisse. Quanquam vix contineo vocis erumpentis affectum, & saecula quae sperare non ausim, compellare non reformido; ut si non poste- [p. 7] ri, saltem audiant, qui communem nobiscum solem intuentes, auram & horam eiusdem beneficio respirant. Agedum ergo, Catholice Belga, te nunc enim tuum ad honorem appello, qui & animo semper, & manu robusta, decus aeternitatis, & fidei Coelestis honorem, contra Invidiam ac Aetatem propugnasti. Si gloriosum nuper aestimabas animum Deo, Regi fidem servare; gloriosissimum verò pro utroque, Deo ac Rege, venalem in hac luce Spiritum circumferre: & reperti sunt aliqui quorum in sanguine rubuit Fides, & in Constan- [p. 8] tia Regis amor permansit; cur tacendo horum laudibus invideres, aut timendo decus tuum in eorum honore non probares? Honorarium militi tuo cùm à pulvere sudans abit apportas, & insuper addis laurum; cur non Martyri purpurato decus solum? Crede mihi quod obstupescens conspexeris hac aetate tua, si dissimules, fabulosum; falsum imò Posteritas credet, & in suo vituperabitur Belgium honore. O non ita laudis immemores vivamus! Nec est quod invidiam extimescas; permissum est unicuique laudare suos; Et iam [p. 9] cùm ab hac aetate nostra tot in futurum aevum abeant adulterini foetus Immortalitatis, (sed ab ingenijs fortunatis impulsi) imò nostris in oculis ac theatris propemodum nobis insultent, non invadis sed opponis te tantum, si tuam quoque scenam aperias: ut qui superas dubio procul, neutiquam saltem cedas. Age ergo assurge tibi, & fave mihi. Tu verò REVERENDE PRAESUL, MECOENAS OPTIME, si iure tibi fidem consecro, quam Eloquentia tua Nestorea in Principum silentio doces; si Martyres repraesento, quorum laudes tua voce cres- [p. 10] cunt, & audientium inflammant animos; porrige Clienti tuo manum unam, qua in Lucem educas; & altera retardantem conatus eius Invidiam, repelle. Habes equidem primum veris nostri florem, sed accedet quoque fructus, si evicero per te livorem, quem in Francia meruisti, in Belgio superasti.
Vale & fave. Lovanij
ineunte anno
1610.


[p. 11]

IN LAUDEM AU-
THORIS CANIT THALIA.
Anagramma.
NICOLAUS  VERNULAEUS
LAURUS E CUNULIS NEO.

VIx biberas auram voto stimulante sororum
    Missa fui cunis cura Thalia tuis.
Hinc tibi fida fui nutrix & blanda canendi
    Basia mille dedi, basia mille tuli.
(5) Nocte frequens media nebam, nebantque sorores,
    Collegae Aonij, Laurea serta tibi:
Quae frontem cinxêre tuam; Quae nectare sacro
    Eloquij linguam pertoluêre tuam.
Non igitur te livor edax contemnat, & aetas
    (10) Te vatem dubitet connumerare suum.
Nam creo te vatem, & gnato te gaudet Apollo,
    Te fratre Aonidum gaudet amoena cohors.
Posuit VALENTINUS
ADRIANI.


[p. 12]

IN GORCOMIENSES NICO-
LAI VERNULAEI SUI.

A cane qui morsus perijt, redivivus in auras
    En redit: haec cuius gratia? VERNULEI,
Incipiuntque, novi Sanctis lucescere soles:
    Haec est eiusdem gratia VERNULEI.
(5) Hic est Gorcomios*illo qui lumine donat
    Crux hominum Lumni quod tua chorda tulit.
Felices mentes, queis post sua fata resurgunt
    Saecula, Alexandro qualia grata forent.
VERNULEUM nactae, qui quantum luminis aufert,
    (10) Tantum adfert; vobis author uterque necis;
Luminis illius vitales quae abstulit auras;
    Eius, VERNULEUS quae dedit esse novum.

GEORGIUS RAMUS Sab-
audus Philosophus.


[p. 13]

IN EOSDEM, ET DE AU-
THORE EORUM.

CUi grande carmen istud impatabimus?
    Cui hoc Poëma nobile?
Tibine VERNULEE? tibi certè. Efferam
    Quis ille, LECTOR, ut scias
(5) Rhetoras Athenis Rhetor ille Belgicis,
    Bonos melior hic efficit.
Illi laborant, hic laborat amplius,
    Suaves utrique demetunt
Messes laboris, gloriam ac scientiam,
    (10) Spernunt heri quae funera.
Quod Rhetor inclytus esse vates possiet
    (Latiae negatum quod fuit
Suadae) videbis quisque haec converteris,
    In sanguinem ac succum tuum.

GISBERTUS BERANUS
Batavus.


[p. 14]

IUSTI MULDERI ASCANII
Iambi.
IN TRAGOEDIAM NICOLAI
VERNULAEI.

QUis esse credat Belgicis in finibus
Vatem cothurno qui supinus ambulet,
Sacrumque syrma qui potens sit ducere?
Non credituros arbitrarer exteros
(5) Ni personasset scena vocibus tuis;
Nisi cothurnos quisque spectasset tuos,
Dum Martyres producis in scenam sacros,
Quorum Batava Terra fluxit sanguine
(Sed in Batavos an scelus tantum cadit?)
(10) Et hancce tradis posteris tragoediam.
O non inanes murmuris grati vices!
O cymbalum tragoedia non infimum
Suum quod esse non negaret Aeschylus?*
Insiste Vernulaee, quodque iam potes
(15) Agas, & olim poenitebit neutiquam.
Sic namque nomen, amplius vel si quid est,
Tibi parabis, hac tua est certissima.
Paucis cothurnis plendor ingens attulit
Cum laude famam: rarus est laurum labor
(20) Qui vincat invadens nepotum saecula.
[p. 17]
Sed hisce te socium tamen iungas viris,
Et maior aut par esse cùm possis, velis.


NICOLAO VERNULAEO
Honoris & amoris ergô
FREDERICUS A MARSSELAER
Antverp. S.

VERNULAEE cui caeli de divite rivo
    Et decus & probitas & bona fama fluunt.
Qui Suadam Eloquia, Sophia qui vincis Athenas,
    Laurigerum Phoebum carmine, amore Charim,
(5) Felix qui potuit iuvenantes lubrica veris
    Tempora inoffenso transilijsse pede.
Nam, veluti ventus viridanti flore, Iuventus
    Fallit furtivis tempora saepè iocis.
Fallit equis streperique astu lusuque fritelli
    (10) Dum facit ancipites alea iacta vices.
Nil tibi cùm talis, tessellis, à quibus & sors
    Et mors; hinc à spe pendet, & inde metu.
Nam velut exiguus primum sine nomine rivus
    Per viridem tenui murmure serpit humum.
(15) Mox magis atque magis labendo viribus auctus
[p. 18]
    Communes populis suggerit uber aquas:
Sic artes crevêre tua, prudentia, virtus;
    Adiecitque aliquid proxima quaeque dies.
Unde tibi liquidae parta est facundia linguae,
    (20) Qualis Nestorei gratia mellis erat.
Quid plura enarro? sua coniecisse videtur
    Larga tibi Sortis munera cuncta manus.
Tu Fidei exilium Batavae (res ardua) genti
    Et scelera, & scelerum conscia corda notas.
(25) Ut quam turbavit veteri Mars è lare, per te
    Vera iterum redeat, quae fuit ante, Fides.


[p. 19]

NICOLAUS VER-
NULAEUS LECTORI SUO.

NON ad lucem, Amice LECTOR, sed ad theatrum scripseram, quod è theatro nunc ad lucem quorundam consilium traxit. Meruit verò Mecoenas meus. Ita Iuventutem nostram studio vocis & actionis formare, non famam imprudenter lacessere aut periclitari volebam: & cum oculis servire, ac spectaculo temporario statuissem, foetum penè informem nullam in spem perpetuae lucis eduxi, quem labor antea noster vix quindecim dierum intervallo succisivis horis conceperat. Unde tuum erit, Amice LECTOR, non in hoc foetu nostro desiderare, quod tribuere non potuit illi tempus; sed excusare quod abesse potest, cum non invidiam mereri quae magnorum gloriam ingeniorum sequi comes importuna solet, sed tuum velim favorem. Fateor tragicam Maiestatem in hac par- [p. 20] vitate non sum assecutus, historiae forsan & veritatis observantior, quam artis; & hinc quae referri plurima potuissent, peraguntur; quae omitti, dicuntur; ut quod oculis datum fuit, non sit auribus denegatum. Non sine exemplo fecimus tamen, & autoritate, quicquid est tuemur. Miraberis fortassis, & serio me loqui dices. Ita quidem se res habet, sed argumentum postulabat, cui tametsi Poeticam vestem induerem, nihilominus ne Poeticè quidem licuit mentiri. Quis ferat in re sacra lusum, aut mendacium admittat? Volui laudare Martyres facto suo, non meo; & hinc urgeo veritatem: placere tamen, non laedere contendens, quod aperta tibi mens nostra declarat. In scenam Lumnium & Gorcomienses Martyres produco, qui in arena crudelitatis quidem, sed constantiae simul decertarunt. Lumnium dico, neque enim alteri hoc supplicium attribuo, quem nec movere principis Auriaci mandatum, nec flectere Gorcomiensium & Batavorum aliorum preces potuerunt. Habes historiam, Amice LECTOR, apud Estium sty- [p. 21] lo*fideli conscriptam, quam nec Michael ab Isselt, nec Surius diligentes huius aevi scriptores praeterierunt. Plures quidem apud illos in arena Martyres, quam in hac Scena nostra, sed loquentium*numerus legitimum modum excessisset. Tacuimus ergo illos, non eiecimus. Tu LECTOR admitte laborem meum, & certa mecum favore tuo, vincar à te nunquam; aut certè victus, iterum te brevi ex arena nostra Oratoria, quam paro, provocabo. Vale.


IN MARTYRES GORCOMI-
ENSES NICOLAI VERNULAEI

MAXIMILIANI VIGNACURTII
IURISCONSULTI ODE.

HUmanitate praeditum quem non quatit
Acerbus horror, dum relatu percipit
Heu quo furore perciti sceleri scelus
Iunxere primi signa qui rebellia
(5) In principem extulere Batavis in plagis
Dum lucida pietate, vitae moribus,
Duris laboribusque bene meritos fidem
[p. 22]
Ius, fasque praeter, contumelijs, feris
Cruciatibusque malè habitos, fractâ gula
(10) Neci dedere. O saeviora Tygride,
Hydroque calcato, lupoque pectora!
Quis non flagrantioribus desideret
Decreta sensibus tueri, Ecclesia
Quae tradit, inque his immorari, & immori
(15) Quacunque morte proferatur transitus.
Dum voluit animo Martyrum novemdecim
Tristibus in oris Bataviae patientiam?
Qui corde nobili minas, tormentaque,
Trucemque rabiem pertulêre fervidi
(20) Mundi caduca posthabentes commoda?
Vitamque vitae sempiternae, Numini
Fide colendo vivida, vultum nihil
Perterriti, dedere sub pedibus necem.
Qui nunc beatis coniungantur coetibus.
(25) Hoc Martyrum certamen inclytum, stylo
Panxit diserto Vernulaeus, suscitans
Immersa mundo corda, Lector, in tuum
Converte fructum, spectate hunc Vates bonus.

[p. 685: Het argumentum is ontleend aan de herdruk van 1656]
ARGUMENTUM.
OCcupato à Batavis Gorcomio anno 1572. Viri quidam Ecclesiastici partim Ordinis Divi Francisci, partim saeculares in hostium potestatem venerunt, & in carcerem coniecti contrà datam fidem varijs cruciatibus primò sunt affecti; indè Brielam deportati post indigna ludibria; quibus Catholicam Religionem impij haeretici subsannabant, carceri denuò sunt mancipati. In eo nihil crudelitatis omissum, sed invicta mansit pijssimorum captivorum constantia. Tandem extrà portas educti in horreo quodam Coenobij Regularium non ita pridem exusti, ordine suspensi sunt, & laqueo vitam finientes gloriosum Martyrium pro Christo & Ecclesiae Romanae fide subierunt. Referunt Estius, Michael ab Isselt. & alij.

[p. 23]

PERSONAE TRAGOEDIAE.

Fides Catholica.
Inquisitio Haeretica.
Haereses{
{		Calviniana.
Lutherana.
Memnonistica.
Lumnius Comes à Marca.
I. Duvenvordius Brilensis Praetor.
Brederodius.
Cornelius
Andreas		}Ministri Haeretici.
N. Picus Minoritarum Gardianus.
Hier. Werdanus Vicarius.
N. Poppelius Pastor Gorcomiensis.
Nicasius Hezius Minorita.
Leon. Vecchelius pastor Gorcomiensis.		}
}
}		Captivi.
Omalius Praefectus criminalis.
Nuncius.
Senex Gorcomianus.
Fratres duo Nicolai Pici.
Chori Batavorum, Catholicorum, Haeresum,
          Militum Gorcomianorum.
Continue
[p. 24]

NICOLAI VERNULAEI

GORCOMIENSES.

ACTUS I.   SCENA I.

Fides Catholica.

AETERNA Caelorum quies, Mundi Parens
Motorque Ponti, fraena qui Boreae regens
Et fulgurantis temperans flammas poli
Telluris impresso plagas Nutu reples:
(5) Qui Noctis umbras roscidae extincto die,
Aurasque lucis sole flammato refers
Gravidosque nimbos imbre dissolvens novo
Imples opimos matris omniparae sinus
Foecundus author. O Parens, hominum Parens!
(10) Quousque lenta torpet in sinu manus
Sumptasque in aëre perdit undanti faces
(Immane fulmen) horrido strepitu secans
Nuper rotatos nubis abruptae globos?
Quousque coelos Ditis ignipotens cohors
[p. 25]
(15) Ructans Avernam dente flammivomo Stygem
Tentabit, & vacuos suo lapsu polos
Virtutis invidebit imperium viris?
Librata medio Terra vix steterat polo
Informe distinguens Chaos; vixdum face
(20) Radiare multâ coeperat Divûm domus
Terram serenans, cum superbo Rex dolo
Orbis sepulti fictiles suadens Deos
Invasit orbem. Quantus error hinc fuit!
Stabat per aras Numen aurum, nec nisi
(25) Acerba saxo fumigabat odoribus.
Ac insolens dum coecitas semper novo
Errore crescit, omnis in Stygem ruit
Damnata Tellus: perditis Umbris via
Fervet, & Averni Nauta lassatur Charon.
(30) Tandem sed aethere fulsit emissum iubar,
Et duplicatâ qui trabe pependit Deus,
Fractâ triumphans Morte reclusit polos,
Simulque laxatâ sepultorum domo
Vicit tyrannos. Tunc ego magni Fides
(35) Propago Coeli Pneumatis multo sacri
Adiuta flatu, barbarosque dum licet
Calcans furores iura dictavi solo;
Quae collibus superba septem Gentium
Orbisque Princeps Roma suspiciens, Fidem
(40) Dominam simul tenuit, simul sedem dedit.
[p. 26]
Et qua tumentes Nerei fluctus sinu
Concludit Amphitrite, qua rapidis potens
Imas quadrigis concoquit Phoebus plagas,
Bissena dum vox impios mactat Deos,
(45) Regumque frustra saevientum dexteras
Immota lassat, thure fumantes novo
Accepit aras Christus, Orbis (prô decus!)
Secundus author, & hominum parens homo.
Nunc quid timeo? rursumne saeculo dabunt
(50) Adulterinum fabulae veteres Iovem?*
Rursumne fata Delphico strepitu ciens
Cortina, caecos ludet ambiguo viros?
Heu heu nefas! consurgit insultu novo
Fraenator Umbrarum nigrae Numen stygis.
(55) Et Noctis, & Erebi sacros partus trahens
Sub lucis auras, dulcibus prensat mea
Imperia iaculis, & suis audet Deum
Movere terris. Iam retortos Haeresis,
Armans lacertos, tracta prosternit truci
(60) Simulachra ferro, nec sacratis temperat
Aris, tonantes fulminum ridens faces,
Minasque caeli. Scelere nascitur scelus,
Et dum cruoribus ebrius nescit furor
Vel fraena ferre, vel remitti tempore
(65) Bacchatur impatiens, & oppugnat Deum.
Quo quo furor! quis an ad aras hoc scelus
[p. 27]
Avertet incestum? rapit Cereris sacrae
Blasphema depositum manus, simul in suo
Trepidat scelere, nec attamen ponit scelus.
(70) Flammas, lutum, feras, & urgens quod dolis
Suggerit Avernus, quaerit in poenam Deo.
Quisquis profano denegat vultu fidem,
Latiumque Patrem, vivit,*& suos tenet
Dominus lares: ast pellor, & cruor mihi
(75) Dum foedat ora, cogor exilium sequi
O misera Tellus! misera Terrigenum phalanx!
Quousque saevis, & tuum nescis bonum
Errore coeca? Senties heu mox graves
Ab axe flammas, dum tuo fastu polus
(80) Ingemit onustus, & tibi iustus furor
Clausis Avernos carceres laxat polis.
Age ô Batava gens, nimis, nimis heu mihi
Crudelis! insani furoris dum calent
Limphata vino corda, totos huc vome
(85) Insanientis impetus tyrannidis.
Impelle ferrum, cesso, discedo tuis
Fides ab oris. O Tonans magnae metus
Telluris, & superi potens Rector poli
Siccine salutis grande pretium, cuspide
(90) Exhaustus atrâ*iam tuus perijt Cruor?
Ergóne ligni tormina bibisse est parum,
Calicemque mortis? Sed suo pereunt dolo
[p. 28]
Homines, & audax liberi sensus levem
Sequitur voluntas impetum: credit sibi
(95) Nec audit, intus conscientiam loqui
Dum furva tenebris vanitas mentem premit.
Ah quid moror? iam iam Batave certum est tuis
Abire terris. Ibimus, sed heu! prius
Cruoris alti flumen, & rabidum manus
(100) Cernam furentis impetum, lachrymas ferens
(Nefas) cruentis ossibus fidei Patrum.
Incipe ratum est, perversitas tua dum rata est.


SCENA II.

Haereses tres, Calviniana, Lutherana, Memnonistica.

CAL. Ardentis ergo Solis, & Mundi iubar
Intuor? Averni liquimus piceas Iovis
(105) Domos Sorores, & pede premimus virûm
Theatra campos? hem suavis ut mea
Iam ludit aura fauce? Carpite, carpite
Solem, Sorores, noctis assuetae nigros
[p. 29]
Haurire fumos & Acheronthaeos lacus.
(110) Non Manibus Erebi Dijs; mundo sumus
Saeclisque natae, gentis augustae lues
Vicario quam Roma dominatu regit.
Ut astra noster (sic repetit imi parens
Fraenator Orci) vertat accinctus suis
(115) Labor venenis, & redemptos saucio
Populos Magistro. Lucis ergo iam novas
Haurimus auras nocte mutantes diem.
LUTH. Quo quo vocamur? Ecquis Umbrarum iubes
Linquere lacunas? an venenatos lacus
(120) Non amplius Cocytus ardescens meis
Oculis propinat? non meas aures quatit
Armata feritas, mortis aeternae truces
Lacerans dolores? Euge Noctium Parens
Pluto, tenemus orbis adversi plagas,
(125) Et sentiet onus Styx ruinas quae coquit
Mortalium vivace flamma. Sic ratum est,
Sentiet, & haud reliquimus frustra specus,
Caliginosae gentis umbras, Manium
Pabula, simulque domos, & aeterni grave
(130) Tormen doloris. MEM.*Huc, Sorores, huc pati
Solare iubar, & mutuas Lunae faces
Discite; sepultae Noctis & Ditis quidem
Sum Gnata, sed sub lucis auras me tulit
[p. 30]
Foetentium Memnon voluptatum parens,
(135) Christique carnis hostis & suo simul
Carolstadius invisa saeculo lues.
Vestra soror attamen ô, sorores, dum licet,
Et nos eodem foeto ventre Nox tulit
Mundi ruinas. LUTH. Illa magni Succuba
(140) Ditis, dolique Mater umbrarum, parens
Errantium, foedata concubitu Iovis
Nuper profundi, nostra partu marcido
Effudit Orco membra; mox hominum plagas
Adire iussit, insolentiae Pater,
(145) Superbiae soboles Lutherus, & mei
Conviva Patris. Ille Romanae sacer
Contemptor aulae, iuris inventor novi,
Qui veste iuratam relicta cellulam,
Et poenitendos deserens Fidei lares;
(150) Transcripsit aevum ingentioribus malis.
CAL. Etiam mihi ab Iove tertio sacrum genus
Genitrice Nocte: quicquid Umbrarum domos
Habitat, & Orci quisquis observat dolus
Natale limen, aut putribus adstat vadis
(155) Seu Gorgones, seu Scylla, Sphynges, aut Canes
Hydraque renascens, omne tandem in hoc scelus
Partu laboravit. Sed ô Pluto parens
Vinceris, & Orbis maius invenit scelus.
[p. 31]
Alia mihi Calvinus ora vultibus
(160) Formavit atris, & venenato dedit
Afflare tundum spiritu. Tu etiam soror
Ignosce, lucis vincitur genitor tuae
Lutherus, & scelere novissimum scelus
Surgit priore maius. Ingens hoc fuit
(165) Bonum Barathro, Francicos fugiens agros
Foedum notato stygma quod dorso tulit
Liliger, & ardenti libidinum face
Vicit pudorem. Nesciebat tunc Stygem*
Derisor Orci, sed Charonthaeas tamen
(170) Lassavit undas clade numerosâ virûm
Suoque fato. Nunc sed ô quis huc vocas
Adire superos, & tibi parum est nisi
Cunctas sepulti possides Orbis Deas?
Batave, Batave vocas? Sorores huc cito
(175) Properate gressus, nescit antiquum scelus
Gens ausa coelos aggredi, & Regis iugum;
Fideique tollere nata sacratos Patres.
MEMNON. Illa illa nos Rectoris astrorum Fides
Alumna, & hanc quae Relligio matrem fovet
(180) Hactenus abegit. Patimur? & nos, nos Stygis
Credimus alumnas? O Sorores, dum lues
Paratur Orbi, quicquid hausimus mali
[p. 32]
Erebi sub antris, & Styge bibimus nigra
Promere necessum est: omne poscit haec scelus
(185) Batava Tellus Regis & simul Dei
Vertens honores. Quisquis olim Colchydem
Tenuit furor, cum fratris & prolis necem
Laceravit audax; quaeque movit Atreum
Immanis Ira sanguinem quando Patri
(190) Sobolis propinans terruit Erebi Deos,
Huc huc laborent, omnis huc furiat furor
Fraudesque sudent: non negotio Fides
Facili fugatur, vincit illam sed cruor.
 LUTH. Vincetur, & Batavûm profuga linquet solum.
(195) Commune testor Numen Umbrarum Deum,
Patremque nostrum; non ita capita nos sacra
Genuit, vel anguineo beavit spiritu.
Non fabulae sumus, Vetustas quas sibi
Finxit dolosè, Manium quando domus
(200) Fallace Furias mente credidit Deas.
Fabula Megaera est; fabula Alecto soror,
Et torva Tisiphone; sed hoc nostrum genus
Numenque certum est, quod sibi nimium Fides
Immane sentit. Quicquid igitur hoc meum
(205) Cum fraude pectus abdit ilicet vomam.
Laus ista restat sola, si pereat Fides.
CAL. Quid ô moramur? nescit amplius moras
[p. 33]
Batavus, & Hispanum rebelli dum iugum
Cervice frangit, nos, Sorores, nos vocat.
(210) Negasse Regem non cupit, nimis est nimis
Parvum hoc scelus, si iura possideat Fides
Antiqua regnans. Euge Pluto da novas
Vires, & atro quicquid exercet sinu
Crudelitatis Orcus indulge tuis,
(215) Batavaeque proli: vindicabis sic tuos
Ab axe lapsus, dum suis pelles Deum
Regionibus. Cito, cito, rumpite, rumpite
Moras, Sorores, concidat quicquid Fides
Romana fraenat. MEM. Aderit Umbrarum pater,
(220) Negotium molimur illi dum novum.
Id restat, exquiratur ut quisquis Fidem
Simulans recondit, aut suo recipit lare
Latij secutus sacra Pontificis, statim
Moriens cruore tingat undanti solum.
LUTH. (225) Cruore surgat hoc scelus; sic sic timor
Ferocitasque plebis animos hauriet,
Avara vitae quae fugacibus Deum
Postponet auris. CALVIN. Sic eundum est; nascitur
Magno scelus principio, & evincit vias
(230) Natum minores: nec tamen communis est
Fundendus hoc scelere cruor; sacer cruor
[p. 34]
Sit via cruoris, legis & genitor novae.
Quaerendus ille mox Sorores: sed venit
En qualis Umbra? Tartari sacrum genus
(235) Nec fallor, hanc iuvamen immittit Pater.


SCENA III.

Inquisitio, pugionibus cincta,
facem & gladium gestans.

AUriga lucis, Magne genitor saeculi
Qui flammeas super aethera quadrigas trahens,
Et noctis Umbras fervidis secans rotis,
Mundum renato restituis oculis die,
(240) Retine quadrigas, conde fulgentes tui
Radios nitoris, humor aut si quis polos
Tacitis pererrat fluctibus, deinceps age
Extingue flammas, sufficit tua non meo
Lux clara sceleri; Ditis ardentes peto
(245) Faces, profundae lumen aeternum Stygis.
Recede Phoebe, poscor & pridem vocat
Batava Tellus fraudis & novae parens
Crudelitatis. Huc feror, feror, feror,
Averte vultus Phoebe, mox certabitur
[p. 35]
(250) Omni scelere, cruore nec rabies sacro
Placabitur sitiens cadaverum luem,
Nefasque longum: munus hoc superest meum
Crudelitati quaerere labores novos
Romana quos dabit Fides, & hanc suis
(255) Quicunque celat laribus antiquae memor
Propaginis. Sic accola Maris me vocat
Donatus astris Batavus: hoc quoque est meum
Servire munus perditis. Illa, illa, ego
Latium perosa Numen, & fidei Patres
(260) Quos iure fraenatos secundo Pontifex
Tarpeius effert; fraudis improbae Dea,
Opum Voratrix, Avida sacratae necis:
Cui Britannus impotens mentis dedit
Videre lucem nuper, & cruoribus
(265) Satiavit altis. O pater satis est, pater
Ignosce, quicquid Anglico tenuit Fides
In Orbe, perijt, abijt, extinxi, dedi
Flammis, & uni paret Anglia Haeresi.
Nunc nunc sed ô nunc avocor; vincit tuam
(270) Crudelitatem Batavus, & maius ferox
Aperit nefas, dum iura Regis, & Dei
Uno revellit scelere, quod longâ nece
Insana sancit dextra pignus Haeresis
Motique Regis. Sed moras, moras pati
(275) Nequit Ira: Adeste, adeste, quotquot Rex Stygis
[p. 36]
Inducit ultrices Batavorum dolis
Furias, & his regionibus statuit Deas.
Vulnera, dolos, venena, perfidiam, neces
Uno hauriam calice simul, doceam simul.
(280) Parere certum est, & Batave tuo viam
Sceleri dabo: sic crescet in nefas scelus.


SCENA IV.

Haereses tres, & Inquisitio.

CAL. Sic euge nostris apta votis ô Dea
Domitrix Quiritum; Britannus quam ferox
Regione donat, & Batavus optat sibi,
(285) Vocatque iustam Regij ultricem iugi.*
LUTH. Salve dolorum Mater, exilI parens.
En adsumus, quas Batavus ultrices suis
Optavit oris, & furentibus Stygem
Votis poposcit. Perge, quaere, non modus
(290) Pudorve sistat concitatam, non levis
Crudelitatem nutriat rabies tuam;
Et esse si fas Haeresi, pereat Fides.
INQ. Furere necessum est, nec dabit aliter viam
[p. 37]
Romana Nympha, nec statuet irae modum
(295) Hispana sceptro regna moderator tenens.
Non ibo? Satis est, Batave venio dum vocas,
Et terra quanquam Numen excepit meum
Natalis aula, tertium tamen Iovem
Agnosco avum; Pater est Britannus, & simul
(300) Batavus rebellis. Sic decet sceleris duo
Principia magni magna sint. Nunc ergo nunc
Agite Sorores, vestra sum quando Soror.
Quod restat inflammer venenis, & furor
Ardore surgat: ferte Tartareas bibam
(305) Fraudes dolosque, & flammeis quicquid vadis
Devolvit Acheron. MEMN. Unus en fraudes calix
Et universos accipit Erebi dolos
Iraeque flammas, & cruoris improbam
Acuit sitim. INQU. Quid unus omnium calix
(310) Ternaque venena solus accipit latex?
CAL. Equidem colore terna, sed tamen est sapor
Epotus idem: seu Lutheranum bibas
Virus, venena aut Memnonis gustu putri;
Seu nostra libes, semper est unus sapor
(315) Ut praeda pereat Tartari quisquis soli
Incola bibit. LUTH. Quin vultibus Genitor ferox
[p. 38]
Nos fecit adversis, eosdem sed dedit
Animos sub Umbris, ut loquelâ dispares
Hostesque vultu, mente fallaci pares
(320) Erebi impleamus clade multiplici lacus.
MEM. Euge ergo sume, potus hic dabit liquor
Quodcunque Pluto pallidâ potat Styge.
INQ. Audi vagantum Domina Syderum, sacrae
1656: INQ. Audi vagantum Domina stellarum, sacrae
Genitrix quietis, solis infestos ciens
(325) Equos quadrigis, Numen obscurum Stygis
Nox atra. Magne Ditis Arbiter & Deus
Crudelis, audi. Tu quoque Batave huc tuo
Attende sceleri, noxijs sic nam decet
Animer venenis, ut tuo sceleri viam
(330) Insana pandam: quicquid est sumo tibi
Pro teque sumo. MEM. Merge pectoris tui
Totas latebras, noveris cunctum scelus.
INQ. Ira, ira, Coelum, Terra, Tartare, improbas
Miscete vires. Quo feror? quo, quo feror?
(335) Quis ominosus urget incertos furor
Gradus? quis obscurat mihi mentis diem
Caliginosus error? O sitis, sitis!
O quanta fauces ignit, & cordis vias
Fibrasque adurit? Nosco munus hoc meum est
(340) Fundere cruorem; solus hic poterit cruor
Levare fauces. Ipsa mens ardet quoque.
[p. 39]
Quid est? sitire mentis arcanum solet?
Ferant rapinae cuncta iustorum bona,
Mens ista sitit, aurum levabit hanc sitim,
(345) Opesque pulsis dextra quas Dominis sibi
Avara rapiet. Pareo, furor ô furor!
Saevire certum, & bella, bella saeculo
Pariam rebelli, dura quae damnent pij,
Formidet ejectus Tonans, & quae gemens
(350) Deploret aeternùm Fides. Nunc dum licet,
Et certa per me principia tenet scelus,
Vestra est Sorores, nobilis Batavia.
Abite, rumpite, caedite, Batavus vocat.
Vocat? quid ô moramur? hac ergo Fides,
(355) Pereat Fides, & dente contuso premat
Terram Quiritum quisquis immanem volet
Regem fateri; vel suis opibus carens
Externa pauper Regna sollicitet prece.
O Belgium quantos ruinis heu tuis.
(360) Addes dolores? quantus immerget cruor?
Quae fata flebis? Sed ratum est, dabit hic dies
Principia sceleri; urget Batavus, nec suum
Novit furorem. Coeca quoque ruo, tamen
Ruo, nec excitos tenere spiritus
(365) Ebria venenis corda possunt. Sic moras
Rumpere decet: cedo, abeo Batave tandem fave,
Scelus ordior, Regem & Deum tanget scelus.


[p. 40]

CHORUS
BATAVORUM CA-
tholicorum in exilium ab-
euntium.

Pueri Senioribus mixti.

SEN. O lenta nimis tempora vitae,
Foeta senectus, aevi satura,
(370) Tremulo ducens lucis ab ore
Labilis auras: quaeque sepulchrum
Meliùs strato corpore premeres
Patuli pondus debile mundi:
Vivimus ergò? vivimus, & iam
(375) Linquere patrios dura penates
Sors iubet. Eheu tempora Divûm
Ubi nunc quondam templa vocatos
Retinent cultus? ubi nunc humilis
Gratia vulgi laeta serenat
(380) Animos rectis moribus aptans?
Patria ferò perdita luges,
Et tua multis lumina lachrymis
Nuper avitae lucis honores
[p. 41]
Repetunt raptos. Flere necessum est
(385) Flere, sed eheu, tempus avorum
Flebilis aevi sorte redundat,
Miseris tamen est flere necessum.
PU. Quo quo Patriae tecta parentes
Linquimus, & fors dubio rapimus
(390) Tramite campos? ergóne nostros
Amplius hilaris Patria lusus
Non feret? Eheu moesta iuventae
Gaudia, nostro quam cito fletu
Teneros aevi laeditis annos?
SEN. (395) Cogunt subiti fulmina fati,
Sortis & atrae turgida rabies,
Optima pueris, ultima fenibus
Meritâ spoliat tempora luce.
Gnati, Gnati, fuit haec equidem
(400) Patria Tellus, optima Tellus.
Sed fuit, & nunc texere ludos
Plena ruinis tempora prohibent,
Flebiles eheu Patria nobis!
Quàm tibi multos illa dolores
(405) Sedula fautrix impietatis
Haeresis adfert? nuper amica
Calidas sacrae sedis ad aras
Thura ferebas Superûm Domino:
Nunc (ô miseris cladibus omen!)
[p. 42]
(410) Numina sacris pellis ab aris.
Nuper Ibero grata Monarchae
Mente tenebas iura fideli;
Renuis sed nunc perfida Regem:
Et tibi legis iura dolosae
(415) Eligis, ah, ah, peritura brevi!
Gnati, Gnati longior hora
Mala maiori cumulat sorte:
Sistite lachrymas parvaque vestris
Jungite pariter brachia patribus.
PU. (420) Ibimus ergo? parva nec aetas
Patrijs eheu crescet in oris?
Subitae nimis ô, duraeque vices!
Vidimus eheu patriam vixdum
Avidas quae nos lucis in auras
(425) Fudit, & arcto gremio fovit,
Linquimus & iam semper amandam.
SEN. Serae nimis ô duraeque vices!
Blanda iuventae tempora vitam
Mollibus auctam tenuere bonis:
(430) Ignota mali subiti Domina
Fuit, & passu dubio casus.
Nunc ô serae, duraeque vices!
Portat anhelans fata Senectus,
Ferre quod annis plena iuventus
(435) Pondere nimio fessa nequiret,
[p. 43]
Sed forte moras tempora properant,
Et sibi lachrymas auget amando
Animus praesens. Ibimus ergò,
                Vale, vale Batavia.
PU. (440) Valete nostris cogniti
Lusibus agri, & patrum domus
Nostris fideles lachrymis,
                Patria vale, Patria vale.
SEN. O Insularum maxima
(445) Domina maris Batavia:
Patria fidelis hactenus.
Sedes amabilis hactenus
                Vale, vale Batavia.
PU. Valete Manes optimi.
(450) Sepulchra clausa quos Patrum
Sub pulvere modico tegunt.
Ibimus, & heu per exteros
Trahemus agros funera
                Patria vale, Patria vale.
SEN. (455) Miseri sed heu, miseri sed heu!
Quonam benignam sors viam
Deducet, & tardos pedes?
Fave Brabantia nobilis,
Laudata Principum domus.
(460) Favete Flandri, gens potens;
Et qui remotioribus
[p. 44]
Batavos rebelles terminis
Ab orbe vestro pellitis.
Venimus, & parvos lares
(465) Petimus, iubet sic dura fors.
Batavi quidem sed exules,
Fidi, nec hostes impij.
O dura sors! Patria vale,
Patria vale. Cedimus, & heu
(470) Solvimus arenis has tuis
Lachrymas, & in lachrymis preces
Doleris indices gravis,
Amoris indices novi.
O qui tonantes ignium fraenas faces,
(475) Cum nube fracta Mudus agnoscit polum,
Immane Numen Orbis, & Stygij tremor
Solus Tyranni: Fata si crudelibus
Armata clavis, fortioribus regis
Potens habenis; fortis & miserae dolos
(480) Irasque Caeli proximas Bataviae
Parcae laborant: Age Deus, mundi Deus.
Per illa quondam flumina cruoris tui
Undante latere; per horridum capitis decus
Spinosa serta, sustine fati graves
(485) Per astra moles, flammeosque irae globos;
Et quod quod Orcus invidens properat malum
Abimus, urbes linquimus, & olim lares
[p. 45]
Fidei paternos: exules sequimur Fidem,
Lachrymasque munus ultimum Patriae damus.
(490) Respice Deus, miserere Patriae Deus.
Continue

ACTUS II.   SCENA I.

Lumnius Comes à Marca.

O Lux, & orbis vita, temporis pater
Aurate phoebe, publicum mundi iubar!
Ergon’ quadrigas extulisti flammeis
Alacres habenis, & per aethereas plagas
(495) Tremulo rubescunt luminis radio faces?
O nox, & umbrarum vices! Nutrix simul
Genitrixque somni, publicae silentium
Quietis; Ergon’ sustulisti iam nigram
Ab orbe pallam, mille, quam rutilis tegunt
(500) Facibus per oras astra Caelorum decus?
Lumen ne cerno? solis oculos num meos
Radij recludunt, nec furoris impotens
Animus labores dexterae fervens opus
Resumit? heu mora lenta, lenta prô nimis
(505) Tardumque militum nefas! cur (heu dolor!)
[p. 46]
Nondum cruores perfidorum fas mihi
Haurire ferro? Iam nimis, nimis heu diu,
Clausi labores carceris pretium sui
Sceleris reportant, occupata quos suis
(510) In arce claudit vinculis Gorcomium.
Illa, illa Regis turba Romani sequax
Faex orbis, & Iberi ministra gens Ducis.
Adhucne spirant, & suo vultu iubar
Violant diurnum? Carcer, ah nimium levis
(515) Poena sceleris! Cruor, cruor nostrae faces
Extinguat irae, debitoque furor premens
Delicta supplicio ruinis opprimat
Romana quicquid iura fraenant, aut suo
Ab Occidente torquet Hispanus furor,
(520) Batavumque nescit nomen, & fidem pati.
O Insularum domina; moderatrix maris
O nobilis Batavia. Thetys quam suo
Concludit imperio; cui famulantibus
Neptunus undis, quicquid Eous sinu
(525) Divite recondit; quicquid Occasus Tago
Foelice voluit aureas voluens aquas;
Aut quod perustis fervidus sol in plagis
Indulget urbibus; omne suppediat suae
Bataviae; ut sit sola, quod aliae simul.
(530) Quid ergo? dulce liberi munus iugi
Non senties; semperque regales tremens
[p. 47]
Horrebis audacis secures impetus?
Prô nimius, & durans tumor! Batavia,
Quid agis? quid, o quid lenta iners, perterrita
(535) Enervis, expaves? Age tibi Lumnius,
Lumnius, ego ille, terror, & fidei lues
Ultima Quiritum, Liberi vindex iugi,
Quem pavet Iber, suspirat, & nimium gravem
Ecclesiae soboles Latinae non suos
(540) Fugiens per agros trepidat. Heu sed heu tamen,
Respirat, & frustra labores exili
Patitur gemiscens; nisi coactos hîc vomat
In dura carcer supplicia, Quid impotens
O ira cessas! surgit ab odio furor,
(545) Languescit idem cum suo impetu nequit
Saevire frendens. Syderum Dux, non tuos
O Phoebe vultus debui, sed hic prius
Cernere trahentes ultimae lucis diem
Cruore mersos proprio. Quid adhuc moror?
(550) O lente furor! iterumne nocte sub pigra
Longum morabor lucis adventum novae?
Non, non Iberae senties meritum scelus
Furente dextra; senties iam iam fides,
Quantas laborem fulminis moles manu.
(555) Timeamne*Regem? laudis inde sors mea
[p. 48]
Violare quicquid Regius torquet furor.
Timeamne Tarpaeis sedentem sub iugis,
Mundique Patrem, Regibus sacrum caput?
Nec hunc moror; severitatis hic scelus
(560) Nec desidentis sentiet cordis nefas.
Quid inerme tardas anime? sed desunt tibi
Quos tarda nondum navis advexit neci.
At interim remittis his motus tuos:
Quin reddet immo fortiores hos mora,
(565) Et sera durum poena sudabit scelus.
Venient tamen, venient; Anime para nefas,
Et posteris credenda bella gentibus.
Sic Lumnium testaberis Regi gravem.


SCENA II.

Duvenvordius, Lumnius, Brederodius.

DU. Quid, ô quid heros magne, magni pectoris
(570) Molem fatigas! quis tua hic pingens furor
Tenet ora, nec sese capit solitum premens
Ardore nimio mentis elate diem?
Num sortis ambiguae catenatus timor
[p. 49]
Pertundit attoniti fores animi? quid est?
(575) An ominosus saevit, & nescit furor?
LUM. Saevire vellet, attamen nequit furor
Ictuque pallet irrito. Du. Tamen, tamen
Saeviet, & ortus arduum cernet dies
In luce supplicium. Profundas per maris
(580) Spumantis undas, mox in hoc naves solum
Captiva removent capita. Quantus ô cruor
Gorcomiani poena sceleris mox fluens
Latè per agrum liberos Bataviae
Satiabit oculos? LUM. Lenta poena est sed nimis!
(585) Odi moras, patiensque vim perdit suam
Sub luce tardâ fervor. Du. Aderunt, quid tuum
Perdis furorem? punies etiam moras,
Et aucta productis doloribus mala
Severitate tarditatem punient.
LUM. (590) Meritum nequit perferre supplicium scelus.
Imparque poena est: quicquid Orcus huc ferat
Cunctas trahendo ditis in poenam faces;
Rotasque saxaque flumina, & refugas dapes,
Avidique morsus vulturis, prô, prô dolor!
(595) Cedemus ergò potiùs ah Lumni peri!
B. Quid aestuantis impetus animi Comes
Frustra relaxas? maior exoritur furor
[p. 50]
Cum furere nescis; insolentiae tumor
Crescit per iras, cum nequit animus suos
(600) Pati dolores. Adde sed rebus modum
Iraeque fraenum. LU. Quid? dolores num feram?
Iras remittam? BR. Sic utrumque decet tamen.
LU. O ira deses, si malum patitur sibi!
BR. Inferre si norit malum, referet bonum.
(605) Et insolescens ira saepius parit
Domino labores. LU. Saeviendo quid furor
Horrere possit? Regias forsan manus?
Non flammeas Tonantis aetheris faces,
Non ipsa Numina, lucis aeternae Deos;
(610) Aut maius Orbis possidet si quid Dijs
Verear furendo. BR. Sed vereri te decet
Populi dolores, & tumultus quas creat
Subitus ruinas. LUM. Plebis attonitae manus
Et hausta longo pertimescam pectora
(615) Pavore vulgi? Nullus armatus timor.
BR. Animos severitas timentibus facit,
Humilesque surgunt, sentiunt cum se premi.
LU. Premimus nocentes, & sui reos doli.
BR. Sed quos eodem patria protulit sinu.
LU. (620) Quid ergo crimen expiare non licet?
Parcereque suades hostibus? BR. non hostibus
[p. 51]
Sed incolis; nec parcere, sed irae moras
Sequique fraenum. LU. Vindicare non licet
Fraudes Iberi, vel Tyrannorum scelus?
B. (625) Cur hoc? LU. Severus est. B. Severitas tamen,
Severitatis esse vindex non potest;
Et quod repellit nescit iterum plebs pati.
LU. Quis ergo turbat te pavor? dic quid times?
BR. Populum rebellem. LU. Sed rebellem non mihi.
BR. (630) Etiam tibi; severitas animos movet,
Facitque cautos, & sui memores boni.
LU. Frangit animos & opprimit fisos suis
Nimium bonis. Age nullus audaces metus
Liget animos, iterum Monarchae serviet
(635) Servire solitus (prô pudor!) populus nimis?
Plutona testor, testor ardentem stygis
Sub pice lacus, iurata Divis flumina,
Illa illa Romani capita sceleris, quibus
Superstitio, veterisque contumax mali
(640) Placet animus, mox fulminare me sciet
Dextrâ dolores; & trucidantes poli
Optare flammas coget effuso dolor
Cruore surgens. O nimis patiens nimis
Severitas! BR. Nunc in nocentes qua licet
(645) Distringe ferrum, dissipa quicquid fidem,
[p. 52]
Aut versa Regis iura suspirat gemens.
Nunc nil moror, sed parta libertas placet.
DU. Cruore vindicanda quovis haec placet.
Gemmata nec sol tecta sublimis poli
(650) Latè caballis fraena concedens suis
Percurret unquam, quin revinctos hic rates
Statuent nocentes. L. O moras, longas moras!
DU. Sed clamitant suae datam vitae fidem,
Captae Marinus arcis ubi subiens lares
(655) Gorcomium concussit imperio potens.
L. Etiamne servari rebellibus fidem
Vitamque velles? D. Sacra semper est fides:
Hanc hostibus nec barbari negant suis.
LU. Servanda non est perfidis unquam fides.
D. (660) Ubi perfidi? L. Cum Patriae negant fidem
Latium secuti Praesidem, & Regis nefas.
D. Promissa nobis hactenus non est fides,
Dedimus sed illis. L. Si suam patriae darent;
Hostes iniquis vincere dolis, cùm licet,
(665) Laudanda virtus. D. Fama sed patitur tamen,
Et perfidiam dicent Bataviam exteri.
L. Vicina testor littora, Anglorum plagas
Quoties rubenti Christianorum nece
Lassavit impetum manus, quamvis eos
(670) Promissa congregaverat falsò fides.
Cùm vindicanda patria est, sanctum nihil;
[p. 53]
Et omne licitum vindici sacro nefas.*
Sic iuro caelum (aut si quis haec audit) Deum,
Fidemque victam, & saucios Regis metus;
(675) Vos quoque novi (si fas) Batavorum Dij
Favete, mox has Catholicus oras cruor
Undante sparget flumine, & longas nece
Injurias pensabo durâ. Prô moras,
Moras! quid anime parturis? retine scelus,
(680) Iraeque flammas; saevies; tibi mox cadent
Quicumque Latios asseclae Patres colunt;
Corrupta turba, saeculi frustrâ bonis
Lasciviens. Sed est satis, nostra haec modum
Capit ira nullum, nec potest pacem dare.
(685) Venient, & effuso Batavia sanguine
Rideat; erit sic perfidis cunctis timor.


SCENA III.

Fides Catholica.

O saeva dies! tempus iniquis
Gravius satis! Heu heu lachrymae
Parcite lachrymae! sanguis undas
(690) Fractaque duro corpora ferro,
Clausamque truci laqueo vitam
Phoebi pandet lumen oborti.
[p. 54]
O longa dies, longaque feritas!
Quo quo laceros impia ducis
(695) Prora fideles? Sat erat, sat erat
Tormina captae sensisse arcis.
Vix sua dederant arma Marino
Patulasque fores arcis, & omni
Nudata suo moenia ferro,
(700) Simul ille fidem reddit, quam mox
Nomine iurat, iurat & ore
Integra cunctis ut vita foret.
O falsa fides! mox adproperant,
Capiunt, faciles onerant vinculis,
(705) Feritasque suo crimine fessa
Avidas nescit satiare iras.
Stigmate patulis candente cruces
Frontibus urunt, totaque facies
Scinditur alto sanguine mersa.
(710) Tenebris addunt; undique plagae
Resonant, stringunt undique laquei
Et dura fames cruciat vacuos
Nullaque scripto iurata fides
Nullaque verbo. Quid agant rabidi?
(715) Heu heu nimiùm longa tyrannis.
Adsunt & aquas puppibus onerant,
Media que simul morte fideles
Iam tibi laceros Brila relinquunt
[p. 55]
Ut tuus avidâ luminis irâ,
(720) Incepta suo fata labore
Claudat, & atrox sorbeat obitus.
Lachrymae, lachrymae! iam mihi restant
Funera tristi flenda dolore.
Ite beati foribus animis
(725) Patiens superat vita tyrannos,
Constansque rapit gloria vitae
Caelos, alacres ite Beati.


SCENA IV.

Inquisitio, Omalius, Captivi.
Milites.

INQ. Euge Brila, victimas tuo nocentes littore
Sisto, victimas, & victimas ingentes accipe.
(730) Huc severitas, potens huc mentis ira, vindices
Ferte virium labores. Huc tyrannis incipe
Vindicare regium scelus, nec ora plurimus
Turbet alta sanguis: ilicet laborent omnia
Dextra, lingua, vultus ira saeviensque sanguine
(735) Ensis altiore, strangulansque funis, & potens
[p. 56]
Quicquid arbiter Stygis recondit in neces agens
Mortuorum. Palleat severa Ditis Regia,
Et trifaux canis severitate iam minor
Gentibus supernis. Sic decet per omnium scelus
(740) Surgat hoc novum scelus, iugumque splendidum simul:
Utque fraudes, ut dolique mentis horridae suas
Dexterae vires ferant. O Tartari potens pater
Erigas caput, tuosque cerne saevientibus
Mentibus feroces, quodque Belgicae cupis malum
(745) Suggeras ab Orco. Tuque perge, protinus Comes,
Hic dies petitus, & scelestus, infoelixque erit
Dum tyrannus*atrâ morte saevit, gaudium tibi,
Caeteris necem ferens; sic euge, perge; iam tuo
Repperi viam labori, perfice audax hoc nefas.
OM. (750) Tangimus ergò littora ratibus,
Mordetque solum dentibus altis
Anchora, nec iam carbasa retinent
Hoc genus hominum, scelerum Patres
Mundique luem. Nunc nunc tolle
(755) Gens misera oculos; hanc tibi Phoebus
Amne supremam ducit lucem.
Heu Gorcomium, nimium facile!
Vix bene vobis vincula strinxit,
Sed Brila ferox funera nectet.
[p. 57]
(760) O Lumni! Sed vigil, huc miles
Serva littus, captosque viros:
Lumnius hic iam, Lumnius aderit
Sistet & intra moenia captos
Comitabor ego, vigila miles.
MIL. (765) Non si picei Rex niger orci
Peteret, vel qui fulmine frangit
Medio iunctos aere nimbos
Laxare queat vincula manibus.
Vigiles erimus; sistite miseri;
(770) Ponite latus hic; thalamum tellus
Iam dabit, & mox fossa sepulchrum.


CAPTIVI.

NIC. Picus, Hieronymus,
Leonardus, Poppel. Herius.

NIC. P. O Patria, Patria! ô victa pietas! quo tuus
Aequans serena candor astra? Quo fides
Vetusta cessit? iura quis fidei sacris
(775) Abrupta tabulis sustulit? sed heu furis
Acerba! leges urbis hactenus sacras
Orbisque patrem Christianorum sequax
Tuum colebas: cessit ah pietas tua,
Et malus avorum gloriam invasit furor.
[p. 58]
(780) En qui sumus? quid fecimus? nuper quidem
Similes avis, nunc Christiano etiam Fidem
Ritu colentes; attamen frendens furis
Et barbaris immanior gaudes tuo
Cruore pasci. Hier. Mitior equidem Scitha,
(785) Nec tantus audaces furior vexat Getas
Movens in iras, & satur cessat nece.
Heu qui sumus! vix fauce languida levem
Aera tenemus, parvulos vixdum movent
Linguae sonos, sic fracta longo corpora
(790) Verbere laborant, & suum fugiunt diem.
L. Vincant, & impij simul lacerent necem,
Si fracta nondum vita sufficit neci.
Sed heu mihi lachrymae, nimis lachrymae graves
Dolorque verus! heu quid heu Gorcomium,
(795) Gorcomium quid agis? fidemne tuam modò
Expellis? O laboribus frustrà meis
Sudata messis? serius quod mens videt,
(Averte caelum) senties scelus tuum,
Desideratos expetens quondam tuos
(800) Fidei duces. POP. Et adhuc scelesta sic cohors
Nos cogit, ut abeuntis hunc vitae diem.
Plebs nesciat, quam credidit nostris Tonans
Laboribus; rapimur nec una vox datur
[p. 59]
Ferenda plebi. O plebs misera! quid heu tuis
(805) Orbata pastoribus ages? timor, timor!
Ut te feroces dentibus saevis lupi
Frangant, & ah malè cauta non cernes lupos,
Larvata blando dum Haeresis vultu vocat.
HER. Haec ira caeli, hoc Patriae scelus est; nîmis,
(810) Nimis, ô Batavia superas onerat tuum
Facinus polos, & fulminantis iam Dei
Dextera gravatos solvit ignibus polos,
Revocatque quam mutata contemnis fidem.
O aetheris magni Tonans! NIC. PIC. Potius preces
(815) Solvamus astris ultimo dum sol die
Maturat obitus. LEO. Fare convenit Pater.
NIC. O qui polorum templa nutu Rex moves
Orbemque fraenas Rector, & nostri sator
Generis. Perosus si Bataviam, tuâ
(820) Excelsus arce filiam revocas fidem,
Et impios moliris in populos sui
Pretium ruinas sceleris; En vitam tibi
Et vita quicquid perpeti languens potest
Aeterne Genitor iam damus, certam necem
(825) Petimus parati, taedet & fugientium
Alacres dierum, dum tibi patimur necem.
Sed ad de robur nullus immutet pavor
[p. 60]
Dubius volentes, mente dum certâ tuos
Sequimur labores, sanguine ut nostro vetus
(830) Crescat fides, cruore parta iam tuo.


SCENA V.

Lumnius, Captivi, Omalius,
Milites.

LU. O anime mentis fraena mentis, & tuos
Recipe furores: Ira sanguinem voca.
Ubi sunt? video, video: quid ô Patriae scelus,
Fex universi, pestis orbis, & lues,
(835) Propago noctis, spuma Cerberi Canis,
Hidraeque germen, foetus inferni Ducis,
Venefici, rebellium sacri Patres,
Vos cerno? vos sol cernit, & suo beat
Lumine scelèstos? unde perfidi tamen?
(840) Num fauce rupta Cerberus in hoc vos solum
Vomuit, an horrido Leaena sub specu
Lactavit, ubere Tygris instruxit suos?
Heu ira parce! turgeas, imo ferox.
Furias resumens; Ferre posses hos canes?
(845) Illos Tharsones? Hem cucullatas feras?
Corvosque furvos! Cur sed huc ad nos tamen?
[p. 61]
Ut proditores nostra Regi moenia
Pandatis Hispano? vel in nostras feri
Sumatis arma Patrias? Heu heu timor!
(850) Quid ira sistis? nullus hos potuit lare
Proprio tenere murus, ecce in nos ruunt,
Et bella portant, Diva libertas ubi
Iam legit aedem. Siccine ergo? Protinus
Curvate poplites, & hoc genibus solum
(855) Pulsate. Nunc, nunc ira gaude. Surgite
Domini. Quid? an vos hi Tonantem qui Deum
Manibus creatis? tuque sacrilega impudens
Gorcomianis bella qui suades tuis,
Etiamne nostras visis urbes? Huc citò
(860) Praefecte, longum duc per ordinum, simul
Quos vincla iungant que fori spatium patet.


Circumducuntur & illuduntur Omalio patibulum
praeferente.

OMAL. Citò Miles iunctis ligate vinculis
Et bina procedant capita. M. Iungam duos,
Hos vinciam: sed rursumque iunctus hic simul
(865) Sequetur agmen. OM. Ne tamen vacuis eant
Humeris. MIL. Sclopum (sic namque militem decet)
[p. 62]
Huic dabo, severo miles animo se notat.
Gladium sed huîc: nam fortis est illi manus,
Torvique vultus contumax ardor micat.
OM. (870) Praeibo furciferis, & hoc signum feram.
En en Papistae quantus emicat crucis
In luce fulgor? hoc sepulchro vos Dea
Astraea donat. Sic praeire me decet.
MIL. Pergite rebelles, sacroficoli, bestiae
(875) Citò Papistae, nulla cesset cesset hic manui
Crassumque tundat molis infandae caput.
NIC. Lacera tyranne nullus evincit furor
Quos gloriae spes aeviternae iam beat:
MIL. Mutire pergunt? HIC.*Quis locus? quae gens furit
(880) Crudelis, & nescit modum? nuper tuli
Quae dura Graecus vinclâ nexuerat mihi,
Sed durior gens Barbaris isthaec furit,
Quam nec senectus cana, nec multò movent
Iam fracta membra verbere. OM. Huc sistant pedes;
(885) Hac transeant tumulum colentes hunc suum
Vestigia rursum, nam decet, retrò legant
LE. Quicquid tyrannis, quicquid aut suadet furor
Peragant manus, mens opprimi nunquam potest
Prematur usque licet, & ingemat dolor.
LUM. (890) Sat miles, atros pande carceres, & hos
[p. 63]
Qua foetidus clausis tenebris est odor,
Cunctos coerce vinculis: tandem furor
Novos resumet impetus mortem ferens.
LEO. Exhausta fames occupat ora,
        (895) Pascit, & artus. O ô quisquis
        Clade moveris, si te facilem
        Tangit egestas, suggere panem
        Miseros pascens; te Deus alto
        Cernet olympo, pretium reddens.
        OM. (900) Etiamne cibos? verbera tibi nec
        Sat erunt? Miles tamen huc aliquam
        Propera Cererem, ne mors sanos
        Rapiens nobis deprimat orco.
        M. Has decet epulas miseri capiant,
        (905) Cererem nudam, fluminis haustum.
        Implete famem; si iam faveant
        Numina nostrae prospera patriae,
        Ultima vobis mensa paratur.
        Celebrate diem. O. Carceris, & mox
        (910) Tenebras intrent; nec mora rursum
        Lusibus atris hora redibit.


CHORUS
Gorcomianorum Catholicorum.

O sol flammigeri gloria fornicis,
[p. 64]
Vitae parva brevis tempora dividens
Quantum noctis habent lumina pallidae?
(915) Frustra purpurei poscimus aetheris
Gemmatum iubar aut luminis alitem,
Mersa quem veniens nocte dies monet.
Plus iam lux sceleris continet, & iubar
Furvarum superat crimina noxium.
        (920) Cum tollit amne vultus,
        Simul reducit amne
        Fraudes dolosque vafros,
        At coeca nox fovere
        Assueta saevientes
        (925) Quicquid doli laborant
        Ponit gravem securim,
        Exorta quam resumit
        Vultu dies severo.
Vidimus auratâ gaudentes pace Batavos
(930) Et sua Gorcomium vallabat moenia pace,
Devenerata Deum, fidei veterisque tribunal;
Heu sors sorte potens! attollunt moenia bellum,
Ejectamque fidem laesa cum pace cruentant.
Hesterna sub nocte (scelus nam nocte paratur)
(935) Pastores populi sacros, vitaeque ministros
Iuratae, ratibus commendant, altaque sulcant
Aequora, & advectos perimunt sub luce Tyrani:
[p. 65]
Sic poenis lux nocte suis immanior extat.
    Nunc nunc lachrymae pandite rivos
    (940) Humor & auctis depluat oculis.
    Nunc nunc faciles ite dolores
    Totaque saevis corpora astringant
    Fata flagellis; unica nostris
    Omina forsan prospera rebus.
(945) Ergo catenatos carceris umbra patres
Claudit, & horrendam parturit hora necem.
Quid sequimur miseri? terra vel ipsa tremit,
Plorat humus, tantum nescia ferre scelus;
Cùm modò nudatos funus adire patres
(950) Cernet & attonitis concutietur aquis.
Sed sequimur tamen & cernere fata iuvat,
Fata, ah ah lachrymis condecoranda novis,
Dabimus lachrymas plenaque lachrymis
Vota supremis, imò si sors
(955) Fata secundet, nec adhuc Parcae
Funera nectant, ibimus omnes;
Forsitan hostem gratia flectet.
Continue
[p. 66]

ACTUS III.   SCENA I.

Tres Haereses.

CAL. Iam principium sceleri dedimus,
Clausosque tenent vincula patres,
(960) Quos Roma sacro munere tollit
Ad sua certos iura ministros.
O quis medio raptas barathro
Fraudes, superae lucis in auras
Sistat, & homini nunquam notos
(965) Referat motus?
LU. Scilicet Orci maximè genitor
Quicquid Averno lumine totam
Per stiga lustras, quicquid in altis
Tenebris mersum servas nocte
(970) Tacitâ, praesens postulat hora,
Factura novos hora labores,
Et nova doctae praelia linguae;
Adsis Genitor maxime. M. Duro
Frangere corpus tormine non est
(975) Sceleris nostri, vendicat istud
Saeva Tyranni gladio manus.
Animos noster labor exquirit
[p. 67]
Astraque tentat fraudibus. C. At cum
Animus fraus est passa repulsam,
(980) Spes illecebris dulcibus intrans
Roborat homines; victus an Orcus
Lachrymas fundet? potius Pluto
Qua licet omni certet Averno.
Si fraus nequeat, verbera saltem
(985) Atraeque minae, mors quoque vincat.
LU. Gens illa fraudes noscit, & sui memor
Mali resistit. M. Saepè robustos timor
Frangit animos, & vita securos petit
Perstans labores, qui timet nescit loqui,
(990) Truncata fundens verba quae malè temperat.
L. Sic ergo mortis hoc timor, plagae, minae.
Cogant; cruore pascimur quando dolis
Inutilis surgit labor. C. Sed quis pavor
Dubiae sorores mentis occludit vias?
(995) Depascit istos misera languido fames
Situ, sed hi iam liberum solido die
Plenoque ructant ventre, & invadunt tamen
Certamen oris. O quis erroris furor!
Cùm pectus exhaustum, nec amplius vomet
(1000) Inflata Baccho lingua perditae dolos
Sapientiae? Totas furor furias aget,
Scommata, cruces, verbera, minas, flammas, neces,
Et quotquot Orci continet poenas domus
[p. 68]
Pro voce iactabunt. Quid hic miseri? tremor
(1005) Lacesset artus & retardabit sonum
Audacis oris. M. nos quoque ilicò dolos
Caecasque fraudes, mentis & saevae vias
Paremus. O quis hic dies! iam iam fores
Mors carceris tundit nec irritos agens
(1010) Intentat ictus. Ultimum Phoebus diem
Fidelibus fervente molitur rota.
C. Sic sic per atras sanguinis fusi vias
Nostrum Batavia Numen accipiet iugo
Severiore, & alterum tollet iugum
(1015) Inscia mali. Ratum est peribis ô Fides.
L. Nunc quicquid ira tentat, hoc peragat scelus.
Belgica fave, sed tu Batavia huic tuum
Attende sceleri; Lumnius peraget scelus.
Hodie scelus: si tentat animos; mox necem
(1020) Spirabit, hanc namque haeresis poscunt viam.


SCENA II.

Lumnius, Duvenvordius, Brederodius, Cornelius, & Andreas Ministri.

[p. 69]
LUM. Ergóne remittor? languidoque aestu furor
Iras remittit, & moras animus sibi
Nectens inanes tollit accensas mei
Flammas doloris? totus immutor mihi,
(1025) Exaestuansque mente consilium prius
Amitto; sic procella mihi mentis quatit
Secreta, sic exercet incertum furor,
Nunc impetitus, fluctibus dein ruens.
Quid volvor? aut quid consilI trahens moras
(1030) Retardo vota? Sanguinem furor tuum
Recipe; Ira surge, masculosque spiritus
Te teque rursum collige insultans tibi.
Succumbo, perge furor; satis, satis est, citò
Cruore mersum Phoebus indignans diem
(1035) Alias resumat liberae lucis comas;
Batavumque despiciat solum. O dies, dies!
Ut longa, grata sed tamen, caedes meis
Oberrat oculis. DU. Fama te populi Comes,
Adversa terreat, ille turgentes pavet
(1040) Animos Tyranni, nec furentium probat
Severitatem Principum, offensus premit
Quam saepè bellis. LU. Patriae testor Deos,
Fidemque iuro, hanc diva libertas viam
Per sanguinem, per mortis horrendae cruces
(1045) Petit. B. Equidem sed alia cum superest via
[p. 70]
Linquit severam. L. Parcere ergo num decet?
Potius revulsis sydera orbibus mare
Bibant, & ardentes per astrorum vias
Devolvat*aequor Coerulus ponti Deus,
(1050) Potius sepulti fluctibus Erebi nigris,
Mergatur aether, & inhians Orcus voret
Quicquid potenti sustinet dorso solum.
B. Saevire sed tibi forsitan non est opus,
Si quod voles iurent, quod optamus ferant.*
(1055) Tentare quid vetat animos? nostram fidem
Si tunc rebelles spreverint, iustum est scelus,
Et puniendum sentiet duro nimis
Fato. L. Quid ultra ducimus tardi moras?
Urbesne nostras, Regium passi*scelus
(1060) Tenuêre nuper? prô pudor! Monachi, lues,
Mundique pestes, perduelles! O scelus!
D. Sensere contumaciae poenas suae,
Fractique linquent (ominatur mens bonum)
Partes Iberi. L. Diva libertas nequit,
(1065) Quem praedicant latij orbis aeternum caput,
Audire. Nunquid ille liberos suo.
Populos scelestus iure froenabit? Ratum est
Vel morte durâ concidant, vel hunc negent.
B. Sic fiat, aut mox carcere educti suo
(1070) Negent Quirites, & sacrum latij caput,
Patriae colentes Numen & fidem novam;
[p. 71]
Vel illico voracibus corpus focis
Tradant rebelles: nescit aequitas scelus.
D. Hoc patriae clementis officium petit,
(1075) Hoc iura poscunt, si velint, sapiant sibi.
L. Nil iam moror, concedat hoc patiens furor,
Quod nescit aequum: carceris laxa fores,
Educ sed illos qui rebellium duces
Has Patriae pariunt molestias suae.
M. (1080) Quos evocas, inclyte comes? sistam modò;
Laxabo clausas carceris caeci fores.
L. Et vos, Ministri, Iudices dum nos capit
Aequum tribunal, facite Romanam ut fidem
Latiumque, quem vesaniae celebrant suae
(1085) Ducem, negent, Patrem. Ille gentium sacer
Eversor, atque adulterinus maximi
Mundi Tonans. O si liceat! O ô mihi
Invisa Roma! COR. Quicquid optas hoc Comes
Tentare gratum est. AN. Sic decet, Patriae decus
(1090) Queramus officijs parati. sic iubet
Quo fungor, ordo, faveat astrorum Deus.
O me beatum! nuper erroris sequax
Latium Sacerdos ordinem tenui meis
(Sic fata mentis nescias agunt vias)
(1095) Laqueis, Avernum subter immittens lacum,
Romana quicquid aula crediderat mihi,
[p. 72]
B. Sic vive felix, amat Olympi te Deus
Mundique Rector; reddit hos certos sui
Cives Poli, perire quos fidei dolus
(1100) Coëgerat, COR. Sic testor aurei iubar
Luminis, & has quas vivus auras attraho:
Equidem fidem, sed quos amaverat nimis
Gorcomium vesaniae Patres suae
Odi scelestos; sortis experior quoque
(1105) Solos* amicos. Nauta nam nuper maris
Ibam per arva fluctuum sulcans rate
Volucri procellas, creditur sed nunc mihi
Libera repurgatae scientia patriae.
DU. Sed en rebelles, illico sapiant sibi.


SCENA III.

Lumnius, N.P. Leon. Ministri,
D. Bred.

(1110) LUM. Vos ergo cerno sceleris antiqui Patres?
O ira! vosne cerno? sed satis, satis;
Parva mora non extinguet iras, nec suâ
Frendens ab Urbe Pontifex, aut rex Tagi
Mundi tyrannus, palpitantes auferet
[p. 73]
(1115) Sub morte longâ. Funus horrendum, novum,
Immane, vestro debitum sceleri paro.
Adhuc moramur? COR. Ergo dum vitae modus
Nec adhuc severus mortis excruciat dolor,
(Ratus tamen) dic caeterorum qui caput
(1120) Coenobiarcha Pice vivis, num tibi
Haec grata lucis aura? N. Testor sic Poli
Orbisque Patrem, conscium mentis Deum,
Ingrata longos vita suspirat dies,
Tardosque soles: gratior mortis rigor
(1125) Exsolvit artus, atque iners tumulo cavo
Deponit altae mentis onus; haec sors, mea
Si fata beet, ut sanguinem moriens Deo
Lacerumque corpus offeram. COR. Vivum Deo
Servabis illud Pice, si patriae memor
(1130) Tuique Romanam negaveris fidem:
Nega fidem. NIC. P. Vivamne? C. Vives & simul
Comitique, patriaeque eris laetis novus
Amicus annis, sortè liberâ, potens.
NIC. Quid ergo? vitae vinceret caelos amor?
(1135) Ergon’ fugacis blandulum vitae diem
Incertus aevi sequar, & hanc Christi fidem
Certissimam, quam Roma terrarum parens
Largitur orbi denegabo? non ita,
[p. 74]
Non ita caducum lucis abeuntis diem
(1140) Depereo; non ita labiles curro vias,
Et maior igneum vigor hunc animum movet
Aeternitatis candidatus aureae,
Caelosque lambens impetu linquit suo
Mortale quicquid Luna concludit globo.
(1145) Fidem negem? vestra illa Daemonum sequar
Commenta demens? potius (haud quicquam moror
Caelumque testor) nostra vorticibus suis
Involvat Orcus membra; quin potius traham
Ardente cunctos Manium linguâ focos.
LU. (1150) Insane gratum respuis lucis diem?
O ô Furor! COR. Potiùs tibi dum sors sinit
Sapias miser, sors servis, dura ah nimis,
Involvit incautos, & impendens tibi
Mors stringit armatam impetu rapido manum,
N. (1155) Timeamne mortem? Turba terrigenum fugax,
Aetate quae denascitur semper suâ,
Fugitque solem cùm videt solis diem
Haec una lex est omnium, mori semel.
Fugiamne solus? & meae iam messis est
(1160) Matura vitae; provocant anni graves
Graduque tardo deserunt molis luem,
Quam iure tellus exigit mater suo.
Et cum semel calcanda sit viâ mortis, hanc
[p. 75]
Signabo gaudens tramite cruoris mei,
(1165) Christi secutor legis antiquae cliens.
D. Serò nimis has optabis auras, & tuam
Damnabis insipientiam cum iam tibi
Districta vincla pendulo claudent diem.
Satis ille. L. Sapiat alter, & melios suos
(1170) Expendat annos; O nimis, patiens nimis
Severitas! AND. Quid ergo nunc paratior
Illum negabis monte Tarpeio sedens
Qui ius Quiritum*gentibus cunctis tonat!
Fidem negabis? surget hinc primum tibi
(1175) Amata*libertas, & arduum gravis
Hinc servitutis dominus excuties iugum.
L. Etiamne sumptis pellitur bellis fides?
Rebellio nec prava Regium decus
Invadit?*O miseri nepotes! Heu dolor!
(1180) Aetas avorum, quae simul*clausit suis
Hanc vestra liquent posterior aetas fidem,
Moriens sepulchris! Degener non sic meos
Imiter avos; non si securis iam mihi
Rubicunda sanguine colla consperso secet,
(1185) Aut flamma corpus devorans reddat suo
Cineri peremptum. Gloria est mori Deo,
Decusque testari, suae patriae fidem
Cùm mors vocat. AN. Testaberis patriae fidem
Servando vitam: quis timor pectus liget
(1190) Romae parentem si neges? Errans fuit
[p. 76]
Aetas avorum, quam suis tenuit vetus
Superstitio dolis, & ille trux novi
Mundi tyrannus, pressa quo rupes tonat
Tarpeia Romae: melior at fulsit dies,
(1195) Et celsus aethere Batavos vidit Tonans,
Favitque servitutis ut durae iugum
Cervice tandem libera deponerent.
LEON. Non sic meis aspiret Omnipotens poli
Votis Monarcha, quantus error nunc tamen
(1200) Caliginosae mentis involvit vias?
Sic vestra iactitat insolens passim phalanx,
Et liberam mortalibus cunctis fidem,
Cogique nec debere quenquam; cur mihi
Neganda nunc ergo fides, etiam meâ
(1205) Reclamitante conscientiâ? fidem
Tenui hactenus, servabo quoque moriens fidem.
Quin immò mentem tanta si rabies premit,
En adsumus, certate: sic ratio fidem
Probabit, & victoribus dabimus manum,
(1210) Vel legis agnoscetis antiquae decus.
BR. Sic fiat. LU. Ergo dum sedemus, huc citò
Certate, victa puniatur ut fides,
Aut sapiat illam quisquis hactenus tenet.


[p. 77]

Disputant Ministri haeretici cum Catholicis.

LEON. Codicibus utendum sacris. Cor. Ut ut lubet,
(1215) Et en paratos seu Latino, seu cupis
Sermone nostro. NIC. Maior additur fides
Semper Latinis, quos vetus sinceritas
Errore purgat. LEO. Ergo quae tandem fidem
Authoritas, quae pondus hic ratio dabit?
AND. (1220) Haec una nostri certa sermonis fides
Ratumque pondus, quod Deus scriptum viris
Verbum reliquit. LEON. Illud an Verbum Dei
Credis quod esse dicitur? AN. Credo, vetus
Novusque codex maximi est Verbum Dei.
LEON. (1225) Sed unde doctus asseris? vel quo tua
Hoc secta signo credidit Verbum Dei?
NIC. Imò recepit codices varios fides,
Quis singulorum pandit authores tibi?
AND. Non hoc, sacro probare sed verbo fidem
(1230) Mens certa nobis, tolle sermones tuos.
DU. Tremiscis ergo? nunquid haeres? quin loqui
Istisque tandem ferre responsum paras?
[p. 78]
Quo traditum Doctore Verbum non sciunt
Fidei Ministri? A. Scimus equidem, sed suo
(1235) Argutias de more contorquent novas
Ut solis addant lumini tenebras: nec his
Mens dubia nutat, fraudibus sed agunt tamen
Tacitis dolosi, nostra credat ut fides
Sacrum dedisse gentibus Verbum Papam
(1240) Latij Monarcham. Tanta perversos trahit
Poena sceleris, fallereque gaudent si queant.
LEON. Certare si lubet tamen verbi prius
Dominum sciamus. BR. Istud est certum nimis,
Nec vera patitur amplius dubium fides.
(1245) Sed ille quis tandem Quiritum Pontifex
Regum caput? COR. Num solus haud satis est Tonans
Ut aequa mundo iura reddat? NIC. est satis:
Vicario sed honore iungat cum sibi
Famulum Deus, quis nollet? hinc cur non quoque
(1250) Reges fugamus, ille Moderator poli
Froenare terras solus omnes cùm queat?
AND. An ergo maximi velut mundi Tonans
Gentes gubernat? Cui potestas haec data?
L. Nec maxima potestas, nec est mundi Tonans,
(1255) Sed munere dato dirigit, proprio sibi
[p. 79]
Quod vendicat qui Rector & caput est. AN. Quis est?
LEO. Christus, AND. Quid ergo aliud novum asseris caput?
LEO. Nec enim sibi Vicarium Reges negant.
Est Pontifex Rector caputque sub Deo.
(1260) A. Ut ergo virtus lausque Christi sit memor?
Prô prô pudor! sic perfidi Christum colunt;
LEO. Quin imò maior, vendicat quando sibi
Hunc quoque ministrum. AN. Nunquid hoc Mundus petit?
L. Sic est, caput domus habet, & regio Ducem
(1265) Regem sequuntur astra Solem, cur suo
Capite careret Orbis & populus Dei?
Domiti triumphator Erebi coelos super
Christus recessit, nec hominum praesens adest
Oculis homo, parto tamen populo Ducem
(1270) Statuit, suum quem crederent cuncti caput.
Et hunc benignus ipse spiritus regit,
Addensque robur efficit moli parem.
Non si solutos Manium Pluto greges
Educat, aut rebellium rabies Ducum
(1275) Insana Martis arma distringat manu,
Evincet Orbis hoc caput: frendat furor;
Haec una petra sustinet populum Dei.
Premitur quidem, non opprimitur unquam tamen.
[p. 80]
AND. Quis hos ferat loquacibus tumidos dolis?
(1280) Cruces, cruces. COR. Suspendium nunquid sibi
Quaerunt? Citò, citò pendeant. BR. Meritos nimis
Laqueos morantur. LU. Sentient, serò licet
Errore fingant quam sibi vano caput.
Non ille Pontifex, nec hic sibi quem suis
(1285) Manibus creant, hinc liberos faciet Deus.
NIC. Nullum creamus nos Deum. COR. Colitis tamen
Cererem rotundam, dicitis quoque hanc Deum.
NIC. Non est Ceres Deus, latet specie tamen
Deus sub istâ, quam Sacerdos consecrat.
COR. (1290) Ergon’ Sacerdos sub Cerere ponit Deum?
Blaspheme quid spurcâ ebrius lingua vomis?
NIC. Verbo Sacerdos ponit, & sua Deus
Virtute firmat. COR. Posset istud num Deus?
NIC. Verbo Tonantes qui polos & maximi
(1295) Theatra mundi finxit, hoc etiam potest.
COR. Nil cernis: an forsan oculum fallit dies?
AND. Deumne dicam fecerit mea quod manus
Semperque cernam? NIC. Plus facere potest Deus
[p. 81]
Videre quàm qui corporis molem trahens
(1300) Respirat aurae labilem nostrae diem.
LEON. Parvas videmus Syderum caeli faces
Ingentiores credimus: quid ni putes
Hic quoque subesse numen, hoc quando suo
Firmavit orbis testimonio Deus?
(1305) O vana mens, quae parvulo (prô prô pudor!)
Metitur Omnipotentis ingenio manum?
Dixit Deus; dubitas? facere solus potest;
Quid haesitas? tibi ferculum sese dedit,
Quid respuis? minatur exitium tibi
(1310) Si mente sumas sordidâ; nondum times?
O ô furor! Sed quantus excaecas viros!
D. Insane cur nondum sapis? iam iam dolor
Mihi corda pulsat, lingua quod tua sit modo
Peritura ferro. A. Sapere cum nolunt, Cruces
(1315) Cruces ferant. C. Laqueusque spiritum premat,
Et pendulis exhaustus ora devoret
Periura corvus. L. Pendeant, odi moras.
N. Mors grata pro Christo pati quando licet.
Le. Ut ut voles* saevire perge; sic mori
(1320) Placet, negandam nullus hic tenet fidem.
L. I claude carcere Miles impium genus:
Dabit haec mihi nox orta consilium necis.


[p. 82]

SCENA IV.

Chorus Gorcomianorum, Lumnius, Brederodius, N. Pici Fratres, Duvenvordius, Omal.

CHO. Eamus illum forsitan
Nostrae movebunt lachrymae
(1325) Non dura cautes, non draco
Cruore fuso vescitur.
LUM. Quis strepitus aures verberat? quis hic suis
Deturpat ora lachrymis gemitum ciens?
CHOR. O Magne Batavûm Rector, hostium metus.
(1330) Qui iura vitae reddere & mortis simul
Potes labores. Euge non semper Tonans
Moles laborat, flammeas quando Poli
Delicta nostra gemmeas pulsant domos:
Sed puriori saepius mitis die
(1335) Invasit ora poenitens, quando dolor,
Vultu remisso supplices audit preces.
Miserere Magne Rector, & clementiam
Imitare Caeli: solve quos carcer suis
[p. 83]
Claudit sub umbris; mitis exaudi preces.
LUM. (1340) Quid misera turba lachrymis foedas diem?
Quid postulas, & unde mihi? CH. Gorcomio
Venimus; & coactus huc egit dolor,
Dolor loquentis occupans oris vias,
Animumque, lacrymas & heu lacrymas vide
(1345) Miserere Lumni, carceris laxa fores.
LU. Solvam scelestos? CH. Redde lachrymis viros,
Lachrymis rogamus, suppliceque*pedes tuos
Veneramur ore: Parce, lachrymas vide.
LUM. Procul hinc scelesta turba, tolle istas preces.
(1350) C. Miserere. LU. Quid adhuc murmuras, procul hinc procul,
Depelle Miles. Perduelles hos meis
Solvam catenis? O furor! non sic mihi
Pertundis altas pectoris frustra fores
F. At redde Magne, fratribus fratrem, Comes.
LUM. (1355) Qui vos & unde? FRA. Venimus Gorcomio
Fratres Pici, quem carcer observat tuus,
Pretium parati fratris in pretium dare.
L. Non vita sic rebellibus pretio datur.
[p. 84]
Aut morte dura Manium subeant lacus
(1360) Cruore turpes, aut Quiritum quem colunt
Negent parentem. FR. Sed tamen pretium cape.
Fors cùm solutus vixerit, Patriae fidem
Sequetur, & periculi tanti memor
Volet quietem quam negata dat fides.
BR. (1365) Sic sapere deberet, sed illa gens nequit
Incommodo sapere suo, donec necis
Moriens labores intrat. L. Hoc iuro caput
Tardae dolores mentis horrendos ferent.
FR. Per illa Batavae gentis & Patriae precor
(1370) Secunda fata, per remotos iam metus,
Regalis imperij, per hanc dextram tuam,
Per si quid animi vulnus hoc lachrymis potest,
Precamur ambo redde fratrem fratribus.
Aut si dolori denegas istud pio,
(1375) Liceat loqui, tentabimus animum viri
Victusque nostram forsitan capiet fidem.
DUVEN. Pia cura, fratres, vestra, sed fratris nimis
Animus superbus, fata dum Patrio suo
Oppugnat ore liberum invidens decus.
(1380) Sed attamen concede, Lumni, quod pius
Poscit dolor, liceat loqui. BRED. Parum est loqui:
[p. 85]
Sed impeditas vinculis teneat manus.
L. Semper suo remittitur motu furor,
Nimiumque fata remoror, & mihi iam gravis
(1385) Languescit ira: sed tamen sit hoc quoque
Datum dolori, quod petunt, liceat loqui.
I mox & atri carceris laxa fores,
Praefecte, fratrem redde fratribus, volo.
Sed aetheris Regina noctis ubi vias
(1390) Scandet, tenebras advehens Orbi novas
Iterum revinctus carceris caecas nigri
Repetat cavernas. Haec voluntas est mea.
OM. Solumne reddam. L. Sic volo, solum, & tuâ
Quem liberabis interim claudes domo.


SCENA V.

Omalius, N. Picus. Hieronymus, Hezius.

(1395) OM. Huc Pice, linque carcerem, donat Comes
Te fratribus per alta donec nox iuga
Deducat umbras, & stygijs repetat sopor
Ab amne terras. HIE. Sic clientes nos Pater
[p. 86]
Tuos relinques? Sic severae dum necis
(1400) Certamen instat deseres gnatos tuos?
NIC. Ecquis vocat? OM. Gorcomij fratres tui.
HEZ. O nos relictos! abstrahent hi te suo
Amore fratres, noster hic solus labor
Sudabit inter mortis urgentis metus.
(1405) NIC. Non ita relinquam. HIE. Vincet amor, & suo
Vel aere fratres, vel laboribus, necis
Solvent periclis: ibimus soli necem
Et saevientis dura passuri manus
Funera: quid heu Pater relinques heu tuos?
(1410) NIC. Nunquam relinquam: testor aeternum Poli
Terraeque Numen, testor ordinem mihi.
Vobisque sacrum, si mihi per me licet,
Nunquam relinquam, dura sed primus necis
Intrabo fata; liberos aut vos simul
(1415) Habebo liber: sit fides certa haec mea.
Sed ibo fratres alloquar. HEZ. Salve Pater.


[p. 87]

SCENA VI.

Nicolaus Picus, Fratres Pici.

NIC. Salvete Fratres. FRAT. Quantus heu prô te dolor!
Heu quanta cura vexat! Ergo sic pati
Infamis atra fata mortis mens adhuc
(1420) Immota tibi? non hoc genus, non patrios
Amas honores? NIC. Nulla mors fortes movet,
Et vincit aeterna salutis hanc amor.
FR. Ama salutem, libera te cùm potes,
Linquenda tibi tantum fides: dubitas? age
(1425) Quicquid voles, quicquid requires, hoc tibi
Dabimus parati, linque tollendam fidem,
Haec una vitae cum tibi restet via.
NIC. Deumne linquam? FR. Non Deum, linquas fidem,
Illumque quem nimium sequi Papam cupis.
(1430) N. Sic deseram simul Deum: fidem Deus
Ecclesiaeque Praesidem Papam dedit.
Quid vultis ergo! magnus est vester quidem
[p. 88]
Fateorque, Fratres, amor: at aetheris sacrum
Testor Monarcham, potius ardentes ferar
(1435) Moriens in ignes, quam negata sit fides,
Illumque veneror quem sequi teneor Papam.
FR. Sic stulta tollit vanitas mentis diem.
Morine pro Papa cupis? Sed quid precor
Cum saucio te pendulum collo sciet
(1440) Tandem remittet? Sanguinem nunquid suum
Pro te rependet, fata vel durae necis
Subire cupiet improbus? N. Frustra dolos
Nectitis, & istis celsa nescit flatibus
Pietas moveri. FR. Dedecus nunquid tua
(1445) Infame genti ferre mens suadet tibi?
N. Laus gentis illa, morte si dura fidem
Testatus orbis occupem supera decus.
FR. Sed cur mori cupis? N. Patria me vult mori.
FR. Agnosce Patriae fidem, vitam dabit.
NIC. (1450) Haec vita morte durior quavis mihi est.
Agnosco coeli Numen, hinc vitam peto.
FR. Age per paternos deprecor Manes, per has
Lachrymas, & altum*qui gravi mentem dolor
Moerore turbat, per tuam Frater fidem,
(1455) Simula fidem. NIC. Simulare me prohibet fides.
[p. 89]
FR. Vel donec ille cesset impetus Ducis
Irasque ponat; crede quicquid autumas,
Sed conde clauso corde paulisper fidem.
Nil fratribus pro te dabis? N. quantum queo.
(1460) Cessate Fratres, lachrymis maior Deus
& charior quam vita mollis est salus.
FR. Hoc ergo, proximas subi Frater domos.
Et cruda dum te languidum laedit fames
Resume coenam. NIC. Nil moror, Fratres, sequar.


CHORUS

Militum Batavorum.

(1465) ERgo libertas Batavûm timores
Vicit, & victum pepulit tyrannum.
Ergo iam vasti domitor profundi
Et suas regnans equitat per undas
Aereâ magnus Batavus carina.
(1470) Ite iam Reges via nulla Pontum
Pandit, & ventis pelago fugatis
Languidas inter Batavus procellas
Solus hostili movet arma Marte
                                        Solus Ibero.
[p. 90]
(1475) Ecquid extremi populator Indi
Austriae magnum iubar ô Philippe
Solis Eoi populos fatigas?
Iam tuos solus Batavus labores
Franget, & longas numerare clades
(1480) Saeculo crescens dabit insolenti.
Quotquot audaces fragili carina
Auster Eoos pepulit sub ortus,
Quotquot ardentes Arabum per oras
Detinet Turcae pavor inquieti
(1485) Huc voca, certi manet hora Fati
Sorsque Regales apices relinquit
                              Conscia motus.
Haec equidem sors prima mali, seclique tremendi
Principium; sed foeta nigris mox moribus aetas
(1490) Parturiet sub luce nefas: bella aspera bella,
Nec tantum: campusque rubens, saevique penates
Ire dabunt plenis immania crimina velis.
Quantus erit Batavus? mundi miracula Reges
Nesciet, & superum sacros invertet honores
(1495) Rex sibi, sydereasque immutans dogmate leges
Invento. Quis adhuc calidas Busiridis aras,
Aut Phalaris tauros clausi tormenta doloris
[p. 91]
Obstupeat? sceleri, cedit scelus, & nova vincit
Aetas saecla Patrum. Quicquid male credidit olim
(1500) Posteriora nepos consumens secula credet.
Haec tua Batave est gloria, cunctos
Vincere, vinci nec scelere tuo
Quod formidant alij, famam
Batavo generat; quodque scelestum est,
(1505) Maxima Batavo gloria surgit.
Sic Roma tibi cedit, Regum
Sic ille potens terror Iberus
Implens fines Solis utrosque,
Frangere solos Batavos nescit.
(1510) Nunc ô potentes maximi Reges soli
Qui proximum victricibus spatium maris
Ratibus tenetis, Agite iam Batavia
Vestros honores aequat, & leges sibi
Libera Deumque ponit. Angle suspice,
(1515) Suspicite vos Germaniae magnae Duces,
Et quisquis Hispano invidens, nimiam tuis
Potentiam regionibus forsan times.
Huc arma ferte; sola dum Batavia
Domino resistit, caeteris pacem parit;
(1520) Et quisquis hanc iuvat, simul sese iuvat.
Continue
[p. 92]

ACTUS IV.   SCENA I.

Inquisitio Haeretica.

ADhuc ne flammas hactenus rabido furor*
Dolore surgens clausit? O nimium leves
Ultoris ignes! O sacerrimi moras
Sceleris, & ignavi dolores vindicis!
(1525) Nondum scelestum terra sanguinem bibens
Rubuit, & elisis sub aëre faucibus
Tonuit Polus? nondum triumphat Haeresis
Batavûm per oras exulem calcans fidem?
O Roma, Roma, serius equidem, tamen
(1530) Gemitum dabis; nunc collibus septem tuis
Incute sonum; nunc fluminis sacros tui
Attolle fluctus, & tibi lachrymas bibe.
O Roma Roma poteris; Hispanos parum est
Fugasse fasces: Regium grave si iugum,
(1535) Tua gravior Roma Batavis Fides fuit.
Ignosce Roma, vincitur fides tua,
Et sumpta pellunt hanc per arma patrio
Superbientes aequore Batavi. Huc age
Tarpeia sacri verticis quando iuga
[p. 93]
(1540) Conscendis, & magni per Insulas maris
Excelsa vultus figis aspiciens tuae
Ditionis Orbem, parta regna sanguine,
Bataviam ne respice amplius, tua
Iam froena calcat, nec pati nomen potest,
(1545) Tu quoque Philippe Magne domitor & Parens
Telluris audi; Roma Batavis te tuis,
Formavit hostem, dum Latia Fides tuo
Accrescit imperio, nec Haeresis suo
Serpit veneno. Scilicet Batavis Iber
(1550) Amicus esset, nî foret qui nunc Iber
Romanus idem. Sed moror, quo quo moror!
Regina Noctis, magna languidi parens
Soporis. Euge dum tuo sub sydere
Nefas paratur, conde flammatos poli
(1555) Micantis ignes; Luce maior mox dabis
Quod ingemiscens Roma nesciet loqui.
O ô dies! tremunt sepulti patria
Tellure Manes, & Nepotum saecula.
Formidat aetas prisca Patrum. Quin Parens
(1560) Ipsa sceleris trepido scelus: victa hinc trahor,
Invicta retrahor, Perge, perge quid times?
Resume Lumni pectus, aude quod dies
Elatus undis audeat nunquam suis
Aperire flammis: Surge linque pocula
[p. 94]
(1565) Pocula cruoris, & novas epulas dabis
Furente dextra, iam tibi sceleris tui
Appropero causam. Solvit en Gorcomio
Laxare qui dum carceris mandat fores
Furoris iras laxat, & rumpens moras
(1570) Severitatis impetus armat simul,
Clavumque menti detrahit. Sic sic decet
Ut per bonum surgat scelus. Procul hinc procul
Pietas abi; Clementia hunc fugias locum;
Tyrannis una regnat, & sceleri suo
(1575) Vix sufficit, dum mortui nondum sitim
Satiant dolores, & cadaverum ferox
Exscindit umbras. I, relinque iam diem
Lumni, nefandum Nox scelus aperit tibi.


SCENA II.

Lumnius, Duvenvordius, Brederodius, Nuncius, Omalius.

LUM. Iam luce pulsâ multus ignivomos Polus
(1580) Accendit orbes, aureasque inter vias
Nox astra prodens Solis auratum iubar
Detraxit orbi. Nocte cessat impetus,
[p. 95]
Et ira froenum patitur, in lucem suos
Ab amne donec efferat Titan equos
(1585) Mundi serenans arva. Nescio tamen
Lymphata vino corda pulsat impetus
Et frena nescit mens pati, volvens suo
Dolore fatum: pectus ebrium salit
Mixtoque nostrum turbat accensus furor
(1590) Pallore vultum. D. Sic solet nostrae Comes
Lux alta mentis fugere corporis luem
Quandoque nescit carcere includi suo
Corpusque calcans saepè contendit Poli
Videre spatia; dumque metas transilit
(1595) Suum lacessit impetu corpus novo.
B. Turbata nescit mens quietem, nec capit
Animi dolores, debitas versat gregi
Poenas scelesto Patriae vindex suae;
Multoque coenae plena vino temperat
(1600) Vix motibus: Sed attamen froena novas
Paulisper iras, donec in terras iubar
Phoebus reducat: interim liget sopor
Agitata metu corda ne forsan furens
Sub nocte caecâ concites plebi metus.
(1605) L. O conscias noctis moras! O ô diem!
B. Sed en quis urbem concito subit pede
Cursuque anhelat? L. Unde nostris advena
Appellis oris? cura quae celerem trahit?
[p. 96]
NUN. Gorcomio festinus advenio, Comes,
(1610) Urgetque gressus cura quae tangit tuas
Invicte cures. LUM. Fare quid portas novi?
B. Dic quae tuae fides viae? NUN.*Certa est fides
Quam mihi Marinus arcis Arbiter facit
Domnusque mandat tutus ut pergam vias.
B. (1615) Dominus? quid ergo cespitum fossor miser,
Et baiulus tam subitò Dominus? LUM. O caput,
Caput insolens! DU. Num forsan arcem iam sibi
Gorcomiumque vendicat meritis suis?
LUM. Aliudne portas? NUN. Voce concedas, Comes,
(1620) Ut liberâ tecum loquar. Magnae iubet
Bataviae moderator Auriacus, suum
Quem vindicem tyrannidis cuncti colunt,
Ut vinculis quos carcer adstrictos suis
Claudit sub*umbris, liberi patrios petant
(1625) Iterum penates. LUM. Liberi patrios petant
Iterum penates? iussa quis ponit mihi
Patriamque prodens perduelles liberat?
NU. Haec iussa sancti sunt Senatus ô Comes
Simulque vota. Nuper Auriaci Ducis
(1630) Nostras ad urbes nuncio rumor novo
[p. 97]
Mandata certus pertulit, quae Praesides
Videre latis explicata paginis
Ut quotquot atris carcer in tenebris premit
Et vincla stringunt, seu sacerdotes sacros,
(1635) Electa seu quos separat mundo salus,
Vinclis soluti proprios repetant lares.
Nec hoc iniquum. Clauserat quotquot suâ
Marinus arce pollicitus ultrò fidem,
Vitamque cunctis, sancta singulos beat
(1640) Integritas, & vita culpari nequit
Illos amavit civitas nuper suos
Coluitque iustos, innocentes nunc petit
Iurata quos servare deberet fides.
LUM. Quo quo furor? quid ira spiritus tuos
(1645) Nondum resumis? sentient, (ô ô moras!)
Insana capita, perduelles sentient,
Quam foeda mortis fata praesidis traham.
Parcamne captis? Astra (si surdo Deus
Audiat olympo) testor has noctis faces
(1650) Quas inter orbes igneo premitis foco.
Te iuro Magne noctium Pluto Pater,
Immane Ditis Numen, & scelerum Deus;
Illa illa Pontificis sequax latij cohors
Mundique pestis, saucio vitam vomet
(1655) Gutture, nec ullus eripiet unquam Deus.
NU. Immo remitte spiritus, Comes, tuos,
[p. 98]
Parce potius, totas per urbis iam vias
It clamor, & plebs concita repetit suos
Templi ministros: Curiam longo tenent
(1660) Ordine senes, & sexus alter lachrymas
Ubique magno fundit ululatu gemens.
Pax nulla, saevit concitis studijs furor
Discordibus, debere servari datam
Clamant fidem, severitatis & Duces
(1665) Sequi recusant. Multus est Patriae timor,
Et parta nuper fluctuat Pacis quies.
Ignosce, te senatus, & cives boni,
Te civitas & omnium lachrymae rogant.
Patria rogat. LUM. Sic ergo nullus hic tuos
(1670) Hornane Manes vindicabit? tu quoque
Illustris Egmondane nullos audies
Cruoris extitisse vindices tui?
O ô scelus! Sic Belgicos rabie nova
Albanus olim sustulit proceres furor,
(1675) Et nullus ultor mortuos cineres Ducum
Venerabitur? Praefecte, tolle iam moras,
Laxa fores, & gutturis laqueo viam
Occlude cunctis. D. Prohibet Auriacus tibi.
LUM. Quis ille? Nassovius meis forsan volet
(1680) Dare iura votis, solus & Patriam manu
Froenabit? an non ultor, & vindex fui,
[p. 99]
Qui primus armis ferreum Regis iugum
Tyrannisque iura reppuli? & hunc tamen
Illum vererer? O furor, furor, furor,
(1685) Alium timeres? D. Sed fides captis data est,
Hanc Auriacus servare captivis cupit.
BR. Non hostibus servanda est nostris fides.
D. Quaerenda sed tranquillitas patriae tamen.
BR. Tranquillitatis haec via est, quotquot fidem
(1690) Servant Quiritum, nec novam Patriae fidem
Colunt rebelles, morte inaudita cadant,
Pereant. LUM. Peribunt, testor hunc quisquis Deus
Orbem gubernat, nullus imperium mihi,
Aut iura ponet: Regium pati iugum
(1695) Si mentis ardor nescit, haud poterit tua
Perferre iussa Auriace. Quid? Dominum colam?
Verearne iussa? spumeis potius vadis
Iungatur Oceanus Polo, potiusque onus
Deponat Athlas, & ruina machinam
(1700) Involvat orbis. I celer peragas cito
Praefecte longas, heu nimis nimis neces
Districta collo chorda vitalis vias
Abrumpat aurae. O noctis umbra Lumnium
Testare, nescit ille maiorem pati
(1705) Batavumque froenat summus Arbiter plagas.
Peragas necem Praefecte. OM. Peragam nec mora.
[p. 100]
LUM. I, rumpe, lacera, tolle vitam, mortuos
Discinde, donec trux cruorem respuat
Severitas, lassumque, vincatur scelus.
(1710) Quid ago? cito, cito, nescio, nescio, moras.
.


SCENA III.

Omalius, Milites, Captivi.

OM. Cito, Milites, pars carceris laxet fores
Pars aedibus rapere alterum certet meis.
Labor omnium properare mortem, currite
MIL. Quaeremus illum, quem pij fratres suo
(1715) Sermone tentant. Carceris sed nos fores
Laxabimus. Agite mortis illuxit dies,
Dies tremenda, nox licet mundum tegat
Subvecta bigis. LE. O dies grata, ô dies!
Ergon’ cruore sanguinem nostro tuum
(1720) Testabimur Mundi Redemptor & Parens?
MIL. En liberum qui vinculis collum suis
Extulerat. OM. Hunc primum necet laqueus tamen.
Nudate colla, vestis in partes eat
NIC. Tyranne perge, nulla teneat te mora.
[p. 101]
(1725) Ergon’ subire fata decrevit furor?
O grata fata! grata mors! ô ô dies,
Dies amica? Nunquid ergo iam novas
Spiritus in auras evolabit; & lares
Rursum paternos Aetheris magni cliens
(1730) Inviset? Euge grata Coelitibus cohors,
Gaudete Fratres, mortis aeternos dabunt
Haec fata Coelos, & brevis totum dolor
Pariet Olympum. Filij, Fratres mei;
O quanta laus? Sequimur magistrum; Christus hanc
(1735) Largo viam cruore tinxit: fortibus
Nunc ite fortibus animis, laurum Polus
Ostendit, & sanguine fides nostro rubens
Aequabit astris spiritus. Ibo prior,
Valete Fratres, me mori primum decet.
(1740) MIL. Evomuit animam, spiritus fugit diem
Pressisque muta mordet ora dentibus.
LEO. Superûm Monarcha Christi saeculi parens
Authorque coeli, paululum terris tuos
Defige vultus: sanguinem & vitae diem
(1745) Damus, Euge famulis robur inspira tuis.
Moriemur omnes. Parce, parce sed tamen;
Ignosce plebi, sanguine hoc surgat fides;
Gorcomium vale, vale Gorcomium.
[p. 102]
MILIT. Et adhuc fatigas aethera precibus tuis?
(1750) Quin nos rogas? Sodalis ecce iam tuus
Ut ora vertit? POP. Hunc, sequi, sequi volo
Agedum Tyranne, tolle, quem invides diem,
Satia furorem, nullus hunc animum timor
Evincit, & maior triumphus hac nece est,
(1755) Quem sanguinis testis mei Fides dabit.
Quaecunque restat, dura mihi restat dies,
Et vita tristis, quae suum amplius nequit
Servare lumen luminis avida gloriae.
HIE. Quid cerno? quo rapior nec amplus capit
(1760) Mens rapta vitam? corpus hoc, nil iam moror
Abrumpe miles. Magne Terrarum Deus
Ecquos in amplexus vocas? aut quae mihi
Nova serta monstras? O diem, vitae diem!
Tu virgo Mater arduum Coeli decus:
(1765) Tu magne Dux Apostolorum, tu tuis,
Francisce da Pater robur. MIL. Nunquid Deum
Relinquis, & Numen tibi fingis novum?
HIE. Tyranne, stygius dictat hoc Verbum furor,
Non ipse faris; nil moror, furias tamen.
[p. 103]
(1770) HEZ. Adhucne vivo? MIL. Longior dabitur quoque
Tibi vita si fidem neges: nega fidem.
HEZ. Adhucne tentas? sed satis, socios sequar.
Da Christe robur, ecce sanguinem libens,
Et vita quicquid parva concludit, fero:
(1775) Nunc ô Batavia spiritus rabidos preme,
Et funere satiata nostro dum licet
Agnosce coelum respice Patriam tuam,
Recipe fidem tuam .Patria vale, vale.
Salvete magni Coelites: Age mens, age
(1780) Certamen intra, gloriam victrix feres.


SCENA IV.

Omalius, Milites.

OM. Ergo peractum est: victa iam recubat Fides
Cruoribusque, mersa fluctuat suis.
Adhucne spirant? Miles explora necem,
Lacera necem, satia furorem, quicquid est
(1785) Everte, sentiat quoque cadaver necem.
MIL. En ut iacent? ut pallidam miseri nigris
[p. 104]
Hausêre mortem vultibus? mordent solum,
Huc huc sub antris quotquot Acherontis*Canes,
Ventre vacuo pascuntur umbris, huc, volent,
(1790) Haec membra lacerent. Milites nondum furor
Remisit iras, saeviamus. O sacrae
Pestes, & atra temporis nostri lues.
Ut nunc iacent? ut nunc in Orci flammeis
Ululant caminis? serò, sed serò nimis.
(1795) Iacete pestes, ite perfidi Canes,
Laceremus ora, quaeque vestis hos tegit
Rumpatur, & laceris recumbant vultibus
Rimetur ipsas pectoris foedi vias,
Fratrumque ventrem: sic novus crescat furor.
(1800) Cadaverumque sentiant moles manum.
OM. Sat Miles, Euge surgit oceano dies,
Fugatque noctem Phoebus Aurora duce;
Huc miles urbem repete, victa est iam fides.


[p. 105]

CHORUS

Haeresum, ubi etiam Inquisitio.

HAER. Turpiter Olympi Rector, & pondus Poli
(1805) Nescivit olim ferre patrem:quis mihi
Iove maior extas Batave? deturbas Iovem,
Seu quem micanti stipat Amplexu Polus
Coeli Monarcham: terminis seu quem suis
Sol claudit exoriens & occasum petens
(1810) Mundi Monarcham. Etiamne tertium Iovem?
Nostrumque Numen evocatum Tartaro?
Vincere sed nos Batavus nescit
Vincere nisi se Batavus norit.
Alios vincit, vincitur ipse.
(1815) Sors ea misera est, decuitque tamen
    Ut vindicaret mors doles;
    Et quod nequiret fraudibus
    Sparso probaret sanguine.
    Equidem dolos Superat fides,
    (1820) Cruore sed devincitur:
[p. 106]
    Utrumque nascens Haeresis,
    Et portat & retinet simul.
IN. Ergo Fides, Romana Fides, praelusimus? Ibis
Ergo Fida? Batave huc applaude, peregi.
(1825) Haeresis ergo rata est? huc huc gaudete sorores
    Bataviam, Bataviam
    Tenetis, & gemitum suis
    Incussit icta montibus
    Flens Roma perditam Fidem.
HAER. (1830) Ergone suspiras Roma superba fidem?
En tacet, & multo victa cruore silet.
Tu quoque Roma sile, iam nova Roma venit
Pontificis magni, Regis & omen habens.
Haeresi sedem dabit, & scelestas
(1835) Possidens fraudes, procul hinc fugabit
Quotquot antiqui memores parentis
Impiâ sacros pietate Patres
                    Ritè requirent.
Hunc dederit Fortuna diem, sacer ille, cruoris
(1840) Principium sacri. Quid adhuc, quid quaerimus? inde
Nostra venit sedes, & se submittit amando
Iam Batavus, quaeritque brevis dum libera vitae
Tempora, longae suae nectit discrimina vitae.
[p. 107]
Sic placet. O seri facies nova temporis! Ecquis
(1845) Nesciet insidias? quis funera nesciet? ipsa
Si simulachra gement, si Divum flamma cremato
Surget honore vorax, si Patria quaeret alumnos?
INQ. Hoc mihi restat nobile munus,
Faveant tantum Numina Batavûm
(1850) Undique luctus, luctus ubique,
Lachrimisque novis lachrymae crescent.
Me Praetores milite cincti
Dominam cingent; ibimus omnes
Et sua nobis limina pandet
(1855) Quisquis avitos servat honores.
Dux ipsa lares subiens tacitos
Coeco Patres carcere claudam.
Non exilio, levior poena est,
Sed morte luent, vacuique bonis.
    (1860) Haec fata erunt Bataviae
    Ut Haereses, varias licet,
    Gremio benigna nutriat,
    Unam fuget tantum Fidem.
    Unam pati nequeat Fidem.
    (1865) Unam ferox plectat Fidem.
    Sed scilicet sceleris amans
    Nullum pati potest bonum,
    Cunctum pati potest malum.
Continue
[p. 108]

ACTUS V.   SCENA I.

Senex Gorcomianus, Chorus Gorcomianorum.

SEN. O Diva Pietas! dierum maximè
(1870) Froenator, almae lucis author & parens!
Quid iam per altum vectus aureis Polum
Cernes quadrigis? Brila, quid aperiet tibi
Lumen renascens? O nefas! quis non neget
Quod hic peractum est? O mihi lento nimis
(1875) Senecta gressu! O tarda fatis mors meis!
Cur vivo? cur vitalibus fruitur mihi
Spiramen auris, nec suo pereunt malo
Effoeta membra languidi pondus pedis?
Heu ominosa verticis nix quae mei
(1880) Candore crines spargis & vitae notas
Adesse metam! nuper impigro movens
Laborare gressus; cùm meum distingueret
Lanugo vultum, primus aetatis decor,
Secura Christianus hic vestigia
(1885) Ponebat, & erat Haeresis Batavus adhuc
Ignota nostris. Nunc nefas, ô ô nefas!
Cruore mersus Christianus iam suo
[p. 109]
Mortem cruentat, nec sua in patria locum
Habet. O, Tyranne, quis animum furor tuum
(1890) Acerbat, aut humanitatem quae ferox
Crudelitas evicit? an vacuo putas
Fornice Polos aut nulla nubium vagas
Fulmina per oras? aut Tonantis desidem
Contemnis iram? Vivit, ô, vivit Deus
(1895) De te polorum magne Rex, hominum Deus
Appello, si rabidos Tyrannorum premis
Vindex furores, sume flammas ô Pater
Et increpans maiore coelum fulmine
Distringe nubem, totus ardens ut vomat
(1900) Animam Tyrannus. Tu Deus, Batavûm quoque
Deus es, & attamen tuas ridet faces
Insanientis impotens ferociae
Tyrannus, ah, ah, quid moraris ô Deus!
CH. O lachrymae! ô periura gens! ô gens fera!
(1905) O dura cautes, Cerbere, immanis Charon!
Crudelitas, crudelitas! O ô furor!
O tortor! ô peior homine, homo simul tamen!
O triste funus! SEN. Unde nos? aut cur recens
Deturpat ora fletus & cruciat dolor?
CH. (1910) Lugere nostrum est, Christiani nam sumus,
[p. 110]
=== Et heu peremptos flemus hic nostros Duces.
SEN. Communis ergo luctus, hos lachrymis quoque
Deploro nostris, & Tyranni si furor
Concedit, arcto singulos tumulo dabo.
CH. (1915) Admitte Comites, te sequemur, & labor
Noster erit idem. Sed Tyrannus en venit.


SCENA II.

Lumnius, Duvenvordius, Brederodius, Senex, Chorus.

LUM. Ergo rebellis impios vomuit Fides
Tandem cruoris praeda Phlegethonti data.
O Belgici gaudete Manes, quos furor
(1920) Albanus atram nuper in mortem dedit.
Dum Regis audax fulmen evibrat manu,
Et servitutis ferreum durae iugum
Malè liberis imponere populis ferox
Laborat. O Hornane Belgicae iubar
(1925) Clarum potentis, Regij impatiens iugi,
Gaude, cruorem vindicavi iam tuum,
[p. 111]
Ploratque mordens dentibus caesis humum
Quisquis Quiritum Numen attollens, simul
Regale nomen coluit, & voluit pati.
(1930) Illustris Egmondane gaude, iam potens
Superos adibis umbra coelos, dum sacrum
Sparsi cruorem Lumnius cineri tuo,
Lumnius Iberi terror & vindex tui.
D. Et tu minaces induens Batavia
(1935) Vultus, tui Regina gaude, iam tibi est
Defensa iusto sanguine tuorum salus;
Et dignitatis vindicem tenes tuae
Quem nulla morte peior unquam servitus
Curvabit imperijs Iberi, nec suo
(1940) Parcet labori Diva libertas suam
Ut ponat aedem Magna Bataviae Dea,
B. Gaude Batavia nobilis, cedit tibi
Superba septem Roma collibus sedens,
Mundi Domina, Regum caput, victrix sui.
(1945) Gaude cruore mersa iam plorat suo,
Singultibusque, languidis fidem sibi
Ingemit ademptam, seque nescit amplius
Trepidans ruinam. Nunc Batave tandem novos
Attolle vultus, & tibi leges tuas
(1950) Numenque pone, dum Quirinus atque Iber
Victis gemunt furoribus ius & fidem.
[p. 112]
LUM. Nunc sceptra sume Batave, nunc lauru leo
Indue iubis, & aequoris Patrij salum
Defende victor, victor Hispani, & simul
(1955) Victor Quirini. Sed quis hic lachrymas agit?
Quae turba planctu gaudium turbat novum?
BRE. Quid turba ploras? supplici quid vertice
Opponis ora? SEN. Redde Lumni, reddite
Proceres cadavera; mortui, muti iacent,
(1960) Et clausa fracto gutture*aufugit dies.
Per has precamur lachrymas; per ultimam
Communis horam mortis, et si quid tuum
Humanitatis pectus antiquae fovet.
Et iam molossos terra condit, & feris
(1965) Sepulchra Tellus aperit, aut miserans grave
Saxum Colonus funeri advolvit novo.
Miserere Lumni, quodque, postulat dolor
Faveas dolori iustus & pius est labor
CH. Miserere Lumni. LUM. Quid misera cohors petis?
CH. (1970) Miserere Lumni. redde quos petit dolor,
Et funeri concede supremum decus.
LUM. Etiamne tantum terra visceribus scelus
[p. 113]
Suis re condat? BR. Potius exundans mare
Sorbeat, & audaces per aerem ferant
(1975) Corvi, vel intra ventris exhausti Canes
Condant latebras: ipsa ferre iam nequit
Patria*peremptos, pressa quos vivos tulit.
CH. Miseremini Proceres. L. Quid amplius petis?
D. Habeant sepulchra, iure Tellus exigit
(1980) Quodcunque sternunt fata, nec discrimine
Benigna facta perfidos simul & bonos
Sinu recondit: nec etiam duces suis
Unquam negarunt hostibus. L. Sed hostibus
Pretio dederunt. SE. Nos quoque pretium Comes
(1985) Dabimus parati; respice lacrymas Comes,
Iudaeus olim reddidit lacerum ferox
Christi cadaver. Redde, Lumni reddite
Proceres. CH. Per has lachrymas, per hoc si quid potest,
Commune Numen patriae, pretium tibi
(1990) Feremus. O miserere Lumni. D. Sic petit
Lex aequa, parvis ut sepulchris, dum licet
Donemus omnes. L. Vincitur semper furor.
Semperque vincor; ite mortuis tumulos date.
Sit hoc quoque lacrymis datum, interim tamen
(1995) Pretium feretis; Nos eamus, fert novum
Lux orta gaudium, Bataviam novam
Sine rege cernens, & suâ Dominam fide.


[p. 114]

SCENA III.

Senex, Chorus, Fides Catholica.

SEN. Eamus ergo, munus ultimum pij
Solvamus, & levis urna pulverem sacrum
(2000) Concludat. CH. O quis lacrymas nostris dabit
Oculis perennes? Cernite, en vitae levis
Iam nulla restat aura, frigidus sedet
Super ora pallor, pectoris latebrae patent,
Et decolor cruore permixto color
(2005) Recessit. O ferox Tyrannorum manus!
Spectaculum crudele! funus horridum!
O dira rabies! siccine cruoris sitis
Accendit iras? frontis abijt quo decor
Rutilius serenae? diva quo sapientia
(2010) Sublime vitae sydus & animi decus
Fugit? dolor, dolor ô dolor! oculi cito
Date lacrymas, iterumque lacrymas date.
Heu, heu, quid heu, lacrymae quid heu, lacrymae quid heu
Cessatis? haec requirit hora lacrymas.
(2015) Dolor quid ah, dolor quid ah cessas dolor?
[p. 115]
Omnes requirit hora planctus, & suo
Impar malo succumbit. O tristis dies!
Moriamur omnes, hic mori, libet hic mori!
S. Iam vita nescit lumen, attamen levem,
(2020) Si vester adsit mihi labor, tumulo dabo
Terram. CH. Iuvabimus, iuvabimus, decet
Non esca sint corpora voracibus lupis,
Quorum per auras spiritus coelos tenet
Beatitatis compos aeternum novae
(2025) Vos virgines, dum sufficit noster labor,
Sit munus hoc vestrum ultimum, lacrymas date.


Fletus Virginum ex eodem
Choro.

HEu heu lacrymae, dulces lacrymae,
      Implete sinus, rorate genas.
      Heu heu faciles, ite dolores,
      (2030) Pectora duris tundite manibus.
      Recubant sacrae fidei Patres,
      Victaque pietas plorat alumnos.
      Ah ah dolor, dolor ah dolor!
      Vicit rabies coeca pudorem
      (2035) Quique vel ipsi fuerant hosti
      Pulsa vitae fraude decori,
      Dura fracti morte recumbunt,
[p. 116]
      Ah ah dolor ah dolor!
      O quisquis amas fidei antiqua
      (2040) Purus honorem; quisquis fraudes
      Odio pravas refugis iusto.
      Huc age lachrymans adde dolorem
      Perijt Batavis antiqua fides.
      Ah ah dolor, dolor ah dolor!
      (2045) Conditur uno pietas tumulo,
      Batavumque fides, priscaque virtus;
      Cernensque Deus lucis ab orbe
      Batavas linquit lumine terras
      Sacrâ terras caede cruentas.
      (2050) Ah ah dolor, dolor ah dolor!
SEN. O quantus infando dolore cor premit
Impetus! & heu quae moesta quatit animum mihi
Tristitia? sufficit attamen. Manes sacri
Salvete, & hoc, quod pulvere modico damus
(2055) Munus supremum capite munus optimum.
Hunc annuum reduxerit cum sol diem
Vestro sacratus funeri, lacrymisque erit
Et vivet aeternum dolor, qui nunc ô dolor
Fatigat artus lacrymas oculis ciens.
CH. (2060) Salvete Manes inclyti, fidei Decus
Heu heu peremptum! heu per aureas Poli
Vias & ardens curritis stellarum iter;
[p. 117]
Seu civibus iuncti aeternis*coelicum
Gustatis ore nectar aeterno, novâ
(2065) Sub luce maiores. Agite Manes sacri
Et Numen olim Patriae, lachrymas damus
Lachrymas amoris pignus, & fidei simul.
Donec dies suprema diruet solum
Animans sepultos, & sub auras intonans
(2070) Tuba, mortuorum Iudici sistet dies,
Vestras per orbem fama laudes & decus
Rumore multo concinet. Donec parens
Obsessa Tellus refluo stabit mari,
Et maximus Romana templa Pontifex
(2075) Accolet, honore vestra plurimo Fides
Canetur Orbi, & pectus invictum nece.
Imo renato si Patria forsan die
(Sic audiant me fata) rursus hanc fidem
Agnoscat, aut nos, aut nepotes parvuli
(2080) Quoscunque veniens saeculum Patribus dabit.
Ponemus aras, thuraque ferentes nova
Numina colemus. Nunc sed heu premimur nimis
Et patrios linquere penates sors iubet,
                Salvete Manes inclyti.
SE. (2085) Abeamus; at quae Diva gressus huc movet
Violata lacrymis genas? Equidem reor
Lacrymare nostrum funus hoc cupit Fides,
[p. 118]
Est Dea fides. O Diva sic ergo tuos
Batavos relinquis? deseris sic nos Fides?
FID. (2090) O ó dolor! lacrymare funus hoc meum est
His hic dolor, meus est, & heu fidem procul
Crudelitas armata pellit, cùm mei
Antiqua Patris occupet regna Haeresis.
O lacrymae, lacrymae! CH. Sequemur ô Dea,
(2095) Ne sperne Comites, per dolores, per novas
Abibimus regionis exterae plagas.
Aut Diva siste, forsitan veniens novo
Iubare dies mutabit hunc saevae diem
Crudelitatis, & suos Batavus patres
(2100) Rursum sequetur dogma Romanum colens.
FID. O certa nimium fata! certus ô nimis
Dies doloris! Ibo; iam Praetoribus
Accincta duris Haeresis sequitur meos
Vertens honores: nullus amplius mihi
(2105) Dabitur locus, Batavusque despicit fidem.
Ibo; sed, ô, vos chara Coelitibus cohors
Manete, patrios colite paulisper lares
Adhuc, & armata resurgit si manu
Per exilia per carceres rabies agens,
(2110) Durate fortes; axe respiciet Deus
Miserans ab alto, vestra dum proprio Fides
Secreta lare, positis per aras flammulis
Venerata coelos Numen hic natum colet
[p. 119]
Mundi secundum conditorem. Nunc mei
(2115) Ite populi, siccate vultus; sic gravi
Surgit labore gloriae aeternae decus.
Remanete fortes; lacrymae hei, lacrymae mihi
Restant. CH. Vale ergo Diva, non si iam neces
Aut dura volvant exilia, vel his truces
(2120) Nudare certent opibus, unquam mens erit
Deserere magni dogma Romanum Patris.
Secreta quanquam, semper attamen tua
Nostri penates iussa servabunt Fides.
Nunc Diva Diva vale. FID. Valete, vos quoque.


SCENA IV.

Fides Catholica in exilium abiens, Crucifixum Batavis relinquit.

(2125) COelum, Tonantis sacra sedes, & quies;
Gemmata Divorum domus, viventium
Suprema meta. Vosque Progenies nova
Aeternitatis, Caelites, quorum Polus
Numen tremiscens orbe concludit suo,
(2130) Colitque cives: Magna seu Mater suas
Tellus sub auras proferens ingentibus
[p. 120]
Aequavit astris, patrij decus Poli:
Seu compotes virtutis aeternae Deus
Et mortis esse iussit immunes, sui
(2135) Caeli ministros, & hominum comites sacros
Audite. Vel tu potius aetherei pater,===
Potens Olympi gentis humanae Deus,
Et inferorum terror, ac Dominus Ducum
Audi, Fugatur clade sanguinea Fides
(2140) Propago Christi, quam trabali saucius
Peperit in arâ sanguine abluens solum,
Primi nepotes Patris & pomi reos.
                O ô dolor, dolor ô dolor!
O quis perennes lachrymis undas meis
(2145) Sufficiat, & morientis exhaustos novis
Animi dolores augeat singultibus?
Non una mors hic lacrymas omnes cupit,
Sed Bataviae ruina ploratus petit
Ingentiores, imbris instar ut pluant
(2150) Lachrymas ocelli; corda motibus novis
Concussa fulminis imitentur impetum,
Tristesque rauco concitent gemitu sonos.
                O ô dolor, dolor ô dolor!
Huchuc minacium ferarum Rex Leo,
(2155) Libicique terror nemoris & primum decus:
Huc tygrides, lupique & ursae tristibus
Ululate raucum vocibus: nostros nequit
[p. 121]
Iuvare luctus lachrymis impar homo,
Suisque succumbens doloribus minor.
(2160) Ululate Bruta, noster ab homine est dolor,
Et una tanti causa luctus est homo
Nostrum cruentâ funus accumulans nece.
                O ô dolor, dolor ô dolor!
O sacra Mundi capita Reges! ô Duces!
(2165) O quisquis Orbem lege temperas tua
Hominum Dominus, & maximi servus Dei,
Huc verte vultus, hic tuus etiam est dolor,
Lachrymare magnus si vigor animi queat
Cum scelere tangitur Deus. Pereo Fides,
(2170) Et dum Batavus expellit orbe me suo
Scelus aperit, longumque perditis nefas
Regionibus. Per arma nuper & suum
Reges cruorem Martio motu nigri
Donare certabant suis regnis fidem:
(2175) Nunc subditi perosa ductores Phalanx
Fidem cruentâ clade mactant & fugant;
Sacrumque funus Regiae est pignus necis.
Audite Reges, vester hic simul est dolor:
Cùm Regis abnegat sui populus Deum
(2180) Fit dominus, & Regem simul negat suum.
                O ô dolor, dolor ô dolor!
Et tu Philippe huc cerne ab Occasu tuo,
Magnusque si lachrymare nesciat vigor
[p. 122]
Undante vultu, corde confuso tamen
(2185) Ede gemitum. Te tangit hoc longum scelus
Perisque Batavis dum pereo Batavis tuis;
Fideique funus, funus est ó Rex tuum.
Tu quoque potens, & nobile ingentis decus
Belgica soli, lacerata vultus aureos
(2190) Constringe vocem, pectore ut tantum cavo
Suspirijs anhelet, obscuris dolor,
Lacrymisque tardus. Ecce divisum perit
Decus tuum, dum dividis fidem tuam:
Tui perit pars una, dum pereo Fides.
                (2195) O ô dolor, dolor ô dolor!
Plorate Batavi, vester omnium est dolor;
Plorate Cives, tangit hoc omnes scelus.
Hoc dum peremptum lacrymis funus sequor,
Per iura quod violare sustinet Fides.
(2200) O luctus, ô dolor! haec fuit sedes mea,
Virtutis & sapientiae sacrae domus,
Fideique templum. Nunc iacent ah ah iacent,
Et parvulus sacra membra pulvis vix tegit,
Plorate Batavi: Vos quoque cineres sacri
(2205) Vetusta quos sepulchra conservant Patrum.
Plorate totum iam cinis modicus tenet,
Quod vestra coluit saeculis multis Fides;
Aetasque veniens execrandum fert nefas.
Plorate mortui, nepotes denegant
[p. 123]
(2210) Avos, Patrumque sacra sacrilegâ manu
Violant, & in suum furere gaudent genus.
            Heu heu fides! heu heu fides!
Quo quo ibo! quis locus exulem capiet Fidem?
O lacrymae! quo Christe filiam vocas,
(2215) Retrahisque? Pande Magne fluctuum Deus
Neptune Pontum, terra depellit Fidem.
Ibo per undas, & sub Eoi plagas
Quaeram fideles. Sarmata dabunt locum,
Schytaeque profugi, & nobiles Seres suo
(2220) Vellere requirent. Heu sed heu lacryma! vagas
Sequitur per undas Batavus, atque Indos suo
Agitat furore: nullus in mari locus:
Quò quò ibo? nullus exulem agnoscet Fidem!
O Principes! O ô Philippe Magne Rex
(2225) Et Christiani columen unicum Soli,
Quo quo ferar? redire mibi nunquam dabis?
En parma quale mox tibi bello dabit
Immane nomen? quantus Heros Austriae
Aquilae paternae fretus auspicio, & tuo
(2230) Sanguine potens per arma lassabit manum?
O ô Liceat! ô Reddite Batavis fidem!
Ab eo Batave cogis; Batave vale, vale.
                Heu heu fides! heu heu fides!
Valete Batavi, cedo, discedo Fides.
(2235) O lacrymae Agite sed tamen, Batavi tamen
[p. 124]
Respicite, linquo funus hoc vobis Crucis.
Adhucne saevit ira? nec tanta nece
Severitas satiata deponit minas?
Si displicet Fides, at heu placeat suo
(2240) Qui nos cruore lavit, & pretium sui
Repetet cruore iudicans mortalium
Sub sole noxas. Sapere serius voles
Quisquis voles: nunc funus hoc linquo tibi;
Si non perosus Numen aeternum Poli
(2245) Batave superbis, nosce Iudicem tuum
Hominumque vindicem, Creatorem tuum,
Valete Batavi, cedo, discedo Fides!
                Heu heu fides! heu heu fides!

FINIS.
Continue
[p. 125]

IN LAUDEM AUTORIS.
O Quam foelicem te, sancta Colonia, vates
    Praedicat, aonios dum tonat ore sonos!
Quid causae est? ibi facundas posuisse sorores
    Pierides capiti laurea serta refert.
(5) Bellerophonteo quantum de fonte Poëta
    Ebibit, ipsa stupens lingua referre nequit
Hoc praesens testatur opus, quod rodere nunquam
    Mus poterit, nunquam dilaniare canis.
Invidus exiguum rodat licet ore libellum
    (10) Musculus, hunc laniet dente feroce canis.
Non tamen egregij delenda memoria facti est
    Clara sed Autoris fama perennis erit,
Te celebrabit Iber, Gallus, cum gente Latina,
    Quaeque sub Argolico littore turba iacet.
(15) Te canet assiduo duris Germanus in oris;
    Hoc modo divinum cernere possit opus,
Laus tua Vernulaee, Poli penetrabit ad astra,*
    Laus tua per schyticos tuta volabit agros:
Laus tua Vernulaee canenda per Indica curret
    (20) Littora, percurret per vada tuta freti.
Denique, quaeque suo perlustrat lumine Titan
    Regna, tibi laudis munera laeta dabunt.
Vive triumphator, celebris post funera vive.
    Nestoreos foelix vive, poëta, dies.
Posuit Petrus Thyon
Leodegariensis


[p. 126]

APPROBATIO.
HAEC NICOLAI VERNULAEI, Tragoedia, quòd veram Gorcomiensium Martyrum historiam exhibeat, idonea est quae ad plurium aedificationem in lucem exeat.

                Ineunte anno 1610.

                                                Gulielmus Fabricius A-
                                                      postolicus librorum
                                                      censor.
Continue

Tekstkritiek:

Voorwerk:
p. 3 tot 16 zijn genummerd als 1 tot 14
p. 12 [=14] vs. 5 Gorcomios er staat: Gercomios
p. 14 [=16] vs. 13 Aeschylus er staat: Aeschylub
p. 20-21 stylo er staat: Stylo
p. 21 loquentium er staat: loquentiuu
Tragedie:
vs. 50 Iovem? er staat: Iouem(
vs. 73 vivit er staat: iuuit
vs. 90 atrâ volgens ed.-1656, er staat: area
vs. 130 de sprekersaanduiding ‘Haeresis Memnonistica’
    ontbreekt.
vs. 168 Stygem er staat: stygem
vs. 285 iugi. er staat: iugi
vs. 353 vocat er staat: vocat.
vs. 360 cruor? er staat: cruor
vs. 512 Faex er staat: Fex
vs. 555 Timeamne er staat: Timneamne
vs. 747 tyrannus er staat: tyrannis
vs. 825 fugientium er staat: fugientium.
vs. 866 decet) er staat: decet.
vs. 879 HIC er staat: Hic.
vs. 1049 Devolvat er staat: Devolat
vs. 1054 ferant er staat: feram
vs. 1059 passi er staat: pasci
vs. 1105 Solos er staat: Soles
vs. 1173 ius Quiritum naar ed.-1656; er staat: ius, qui ritum
vs. 1175 Amata naar ed.-1656; er staat: Armata
vs. 1179 Invadit? er staat: Invadit(vs. 1521 furor er staat: furor.
vs. 1180 simul in ed.-1656 Fidem; vss. 1180-1181 zijn in ed.-1656 samengetrokken in één vers:
    (1656:1180) Aetas avorum, quae Fidem clausit suis
vs. 1319 voles er staat: volos vs. 1347 supplice er staat: supplici
vs. 1453 altum er staat: altus
vs. 1612 NUN er staat: NUM
vs. 1624 sub er staat: suh
vs. 1798 Acherontis er staat: Acherontus
vs. 1960 gutture er staat: guttere
vs. 1976 Patria er staat: Catria
vs. 2002 Iam er staat: Ium
vs. 2063 aeternis (of aeviternis) er staat: aeniternis
Nawerk:
p. 125 vs. 18 astra er staat: astar