N.v.M. - Tragoedie van den bloedigen Haeg

N.v.M: Tragoedie van den bloedigen Haeg, ofte broeder-moort van
Jan en Cornelis de Wit, geschiedt den 20 van ooghst-maend 1672.
binnen ’sGravenhage. Impressum: Antwerpen, ca. 1672.
Uitgegeven door drs. G.C. van Uitert.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton065910 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.

[p. 1]

N. V. M.

TRAGOEDIE

VAN DEN

BLOEDIGEN HAEG,

OFTE

BROEDER-MOORT

VAN

JAN EN CORNELIS DE WIT,

Geschiedt den 20 van Ooghst-maendt 1672.

BINNEN

’S GRAVENHAGE.

[Vignet: Fleuron]

t’HANTWERPEN,

Gedruckt by Claes Voorvechter, in ’t Witte Hooft.

[p. 2: blanco]
[p. 3]

I. VERTOONINGH.

SIet Ruwaert watge doet, wilt op u daden letten,
Eer dat die ghy verraet, u selfs komt te pletten;
Ghy reyckt aen desen ’t stael, dat met u eygen hant,
Siet dat het niet van hem, wort in u borst gheplant:
(5) Ghy schonckt tot uwe hulp aen hem het eerloos leven,
Doch waer siet men ’t verraet een blijde uytkomst geven.
Dees sweeren het Edickt, vernieuwen hunnen eedt:
Tot druckingh van den Prins, licht tot hun eygen leedt.

[p. 4: blanco]
[p. 5]

II. VERTOONINGH.

MEn dwinght den Meester hier voor sijnen Knecht te bucken;
Maer hope dat dees daet, naer wensch niet sal gelucken;
O snoo bedorven Eeuw, nu dat een Princen moet,
Door teeckeningh en eedt, sijn haters valt te voet.
(5) Dan ’k sien d’Oranje tack, sijn altijdt groene bladen
Ververschen in hun bloet, en soo haer dorst versaden.
Aenvaert vry op hun woort, den aen-geboden staf,
Want hun staet-suchtigheyt, die graeft hun selfs een graf.

[p. 6: blanco]
[p. 7]

III. VERTOONINGH.

’t GEmeen is heel verbaest dat Ruwaert van den Putten,
Die met beleyt en macht den Staet quam onderstutten,
Als eenen schuldenaer, wert naer den Haegh ghevoert
Door den Fiscael van’t kriem: heeft by als schelm gheloert
(5) Op ’s Vaderlands bederf, soo mogens’ hem vry dooden;
Men seyt dat hy veel kruyt, heeft uyt de Vloot ontbooden,
Aen andere gedeelt, doch soo hy luyden laet,
Soo is ’t uyt last gheweest van den gheheelen Staet,
’t Geen uyten sal den tijdt. De dese na mijn gissen
(10) Die schijnen uyt sijn val veel heylen op te vissen,
De Vrou die volgt haer Man, op datse mach verstaen
Wat dat soo braven Helt dee in de boeyen slaen.

[p. 8]

PERSONAGIEN.

Prins van Oranjen.
Cornelis de Wit, Ruwaert van den Putten.
Jan de Wit, Raet Pensionaris van Hollandt, &c.
Margareta, Ruwaerts Vrou.
Johanna, Pensionaris Dochter.
Katarijn, haer Camenier.
Politieck, Oproerder.
Fredrick, Minnaer van Johanna.
Willem Tichelaer den Barbier.
Fiscael.
1. }
2. } Edel-lieden.
3. }
1. }
2. }
3. } Borgers.
4. }
Pieter, eenen Boer.
Cipier.
Borger, Wits-gesint,
Trijn, Borgers Vrou.
Stomme Borgers en Soldaten.

[p. 9]

N. V. M.

BLOEDIGEN HAEGH,

OFT

Het Leven en Sterven

VAN

BEYDE DE WITTEN.
_________________________

I. DEEL. I. UYT.

Prins van Oranjen. 1. 2. 3. 4. Edel-lieden.

De Prins spreeckt.

OP trotse Ridderschap, op edele Batavieren,
Wilt met d’Oranje-verf nu uwe helmen cieren;
Gespt nu het harnas aen, aanvaart het schittrend swaert;
Kom moedight u ten strijdt, beschreyt het Oorlogs-paert,
(5) En rijdt den vyandt toe, om het ontstelt t’herstellen.
Den vyandt vol van trots weet Stadt en Slot te vellen,
En oogt op ons verderf. ’k hoor Utrecht is vermant,
En dat hy nu het oogh op het heel Vaderlandt
Al gierent heeft geset. Op noyt bevrose Vriesen,
(10) Die noyt in lijfs gevaer, den moedt quaemt te verliesen;
Maar zijt steets trou geweest aan uwe Overheyt.
Op Bataviers, ten Krijgh, u val die wort bereyt;
Komt voegt u al by een, met de getrouwe Zeeuwen,
Die steets in moedigheydt, als wree geterghde Leeuwen,
(15) Tot ’s vyants onderganck, betoonden hunnen moedt.
Ick als u Over-hooft, en spaar geen lijf, geen bloedt;
Maar sal in ’t grootst gevaar, u een voor-ganger wesen.
Mijn moedt roept my ten Krijgh, ick voel mijn levens pesen
My trecken in het velt, om daer den trotsen Frans
(20) Te stutten in sijn loop, en hem den Oorloghs krans
[p. 10]
Te rucken van het hooft.
1. Eel. U moedt komt ons te manen,
O Prins tot onse plicht!
Prin. Ontrolt de Oorloghs vanen.
Roept al het Krijghs-volck saam, op dat men soo bevry
Het lieve Vaderlandt, en waerde Borgery,
(25) Van desen wreeden Krijgh: doet al de Trommels roeren
Tot wervingh van nieuw volck: de wraack die schijnt te loeren
Op desen Lelie-Vorst, die t’onrecht ons bestrijt:
Een yeder quijt sijn plicht, opdat m’hem niet verwijt
Sijn trage sloffigheydt, en ongeachte blootheyt;
(30) Men moet het al bestaan, schoon datter sijne doodt leyt.
Door uwe helden daân wort uwen naam geprent,
Met God’lijck Sterren-licht, in ’s Hemels gulde tent.
De Faam sal yeders lof, de wereldt door verbreyen,
En soo met handt-geklap op alle tongen leyen;
(35) Dies toont u moedigheyt voor ’t lieve Vaderlandt,
Het recht is op ons zy, en reyckt ons ’t staal in d’handt;
En seyt, gaat moedigh toe, terwijl den Vorst van Spanjen
Sijn machten heeft vereent, met machten van Oranjen,
’t Geen ons voordeeligh is!
1. Eel. Het graauw rot steets by een,
(40) En roept al van verraat, het knorrende Gemeen
Is vol van achterdocht, en vloeckt, en roept met schennen;
O Hemel! quam den tijdt om de Verraars te kennen,
Sy kregen voort hun straf. Prin. ’k Roep u tot tuygenis
Regeerder van het AL, dat dese ziel niet is
(45) Besmet met dese sond’; doch ick kan me wel raden
Dat het verraat gedorst is met purpre gewaden,
En op het kussen sit, en voert een groot gesagh:
Maar wat kan ick al doen, terwijl tot desen dagh,
Gelijck een yeder weet, my d’handen zijn gebonden!
(50) ’k Verander van dees reên, betichtinge baart sonden:
Langht my mijn wapen-tuygh, ik rustigh my ten strijt.
2. Eel. O Prins! beraat u doch, aansiet een weynigh tijt,
Het steeckt te vol gevaar, het snoode Oorloghs smoken
Verschoont de Princen niet.
Prin. Mijn tooren is aen ’t koken
(55) Door ’t gene dat ghy spreekt; hoe sal ick dit verstaen!
Sal ick het Oorlogs-volck sien na een kamvelt gaan,
[p. 11]
En blijven eenigh t’huys, dat wil mijn eer niet lijen!
Langt my mijn Wapens hier, ick wil den Frans bestrijen,
En jagen uyt het velt, soo wordt het Vaderlandt
(60) Van dit gebroet verschoont: siet dese strijdtbre handt,
Ia siet het heele lijf, aansiet het voor u eygen,
’t En is het mijne niet, ick voel het yvrigh neygen,
Dat het sijn plicht voldoe; ick ben gelijck vol viers,
En schaem mijn lanck vertoef: ô ed’le Bataviers,
(65) Verschoon mijn sloffigheyt, ’k sal u mijn oor niet vreemen,
Al schijnt gy nu mijn deught, en plichten te ontnemen:
Ick weet, als dat dit bloet, ’t geen dese rif besluyt,
Hoort aan het Vaderlant, en stort ick het dan uyt
Ten dienste van ’t Gemeen, soo keert het tot sich selven:
(70) Voor yeder onderdaan sou ick dees borst op delven,
Soo het maar strecken kon tot u behout en goet.
Gespt my mijn wapens aan, ick wil dat snoo gebroet
In onse palen niet! ’k sal Hollant gaan bevrijen
Van ’t sware Oorloghs-pack, of’t sal ten graven glijen
(75) In dienst van ’t Vaderlandt; dan heb ick maar voldaan
Het geen ick schuldigh ben,
2. Eel. Verschoon u onderdaan,
Van ’t geen hy heeft geseyt.
Prin. Waar is het Krijghs-gerommel?
3. Eel. Hier is het by der hant.
Prin. De hell’ Trompet, en Trommel
Die moedight ons ten strijt, en neemt ons tot ons plicht,
(80) En vrijft ons tragigheyt, ons in het aangesicht
Tot voordeel vanden Frans; maar ick, ô waarde vrinden!
Ick noo u in het velt; laat nevens my u vinden,
In ’t glinstrent harnas-staal; sie daar het hell’ helmet,
Dat ick tot schut van ’t lant, op dese hayren set.
(85) Dat sal getuygen zijn van uwen Prins sijn daden.
Wat jaagt u herwaarts aan?

Verscho Politieck met eenen brief.

Poli. O Vorst! wy zijn verraden!
’t En zy het Godt voorsie, ha! ongeluckigh lant,
Daar selfs het Lants-bestier, des Princen doot aanrant.
Mijn Prins! doorlees dees brief; den Hemel wil beschutten*
(90) U hooft voor het verraat van Ruwaarts vanden Putten.
[p. 12]

Den Prins leest

1. Eel. Den Prins die schijnt ontstelt.
Prin. Met reên ontstel ick my!
O Hemel! stiert dees saack, dat het niet waar en zy!
Doch ’t is onmogelijck, en niet als yd’le droomen,
Dat soo een hels verraat in soo een siel sou komen,
(95) Dat soo een braven helt, sich soo vergeten sou
In saacken van verraat, ick ken te wel sijn trou,
Het geen den trouwen Zeeuw met my sal staanden houwen,
Die in soo veel gevaar, als trouwen met den trouwen,
Sijn trouheyt heeft geproeft. Poli. Sijn onschult waar my lief;
(100) Doch hoogh-geachten Prins, de waarheyt melt den brief.
Pri. Ick seg, spreeckt met ontsach van sulck geachte mannen!
Poli. Men kent doch geen gesagh in Vaderlans tyrannen.
Pri. De saack die heeft geen blijck, waarom dit dan gerept.
Poli. Soo lanck hun voorspoet vloeyt, heeft u geluck geëpt.
Pri. (105) De voord’ringh van mijn staat, was steets in sijn betrachtingh.
Poli. ’t Was u verdruckingh Prins, die sy hielen in achtingh.
Pri. Dat ick tot hoogheyt quam, dat was de Wit sijn wit.
Poli. Tot leet van d’Overheyt gy hem te boven sit;
Den Louestynschen Raat wou geen Stadthouder dulden,
(110) Elck Amptenaar die swoer, geen Stadthouder te hulden,
Oft raackten tot geen ampt; doch het was wel beleyt,
Terwijl het wiert verbloemt met minderjarigheyt
Van u beroemde Prins. Men gingh noch voorder varen,
Men sou man-eedigh die by al ’t gemeen verklaren,
(115) Die van ’t Stadthouderschap sou reppen ’t eerste woort;
Het geen de oorsaack is dat d’Hemel is gestoort,
Terwijl dat dit beleyt u Hoogheyt quam te drucken.
Welck druckingh ons den neck en hooft doet neder-bucken
Voor Frans en Engelsman, die by u voor’ge Vad’ren
(120) Als steunen sijn geweest, als senuwen en ad’ren
Zyn aan het lijf verplicht: dit geeft een achterdocht
Aan alle het Gemeen, hoe men die heeft gebrocht
Tot sulck een swaren haat: en is oock niet gebleken,
(Ten leet van het gemeen) hoe op soo weynigh weken
(125) Daar veertigh Steden zijn vermant, verwoest, gesloopt,
Waar door my schier het nat uyt mijne oogen loopt,
Als ick maar ick en gedenck, hoe wy tien achtmaal jaren,
Aan ’t geen verloren is, met yver doende waren,
[p. 13]
Ontsiende goet, noch bloet: ween Hollant! ween! ey ween!
(130) En slaat voor uwe borst met eenen keysel-steen.
Pri. Hou op, en rept dit niet! ick sal ’t ontstelt herstellen.
Poli. Hoe soum’ hem in’t verraat van sijnen Voogt niet quellen,
Soo was men sonder sorgh!
Prin. ’t Verraad raackt hoeck noch kant.
3. Eel. En seght my, wat verraad dreygt ons bedroefde Land?
Prin.(135) En melt ons oneer niet; gaat heen wilt wederkeeren,
En segt aan den Fiscaal, met sijn beroemde Heeren,
Dat sy in dese saack, hun dragen als ’t behoord;
Soo daar geen waarheyd zy, den schelm wort vermoord
Met ongehoorde straf; doch wort’er schult gevonden,
(140) Men oogt op sijnen staat, die mindert sijne sonden.
Mijn oordeel spreeckt hem vry, indien het wesen kan.
Poli. O suyvere deugt, die uwe doot beloert, wort van
U vry gekeurt. Kom Goôn, en frisse Batavieren
Wilt uwes Princen hooft met dubb’le kransen cieren,
(145) En singt hem eeuwig lof. Geluckigh Vaderland,
Daar soo een moedigh Prins den teugel neemt ter hand.
Kom soete Maagden schaar, en wilt door uwe keelen,
Den Antiphot de deugt van desen Prins meedeelen.
Prin. Kom dappre Edellien, ick hoop den Hemel sal
(150) Mijn hooft en ’t gansche Landt behoên voor ongeval.

Achter op een kamer met haar stoel.

2. Uytkomst. Ioanna in den stoel.

Ioan. WAt voor een naar gesicht! wat yselijcke droomen,
Heeft nu myn teere rust, en soeten slaap benoomen.
O yselycken droom! verdoemde nacht-gesicht,
Dat my verschenen is; segh op, wat ’s my bericht
(155) Wat wil my het vertoog beduyden, ’k voel de haren
Door klem van ’t bange sweet haar tot een koek vergaren,
En duffen my het breyn; daar sie ick weer het spoock,
En dringt steets op my aan, ey my! myn herte koock
In AEtnâs schorsteen! maar niet door Vrouw-Venus prick’len.
(160) O Goôn! ick ben verrast, ach! Vader help, wilt wik’len
My uyt dees bange schrik; ach! help, ’k wort vermoort.

Verscho Katarijn.

Cat. Mejuffrou, wat ’s de reên, datmen u roepen hoort,
Met soo een schorre stem, t’wijl men niet siet. Iohan. U oogen
Die zyn bedwelmt, Catrijn, heeft u oogh het vermogen
[p. 14]
(165) Verloren van te sien, soo opent u gehoor.
Hoort gy geen borger-twist? spreeck op.
Cat. O Goôn! waar door
Komt u dees waan, Mevrou, ’k hoor niet, ach!
Iohan Swijght, wilt luystren,
Hoort gy daar geen geroep, den Ruwaart moetmen kluystren,
En worpen hem geboeyt, in ’t swert benevelt hol?
Cat. (170) Ick hoor noch sien niet.
Iohan Hoe! is u verstant op hol?
Hoort gy ’t gedommel niet, door veel verscheyde drangen
Vast dringen op ons aan? men wil de Witten vangen.
Ach vrienden! geeft genae, aan uwen steun van ’t Land.
O Hemel! geeft gehoor Catrijn! ey vlucht van kant*
(175) Met my! den drift van ’t graauw, sie al de stedelingen,
Steets rotten met geweer, en na ons wooningh dringen,
En roepen steets; de Wit, de Wit voet in sijn borst,
Dat ’t waarde Vaderlant wort met het bloet bemorst,
Van die gesproten zijn, uyt Zeeuw, Vries, Batavieren:
(180) En soumen dien Verraêr met groote ampten cieren?
Dat worde niet geleên; hoort gy niet dit geroep?
Cat. Mevrou, gy raast, ’t is al in stilt,
Iohan Sie daar dien troep,
Die heeft den Admiraal in prangh, hoort het krioelen.
Sie! sie! een yeder een soo ’t schijnt, die wil verkoelen
(185) Door sijne dagg’ oft klingh, sijn ongerechten haat.
Sie daar, hoe als een lam, hy na den Kercker gaat.
Onnoosle Oom! gaat gy, gaat gy thans na den Kercker;
Wat duyvelsche gebroet is hier u onlust-wercker,
En brout u het vergif? hoe! zijn de Rechters ree
(190) Gedaghvaart op het feyt, gaat aan, haalt voorts de zee,
Met al haar slijmigh vis, tot een waarachtigh tuygen,
Van die haar streckt als Godt, hoe dat hy heeft doen buygen
Den Brit, den Frans, den Yer, en Schot, het pekel-nat,
Dat duysende van doen heeft uyt sijn klingh gevat,
(195) Sal den onnoosele uyt hunne pooten trecken.
Of’t sal den ganschen Haagh met pekel overdecken,
Dat steets den na-gebuer, sijn wel-gemande Vloot
Sal takelen aan ’t spiets uw’s toren, om t’genoot
Van u gegaarden schat; die listen sal gebruycken,
(200) Als die in ’t Perel-ooft na d’helle-peerlen duycken.
[p. 15]
Cat. Wie heeft het breydel snoer van u onveer geruckt?
Iohan. Ey my! mijn hertaêr berst, d’onnoos’le wort verdruckt!
Ween Catarijne, ween! wilt nu de sluys op-prangen:
Betraant u oogen nat, den ban, ’t schavot, gehangen,
(205) Gescheurt, ontkleet, gevilt, gesleept, gemoort, verkocht!
Was wel meer grusaamheyt, door duyvels oyt bedocht,
Als my hier nu verschijnt? het hert wil my begeven.
Ay my! mijn herte flaut.

Valt in onmacht.

Cat. Hoe! sou sy soo haar leven
Verliesen als ontsint? help dienaars, komt doch voort!
(210) Hoe! isser geen gehoor?

Verscho Ian de Wit.

Ian. U stem Catrijn doorboort
Het huys, wat is de reên van u onstemmigh woelen?
Cat. Mijn Heer, siet hier u kint berooft van het gevoelen,
Door sware geest oft droom.
Ian. Wat ongehoorde quaal!
Catrijne loopt voort heen, en koude water haal
(215) Dat haar verquicken sal. Mijn kint! hoe ist! Iohan O droomen!
Wat is door sluymeringh al voor mijn oogh gekomen.
Ian. Mijn dochter, wat ’s de reên dat al het levent verf
U van het aansicht is? ’t geen heel u glans verderf.
Iohan Hoe! leeft mijn Vader noch?
Ian. Wat port u sulckx te vragen?
Iohan. (220) Een ysselijcke droom, gevult met duysent lagen
Na u verderf en doot, soo ick in desen stoel,
Gekomen van het maal, te rust my gaf; soo voel
Ick my gevat van Morphus klem, en in het droomen
Is toen veel yslijckheyt voor mijn gesicht gekoomen.
(225) My docht, hoe dat het graauw....

Verscho Cataryn met water.

Cat. God lof het is gedaan.
Fredrico eyscht verlof om u te spreken aan:
Hy toont hem heel ontstelt.
Ioan. ’k Wil hem geen reden weyg’ren;
Seght dat ick hem hier wacht.
Iohan. Ick voelde vrees weer steyg’ren
Door sijn ontsteltenis, ô Hemel! wilt behoeden
(230) Mijn Oom en Vaders kruyn voor dit onstemmigh woeden.
[p. 16]

Verscho Fredrick.

Fre. Verschoon u onderdaan, die sijn genegentheyt
Met hert, en siel, gedacht, tot uwen wil bereyt:
Mevrou u minste slaef,
Ian.Fredrico wel gekomen.
Wat ’s d’oorsaack van u komst?
Fre.Uyt yet wat vreems genomen,
(235) Soo het mijn Heer geviel, dat ick de eer genoot
Dat ick alleenigh u een groot geheym aanboot.
Ian.Mijn Dochter gae vertreck

Binnen.

Iohan. Met verlof.
Ian. Nu laat hooren
Wat voor geheym het is.
Fre.En heeft den muur geen ooren,
Oft wel ’t vergult gewelf? den vloer is hy oock doof?
Ian. (240) Waar toe al dit gevraagh?
Fre. Omdat ick vast geloof,
Dat d’uytborrelde klacht, door hun licht sou uytglyen;
’t En is geen Ajax Heer, die met manmoedigh stryen
Het gladde wapentuygh versocht van Vorst Achil:
Het is Ulysses treck, die met vervloeckte wil,
(245) En sijn gegrave gout, het oogh weet te verblinden
Van Argos Vorsten. Goôn, laat u ontbonde winden
Verdrijven dese wolck.
Ian. Waar toe al dit gemar?
Fre. Den Hemel gun aan u, dat u verheve star
Noyt aan het dalen raeckt, hoe wel’er vele luystren
(250) Na’t buldrent geschreeu, die haar sou doen verduystren
Met eene onweers wolck.
Ian. Noch ben ick niet verlicht.
Fre. U Broer den Ruwaart. Ian. Wel!
Fre. Is met verraat bericht,
En met een oorloghs swerm, en hondert duysent vloecken
Hier in den Haegh gebracht, wil doch een middel soecken,
(255) En red hem uyt den druck.
O fellen donderslagh!
Ian. Wie leyt ons desen dagh, ô alderjongsten dagh;
O dagh vol van ellent! d’ellent kan hier niet sitten.
Wie morst de suyverheyt der suyvere de Witten?
[p. 17]
Wie derreft mijn gesagh belagen, en mijn wit
(260) Besmeuren; spreeck, schoon ick geen gulde troon besit,
Gevrocht met cierlijck Gout, en veer gesochte Steenen,
Soo kan hier mijn gesagh, soo veele wetten leenen
Dat het al buygen moet, die ick mijn neck toe keer.
Het voorbeelt is den Prins, die streck u tot een leer
(265) Steets woedende gemeent, hy is de roe ontwassen:
Maar moet noch op het oogh van bey de Witten passen,
Hy heeft het Velt-heers ampt, en naam van Admiraal;
Maar eer hy iet begint, soo siet hy na de straal
Van mijne oogen; ja! sou ons de Prins dit leeren:
(270) Halstarigh stokebrant, soeckt gy ons luck te keeren,
Dan veynst soo veel gy wilt, wat u tot woeden port,
Siet yeder klaer genoegh, men weet wel waer ’t u schort:
Gy poogt door onsen val, aan ’t klimmen te geraacken,
En tot ons achterdeel, u selfs vooght te maacken,
(275) En staat na maght door list, doch leght daar vry op aan,
U schalckheyt sal niet ons, maar haren vinder slaan,
En drucken op u neck: ten spijt van Brit en Spanjen
Soo leyt mijn yver aan tot druckingh van Oranjen;
Maar niet door snoo verraat, dat hy ’t gesagh vry voert,
(280) En met een wakent oogh op onsen vyand loert,
En sijn voornemen stut; maar dat der Staten teugel
Hem raken sou ten roof; hy is mijn strengen beugel
Soo ruym noch niet ontslipt; staat hy na onse val,
Soo slijp ick strack het mes, dat hem doorstooten sal.
(285) Trilt Prince voor mijn breyn; geen wreegetergde Leeuwen,
Geen onbevrosen Vries, noch Prins-gesinde Zeeuwen,
Bevrijen uwe kruyn, soo ick aan ’t woeden raack:
Ick soeck mijn broeder op dat ick sijn banden slaack.
Doch soo het schor gemeent’ mijn wille wil verschoppen,
(290) Soo maack ick om den Haagh een wal van doode koppen,
En gonnen al het lant voor speel-tuygh aan de doots,
Dat ’t heele Hollant maar en zy een ydele loots:
Ja dat den vremdelingh verwondert vaek sal vragen:
Waar’s hier den Batavier, die soo veel sware slagen
(295) Den vyand heeft geteeld? was hier ’t Vereende Land!
Hoe komt dit soo verwoest, geplondert en gebrand!
Als gy gedomde graauw, in dese noot sult sitten;
Dan geef ick u verlof, dat gy op bey de Witten
[p. 18]
U gal en hert uyt spout: Fredrico waarde vrint,
(300) ’k Vertrouw u dese saack, ’k vertrou u oock mijn kint,
Die heel onrustigh is, soeckt door het een of ander
In haar ontrust gemoet te brengen wat verander;
En hout in u gedacht te zijn steets heus van mont,
Als g’yet naedeeligh hoort, soo deylet ons terstont:
(305) Uyt my verwacht u luck.

Binnen.

Fre.Vertrout my dese saken.
Soo my yet voorkomt, Heer, ick sal ’t u kenbaar maken.
Soo leggen vast de menschen toe,
Elck hoe hy d’ander onrecht doe,
Soo woelen weemlen Adams kinderen,
(310) Elck om sijn party te hinderen:
Maar Godt die d’aarde wel beschout,
En elckx gerechte recht-banck hout,
Belaght dit doen soo bros en teder,
En smijt die sich verheffen neder;
(315) Hy hiel sich kleyn, bedacht hy dit,
Die vry nu in de laaghte sit.
Hy sweegh die op sijn macht wil stoffen,
Bedacht hy, hoe geswin getroffen,
Het luck tot onluck is, daar is mijn morgen-steer.

Verscho Ioanna.

Ioan. (320) Fredrico wat ’s de reên, dat Vader soo met neer-
Geslagen oogen (spreeck) sijn huys en kint gaat laten?
Seght my de oorsaack doch?
Fre.Wie is doch soo verwaten,
Die soo u geest ontstelt? u Vader die den steun
En schrick der volckeren is, is voor sijn kint een leun
(325) En stut voor hare val; onnuttigh zijn u sorgen;
En ick u minste slaaf, verstreck een vaste borge
Voor al u onheyl. Mijn begeerte treck my hier
Tot uwen troost en dienst, en mede door het vier
Van lief begeert’ en kracht, waar in ick lange blaeckte,
(330) ’k Noyt tot verkrijgingh van mijn hertens lust geraackte.
Mijn glorie nu pronckt; begeert ten eynde is;
Want waar mijn lust na haackte, heb ick nu gewis.
Ioan. Niet al na dat ick hoop. Fre. Begeerte heeft den segen;
Want mijn begeerlijckheyd den segen heeft gekregen,
[p. 19]
(335) Om als u trouwen slaaf...
Ioan.Ick en bevat dit niet.
Fre.Wel waar om niet?
Ioan.Vermits begeert niet verder siet
Als waar de lust haar leyt, ja wort door waan bedrogen.
Begeert wort meest gestiert, door vleesche-lust-vermogen
Ia maackt gans geen geschil steets tusschen ’t goet oft quaat,
(340) Soo dat begeerte haar heel licht verleyden laat;
En d’oorsaack is dat men geen vreugde kan genieten.
Dus uyt begeerlijckheyt soo volgen veel verdrieten!
Fre.Wat is begeerte?
Iohan. Een verstandeloose kracht,
Fre. En sonder de begeert en heeftmen gans geen macht
(345) Om yets te krijgen, dus soo moet ’er zijn begeeren
Die yets genieten wil; d’ervaringh sal ons leeren,
Dat sonder het begeeren niets verkregen wert.
Iohan. Begeerte is alleen een schicht’ge tocht van ’t hert,
Die sonder onderscheyt komt na begeeren haecken,
(350) En geen verschillen tusschen goet en quaat kan maacken.
Begeeren dat is willen, soo de wil dan wil,
Het geen waar door begeerte t’oogen keur op vil,
En sonder onderscheyt, van goet oft quaet te vreesen;
Soo moet nootsaackelijck begeerte boosheyt wesen.
Fre. (355) U schrandere vernuft maackt my al minnent stom,
Schoon het de oorsaack is dat ick begeerent kom
Om u als slaef te zijn.
Iohan Fredrico staackt dees reden,
Want mijn ontruste geest door min niet kan bevreden.
Ey geeft my doch verlof, dat ick ’t ontrust gemoet
(360) In eenigheydt bevrê. vaar wel.
Fre. U wil steets doet.

Eynde van ’t Eerste Deel.

[p. 20]

IV. VERTOONINGH.

DEn Broeder soeckt verschoon tot voordeel van den Broeder,
Op dat hy in dees noot sou strecken eenen hoeder;
Is d’ eenen Rechter doof, siet d’ander leent het oor:
Doch die op staten ooght dwaelt van het rechte spoor.
(5) D’onnoosele geeft hem onnoosel in de boeyen,
Waer uyt dat Ruwaerts doodt oft onheyl licht sou groeyen.
Siet hier den Politieck aen-hitsen ’t borgerschap
Tot voordeel van den Prins, en sijn Stadthouderschap.

[p. 21]

II. DEEL. I. UYT.

Fiscael; Willem in een Kamer.

Fisc. HA ongeachten mensch! waar toe strekt u betrachtingh.
Dat gy ’t beloutert Hooft, dat hier in sulken achtingh
Is by den Staat, en ’t Landt, soo valschelijk beticht
Met u geslepe tongh? schroomt gy het helder licht
(365) Niet te aanschouwen? snood’! sult gy ons aller Vader
Verduysteren sijn eer, als of hy een Verrader
Was van het Vaderlandt? wat snoo vervloekte geest
Stort u die sinnen in, segh hatelijke beest?
Den ganschen Ociaan kan u dees smet niet wassen.
(370) Ha snoode helhondt! die met rekelachtigh bassen
D’onnoosele beticht; weet gy wel wie het is,
Die door u snoo beleyt hier is in hechtenis?
’t En is geen dommen loer, gevult vol angst en vreesen.
Will. Hy zy wie dat hy zy, ’t moet een Verrader wesen.
Fisc. (375) Den Zeeuschen Admiraal die suyverde de Wit.
Will. Is ’t suyver daar ’t Verraad in ’t hert en boesem sit?
Fisc. Gy smaalt geduerigh aan, en geeft heel weynigh reden.
Will. Gy Rechter doet slechts recht, so raakt het volk in vreden.
Fisc. Men hanthaaft hier het Recht, als daar maar blijk en was.
Will. (380) Soo ’t sich niet kreuken laat, oft buygen als een Was.
Fisc. Kreukt gy ons Achtbaarheyt, hoe zijt gy soo vermetel?
Will. Het Recht straft steets verraad, al was ’t aan ’s Princen zetel.
En gy zijt ’t Hooft van ’t Recht: waarom dees marrery?
Den Ruwaart word gestraft, wijl een Verrader zy:
(385) Oft soo dit niet en blijkt, hier sta ik, den betichter,
Die in u duysternis sal strekken een verlichter
Tot desen schelm sijn straf: oft wilt gy Eakus,
Den helschen Rechter hier, dat hy de fakkel blus
Van dees Verraêr, om u geweten niet te smetten.
(390) Men sal by ’t duyvels Feyt een duyvels Rechter setten.
Is dit de Wit sijn wit, om soo een jonge Bloem
Te rukken van sijn steel? neen schellem! dese roem
Sal u vergifte tongh in Famâs oor niet tuyten;
Dat gy Oranjes Prins de oogen hebt doen sluyten
(395) Door Staal oft door Vergif? Gelukkigh Tichelaar,
Dat my dit is versocht, oft andersints soo waar
[p. 22]
De Prins en ’t Vaderlant vergaan in bloet en tranen.
Waart dat ick, Heer Fiscaal, my selven liet bemanen
Te komen voor het Recht, of dat ick waar beducht
(400) In ’t geen ick heb geseyt, soo waar ick u ontvlucht:
Maar neen! ick blijf u by: kom stel my in u banden;
Soo gy my plichtigh vint, soo doet my dan verbranden
Met ongehoorde pijn; het wreedste uytgesocht,
Dat oyt van duyvel dood voor straffe is bedocht,
(405) Ick sal het onderstaan; ’k heb nu genoegh gebrouwen,
Om dat ons Prins en Heer het leven heeft behouwen
Door mijn voorsichtigheyt: gy hebt den Ruwaart vast,
En my benevens hem, laat hem door uwe last
Hier maar verschijnen, ’k sal voor geene schelm vertsagen:
(410) Ick wil hem in de hel voor Radamantus dagen,
Soo hy u hant ontslipt.
Fisc. Gy hout heel yvrigh aan;
Men brenght den Ruwaart hier.
Wil. Ja laat hem binnen staan.
Daar komt hy als een lam, die ’t alles wou verscheuren.

Verscho Ruwaart met dienders.

Verrader denckt eens op de oorsaack van u treuren.
(415) Toen gy ’t verraat bestont.
Ru. Wat oorsaack heeft dien man,
Mijn Heer, tot dese reên, ey geeft daar reden van,
Om hier soo ongerijmt my in het oor te dond’ren!
Wil. Geen wonder dat myn reên u brengen aan ’t verwond’ren;
Soo u uw vonden na u wensch waren vergaan,
(420) Soo had ick maar u haat op mijnen hals gelaên!
Oranjes Prince wacht u hooft, in het vertrouwen
Van die gy lieft te veel, hy heeft u val gebrouwen,
Een val, die rijsen sal door ’t vallen van sijn hooft.
O pest van ’t Vaderland! had gy dit wel gelooft?
(425) Die d’Eenigheyt ontklist haar strengh gekliste kooren,
Ru. De Eendracht maackte macht, soo ’t spreeck-woort ons hooren,
Al waar het een Monarch; twist brengt den Staat tot niet,
Tot onheyl, tot onluck, tot rampen, tot verdriet:
’t Is d’Eenigheyt alleen die Princen oyt bewaarde,
(430) Waar over dat ick acht de Eenigheyt soo waarde
Als al de groote macht, en ’t Monarchaal gebiet;
Want alsmen in een Rijck oneenigheden siet,
[p. 23]
Vervalt den staet, helaes! seer lichtelijck te gronde:
Hier om is d’Onderdaan aan d’opper-Heer gebonden,
(435) Waar over Princen, en Beheerschers, desen Staat
Veelvoudige voorbeelden geven, en den Raet,
Voor al de Eenigheyt, in wesen moeten houden;
Alleen niet dese eeuw maar in voorgaande ouden:
Als daar oneenigheyt in Borgerye was
(440) Soo hing den heelen Saat aan eenen Vesel vlas.
Will. Mint gy de Eenigheyt, en komt gy haar belagen,
Doen gy des Princen moort in ’t heymelijck quam vragen;
Doen gy een Iudas my woud maken door u gelt;
Oft heeft vergetelheyt u dit uyt ’t hooft gestelt?
(445) Soo gy de waarheyt soeckt, ick salse u ontwinden.
Ru. Hoe schielijck laten hun de menschen oock verblinden:
Wat Waarheyt wilt gy schelm hier brengen aan den dagh?
Soo gy de waarheyt soeckt, my dunckt ick spreken magh?
En ist de waarheyt niet, dat u vervloeckte lusten,
(450) Door straffelijck gewelt, eer helsche vlammen blusten
Met eene teere maagt, nau vijfthien jaren out;
Na g’haer door helsche list had op een plaats gestout,
Verscheyden van den wegh, en dat gy niet wou hooren
Na suchten oft gebeên, op dreygen, oft op mooren
(455) (O yselijcke daat!) wiert van u aangerant?
Haar teerheyt was te swack, om soo een rustigh quant,
Die met verwoede drift, haar kuysheyt heeft geschonden,
Na dat hy ’t teere lijf had op een spond’ gebonden,
En hare galm gestopt: is dat de waarheyt niet?
(460) En eer gy nae u lust haar weer ontslippen liet,
Moest sy noch neergebooght, by hel, en hemel vloecken,
Dat sy noyt dese wraack, oft straffe op sou soecken
By Rechter oft Gemeen, oft haer gewisse doot
Was al geschapen; maar, doen men my sulckx aan boot
(465) Door schriften oft beleyt, en dat gy waart gevangen,
Is het de waarheyt niet, dat Tichelaar moest hangen,
Ten waar barmhertigheyt, en u Syrene sangh
My doen bewogen had?
Wil. Gy had my in u prangh,
En had ick straf verdient, ick moeste willigh lyen,
(470) En was ick boven u, gy soud het pat in glyen,
[p. 24]
Dat ghy my hebt verschoont.
Ruw. De trouw’-barmhertigheyt
Heeft u door my verschoont: maar vreest van Gods beleyt
Te krijgen uwe straf.
Will. Die had gy moeten vreesen,
Soo soud gy door verraat hier niet besoedelt wesen.
Ruw. (475) Wat rept ghy van verraat, dees al te suyvre borst
Was noyt met dit vergif beslingert oft bemorst:
Maar heb my in ’t gevaar van duysent doen begeven
In ’t nimmer stille vlot, de kas van doodt en leven:
Een leven, soo de doodt my daar getroffen had,
(480) Een sterven, nu dees ziel is met verraadt beklad,
Door u Boos-aardige; mijn daden doen u swijgen.
Will. Soo sal den Oorlogs-man na opperheersingh stijgen
Van Rijcken, Staat, en Landt, en vreesen ’t leven niet
Te wagen, om te raken tot een groot gebiedt;
(485) ’t Zy door Gewelt en Macht, oft door Verraderye:
Ja dwingen Vrye Lien tot hunne slavernye.
Wat nickerlijck bestel sien wy hier nu gebeurt!
Wat jammer, overlast en kommer, waart betreurt!
D’onnoosele, ach! ach! soo dickmael lijden moeten:
(490) Sy trappen het Gemeen met hun staatsuchte voeten,
Door woeste wreetheyts schicht, als of ’t verlies van ’t Land
Hun eygendommen gaf. Vervloekt’ onzaadb’re handt,
En is dit oock uw’ wit? ô nickerlijck bedrijven!
Den eygendom van ’t Land moet God en ’s Princen blijven.
(495) Kund gy dien eygendom aan dese nemen af,
Vermits d’ Algever die hun uyt genade gaf?
Hebt gy den Staat verrijkt? Sy quamen u verrijcken
Noch meer als u verdienst; wat oordeel soudge strijcken,
Waart dat een mede-broer, met sulck een helsch verraat
(500) Besoedelt was (spreeck op) daar gy mee swanger gaat?
Ruw. Ick sprack d’onnoosle vry.
Fisc. Gaat, gaat in u geweten.
Ruw. Hoe Heer Fiscaal! meynt gy dat ick my heb vergeten?
Will. Soo wilt gy seggen, dat mijn spreken is verdicht.
Ruw. Verrader weet gy wel wie dat gy hier beticht?
Will. (505) Ja, eenen die ’t verraad tot aan de keel heeft sitten.
Ruw. Een steun van ’t Vaderland, een van de trouwe Witten.
[p. 25]
Will. Een die de trou verschopt, en staat na ’s Princen doodt.
Ruw. Een die het Vaderlandt geredt heeft uyt den noodt.
Will. Een die het Vaderlandt een strick heeft komen leggen.
Ruw. (510) Wat dat ick heb verricht, kan Zeeu en Vries u seggen.
Will. Wat gy verrichten woud’, seyt Willem Tichelaar.
Ruw. Die ick het leven schonck, korts zijnd’ in lijfs-gevaar.
Will. Gy schonckt aan my het lijf, om ’s Princen lijf te rooven.
Ruw. Om dat gy beternis quaamt van u doen belooven.
Will. (515) Om tot u beternis te booren ’s Princen hert.
Ruw. Wie heeft u snooden schelm tot sulck een doen getert?
Will. De pest van ’t Vaderlandt, den Ruwaart van den Putten.
Ruw. Die steets het Vaderlandt voor onheyl quam beschutten.
Will. Die een Verrader zijt, en misschien langh geweest.
Ruw. (520) Mijn Heer besnoey de tongh van dit onstuymigh beest.
Will. De u dient uyt gesnoeyt, soo sals’ haar niet meer moeyen,
Om onsen Prins en Vorst de levens-draad te snoeyen.
Ruw. Dat blijcke nimmermeer, dat ick ’t oyt heb gedacht.
Will. Was ick als ghy een schelm, de daad was al volbracht.
Ruw. (525) Heb ick aan ’t Vaderlandt in all’s my niet gequeten?
Will. Als in den lesten Slagh, toen hebt gy het vergeten.
Ruw. Gy zijt den geenen niet die ick bericht moet doen.
Will. Ick, oft wel ghy de Wit, sal om het schelm-stuk bloên.
Ruw. Myn Heer, ’t is schelms verdicht, dat tuygen mijne daden
(530) Ten dienst van ’t Vaderlandt, en over-trouwe raden.
Wat heb ick niet verricht? met wat al moedigheyt,
Heb ick ons heele Vloot op Londens stroom geleydt:
Daar ick door schrandre list de dick-gesmeede keeten,
Die onsen doorganck sloot, heb van elkaer gereeten;
(535) Toen ick met onse Macht heb Sjattam aangerant,
En dat, door ’t Staten vuur, stack met hun Vloot in brandt,
Die daar geanckert lagh? getuygen zijn de Baren,
Die door de groote hitt’ geheel aan ’t zieden waren.
Gaat vraagt te Helvoet-sluys na ’t Konincklijcke Vlot,
(540) Dat daar te proncken leyt; en mede na ’t genot
Van in- en vreemdelingh: vraagt het de Dordtse stroomen,
Wanneer ick met mijn Vloot ben voor haar stadt gekomen;
Met wat een handt-geklap en wierdt ick niet ontmoet,
Met welck een donder-dreun en wert ick niet gegroet
(545) Uyt ’t stale donder-oort, toen al den treyn van Gilden,
En heel den Magistraat, hun tijdt en gelden spilden
[p. 26]
Op mijne welkom-feest?
Wil. Hebt gy doch wel gedaan?
Soo hebt gy na u woort wel dubble loon ontfaan:
En nu gy qualijck doet, moet gy oock loon ontfangen.
(550) Wat loon eyst een verraar? het minste dat is hangen.
Ru. Door my zijt gy, ô schelm! van ’t hangen vry geraackt.
Wil. Door my is u, verraêr, nu eenen strop gemaackt.
Ru. Heb ick den Sweed, en Deen, ten dienste van de Staten......
Wil. Ey swijght daar van maar stil, en soo gy veel wilt praten,
(555) Spreeckt van den lesten slagh,
Fisc. Het is genoegh, swijgh stil;
Ick dien de Rechters aan het twistende geschil;
En dat den dien vry trilt, daar ’t schelm-stuck aan sal blijcken,
Waar van den ganschen Raat de oordeelen moet strijcken;
Brenght dese beyde wegh na de Gevangen-poort.

Beyde Binnen.

Wil. (560) Ick wens al na de uur dat men het vonnis hoort.
Fisc.Dat overhert gemoet is qualijck om te temmen.
Sou hy dus hert van kop in sijn bederven swemmen,
Oft zeylen in de doot, op een ondeckte klip?
Ick stae vol achterdocht, op ’t boort van ’t sondigh schip,
(565) Daar de gerechtigheyt heel dickmaal komt te missen;
Doch weet de klaarigheyt uyt doncker op te vissen:
De Wit die is te eel, daar komt sijn Broeder aan.

Verscho Ian de Wit.

Ian. Wat roert de stille trom, wilt-men de Wit verraen?
Wat is de reden, segh! dat Ruwaarts strijtbre handen
(570) Geknelt zijn door het Recht met dick-gesmeede banden?
Mijn Heer, seght my de reên, waarom het suyver wit,
Als eenigh Landt-verraer, in ’t hol gekluystert sit.
By wie is oyt meer trou, als by de Wit gebleken?
Heeft die aan ’t Vaderlant de hant niet toegesteken,
(575) En maecken trou verbont, met lijf, en goet, en bloet
Met d’Edle Batavier, siet toe wat dat gy doet!
Soo gy dees echte breeckt, de kans sou licht verkeeren;
Fisc. Hoe dickmaal sien wy niet, dat d’handen trouwe sweeren;
Doch ’t is gemeen gebruyck, en lacie, soo gemeen,
(580) Dat ’t herte niet en trouwt, maar d’handen mengt alleen;
Soo datmen schaars nu mach de handen trou gelooven;
Wat trouw de handen geeft, het herte weer komt rooven.
[p. 27]
De handt-trouw hedensdaags, mijn Heere, nu soo kleen is,
Dat d’handen seggen ja, en d’herten meeningh neen is:
(585) Maar als het herte* in der handen palmen leyt,
En ’t herte sweert, het geen de mondt en tonge seyt,
In trouw en liefde t’saam dan vierighlijcken branden.
Tot d’Hemel dringen moet die offerhand van d’handen.
De aldergrootste trouw wort sonder b’loft gedaan.
(590) Laat brallen dan de trouw van den Samaritaan.
Jan. Dees reên die treft mijn hert, oft Atrops al sijn schichten
Wou dringen in dees borst, verdwijnt ô hemel-lichten,
En laat een eeuw’ge nacht bedecken mijne kruyn.
Kom bergh en landen van het hoogh en lage duyn,
(595) Kom melt mijn Broeders daadt, verstrekt hier een getuygen;
Oft soo het herde Recht te stockigh is tot buygen,
Soo stooft hun herdigheydt door u onlijdbre hit,
Tot dat blijft onbesmeurt den suyveren de Wit
Van hun gekeurt. Hoe Heer! sou Ruuwaart van den Putten,
(600) Die door beleydt en macht het onheyl wist te stutten
Van heel het Vaderlandt, met Vaderlandts verraat
Besoedelt worden, dat sal hier noyt blijcken: gaat
Sijn daden langs, doorsoeckt, doorlees al sijne boecken,
Wilt al het Staatsbeleyt der Witten ondersoeken,
(605) En allen het Papier, dat wit, besmeurt met swert,
Soo nau door-siften, oft een saack gevonden werdt
Tot nadeel van den Staat: siet hier, mijn hooft is vaardigh
Te boeten ’s lichaams schult; hoe zijt gy soo volvaardigh
Met die ons val beloert? hoe sou mijn tongh en hert
(610) Verschillen in de trouw? maar d’oorsaak van dees smert,
En die de Wit besmeurt, is die niet t’achterhalen?
Ick sal het Monster-dyer van d’hooghste trans doen dalen
Van dit geciert gebouw, en pletten sijne leên;
Maar eerst ’t vervloeckte bladt uyt sijne tongh gesneen,
(615) Dat soo verduyvelt weet d’onnoosle te betichten.
Fisc. D’aanbrenger, Heer de Wit, en sal het niet ontswichten,
Den Kercker is sijn woon, maar uyt vrymoedigheyt
Heeft hy de banden selfs om sijnen hals geleyt;
Het geen een yeder brenght in een te swaar bedencken.
Jan. (620) Hier merck ick hoe den schelm soekt mijnen Broer te krencken,
Met wat al listigheyt treckt het verraat haar lijn:
Dan ’k sweer den snooden schelm niet sal ontslagen zijn,
[p. 28]
Dan door der Beulen handt. Wat heeft het Recht beslooten?
Fisc. Dat sooder menschen bloet, hier om moet sijn vergoten
(625) Het geen onnoosel zy, hier me segh ick vaar wel.

Binnen.

Ian. Dit komt my wonder voor, dit is een vremt bestel:
Soo schielijck van my heen, hoe sal ick dit doorgronden!
’t Zyn geen Achilles, maar het zijn Ulysses vonden.
Wis brouwt Oranje ons dit, en oogt op ons bederf.
(630) Dan ’k sweer hier by den God, dat ick d’Oranje-verf
Uyt heel het Vaderlandt door list soo sal verbleken,
Dat men op Stadt en Wal sal ’t suyver Wit uyt-steken,
Bezaayt met Lelie-gout; mijn overlangh beleyt
Dat gaat hier nu in swangh, het is genoegh geseyt:
(635) Voor eerst by al den Staat mijn Broeder vry-gesproken,
En dan op ’t volck en ’t landt mijn ouden haat gewroken.

Binnen.

Galdery-doeck af.

2 Uyt. 1. 2. 3. 4. Burgers gevolgh.

1. Bor. Wel Broeders, wat ’s de reên, dat d’ Admiraal de Wit
Van Dordt hier in den Haagh soo strengh gevangen sit?
En soo ’t Gemeente seyt, men dinght om goedt en leven.
2. Bor. (640) Die vraagt het geen hy weet, moet men geen antwoordt geven.
Die ’s Princen hooft belaagt door valsheyt en verraadt,
En na ’s Landts ondergangh met vreemde Vorsten staat,
En ster-oogt op ons val, is die niet vloeckens waardigh?
3. Bor. Dit bleeck noyt aan de Wit.
2. Bor. Dit blijck dat is al aardigh
(645) Behendigh aangeleyt door Willem Tichelaar.
3. Bor. Die heeft niet blijcks genoeg, om hem voor een verraêr
Te schelden by ’t gemeen.

Verscho Politieck Burger.

Poli. Men siet het volck steets rotten
En loopen by elkaar, daar wil yet vreemts uyt-botten.
Den Heer verleen al goet: maar hoe men ouder wort,
(650) Hoe dat ick hier bevindt, dat alles wort verkort.
De Politie, het Recht, en d’ongekreuckte Wetten,
Die weet het kromme Recht te morslen en te pletten,
Soo ’t sich niet buygen laat, ô waerde Vaderlandt,
Wat lijdt u volck al hoon: hoe wordt het aangerant,
[p. 29]
(655) Van die tot eygen-baat uyt kas en buydel putten.
4. Bor. Hoe! wat gesprek is dat?
Poli. En die den slagh wil stutten,
Beneemt men sijne macht.
1. Bor. Wat nieuws brenght ons den tijdt?
Poli. Niet als hertseer, verdriet, en quellingh.
1. Bor. Wel hoe zijt
Gy moedeloos mijn vrient.
Poli. En gy al even moedigh:
(660) Maar als ’t gevoel u komt van d’Oorlogh fel en bloedigh,
En brijselt uwen dack, en schuur, en Kooren velt,
En datg’ u Vrouw en Kindt siet in de boey gestelt
Van Herp oft Lelie-vorst, sou u dat dan niet smerten,
Oft gaat u ’t Vaderlandt soo weynigh aan u herte?
(665) O oud’ en goude tijd, doe d’edle Batavier
Haar onder ’t soete juck van Burgerlijck bestier,
Met haar Stadthouderen in rust vond neergeslagen.
1. Bor. Hoe heeft toen op die tijdt ’t regeeren toegedragen.
Poli. ’t Geen weynigh is bekendt: gy vrienden sult verstaan,
(670) Ick wil ’t verhaal hier niet van d’eerste eeuw begaan,
Toen door het Borger-recht den teugel wierdt gedwongen,
Die van de Graven hun wierdt uyt de handt gewrongen,
En stierden seven hondert vijf-en-dertigh Jaar,
’t Geen weer vernietigt wierdt, door lasten al te swaar,
(675) Als wy den Spaanschen Vorst af-swoeren met dier’ eeden
’t Jaar vijftienhondert tachtentigh en een; de reden
En werde niet gemelt. Den Borger wierdt Regent,
En heeft sijn wetten voort op wand en muur geprent.
Men koos ’er Vroedschap, en, daar uyt de Magistraten,
(680) En uyt den Magistraet, de Borger-vaders saten,
En hadden ’t grootst’ gesagh om ’t goede borger-recht
Te siften door en door, op dat den twist geslecht
Mocht werden na den eysch, wanneer dat yeder stede
By beurt, als Staat van ’t Landt, het Kussen quam bekleden,
(685) Daer toen den Souvereyn als een Stadhouder sat.
Toen wierdt het Kerk’lijk Recht met yver aangevat,
Toen ’t wereltlijke Recht het Kerck’lijck onderschraagden,
En toen noyt Predikant, oft ander Burger klaagden,
Of wierdt voor ’t Recht gedaan, het geen geduurt heeft tot
(690) Voorleden twintigh jaar, wanneer het doode-lot
[p. 30]
Den Heer Prins Willem trof, van wiens doorluchtigh leven
U duysent boecken een klaar lof-getuygen geven
Van sijn heldhaftigh doen: ach! t’zijn onrijpe doodt
Die quam ons duur te staan; men vondt het Landt ontbloot
(695) Van Stadthouder en Prins. de Loevesteynsche Factie
Stelt op ’t Stadhouderschap, met vollen drift haar actie,
Zoo dat nu desen Prins daar van onterft werdt,
’t Geen hem wel duysentmaal doorbeten heeft het hert.
2. Bor. Wie was de oorsaak, segh, dat hy soo wierdt versteken,
(700) En kan hem onsen Prins aan sulcken volck niet wreken?
Zegh op, wat Hoofden heeft den Loevesteynsen Raadt.
Poli. De Witten, wilt ghy meer?
2. Bor. Beschuldight met verraat.
Poli. Oft hy beschuldigt is, al waar het klaar gebleken,
Wie sal des Landt-prins broer na sijnen boesem steken?
1. Bor. (705) Wie noemt gy Landt-prins?
Poli. Pensionaris de Wit,
Wiens gunstelingh alleen op Hollandts Kussen sit,
Die ’t Landt heeft uytgeput, die met het sweet der Borg’ren
Sijn magre keucken mest: die alles moet versorgen
Wat tot den Oorlogh dient, en nietmetal verricht.
(710) Had ick den schellem hier, ick vloog hem in ’t gesicht,
Om sijn vervloeckte list.
1. Bor. Wat heeft hy u bedreven?
Poli. Een snoo verraders stuck aan een van onse Neven,
Die hy, tot stut van ’t quaat, heeft om veel gelt gevraeght,
En geeft hem een bewijs, onnoodigh datge klaaght:
(715) Sie Over-Yssel sal u tot een borgh verstrecken
Voor u verschooten gelt, ô snoo vervloeckte trecken:
Mijn Neef telt hem gereet in gelt vier duysent pondt
Voor eenigh kleyn papier, en nu, ô snoode vondt,
Den Fransman ’t landt besit, de Wit de schoone schijven
(720) En wy een vel papier.
1. Bor. En moet het hier by blijven?
Poli. Hy seyt, ’t is oorlogs-gift. En hier mee gaat hy heen,
En heeft ’er duysenden soo op de neck getreen;
En dit gedoogt men al van dese Landtverraders,
Verdruckers van ’t Gemeen, wiens opgepropte Aders
(725) Van twist en landt verraat, en op-gekropte Nijt,
Sy braken op ons Prins, met laster en met spijt.
[p. 31]
Hoe is ’t gemeen dus blindt?
1. Bor. d’Oranje Son aan ’t blaken,
En d’opper-Veltheer die sal weer in top geraken,
Ten spijt die hem benijt.
Poli. Onnoosle slechte lien,
(730) Had gy als ick ’t bedrijf van dese saack gesien,
Wat oordeel soud gy niet van desen handel geven?
Wat wiert daar niet papier bekladdert en beschreven
Om desen jongen Prins te houden in de sweep,
Die ’t al sach moedigh aan, schoon ’t hem de ziele neep,
(735) En druckte ’t pekel-nat uyt sijn ver-siende oogen,
Noch moest hy sijne tongh soo wel als handen poogen
Ten dienste van de Wit, men vraagden hem den eet
Tot nietingh van ’t Stadhouderschap; helaas! wie weet
Hoe desen jongen Vorst in sijn gemoet moest stryen,
(740) Eer hy kost dese smaat, en groote oneer lijen:
Sijn ootmoet nam hier stof, roept sijnen God tot tuygh,
Van ’t geener steets geschiet, hy schrijft, hy sweert, hy buyght,
En raackt soo Capiteyn der Vry Vereende Landen;
Doch wel seer vast geboeyt aan sijnen wil en handen,
(745) Als yeder is bekend; den oorlog raackt in swang,
Men werft en prest het volck met eygen wil en dwang.
Men rustigt toe een Vloot; seg op, wiens groot-vaars vader
Oyt sulcken heeft gesien? ’t berecht gaat naar, en nader,
Wie als hooft-Admiraal, by dees Armee sou zijn;
(750) Doch na veel overlegh; sprack Ian de Wit: en mijn
Zee-Broeder, door ervaar na soo veel trouwe diensten,
Biet hem noch eenmaal aan als uwe slaaf, en minsten
Van uwe Onderdaan, vertrout aan hem ’t beleyt
Van dese groote Vloot: die wiert hem toegeseyt;
(755) Dies hy als Iason om het gulde Vlies te winnen,
Op sijn bemande vloot, (soo ’t scheen met strijdbre sinnen)
Den vyand trock in ’t oogh, dan hoe ’t daar is vergaan,
Is aan u al bekent:
2. Bor. De donder moet hem slaan,
Die dit gebrouwen heeft.
Poli. De Prins, ô vremde saken!
(760) Die sochtmen hier op ’t Land een Urias te maken,
Die met geringe macht, op duysende te velt,
Met onervare volck, wiert in sijn doot gestelt.
[p. 32]
2. Bor. Dat hem de blixem sla! hy sal sijn loon ontfangen,
En bucken voor het Recht: den Ruwaart is gevangen.
Poli. (765) Maar sal tot uwen troost haast in sijn vryheyt zijn:
Ia is gewis al los, en kaut al aan ’t fenijn
Dat ons doen barsten sal; zijt wel op uwe hoede,
Want sijn verlossingh sal het heele land doen bloede,
En brengen ’t Vaderland in een benaude noot,
(770) Dat elck niet achten sal als sijn gewenste doot.
Ia ’k sie de tijt te moe, dat door den damp en dompen
Dan ’t Bataviersche vier, de Troysche vlam sal stompen,
En dat den Brit en Gal, door toe-doen van de Wit,
Met sijn verhitte leên, op onse Maget sit
(775) Te midden van den Tuyn, soo met sijn vlam te sussen,
Sal haar met al’t gemeen de levens lamp uyt-blussen;
Doch dit kan men verhoen.
3. Bor. Door welcken middel doch.
Poli. Treckt maer het masker wegh van ’t hatelijck bedroch.
Let hoe de Wit sich sal in sijn betichtingh dragen,
(780) Daar het gemeyn ’t meest raackt, moet het gemeyn niet vragen
Na Staat oft Opper-hooft, die mijne hulper zy,
Die recht sijn ving’ren op, en sweer hier nevens my
Den voorstant van ’t gemeen.
1. Bor. Soo u belijde saacken
De vryheyt van ’t gemeen, en ’s lands welvaren raacken,
(785) Soo gaan ick nevens u:
2. Bor. En ick set ziel en lijf
En bloet voor het gemeen.
3. Bor. In dien ick achter blijf,
Dat my de donder plet.
4. Bor. En ick wil aanstonts sterven,
Soo ick niet tracht mijn wangh, en kies in ’t bloet te verven,
Van die den Prins belacht.
Poli. Siet vrienden, ’k segh u dit,
(790) Om dat my is bekent het ooghwit van de Wit,
En dat hun achtbaarheyt by veel hun sal verschoonen,
Dies moeten wy gekant op ’t Recht ons plicht betoonen;
Soo ’t Recht het Recht misbruyckt, het geen ons toonen sal,
De Wit oft wel Barbier.
2. Bor. Hem* bersten moet de gal,
(795) Die uwen wil niet volght.
[p. 33]
Poli. Sweert dan op desen degen,
Dat soo den schuldenaar wort van ’t gemeyn gekregen,
Hy door hun sterven sal! Dat hun de donder sla!
(Die ’t rijck in onrust brengt by Godt in ongena)
Die onse rust belacht, de blixem moet hem sengen,
(800) Die tot ’s Lants heyl en rust met ons sich niet en mengen,
Poli. Hier dient nu op gelet, dat de gevanckenis
Met nacht en daghsche wacht gestaagh versekert is;
Ick voegh my by het hof, om daar gestaagh te luystren
Oft men de Wit sijn doen voor ons soeckt te verduystren,
(805) En oft dat Tichelaar de doot besuuren sal,
Dien vrient van ’t Vaderlandt, en stut voor onsen val.
1. Bor. Sa vrienden dat ’s u voor, ick gaan mijn Wapens halen,
En weck voort al ’t gemeen, en gy en wilt niet falen
Te toonen uwe plicht.
2. Bor. Ons heele Compagnien
(810) Die sult gy in ’t geweer in weynig uren sien;
Ick sal ’t gevangenpoort met mijne niet verlaten
Voor dat ick recht en sie, ick vrees geen amptmans haten
Ten diensten van ’t gemeen.
3. Bor. Ick voegh my nevens u,
Want ick maar Godt en Prins, en Borger-recht en schu.
Poli. (815) De saack is wel beleyt, laat ons ten Hoof gaan sweven;
Die sich te wreken tracht moet Politieck hier leven.

Einde des tweeden Deels.

[p. 34]

V. VERTOONINGH.

EEn aen-gehitste gilt is qualijck om te temmen,
Dat sou den heelen Haegh wel in het bloet doen swemmen
Van Borger en Soldaet, het vuur is aen-gestoockt
En raeckt in vollen brant, een yeders herte koockt
(5) En roept, en snackt na wraeck, sie al de Stedelingen
Den moedigen Soldaet verwoet in ’t aensicht dringen,
Die trachten hunne plaets te winnen, en dit is
Gegeven open baen aen Wits gevanckenis.

[p. 35]

III. DEEL. I. UYT.

Iohanna.

Iohan. MYn geest verhert van rou, helpt Goden aan ’t bedaren.
Is als een roerloos schip in ’t midden vande baren,
Van Zuyd en Noorden-wint geholt wort heen en weer,
(820) Tot dat het eyndelingh, door ’t overherde weer
Wort op een klip gebracht, daar ’t sich aan duysent enden
Door eens te stooten stoot, en baart soo veel ellenden:
Oft als een reysent man, die onderweeg ontmoet
Een hoop van quaat gedroch, die dorsten naar sijn bloet,
(825) Sich singlen om hem heen, om t’effens aan te vallen:
Oft als een stercke Stadt, trots op haer muur en wallen,
Verwonnen door gewelt, ja duysent swarigheên
Omsinglen* steets mijn hert; ô Goôn! waar sal ick heen,
Den Haag is my te nauw, ten minst vol onmedoogen,
(830) Voor mijn benaude klacht; ô Goôn! wort doch bewogen,
Verandert Vaders druck, mijn droefheyt weer in vreugt,
En toont dat in hem woont, niet als een ware deugt.
Vervloeckten Staat, ach! ach! mijn hert dat berst aan stucken,
Kom spooken, spooken kom het voorts aan flenders rucken,
(835) Oft brengt de blijcken voort van dit vervloeckt verraat,
En opent het gesicht aan d’hoofden van den Staat;
Oft soo door schelmsche list, de Witten moeten sneuvlen,
Soo brout oock mijne doot; stoot my van ’t spiets der heuvlen
In ’t diepste vande zee, ick sal het onderstaan,
(840) Mijn ziel is willig ree, na ’t kille stickx te gaan......
Maar wie stoort mijne klacht.

Verscho Fredrick.

Fre. Mevrouw siet neergebogen
U minsten onderdaan, met uwen ramp bewogen,
U minnaar voelt de smert, die gy onnoosel draagt;
Maar den Al-gever lief, die stadig sorge draagt
(845) Van die den druck verselt, sal uwe klachten stelpen
Door syne mogentheyt, en sal u vrienden helpen
Uyt ’t woedende gemeen, die uwe tranen slis,
En jaagt uyt u gemoet het geen de oorsaack is
Van uwe quaat; Mevrouw, ’k vervloeck de snoode treken
(850) En listen van ’t geval, die na myn onheyl steken,
[p. 36]
En brouwen u bederf; indien ick, ’t geen my port
En treckt in dese saal, u aan de ooren stort,
En soo mijn herten-krop, haar qualen komt te uyten
Vrees ick meer haat als min; Iohan. Laat dese reden buyten.
(855) En rept hier van geen min, eer mijnen toren blaackt:
Fredrico neen, segh op, al wat de liefde raackt
Herhaalt door uwe reên, want ick in liefde brande,
Voelt gy de hitte niet sie daar de muur en wande
Verfrayen door de hit; soo liefde gae op voort,
(860) En sengt het hert tot as, hebt gy noch wel gehoort
Van meerder liefd’ als nu.
Fre. Kost ick door mijn gebeden
U manen, en door liefd’ dat gy my wout bevreden
En melden my Mevrou, u waarde min-genoot,
(Mijn levens oorsaack, ofte langh-gewenste doot)
(865) Soo hiel ick my voldaan.
Iohan. Hoe sou ick sulckx weygren?
Dat werde nimmer waar, mijn liefde is aan ’t steygren.
Een liefd’ die my ontvoert, het snelle breydel snoer;
Een liefd’ die my verworgt, en soo veer heeft vervoert,
Dat ick het leven mis in hare heugenisse,
(870) En om den gront der liefd ten rechten uyt te vissen,
Op wien dees liefde leyt, ten is Fredrico niet,
Om wien hy hoort dees reên? Fre. O pijnelijck verdriet,
Versmaet gy mynen dienst? ô onverwachten donder:
Op aarde berst van een, soo raack ick haastlijck onder,
(875) Om aan ’t vergetelnat te koelen mijnen brant.
Iohan. De oorsaack datge klaagt, die komt uyt misverstant:
Fre. Hoe heet gy misverstant een ander te beminnen?
Iohan. Ick heet het misverstant d’ontroeringh van u sinnen,
Daar ick mijn liefde legh, geeft my natuur gebiet;
(880) Ach Vader! Vader ach! wat lijt u dochter niet
Door sorge van u lijf, wat heeftmen voorgenomen
Met mijne waarde Oom, sal hy haast herwaart komen
Uyt sijnen Kercker? spreeck, maar swijgt my van u min
In dees benaude noot. Fre. Ick voegh my na u sin.
(885) O ooghwit van mijn heyl, u Oom is noch gekluystert,
Wiens mannelijcke daên, door ’t woedent graau verduystert
Nu Worden, en staan na sijn eynd, u Vader is
Naar al de Rechters heen, met klaar getuygenis
[p. 37]
Van sijn onnooselheyt, hierom verset u klagen,
(890) Hy sal voor Oomens hooft en ’t sijne sorge dragen,
Ten spijt selfs vande nijt, en die op ’t kussen sit,
Oft steroogt op de wenck, en wille van de Wit.
Iohan. Maar ’t ongebonde graauw?
Fre. Dat moet door strop en beugel.
Iohan. De stichters van ’t verraat?
Fre. Die zijn in onsen teugel.
Iohan. (895) Den moedigen Soldaat?
Fre. Wacht uyt de Wit sijn staat,
Iohan. Den loosen Hovelingh?
Fre. Wacht uyt de Wit sijn baat.
Iohan. Den recht en Ampman.
Fre. Die geraackt door hem op ’t kussen.
Iohan. Die sijne val beloert?
Fre. Salmen de lamp uyt blussen
Van sijne levens loop, in ’t kort geen mensch hoe groot,
(900) Die na hun leven dingt, oft werckt sijn eygen doot,
Al was het selfs den Prins, oft d’eerste van de Staten;
Dies wilt u achterdocht, en sorge varen laten,
En stelt u hert gerust.
Iohan. Soo gy myn rust betracht,
Soo yvert stadigh aan, de vryheyt word gebracht
(905) Van mijne Oom, gaat hebt gy uwe heyl in achtingh,
Soo levert mijnen eys, en voordert myn betrachtingh,
Tot dat ghy liefde draagt. Fre. O aangenaam gebodt,
Dat mijne liefde stijft, vaar wel. Iohan. O goeden God,
Gy die den Rechter zijt van hoogh en laagh gebooren,
(910) Siet myne droefheyt aan, wilt myne klacht verhooren;
Behoedt der Witten hooft voor het onstuymigh woên,
Oft wilt met hunne val dit lijf en ziel verdoen.

2. Uyt. Ruwaart in den Kercker.

Ru. O wisselsiecke Vrou, uytdeelster van al ’t gene
Des aarden bol omvangt, die uwe gaaf komt leenen
(915) Aan hoogh en lagen Staat, en yeder in sijn wit
Meynt dat hy sijn gebruyck voor eygendom besit:
Het geen ick hier bevindt dat sy daar al in missen,
En vindt by Ruwaart hier de rechte heugenisse,
Dat het een leeningh is, die ons fortuyn toebiet,
(920) Het geen door hare keur ons teffens weer ontschiet,
[p. 38]
Als sy haar blinde neck haar gonstelingh wilt toonen,
Soo kan hem ampt noch staat, noch groot gesach verschoonen:
Ick had op u vertrout, maar laas het is om niet;
Myn stijgren krijgt een krack: ô klagelijck verdriet
(925) By wie soecktmen doch baat, daar ’t alles slins wilt loopen;
’t Is waar myn Broeders staat, kan my veel luck doen hopen:
Hy is in groot gesach, maar als den vyant woet,
Soo tracht hy die hy haat, te trap’len met den voet:
Ick ben gelijck* een leeuw, die neder leyt geslagen,
(930) Verteert sijn wraack in bloet, en moort sich selfs met knagen.
Schrickt vry voor myne klouw, soo ick dees boey ontkom
Der Batavieren huyt sal strecken tot een trom,
Ten dienste vanden Frans, ick sal myn haters spieren
Aan ’t Haagsche vier gestooft, door myne kiesen stieren,
(935) En knagen het gebeent, op ’t diepst des Ociaan,
Sal ick het ydel vlot doen op de rompen staan,
Ten gronde toe geheyt, van myne mede borgen
Die ick met sulck een tal, ter hellen sal besorgen,
Dat selfs den helschen God daar van vergruwen sal;
(940) Het heele lant door my noch raken sal ten val,
Indien dit hooft niet valt; wie is doch soo vermeten,
Schoon dat ick plichtigh ben, dat hy sich sou vergeten
Te spreken van mijn straf, en ben ick niet de Wit,
Den Admiraal van ’t lant, maar Hemel wat is dit,
(945) Mijn broeder hier by my, weest wellekom myn broeder;
Hoop van mijns levens loop. Ian. Den Hemel sy u hoeder,
Mijn hertaar dunckt my berst, dat ick u vint geknelt
In dese boey en bant, en dat ick noch ’t gewelt
Niet stutten kan, myn broer, wat voel ick diepe wonden,
(950) Als ick herdenck hoe gy gesleurt wiert en gebonden,
Om my helaas! om my, ick bender oorsaack van;
Ick trock mijn strengh te strengh, en u snoerd icker an.
Helaas! ô waarde broer hoe kunt gy my vergeven?
Ick leyd u in u doot en bracht u om het leven:
(955) Ick heb het vier gestoockt, en gy raackt in de vlam;
Ick heb het lant belacht, en tot des hoogen stam
Van ’s Prins Oranien, en is dit niet om te vloecken,
Datmen in eygen strop, sijn doot vint en gaat soecken.
Ick heb by al geweest, dat met het recht sich moeyt,
(960) Maar niet verricht. Ru. Hoe soo? Ian. Omdat een yeder groeyt
[p. 39]
In ons bederf, ja broer men siet de Stedelingen
Steets woeden als verwoet, en na den Kercker dringen,
En ’t mort al van verraat, wanneer het my ontmoet,
Het knerstant en het mort, in plaats van sijnen hoet
(965) Te lichten als voorheen, met bars gesicht en glimmen
Siet het my nortsich aan, den haat die schijnt te klimmen,
Van Eel en Borgerman: Ru. Maar wat is nu ’t besluyt?
Ian. ’t Besluyt waar haast ten ent waart gy ten Kercker uyt,
Ick sou de geessel-sweep, en gy den voerman wesen
(970) Van desen bitsen Staat, gy hebt veel quaat te vreesen
O op geschuymde, ras, doch alles met beleyt,
Ick heb tot u behout noch soo veel aangeleyt,
Dat ’t leven is verschoont, het geen het wit mijns son is,
De Rechters sitten nu tot uytspraack van u vonnis,
(975) Van die kant vreest men niet, maar wel het woedent grou,
Dat soo onstemmig holt, en graag verrichten sou,
Dat stutmen door gewelt, ick heb vier hondert paarden,
Die tot ons lijfs-beschut, hun staal en helm aanvaarden,
En houden ’t oogh in ’t seyl, ick sal d’ Oranje-Son
(980) Benevlen met een damp, oft hem als Phaëton
Doen storten inde zee, ’k en sal den Prins niet dulden,
Verheven boven my, geplaatst in een vorgulden
Troon oft sijn Vorst-gebiedt; Ru. Mijn staal beswoer sijn doot,
Die hy eens is ontslipt, maar niet d’aanstaande noot
(985) Van mijn geslepen breyn: Ian. Het mach u wel berouwen,
Dat gy aan desen schelm dees saacke quaamt vertrouwen,
Waar was u achterdocht? Ru. Den schelm heeft my verleyt.
Die ick van galgh en strop schonck sijne vryigheyt;
Op voorwaart dat hy sou den Prince ’t leven rooven,
(990) ’t Geen hy met diere eên, en vloecken dee gelooven
Aan my en myne stoet en staanders in dees saack,
En ’t geen my meer ontsint, en aan het woeden maack,
Dat is dat ickdien schelm door giften en door gaven
Aan-hitsten tot dees saack, hy sou gestadigh draven,
(995) Soo ’t scheen na Wittens wit, en steets sey ’t sal geschien,
En nu komt ons dien guyt den blinden neck toebien,
En melt soo ons verraat aan al de krime Raden;
Maar ’k hoop noch in het bloet van dien verraar te baden
Door listen oft beleyt: ick sweer ’t heel lant en sal
(1000) Niet hoeden sijne kruyn voor sijn te wissen val
[p. 40]
Naar ’t schrickelycke hol der solferige holen,
Langs ’t akelige padt, daar eeuwigh zyn verscholen
De Geesten, en gepynt door Plutôs streng bevel:
Daar moet gy heen, vreest schelm, want ’k vrees noch doot, noch hel,
(1005) En moet ick met u heen, geen furien, wiens blicken
Als AEtnâs holen zyn, en sullen my verschricken:
Geen vorst die d’Hel begeert en ’t solfer-ryck gebiedt,
Sal ’t moedigh Witten hert versetten ’t minste niet;
Ick wil de Aard, en Hel, en Hemel t’saam regeeren,
(1010) De Goden my ontsien, de Aard sal ick verkeeren,
En rucken Atlas wegh, den stutter van dit Landt;
Den Prins gaan boven ons, dat waar te groote schandt.
Jan. Twee dagen is ’t geleên (ô Goôn sal ’t langer dueren)
Dat ghy gekluystert zyt, soo wilt myn lot bestueren,
(1015) En teuglen na myn wensch, geen hert hoe droog van borst,
Haackt meer na koele bron, tot lessingh van sijn dorst,
Als mijne na de wraack, om tijdinge te hooren
Wat luck oft onluck ons op heden is beschooren;
Oft by den Hovelingh noch is een gonstigh oogh:
(1020) O Goôn stiert doch den Boo, ick dorst na het vertoogh,
Gelijck de drooge aardt door droogt, te seer door regen,
Dorst na het hemels dau, oft kristalijne regen.
Ru. Gy dorst na ’s Broeders heyl, en ick dorst na de wraack,
Ick sie den tijdt te moe dat men van Hollandt maack
(1025) Een plaats van grouwlijckheydt, daar men een schelm sal nooden,
Om d’alderkuyste Maaght haar eerbaarheyt te dooden,
En rucken haar het hert, oft rooven het gesicht
Voor ’t oogh der ouderen, terwijl de keel wel dicht
Met koorden wordt verworght, daar wy als hunne wickers
(1030) Versopen in den Wyn opspringen dol als mickers
Op trommel, snaar en bom, en alderley gewoel,
Terwijl de ziel voorwint verhuyst na Plutôs stoel:
Geen geyle Arabier, oft swert gepeckte Mooren,
Noch geen Mahometaan en sal ons ringelooren,
(1035) Noch oock den Oost en West-gekroonden Indiaan,
Ameriker, oft ongastvrye Africaan
Beletten ons besluyt, ick geef de hel weer hope,
Dat sy haar klaau sal slaan in ’t zegen-rijck Europe,
Alwaarmen door ons list, de Liefd’ en Eendracht splist,
(1040) Het loos bedrogh, en haat, en moort, en dollen twist
[p. 41]
Zijn Meesters van dees Stat; de Haagsche moort-schavotten
Staan druypen van al ’t bloet, dat langsaam sal verrotten,
Al wat geteeckent is op soo een bloet-roo rol,
’t Moet voort, soo raackt de hel op ’t laatste boorde vol;
(1045) Dat bleeck doen Charons boot gevaar liep van te sincken
Met Britten swaar gelaên, ’t geen eeuwigh sy gedincken.
Ian. Wat rechten wy best aan, ten dienst van Plutôs Rijck,
Wat grousaam wort genoemt, en nat, en ysselijck?
Ru. Heeft Circe Saturnus soon, die hare min dorst weygren,
(1050) Betoovert dat sijn peert vergat het luchtigh steygren
Als hy een specht geleek, en sich verandert vont
Voor gout en purper-dracht, met pluymen, geel, en bont?
Kon sy door toover-vaars, hel, aard’ en lucht bewegen,
En mengen damp en roock, en stof, en swavel, regen,
(1055) Steen, kalleck, blixem-straal, hels-vier, en gloeyend teer,
Als Picas boden haar af-eyschsten haren Heer,
En swoeren fel de doot; weckten sy duysent geesten
Wanneer sy hun verschiep, in vrees’lijck slagh van beesten;
Waarom Kanente schreyde, en met een jammer liet
(1060) Haar gae betreurende smolt inden Tiber vliet?
Ia was sy een meesters van uyt gelate loosheyt,
Laat ons haar wijcken niet in ongehoorde boosheyt.
Ian. Waarom dit vremt verhaal: Ru. Ick ben mijn sinnen quijt,
Soeckt maar door Toover-konst, oft ander snoo beleyt
(1065) Te slaken desen bant, wie komt ons hier te voren?

Verscho Cipier.

Cipi. En wilt u op u slaaf en onderdaan niet storen,
Die uwe reden stoort; Ian. Cipier wat is u last?
Cipi. Dat gy vertrecken moet, is strengh aan my belast
Mijn Heer van dese plaats, doch is het u begeeren,
(1070) Gy kont alst u belieft weer na u broeder keeren,
’t Is maar voor weynigh tijt datmen hem spreken moet.

Binnen.

Ian. Vertreck, ick volgh u strack. Toont Broeder ’t edel bloet,
Dat uwe rif besluyt, in dese snoo gevallen,
En denckt daar duysenden ten graven sullen vallen
(1075) Voor ’t gene dat gy lijt, my valt in myn gedacht,
Als ick vertrocken ben, het vonnis word gebracht
Door den Fiscaal, aanvaart het doch als nu geduldigh,
En denckt wat ick vermag, ick ben al sorgvuldig. Binnen.
[p. 42]
Ru. ’t Is waar ’k ben schuldig nu, en vele borsten zijn
(1080) Soo gans verdroncken met dit doodelijck fenijn:
Elck treurt om ’s Princen ramp, en sucht om sijn ellenden,
Men vloeckt en lastert my, waar ick my keer oft wende,
Men roept my smadigh toe, en kijckt my leelijck aan,
En dese lant-pest praalt, en mach het al bestaan;

Verscho Fiscaal met het Vonnis.

(1085) Wat is myn Heer sijn last. Fisc. Ick sal mijn last u lesen
Uyt dit papier. Ru. Ey my, wat sien ick, wat sal ’t wesen!

Fiscaal leest het Vonnis.

De Gecommitteerde Raden van Hollant ende West-Vrieslant condemneert Cornelis de Wit, Ruwaart van den Landen van Putten, en bant hem eeuwiglijck, uyt de landen van Hollant ende West Vrieslant, sonder daar ooyt weer in te komen, op poene van swaarder straffe te ruymen den selven Landen met den eersten, ende condemneert hem in de kosten en de misen van Justitie tot tauxatie ende moderație van den voorschreven Hove.

Geteeckent

Adriaen Pauw, President. Aelbrecht Nierop, Willem Goes, Frederick van Lier, Cornelis Baen, Matheas Gool, Raatslieden van Hollandt ende West-Vrieslandt en Gecommitteerde op de voor-poorte vanden selven Hove, den 20. Augustus 1672.

Ru. Hier me vernoegt u Heer en overdenckt u sont,

Binnen.

Hier me vernoeght u Heer, wat onderaertschen vont;
Hier me vernoeght u Heer, wie duyvel kreegh genoegen,
(1090) Die sich in ballinghschap, uyt staat en goet moet voegen?
En dan bedenckt u sond, die is al langh bedocht,
En berst schier van de spijt dat die niet is volbrocht:
Doch echter sal ’t geschien, ick sal myn ziel genoegen,
Eer de gehornde Maan haar spiets by een sal voegen
(1095) En wissel met haar selfs, Prins denckt dat dese ban
Noch kosten sal u hooft, maar door geen ander man
Als door den Ruwaart selfs: oft eene van de Witten
Sal met een bloed’ge dolck in uwen gordel sitten;
Hebt gy dit soo verricht, schrickt vry voor dese vuyst,
(1100) Die niet eer rusten sal voor dat hy is begruyst
Met uwe hert-aêrs bloet: maar wat wil dat gedommel

trompet en trommel van binnen.

Den heelen Haagh die leest, ick hoor trompet en trommel
En al in volle vreught, ’k begeef my wat te rust,
Tot dat mijn broeder oock dit vonnis is bewust.

[p. 43]

3. Uyt. Politieck: 1. 2. 3. 4. 5. Borger gevolgh.

Pol. (1105) Nu sien ick Mannen, dat die sich laat ringeloeren
Door Rechters al te slof, moet selfs het recht invoeren,
De saack is wel beleyt, soo en ontslipt hy ’t niet:
O al te sloffigh Recht, dat noch geen recht geschiedt!
Waar gy ’t of ick mijn Broer, wy waren al aan ’t hangen.
1. Bor. (1110) En waarom sou zijn schult doch minder straf ontfangen
Als een van het Gemeyn? Poli. Om dat hy is de Wit.
2. Bor. En oft hy waar de Swert, mijn Maat onthoudt vry dit,
Den Schelm krijgt sijn loon, of ick sal ’t leven braken.
Poli. Wat sal ’er noch al vleesch aan ’t kromme hout geraken,
(1115) Om ’t geen hy heeft misdaan. 2. Bor. Het recht moet recht ontfaan,
Poli. Wie sou doch in den ban een Man soo derven slaan?
2. Bor. ’k En weet niet watge segt, Poli. Ick seg, de Wit sal leven,
Al had hy selfs den Prins de doodtsteeck al gegeven:
De Wit is Heer van ’t Landt, de Wit is d’Opper-hooft;
(1120) En die de Wit belacht, wordt van de Wit berooft
Het leven, slechte Lien: den Ruwaart is gevangen,
En om sijn misdaadt Vriendt sult ghy en ick noch hangen.
3. Bor. Dat hem de duyvel haal, hy is noch inde boey.
Poli. Daar maackt hy voor u rugh een dick-gevlochten roey,
(1125) Om sijn verraders stuck uyt uwen sack te heklen.
1. Bor. Sie Mannen, dit ’s de plaats, wat valt er veel te kéklen,
Daar hy geslooten is; en soo ick hier van wijck,
Voor datmen na behoor een wettigh vonnis strijck;
Soo raakt ’t Gevangen-poort, en hy in heete koolen;
(1130) ’k Hou nacht en daaghsche wacht.
Poli. Verwacht kort yets verholen,
Den avondt is naby, zijt wel op u behoedt,
En peynst op Burger-recht, en waarom ghy het doet;
Den Prins u loonen sal, bevecht maar dees victorie,
En d’Haaghsche Borgery in eeuwige memorie.
2. Bor. (1135) Mijn Vriendt zijt maar gerust, wy zijn vier hondert sterck
Te waken aan de deur, tot vordringh van dit werck.
1. Bor. By tienen valt de beurt om dese Poort te waken,
En soo ghy eenigh slot, oft grendelen hoort kraken,
Men maackt het ons bekendt, wy zijn hier dichte by.
3. Bor. (1140) Die ons maar lagen leyt, is seker in de ly.

Eynde des derden Deels.

[p. 44]

IV. DEEL. I. UYT.

Fredrico.

WAt is de min vol pyn; ô al te harde klippen,
Die ick loos suchteloos, door ’t op’nen van mijn lippen?
De min die heeft haar vuur in dese borst gestoockt,
Mijn oogh ontdeckt het vuur, dat in dees boesem smoockt,
(1145) Een vuur als Troyens vuur leyt in dees borst verholen,
Een vuur gelijck het vuur dat Illium bracht in kolen;
Dat brandt daar lichte laagh: de min heeft wel gezaayt,
Maar ’t zaadt dat geeft geen vrucht, daar wordt niet afgemaayt
Als kooreloose Aern en vruchteloose Schoven,
(1150) Dat ’s pijn en herte-wee, de suchten drijven boven;
Wie blust my eens dees brandt: ick ben als sinneloos
Verlieft op d’Haaghsche Son, die uytverkore Roos
Johanna pijnt myn ziel, en doet myn suchten smelten:
Ick ben gelijck die geen die sinneloos op stelten
(1155) Sich geven op de straat, aansiende laagh noch hoogh;
Op dat, als ’t wel geluckt, men voor hun daden booght,
En soo ’t al qualijck luckt, noch op haar stoutheydt roemen;
’t Zy dat het luckt oft niet, men hoortse dapper noemen.....

Verscho Jan de Wit.

Den Heer geeft u veel heyl in desen dageraadt,
(1160) Vervloeckt zy al die geen die na u onrust staat.
Jan. Ick danck Fredrico seer, wat doet u herwaarts komen?
Fre. Ick heb uyt den Fiscaal de tijdinge bekomen
Om aan u weet te doen, (de saacken loopen vreemt)
Dat men soo’n groote Ziel sijn Ampt en Staat ontneemt,
(1165) En bandt noch buyten ’t Landt soo waarde Borger-vader.
Jan. Men leer vast de party om eenen Landt-verrader
Te stutten in sijn doen, heeft Willem dit verricht,
Let op mijn mogentheyt, hy sal het helder licht
Niet langh aanschouwen: ick ga my nu vaardigh maken
(1170) (Verwacht voort mijn Karos) om mijnen Broer te slaken,
Fredrico volgh, en swijgh.

Binnen.

Fre. Ick ben u onderdaan,
En wil om u mijn Heer in duysent dooden gaan.
[p. 45]
Dit is een wreede daadt die Hollandt sal betreuren:
Dat Cerberus verhuyst, en opent d’onder-deuren
(1175) Van het beroockte hol: gaat Charon lapt u Boot,
Want van den ganschen Haag en blijft geen overschoot,
Maar moet ter Hellen heen met d’alderwreedste pijnen,
Die oyt in Cercres kuyl der vlammen straal beschijnen,
Een onlijdlijcke straf, en grouwelijcke pijn
(1180) Sal aan het Haaghsche volck de troost en hulper zijn;
De Wit loert op u val, en al de helsche plagen,
Die de gedoemden oyt voor straffe moeten dragen,
Zijn noch heel ongelijck van ’t geen gy dragen moet,
Eer ghy noch raken sult aan Stigis swarte vloedt:
(1185) Laat vry der Gieren beck Titius lever picken,
Laat vry Tisiphus mat na sijnen adem hicken,
Laat Tantalus sijn dorst en honger noyt verslaan;
Ixions draeyent radt laat dat gestadigh gaan,
Laat de Beulinnen van haar eygen Mans niet laten
(1190) Haar stadigh vullen van haar bodemloose vaten;
Gy hebt, ô Thisephon, het yselijcke pat
Der hollen onder d’aard betreen noyt naar dees Stadt
Om zielen swaar gepijnt ten duysternis te halen;
Kom vaardicht u op reys, men sal u wel betalen,
(1195) Het brengh-gelt dat is ree: maar holla! ’t is geseyt.*

Verscho Peer den Boer.

Wel Peeter waar van daan, komt gy doch soo te dragen?
Peer. Een sack vol nieuw en out, vol kussen en vol slagen.
Fre. Waar in bestaat dat doch, wat is het nieuw en out?
Peer. Dat door de Borgery, de pest wort uytgestout,
(1200) Die nu soo langen tijt de landen quam te plagen:
De lieden hebben nu de mom van’t hooft geslagen;
De Prins Stadthouder is, ten spijt wie het benijt,
Gekosen binnen Delft, ’t schijnt gy verwondert zijt.
En wist gy dat dan niet?
Fre. O onverwachte slagen?
(1205) Wie heeft u dit vertelt?
Peer. Ick hebt gesien: wegh klagen,
Wegh suchten, kommer wegh, nu sal m’op ’t out fatsoen,
Als nu sijn Grootvaars tijt de vry parade doen,
En leven wel gerust, hy sal ’t gemeyn niet stroopen,
Gelijckmen nu ter tijt, dat duysende gaan loopen,
[p. 46]
(1210) En scheyden uyt het hun.
Fre. Op wie vermoedt men dit?
Peer. Het heel lant schijnt verraen, en dat door d’Heer de Wit:
Men vloeckt al op de Broers, dan ’t vuur is aan het smoken.
Den Heer bewaart het landt dat daar niet in verroken.
Fre. Nu wat het kussen raackt, en tegendeel het slaan.
Peer. (1215) Hoor Heertjen, hoor maar toe, ge sult het wel verstaan,
Ick heb hier eenigh gelt, en gaan ick dat verdrincken,
Soo sal mijn ’t boose Wijf soo om de ooren klincken,
Ten kosten van ’t root snot: maar stel ick ’t haar ter handt,
Soo krijgh ick soen op soen, en heet den braafsten quandt
(1220) Van onse heele buurt, en evenwel mijn Baasjen,
Het hertjen roept om sop, bloedt had ick een gelaasjen,
Soo was ick buyten last.
Fre. Daar schiet in mijn gedacht
Een saack voordeeligh, dies den Hemel heeft gebracht
Dees man op dese plaats; wel, lust u dan een soopjen,
(1225) Ick weet ’er middel toe, al was het tot een stoopjen,
En dat met weynigh moeyt’, en daar by aanstonts gelt.
Peer. Gebiedt my wat gy wilt, ick sal het by gans velt
Volvoeren; segh maar op: moetmen het leven wagen?
Fre. Neen, dat ghy slechtelijck met suchten en met klagen
(1230) U aan het Hof begeeft, en roept met schor geluyt:
Ach Borgers! siet wel toe, u goedren zijn ten buyt
Van ’t ongebonden volck; want meenigte van troepen,
Van ’t gansche platte landt, die komen om te snoepen
U lang-gegaarden schat, het gaat op plundren aan,
(1235) Indien ghy met gewelt hun niet gaat tegen staan,
En hoedt u Wijf en Kindt, zijt ghy hier in geen faalder,
Soo geef ick u strack gelt,
Peer. Hoe veel Heer?
Fre. Een Rycxdaalder;
Dat ick u hier toe maan is uyt genegentheyt
Van dese heele Stadt, men heeft my aangeseyt
(1240) Dat sy aan ’t naken zyn, hierom soo wilt u spoeden,
Sie daar, daar is u gelt, en sal het meer vergoeden,
Komt de gelegentheyt.
Peer. Myn Heer, dat gaat ’er heen;
Maar staat mijn Backhuys ijl na suchten en geween,
[p. 47]
Om al het Haagsche Volck hier door wat te ontstellen?
Fre. (1245) Ja, ja, dat sal wel gaan.
Peer. En wilt u dan niet quellen,
Dat gaat ’er voort na toe.

Binnen.

Fre. Dit heb ick wel bedacht,

Soo wordt al ’t woedent volck van dese plaats gebracht,
Daar men den Ruwaart houdt, dit doen sal hem bevryen,
En sal ’er duysenden om ’t schellemstuk noch lyen:
(1250) Maar dit ontstelt mijn geest, dat hy my heeft geseyt,
Dat het Stadhouderschap is aan den Prins geleyt:
Dit sal der Witten strot licht aan het bloeden maken,
En ick sou voor mijn loon wel aan mijn doodt geraken;
Doch ick verander niet, al sagh ick mijne doodt,
(1255) Ick wijck de Wit niet af, die ick mijn hulpe boot.

2. Uyt. Alleen de Borgers.

1. Bor. Den nacht die is voorby, en is het niet ontslopen;
Ten waer hy door ’t mosier, oft slotgat was gekropen,
Soo waren wy hem quijt: maar hoe! wat hoor ick daar?
Daar geeft de deur een berst, de wapens, oft men quijt waar
(1260) Den Booswicht, pas nu op,’t en is geen tijdt van slapen,
De lonten op de pan, ick hoor de grendels kraken.
2. Bor. Sa Macker, houd u schrap.

Verscho Willem uyt de Gevangenis.

Wil. Wel Borgers, wat ’s de reên
Van dees oploopentheydt? versoeckt ghy dese Leên
Tot boetingh van u wraack, soo wilt my strack aanranden;
(1265) Doorklieft, doorkerft, doorboort, verscheurt met uwe tanden
De Welvaart van het Landt, het Recht geeft vryigheyt
Aan die ’t onnoosel vindt, met reden toegeleyt,
Ick heb de Wit beticht, sijn schulden zijn gevonden,
Dies krijght hy oock de straf: maar straf niet na de sonden,
(1270) Dan neen, hy krijgt geen straf, ’t is maar een ban in schijn
Die hem werdt toegeleyt: het sou haast anders zijn,
Soo ’k de beschuldiging niet waar had konnen maken,
Wat hadmen my gedaan? het levend radebraken
Had al te sacht geweest; het alverteerend vyer
(1275) Dat had de wraack voldaan: Neen, al een nieuw manier
Moest worden uytgesocht, men sou de hel ontwelven,
Om soo de wreedste pijn en straffe op te delven
[p. 48]
Tot soen van Kees de Wit, maar nu hy is beklat
Met Prins en Lant-verraat, wat worter aangevat?
(1280) Men slaat hem in den ban, berooft van digniteyten
En ampt, van hem bedient; wat dunckt u van dat pleyten,
Wat dunckt u van dat Recht, wat dunckt u van den vondt,
Blijft hier een weynigh staan, sijn Broeder komt terstondt
Tot lossingh van den Broer, die wesen sal sijn hoeder:
(1285) Maar had ghy het geweest, oft ick, oft onsen Broeder;
Helaas! der Beulen handt......
2. Bor. Straft dit Verraders stuck,
En soo ’t den Beul niet doet: met dese vuyst ontruck
Ick hem het hert, ja vriendt, hy sal van daar niet komen,
’t En zy hy voor Patient is by de keel genomen
(1290) Door wreede beulen handt, en daar op blijf ick hier;
Mijn hert dat wordt gestockt door een wraacksieckigh vyer.
Wil. Ick heb de weet gedaan, hoe dat den Pensionaris
Strack om sijn Broeder komt, terwijl het alles klaar is:
Wie dat hem tegen-staat, loopt willigh in sijn doodt,
(1295) En is het leven quijt.
1. Bor. De saack en heeft geen noot,
Wy zijn noch wel gehert, ontseyt het Recht te straffen,
Siet hier noch volck genoegh om selfs de wraack te schaffen:
Wat jaaght u dus verbaast?

Verscho 4. Borgers.

4. Bor. De Haaghsche Ruytery
Met een ontsteken moedt, gebieden strengh dat wy
(1300) Dees plaats verlaten, en dat sonder meer te rotten
Elck een vertrecken sou, oft dat den bal sou botten
Op onse eygen kop. Wil. En wat ’s hier op verricht.
4. Bor. Strack treckt de Borgery de Ruyters in ’t gesicht
Met lossen van ’t geweer, en sulck een yslijck roepen,
(1305) Dat elck na uytkomst sagh; daar komen nieuwe Troepen
Van Borgeren by een tot onsen onderstandt:
Elckt roept de Vryheydt toe van ’t lieve Vaderlandt,
En seyt, het Recht gaat voort, en is ’t niet door Besorgers,
Soo is het door de handt van alle Mede-borgers.
Wil. (1310) ’t Is beter soo als niet, en van ons handt ontfaen,
Als dat hy ongestraft de boeyen sou ontgaan,
En brouwen ons bederf, ick heb hem hooren vloecken,
Dat hy op ’t derde lidt de wraacke sal versoecken
[p. 49]
Van desen slechten ban; dat hy noch dese Stadt,
(1315) Door borger-vlees en bloet, sal bruycken tot een bat,
Het dicht gehechte vlees op-maken tot een kuypen,
Na hy in ’t bloet gebaat, uyt ’t bekkeneel sal suypen
Het breyn en herssens nat van ’t jonge suygelingh,
In ’t aansien van de moers;
3. Bor. Mocht ick met mijne klingh,
(1320) Eer dat hy my vermoort, de hert-aêr hem af-stooten,
Ick hiel my heel voldaan: al moesten leeuwe pooten
My strecken tot een straf, en met hun scherp getant,
Tot soen van sijne doot, dan worden aangerant
Met ongehoorde pijn, ick sou het willigh lyen,
(1325) Daar komt sijn broeder by.
Will. En laat u niet verlyen
Door sijn Syrene stem.

Verscho Ian de Wit.

Ian. Wel vrienden wat ’s de reen,
Dat gy dus samen rot met troepen steets by een?
Is het om mijnent wil, oft om mijn Broers betichtingh?
Segh wat de reden is, soo geeft men u verlichtingh
(1330) In ’t gene dat gy vraagt. 1. Bor. De oorsaack van den ban.
Ian. Die is noch onbekent, dient dit de rechters an,
Oft wel, vertrout het my, ick als een borger-herder
Sal u verrichtingh doen, versoeckt dit dan niet verder,
En stelt my eenen dag om u bericht te doen,
(1335) Gy kent mijn oude trou, die dese borst komt voen.
1. Bor. Den tijt eyscht geen verdragh, den tijt sou wonder wercken.
Ian. De haastigheyt is quaat, soo veele wel bemercken;
Haast rijst uyt wufte* damp van aangehitste bloet,
Waar door verwaarde sin lichtvaardelijcken doet:
(1340) Al ’t haestelijck bestaan, mist men daar over licht’lyck;
Maar als het is beraat, versint, en is voorsicht’lijck,
Dan tempt de deughtlijckheyt ’t onrustige gemoet,
En teugelt boose gril van haestigheyt verwoet,
En buygt daar onder reên des plichten scepter-drager;
(1345) De reên verwint het al; d’ontfangen en den slager,
Haast doet men door de haast, ’t welck haast ons langh verdriet,
’t Verkrijgen achtmen groot, alst langsaamlijck geschiet;
’t Geen langsaamlijck geschiet, komt eyndelyck tot wesen,
Dies alle wyse voor de haastigheyt steets vresen:
[p. 50]
(1350) De haastigheyt en drift, sijn moeders van veel smaat.
Den Rechter weet het recht, en straft voor goet het quaat;
Mijn Broeder was bericht, hy gaf sich oock gevangen,
Men bant hem voor sijn straf.
2. Bor. Die moest zijn......
Ian. Wat doch?
2. Bor. Hangen!
Ian. Hangen?
2. Bor. Ia, ja hangen.
Ian. In het recht het stemt,
(1355) Geen man hoe hoogh van staat, die ’t Recht het recht ontvremt,
Ick ondersoeck u dan; Binnen.
Will. Laat hem maar binnen treden,
Het geen den eenen druckt, sal d’anderen vertreden;
Hy is al in de val, wie had dat oyt gedocht?
4. Bor. ’t Verraat dat heeft sich selfs hier in den strick gebrocht.

Verscho Tryn.

Trijn. (1360) Hoe duyvel sal ’t hier gaan, hoe lang sal dit noch duren?
Ick segh, gy sult ’t verraat* op uwen kop besuren,
Soo gy niet t’huys en komt, en setten u in ’t werck,
De Kinders schaffen al.
4. Bor. Verset de heele Kerck,
Dat hebtge eer gedaan, als my van hier te praten.
1. Bor. (1365) Buur-wijf zijt nu gerust, men macht’er niet by laten,
Verraers zijn in de klem; maar wat geroep is dat?

Verscho Peer den Boer.

Peer. Op Borgers in ’t geweer, het gelt de heele Stadt,
Al ’t Lant-volck is verwoet, met roers, en spiessen, vurcken,
Die trecken op ons in, se sien als boose Turcken,
(1370) Sy hebben een geschreeu, den Haagh die is ten roof.
Wil. Hoe segt gy lantsman? spreeck!
Peer. Wat duyvel zydy doof?
De Boeren komen aan, op Paart, op Geyt, op Runderen,
Den heelen Haagh is hun, se mogen vrijlijck plunderen,
En steken ’t in de vlam.
3. Bor. Sa mannen op, ’t is tijt,
(1375) Terwijlemen hier waackt, wort men het sijne quijt,
Een yeder in sijn straat om dat gebroet te stutten!
4. Bor. Ick sta mijn kinders voor.
2. Bor. Ick sal mijn vrou beschutten.
[p. 51]

Verscho Politieck. Fredrick.

Poli. Hoe vrienden! wat is dit? verlaat gy dese plaats?
1. Bor. Wat duyvel soumen doen, daar is geen beter raats,
(1380) Daar komt een plunderingh, dies soecktmen ons bevryding,
En passe op het zijn.
Poli. Wie bracht u dese tijdingh?
1. Bor. Dien Lansman.
Poli. Van waar?
Peer. van Delft mijn Heer.
Poli. Waar heen?
Peer. Naar ’t huys te Wassenaer.
Poli. Ontroert gy het gemeen?
Waar is het plunder-volck, hoe veer is het gelegen?
Peer. (1385) Voor aan den Vyverbergh, daar quamense my tegen;
Poli. Wie?
Peer. Die gy vraagt, mijn Heer, het was een wacker quant,
Hy douden my voor loon een spaansche Mat in d’hant.
Poli. Hoe sterreck waren die?
Peer. Mijn Heer daar wasser eenen,
Poli. Soo gy de waarheyt spaart, wilt hem een loot verleenen,
(1390) Dit is een vossen treck. Peer. O lijdelijck verdriet?
Ick segh daar wasser een, wat duyvel hoorde niet.
Poli. En gaf die aan u gelt?
Peer. ’k Segh ja een stuck van achten.
Poli. Waarom gaf hy u dat?
Peer. Om dat ick sou betrachten;
Te stroyen onder ’t volck, als datter volck aan quam
(1395) Om d’Haag te plunderen, ey Heertje, wort niet gram,
Daar steeckt geen misdaat in.
Wil. Kunt gy ons niet bedieden,
Door wiens toedoen, ô schelm, dit onrust hier geschieden?
Soo moet gy na u graf, sa! sa! legt op hem aan.
Peer. Ey Heertjen hoor, ey hoor, ey broertjen laat wat staan,
(1400) Ick sal u toonen vrient, dat nu mijn seggen klaar is,
Ick sag hem meer:
Poli. Wel waar?
Peer. Tot den Heer Pensionaris
De Wit, daar sagh ick hem.
Poli. Genoeg, ô snoo bedroch,
Wis is hy al ontvlucht, ô duyvelsche gedroch,
[p. 52]
Schiet op ’t gevangen poort, rent met gewelt het open:
2. Bor. (1405) Kom laat ons met gewelt, op hare grendels loopen,
De Wit die moeter uyt, en sijnen broer om hals;
Poli. Den haes u ontslipt, u voornemen is vals:
Den broer die heeft den broer uyt ons gewelt gestolen.
2. Bor. Soo setten wy den Haagh in lichten brant en kolen.
1. Bor. (1410) Daar ’s openingh gemaackt.
Will. Gaat siet na onsen buyt,
En soo hy ’t is ontslipt, soo steeckt een teecken uyt,
Op datmen hun vervolgh, sou hy dat soo ontsnappen,
’k Moet eerst myn wraak versaan, met dat gebroet te kappen
Tot worst oft frekedel: hoe is het daar geschiet Van binnen.
(1415) Doet contschap hoe’ter is; zijn sy daer noch oft niet?
1. Bor. Sij zyn* hier beyde noch?
Bor. Men doetse hier dan brengen.
2. Bor. Soo sal ons achterdocht, en vreese niet verlengen.
Fre. Sa ruckse voor den dagh!
Trijn. Den Heer behoet hun doch.
2. Bor. Daar komt het paarken aan.
Ha duyvelsche gedrogh!

Verscho bey de Witten.

Ian. (1420) Wel vrienden, wat ’s de reên, van dit onstemmig hollen,
Wat heeftmen u misdaen?
2. Pol. Soo moetmen ossen bollen.
1. Pol. En meynt gy ’t te ontgaan, hou, daar is me den loon
Van die verraders zyn.
3. Bor. Dat schenck ick u Patroon
Voor een verraders gift.
Fre. O Goôn dorst ick hier spreken.
Poli. (1425) Maar ’t graauw dat woet te seer.
Soo kan een mensch sich wreken;
4. Bor. Dien schelm heeft het wel.
2. Bor. En desen noch een klop
Ter eeren vande Prins.
Will. En dat door sijnen kop,
Die my ombrengen wou: nu hoor ick u te leeren
Te komen aan u loon, de roovingh van de kleeren;
(1430) Wie dat het grootste heeft, die deelt den besten buyt.
2. Bor. Daar ben ick d’eerste by, sa! sa! helpt treckt maar uyt.
3. Bor. Holla! dat stuck is my.
[p. 53]
4. Bor. Het sal het mijne wesen.
Trijn. Ick seg, de broeck is mijn.
Fre. Mijn herte trilt van vreese.
Trijn. O woedende gemeen! gy hebter twee gevelt.
Poli. (1435) Dat op een korten tijt, daar bergh, en bosch, en velt
Noch langh om treuren sal, veel meer de Haagsche volcken,
Die moorders van hun Heer, komt nevelige wolcken,
Verdooft het Sonne-licht, die treurigh dit aanschout,
Daar leyt hy by naar naackt, daar selfs de droes voor grout,
(1440) Dat is verraders loon; nu merck ick op het teecken
Waar van den heelen Haagh met wonder weet te spreken:
By yeder wel bekent, het geen ons alle leert
Hoe een verraders romp na waart moet zijn ge-eert.
2. Bor. Ey melt ons dat geheym,
Poli. Men heeft twee witte reyg’ren:
(1445) Van onser Staten schou; sien na de locht op-steygren,
En dalen op de mick, die op het sootjen staat;
En dan weer op de schou, des Pensionaris: gaat
Volbrengt der besten wil dat menschen niet en dulden.
Will. . Sa! sa! na het schavot, soo sult gy uwe schulden
(1450) Na waarden al voldoen; sa! mannen help elkaar;
Medoogen dat heeft uyt aan eenen Land-verraar.
3. Bor. Sa Maatjen, vat den voet, wilt my u handen leenen.
4. Bor. Laat slepen vry het hooft; sa! vat hem by de beenen.
Trijn. Sa lustig mannen help! hoe! flautge voor een vrou?
(1455) Sa lustig jongers by! steeckt d’handen uyt de mou.
Fre. Ween vry, ô Vaderlant, en klopt voor uwe borsten;
Denckt hoemen noch na wraack van u bederf sal dorsten,
En dat den nagebuur door ’t goddeloos bedrijf
Vervloecken sal u gront, u erf, u kint, en wijf,
(1460) En met een moedigheyt met ’t puyn u sal bedecken
Van uwe wal en trans, ick wil wat voorder trecken,
Om al hun grusaamheyt te degen te bespien,
Hoe kond g’alsiende Son dees grusaamheden sien.

Eynde des vierden Deels.

[p. 54]

VI. VERTOONINGH.

NU is de wreckna lust voltooyt,
’t Schavot beklat door ’t graeuw begonnen,
Het mes ghewet, de leên ghestrooyt,
En eynd’lijck ’t bloet in ’t sant gheronnen;
(5) Of spruyten hier noch versche bronnen?
Ach sprongh het moort-tuygh niet te rugh
Doent niet alleen twee brave Helden
Met eenen slach soo vlugh
Der Witten Stam ter neder velden?
(10) Verwoede Borg’ren ach! ach! ach!
Hoe dier sal u dit dierbaer leven
Kosten, en desen swaren slach
Die salder duysenden doen sneven.
Wat heeft men nu dit is bedreven?

[p. 55]

VII. VERTOONINGH.

DIe ’t landt hier door verraet af-rotten doen en loopen,
Diens leden siet men hier op dieren prijs verkoopen;
En die elcks beurs en kas, door list heeft leegh gemaeckt
Is door de holle strot, tot in de maegh geraeckt;
(5) En wiens staet-suchtigheyt met staet niet was te stillen,
Die heeft men hier gesien de huyt van ’t lichaem villen,
Men sweert, en bant, en vecht, en woelt om ’t grootste stuck.
Die ’t al verdelgen wil raeckt hier het eerst in druck.

[p. 56]

In de Rouw-kamer.

V. DEEL. I. UYT.

Margareet, Joanna in stoelen, Fredrick, Catrijn, een Borger.

Mar. ACh Frederick! is dit een loon naar wercken erven?
Fre. (1465) Mevrou al wie dat leeft, die leeft om eens te sterven;
Doch d’ongehoorde wijs, waar op den Zuyl des Staat
Is omgekomen, om ’t vermoeden van’t verraadt,
Drukt my de ziel. Joan. Helaas! Mar. Hoe quamen sy te sneven?
Fre. ’t Is of ’t voorgaande keert, en oft de dooden leven;
(1470) De wreedheyt voor dees tijt, door moorden selfs vermoort,
Schijnt in dit dooden weer herbooren, ’t onvry oort
Van Scyth, van Rusch, Geloon, en woeste Magazeten,
In ’s werelts eynd’ is op den stoel van wraack geseten,
Tot ’t hooft toe in het staal, dat schijnt in desen tijdt
(1475) Verplaatst te wesen op Oranjens heerlijkheydt.
Men vind geen wreedheydt in Procrustus oft Bosiris,
Soo men bemercken wilde wreedheydt die nu hier is:
Den boosen Phalaris, hoe dol verwoedt en gram,
Lijckt by dees Tygeren een heel sachtmoedigh Lam.
(1480) Wie lust in moorden schept, die sal in sijn geweten,
Naar ’t uytgestorte bloedt, sijn haat en wraak vergeten:
Maar ’t gaat hier anders toe; de doodt was hier geen doodt,
Vermits de raserny haar flitzen open schoot
Op ’t geen dat aêmloos is: waren ’er duysent zielen
(1485) In dese rompen, ach! het Graauw souse vernielen,
Indien het wesen kon: dees Broeders heeft den haat
Op soo een dolle wijs geoffert aan den Staat,
Dat het de eeuwigheydt den mondt sal open houwen.
Men vind geen onderscheyt in Beulen oft in Vrouwen,
(1490) Terwijl de Moederen van ’s moeders aart ontaart,
Door wraak niet dencken dat sy hebben oyt gebaart,
Oft selfs van Mannen oock eens eenmaal zijn gekomen.
Mar. Godloose Borgery. Bor. Niet kon haar haat betoomen,
Naar men de Witten had door-schooten en door-kerft,
(1495) En ’t Purper Raad-gewaadt nu in het bloedt geverft;
[p. 57]
Soo sietmen datelijck de borsten open rucken,
En ’t goddeloos geweer in ’t hert der Witten drucken,
Om ree te maken voor een moorders heete lust:
Dit roeptmen is heel hert, het welck de lieve rust
(1500) Van ’t vrye Vaderlandt gelevert heeft gevangen.
Kom hier gestrengen Prins, siet u Verraders hangen;
Ontfangt dees vingeren van ’t Lichaam afgerukt,
Die door een snooden eedt u staat hebben verdruckt:
Men biedt haar ingewandt, en veylt aan ’t volck haar ooren,
(1505) Gewent (na datmen seyt) verradery te hooren:
De handen, voeten, eertijts steunen van den Staat,
Die worden eyndelijck gelevert aan den haat,
Die soo onmenschelijck dees Broeders heeft doen sneven,
Dat in een yeders ziel steets dese doodt sal leven.
(1510) Noch was daar een geroep, het Huys moet in den brandt
Met al dat het bevat, en strooyen d’ As en ’t Zandt,
Door Boreas geblaas, tot in de zilte Baren,
Soo soumen uyt die As geen Phoenix weer vergaren,
Die in den heeten brandt van sijne toornigheydt
(1515) Sou oogen op ons val. Mar. Is dit ons toegeseyt,
Ick wacht hun met geduldt, en wil het niet ontspert’len.
Bor. De Roomsche Borgery en sagmen noyt soo dert’len
Om Nerôs ondergang, als dees om Wittens doodt;
Als ick maar en gedenck (op ’t geen ick hier ontbloot)
(1520) Een Boots-gast als verwoed die roept en tiert met vloecken,
Omstaanders maackt my plaats, ick moet het hert gaan soecken,
My hongert na de spijs, en heeft soo ’t staal gedruckt
Door sijnen boesem in de borst, soo ’t hert ontruckt,
En tot drymalen toe hem in ’t gesicht gesmeeten,
(1525) Riep, langt my zout en broodt, ick sal het hert op-eeten,
Soo blusch ick mijnen haat: een ander is ’t die ’t hert
Maakt, om dit snoo verraat, als eenen schoorsteen swert,
En seyt; dit’s ’t trouwloos hert, gevult met nijt en wrake,
Dat ’t alderwitste Wit soo swert heeft komen maken:
(1530) Dus is dan oock dit Wit verandert in pick swert,
En stack soo met het staal......
Johan. Hou op, ick voel de smert
My dringen aan de ziel.
Mar. O Ruwaart! Lief, en Waarde,
Wordt uwe Romp ontseyt aan uwe Tomb oft Aarde?
[p. 58]
Heeft men u leên verkocht, en seer verwoet getant,
(1535) Begraven in hun rop? dit rooft my het verstant.
Fre. Ick heb door veel gebeên de wachten soo bewogen,
Dat sy d’afdoening my bewilghden; wat medoogen
Had ick door het gesicht: ô Goon, sy flaut al weer,
Mevrou, herhaal u geest, set uwe leden neer
(1540) En maeticht uwen rouw. Mar. Is mijn gemaal gestorven,
En laat hy my in pijn? Katr. Helaas! hier staat te sorgen,
Dat sy door droeffenis, als hy door moorders hant
Uyt ’t leven is gerraackt, sou braken op het strant,
Te samen aan den boort van Nepthuyns zilte baren,
(1545) En dat sy hant aan hant die sullen overvaren.
Mevrou stort uyt u klacht, de druck beklemt u hert;
Ist uyt medoogentheyt, soo is ’t gemeene smert;
Doch het gaat u in ’t bloet, als bloet-verwant des dooden:
Soo heeft u wonde-salf een artseny van noode,
(1550) Dies ly dat geen verdriet van nieuws die open krapt.
Mar. Ontseght men mijn sijn rif? al waar sijn hert gekapt,
Al sou ’t gesicht terstont mijn hert en boesem uyt-slaan,
Ick wil de doode romp, ja ick wil het al uyt-staan.
Kom mijn gedachten die dus vliegen,
(1555) Vergadert u, kom hier by een,
Stort klachten op het lijck, en ween,
Een Egas hert en kan niet liegen.
Doorluchte vrienden ween met my,
En huylet op mijn droeve tranten,
(1560) Berooft u ooren van pindanten,
U hals en handens levery;
Bestroyt u hooft met stof en asse,
En vringht u handen in elkaar,
En klopt u boesem met misbaar,
(1565) En ween, ja ween geheele plassen
Om mijn gemaal, op ’t moort-schavot,
Door het verwoede graauw verslagen,
Ia stort meer tranen onder ’t klagen
Als ’t bloet uyt sijn doorkorve strot.
(1570) Ach lieve man, de Wit, mijn waarde.
Mijn vreugt, mijn levens minne pant,
Leyt hier als doot aan mijne hant,
Mijn kint dat ick met smerten baarde.
[p. 59]
Fre. Vertroost u schoone vrou, den Hemel sal u stercken,
(1575) En met voorsichtigheyt in desen handel wercken:
d’Almogentheyt is groot van die het Al gebiet;
Mar. Den Hemel stopt sijn oor, noch hy en hoort my niet,
Ick bid gedoog dan dat ick ween,
Krijt bovens-keels, ick kan niet herden,
(1580) En huyl gelijck een hof-hont, luyt
En leelijck, ’t wil en moeter uyt;
Oft moet ick eenen sout-steen werden!
Ach Ruwaart! Ruwaart, ach! wat pijn
Ly ick om broer, om kint, en vader?
(1585) Waar is nu mijn gemaal, kom nader;
Kom voort, en sie in welck een schijn
De droefheyt dese bloem dorst strijken;
En oft dit noch Johan sou lijken.
O last! ô bange barens-noot,
(1590) Geen trouwe na-wee kan soo treffen;
Geen moer-damp die sich wilt verheffen,
Als my dees klagelijcke doot!
Iohan. Ach! waar is Vader heen; sal ick my moeten wreken,
Eer ick mijn Vader mach na mijn begeren spreken?
(1595) Haalt my mijn Vader hier, Fredrico, hoort gy niet,
Is dit een minnaars plicht?
Fre. Soo gy het lichaam siet
Ontschiet u levens draat, ey wilt my doch verschoonen!
Iohan. Gy sult de lijcken my van mijnen vader toonen.
Mar. Waar sijnse met het lyck getogen,
(1600) Ick bid geleyt ons, wyst het ons,
Soo magh het als een open spons,
De tranen van myn wangen droogen.
Iohan. Hoe! is hier geen gehoor? soo sal ick soo lang roepen,
Dat d’aarde bersten sal, en braken heele troepen,
(1605) Van onderaartsche lien; ick sal een offerant
Aan u, ô helschen Godt, toe-reycken met dees hant
Uyt dese suyvere borst; den hemel stopt syn ooren,
Dies sal ick met geroep, de gansche hel verstooren,
En manen tot myn hulp; ryst, helsche Nickers ryst,
(1610) Ryst helsche Spoken, dat de Maan voor uwe konste yst.
Berst Aerde, ryt van een, laat de verrotte Rompen
Op-bort’len door de kracht der solferige dompen,
[p. 60]
Op dat den stanck en damp benevle het gesternt,
’t Geen aan het blaauw gewelf al flickerende bernt;
(1615) Of mach dit niet geschien. Laat wederom de Reuzen
Voort staplen bergh op bergh, om uwe woon te kneuzen.
Voort Terger van de Goôn, verschut met groot gewelt
Het lastigh pack, ’t geen is op uwen neck gestelt;
Blaast soo veel solpher-vuur om hoogh toe na de wolcken,
(1620) Op dat het licht beswalck; trots de beroockte Kolcken,
Ten spijt van ’t Hemels licht, ick blijf in mijnen haat,
En wil als Niobe volherden obstinaat
In mijn begeert’. O Vorst van ’t ysselijcke Spoocken,
Laat u verdoende Kolck zijn ydel van het roocken;
(1625) Verset u swarte woon, verhuyst hier op der aardt:
Maar brenght mijn Vader mee, ben ick u soo veel waart
Met sijn beminde Broer, die hem steets moet versellen.
Hoe! wordt ick niet verhoort? Kom Koningin der Hellen,
Reyckt my uw hulp, en segt voort aan den Veerman Grijs,
(1630) Dat hy, die soo mishandelt zijn door ’t Graau, niet hijs
In sijne oude Schuyt, voor dat sijn ledematen
Weer zyn by een gevoeght met peerlemoere platen
Door sijne vrou oft kroost. Mar. Ach Nichte! ach! ach! ach!
Ong’luckigh was de uur, dat ick den geenen sagh,
(1635) Waarom ’k inwendigh voel het innerlijke blaken.
Vertoeft de doot noch langh, sal ick na onder-raken;
Oft wort die soete rust aan mijne rust benijt?
Kom hier mijn waarde Nicht, dat gy getuygen zijt
Van ’t geen ick hier gebie: op morgen sal den Drempel,
(1640) En nieuw-gebouwde Kerck, en grontvest van den Tempel,
Alwaar de nieuwe Tomb van bey de Witten staat,
Beheckt zijn, en geciert met Oorelogs-cieraat
Van bey de Witten: die eer sal ick hun begeven,
Dee hy my maar de eer, dewijl dat ick noch leve,
(1645) Dat hy my sich vertoont, ’k aansagh hem sonder schrick,
Den tijt was langh genoegh, al was ’t een oogenblick.
Joan. Verachtmen mijne klacht, versoeck ick u, ô Goon,
Stiert mijne Vaders schim, uyt hel, oft hemel-troon:
Ick wil mijn Vader sien; doch kan m’u niet bewegen,
(1650) Als met een bracken vloedt, en bortelende regen,
Getraant uyt mijne oogh, soo loos is dese borst,
Die uyt barmhertigheydt, en suchten is verkorst,
[p. 61]
Dat ick verhoort moet zijn, ick hoor het aartrijck kraken,
Sou het mijn Vaders Geest oft Vader selfs uyt-braken?
(1655) Weest welkom waarde schim.

Verscho Bey de Geesten van onder op.

Jans Geest. Myn Dochter raackt my niet,
Oft ick moet daatlijck heen in lijden en verdriet:
Vloeckt op de moorders niet, die mijn gedoemde ziele
Verstuurde, daar niet een, maar eeuwigh duysent krielen
Van Geesten bleeck en droef, seer yslijck aangedaan,
(1660) Daar yeder naar verdienst sijn straffe moet ontfaan.
Hoe staat ghy soo en trilt, doet u mijn komst verschricken,
Of yst ghy voor ’t gesicht mijns opgeslage blicken?
Dat is het loon mijn Kindt, die als Verrader tracht
Te drucken d’echten Prins, en wettelijcke Macht
(1665) Wil trappen met den voet, en neem het voor geen wonder,
Ick voel het aardtrijck berst, ick moet in yl na onder,
’k Verlaat dit Landt en plaats, en leef in eenigheydt,
Want daar wordt by het Graau noch om u lijf gepleyt.
Vaar wel myn Vrienden al, ey, u en baat geen weenen,
(1670) Ick moet na onder toe, mijn uuren zijn verscheenen;
Vaar wel myn Kind, vaar wel. Mar. Hoe is mijn Broeder heen?
Ruw. Geest. Hy moet in Charons boot den droeven vloet betreen
Nu voor de tweede maal. Ick heb u wat te spreken,
Fredrico mijnen vrient, u dagen zijn geweken,
(1675) Gy wort ter hel ontboôn, dat door u eygen staal
Voor het verraders stuck, de beenige fataal
Door-kerreft uwen draat: zijt gy een mede-staander,
’t Is reên dat gy oock zijt een mede-helle-gaander.
Dit Rijck, dit weligh Rijck, en rusten sal niet eer,
(1680) Voor dat u valsche ziel by Pluto is ter neer:
Gy woud door uwe klingh, den Prins benemen ’t leven;
Maar nu sal uwe klingh, u eygen loon u geven,
Hoe wel ons te geval, mijn vrienden laat dees plaats,
Dat hy al eenig woel, sijn sterven heeft geen baats,
(1685) En sijn afgrijslijckheyt sou u de ziel ontstellen,
De pijn die ons nu pijnt, sal Frederico quellen,
Eer noch een uur verloopt. Fre. Van wie komt dit gebiet?
Ru. ’t Gebodt komt uyt de hel, door Pluto is ’t geschiet,
Die heeft u ziel ge-eyst, en dees geworpen adder,
(1690) Is tot u ondergangh een dalend’ helle-ladder;
[p. 62]
Als ghy ter hellen komt met mannelijcken moedt,
Soo wreeckt u selven dan aan ’t onderaarts gebroedt:
Wat dat ick heb gedaan heeft my de hel gedwongen,
Ick wacht u strack beneen.
Fre. Ick voel, mijn hert en longe
(1695) Wordt my uyt ’t lijf gehaalt: wat duyvel oft my schort,
Mijn hert-aêr is vergift, mijn leven is verkort,
’k En kan de doodt niet vlien, de schicht kan ick niet mijde,
Onkundigh moet de draedt des levens zijn, my snijde
Maar dees vervaarlijckheên; dit onderaarts bevel
(1700) Doet schricken, hayren rijst, verheft u stijl van d’hel:
De dampen op mijn hert en willen niet begeven,
Om tot verlichtinge vrywilligh t’overleven
Mijn vonnis, sonder schult: ha! nickerlijck gebroedt,
Die van geen menschen, maar van duyvels zijt gebroedt:
(1705) Knaaght u, ô hel, het hert, voeght u met u gewissen,
Dat ghy onrechtigh my mijn ziele wilt doen missen?
Moet ick dan sterven, kom, kom Atrops met u pijl,
Sie daar, mijn borst is ree, kom schiet my in der yl,
Vertoeft niet, mits de Son haar stralen steets doet branden.
Jan. (1710) Hoo Fredrick! wat is dit? vreest gy dees offerhande?
Aanhoort mijn flaauwe stem, die ’k nauwelijcks uyt-steen,
Dat ick door Proserpijn moet dalen na beneen.
Hels-vlammen licht my nade ysselijcke wooningh;
Laat hels-gedrochten vlien van Stigis swarte Koningh;
(1715) Laat nare Geesten swert, en schrickelijck gespoock,
Vermeerdren d’helsche vlam, gemengt met pijn en roock,
En banen doen een wegh, daar niet is dan het glimmen
Van Solpher-brandent vuur, en soo veel nare schimmen.
Waarom verschrick ick nu? oft schrick ick voor de pyn
(1720) Die ick verdragen moet? neen Fredrick het moet zyn.
Aansie, ô Prins, de wraak en soeneloose daden.
Gedaan aan myn Zee-Prins onschuldigh te verraden.
Kom edelmoedigh staal doorboort sijn taayen huyt,
Men wraakt het aan de Prins, ick schey ter werelt UYT.

Eynde des vijfden deels.

[p. 63]

VIII. VERTOONINGH.

WAer is meer onverstant,
Als daer de Borgery
De wapens neemt ter hant,
En trotst de heerschappy?
(5) Siet dit verwoede volck
En menschelijck verwoet,
’t Geen bryselt speer en dolck,
Trapt alles met den voet.

Den minsten als een Leeuw
(10) Ruckt Wittens wapens af.
O al te droeve eeuw!
Verschaft aen dese straf,
Die dese wapens rooft
En vlamt na sulcken buyt;
(15) Wat mensch had oyt gelooft
’t Geen hier ’t Gemeente uyt?

EYNDE.

[p. 64: blanco]

Tekstkritiek:

vs. 89 beschutten er staat: beschuttten
vs. 174 kant er staat: kaut
vs. 585 herte er staat: hrete
vs. 794 Hem er staat: H m
vs. 828 Omsinglen er staat: Ontsinglen.
vs. 929 gelijck er staat: geljck
vs. 1195 is weesrijm.
vs. 1338 wufte er staat: wuste
vs. 1361 verraat er staat: veraat
vs. 1416 Sij zyn er staat: Sijn zyn

N. V. M.TRAGOEDIEVAN DENBLOEDIGEN HAEG,OFTEBROEDER-MOORTVANJAN EN CORNELIS DE WIT,Geschiedt den 20 van Ooghst-maendt 1672.BINNEN’S GRAVENHAGE.

t’HANTWERPEN,Gedruckt by Claes Voorvechter, in ’t Witte Hooft.

I. VERTOONINGH.

II. VERTOONINGH.

III. VERTOONINGH.

PERSONAGIEN.

N. V. M.BLOEDIGEN HAEGH,OFTHet Leven en StervenVANBEYDE DE WITTEN._________________________I. DEEL. I. UYT.Prins van Oranjen. 1. 2. 3. 4. Edel-lieden.

IV. VERTOONINGH.

II. DEEL. I. UYT.Fiscael; Willem in een Kamer.

V. VERTOONINGH.

III. DEEL. I. UYT.Iohanna.

IV. DEEL. I. UYT.Fredrico.

VI. VERTOONINGH.

VII. VERTOONINGH.

In de Rouw-kamer.V. DEEL. I. UYT.Margareet, Joanna in stoelen, Fredrick, Catrijn, een Borger.

VIII. VERTOONINGH.

Tekstkritiek:

N. V. M.

TRAGOEDIE

VAN DEN

BLOEDIGEN HAEG,

OFTE

BROEDER-MOORT

VAN

JAN EN CORNELIS DE WIT,

Geschiedt den 20 van Ooghst-maendt 1672.

BINNEN

’S GRAVENHAGE.

t’HANTWERPEN,

Gedruckt by Claes Voorvechter, in ’t Witte Hooft.

N. V. M.

BLOEDIGEN HAEGH,

OFT

Het Leven en Sterven

VAN

BEYDE DE WITTEN.
_________________________

I. DEEL. I. UYT.

Prins van Oranjen. 1. 2. 3. 4. Edel-lieden.

II. DEEL. I. UYT.

Fiscael; Willem in een Kamer.

III. DEEL. I. UYT.

Iohanna.

IV. DEEL. I. UYT.

Fredrico.

In de Rouw-kamer.

V. DEEL. I. UYT.

Margareet, Joanna in stoelen, Fredrick, Catrijn, een Borger.