| AEGYPTIUS quidam apud Platonem Soloni dixisse fertur, nihil differre à pueris qui verustatis cognitione carerent. Recte omnino & sapienter. Ut enim pueri ob iudicii imbecillitatem rerum discrimina ignorant: sic ille, quorum animi nulla antiquorum temporum notitia tincti, nulla quasi cana & senili prudentia essent imbuti, merito viros esse negavit. Quod si ea quae, quod à saeculo nostro sunt remotiora, multis iacet involuta tenebris, dignissima sunt quae ab omnibus cognoscantur: quanto maiori curâ & studio in earum rerum conservanda notitia nobis est elaborandum, quarum & memoria propius ab aetate nostra abest, & ad nos etiam pertinet eventus? Quae me caussa impulit quod ab occu- [p. 4] pationibus vacuum mihi concedebatur temporis in earum rerum quae annis superioribus in Belgio acciderunt historia evolvenda collocare: in cuius lectione quum non sine summa animi voluptate versarer, coepi nescio quid mecum commentari; quod quum amicis ostendissem, eius in publicum edendi mihi auctores fuerunt. Etsi vero facile intelligebam quam duram illi mihi provinciam imponerent, quod hoc quidquid est paene subitae commentatiunculae multum ab ea quae in tali scriptorum genere requiri solet, abesse perfectione non ignorarem: quum tamen illi hanc meam qualemcumque operam Ecclesiae & Reipublicae non infructuosam fore dicerent; vel minimam etiam eiusmodi utilitatem quovis periculo mihi redimendam esse duxi. Hanc vero meam lucubratiunculam multis de caussis vobis inscripsi. Primum enim quum iucunda praeteritorum laborum soleat esse recordatio: acerbissimorum illorum temporum quibus omnia tyrannide oppressa iacebant, vobis renovare volui memoriam. Quod si qui istud à me inhumanius factum interpretabuntur, quod vulnus illud refricem quod vix etiamnum cicatricem obduxit, eos ego vehementer falli existimo. Ut enim aestatis amoenitatem hiemis commendat asperitas & rigidum frigus: ita tristissimae illae calamitates praesentem Ecclesiae & Reipublicae sta- [p. 5] tum maximopere illustrant, & felicitatem augent. Deinde nulla ex re infi infinita illa divinae bonitatis & clementiae vis certius intelligi & facilius percipi potest. Quis enim qui fugas, exsilia, proscriptiones, foedissimas urbium direptiones, innocentissimorum hominum cruciatus, tormnta, supplicia denique tam varia quam exquisita recordetur, non etiam incredibilem Dei benignitatem, qui malis his omnibus praeter omnem spem liberatos, non protexit tantum, verum etiam omni benedictione cumulavit, agnoscat, & praedicet? Mirantur exterae nationes,& iure mirantur; quod cum ceterarum omnium regionum nulla tam firma sint claustra quae non refringantur, nullae tam immensae divitiaequae continuis sumtibus non absumantur, nullae tam populosae civitates quae crebris belli offensionibus non exhauriantur tandem & exinaniantur: duae vero angustis limitibus circumscriptae insulae, à rege totius orbis potentissimo summis viribus tot annos iam oppugnatae, non modo fineis suos praeclare tueantur, verum etiam religione, litteris, legibus, armis, artibus, civium multitudine, rerumque omnium quae tam ad necessitatem, quam ornatum & cultum vitae pertinent, affluentia & abundantia magis quam umquam antea, tranquillis temporibus, floreant. Non quidem negaverim, magnum hac adrem adferre momentum lo- [p. 6] corum situs, portus frequenteis & commodissimos, mercaturam quaestuosam & uberem, soli fecunditatem, maris opportunitatm: sed profecto altior quaedam & divinior huius rei caussa sit necesse est, quum apud multos populos haec omnia, quae dixi, non multo inferiora, apud nonnullos etiam praestantiora & abundantiora reperiantur. Illud est scilicet, quod sui cultoribus promisit Deus, se, si legibus divinis obedirent, & reliquis fictitiis numinibus eiuratis sibi soli servirent, omnibus bonis eos cumulatissime beaturum. Quid, quod etiam iis qui errorum nebulis occaecati, à vera religione abhorrenteis & impios cultus secuti sunt Deus saepenumero piorum caussâ benedixit? Quid mirum igitur si vitam, fortunas, opes, quae pro religione & patria non tantum maximis periculis exposuistis, verum etiam vitro abdicastis atque abiecistis, cum foenore vobis reddiderit iustissimus ille & mitissimus iudex? Quid, quod in his quibus Ecclesia aliquando premitur adversitatibus, admirabilis & ab omni captu humani ingenii remotissima Dei sapientia clarissimum sui lumen ac signum ostendit? Quo enim certius argumento illud possit intelligi, quam sapienter omnia tam bonorum quam sceleratorum principum consilia, veluti occulto quodam fune ad Ecclesiae salutem trahantur, quam quod ex parvis initio rebus ea [p. 7] sunt iacta religionis & libertatis fundamenta, quorum substructionem & molem non immerito iam suspicimus & admiramur. Age, consideret aliquis prima illa veluti nascentium Ecclesiarum incunabula; quid infirmius, quid vilius, quid contemtius? Fremebat contra paucos eosque imbelleis magna ex parte homines is rex, cuius imperium iisdem paene quibus solis cursus terminatur finibus: edictis detonabat; ferro & flammis grassabatur, primoribus exitium, ceteris quavis morte tristiorem servitutem meditabatur: cum ecce exseruit vim suam caelestis ille regum rex, dominus dominatium, omneisque hostium sui nominis conatus ita elusit, ut nulla magis ad fidelium incolumitatem salutaria consilia fuerint, quàm ea quae in certissimam ipsorum perniciem essent suscepta. Vecordes igitur & insipientes merito existimandi simus, si haec admiratione dignissima Dei opera animos nostros praetervolare patiamur; ingratissimi, si inusitatam erga nos benignitatem non exosculemur, & quibus possumus laudibus prosequamur. Quod enim populum Israeliticum Deus iussit ut quae in Aegypto contra Pharaonem per Mosen & Aaronem praeclare & admirabiliter fecisset, liberis suis narrarent, eorumque memoriam quam sanctissimè conservatam ad omnem posteritatem propagarent, ad nos etiam pertinet, qui nec paucio- [p. 8] ra nec minora ab eo beneficia accepisse fatemur. Quod quidem ego, vestra etsi longo intervallo vestigia sequutus, pro mea virili parte conatus sum: & quod in sacris libris est, quibus pretiosarum rerum nihil suppeteret quod Dei templo inferrent, ex iis quas haberent pervagatis etiam & tenuibus opibus munera depromsisse, neque ea propterea minus Deo grata fuisse, idem de meo hoc levidensi munusculo mihi promitto: quod ceu pauperis agelli Praemessa quaedam vobis offero, & apud vos, id est, in aede Domini depono, votis omnibus comprecatus, ut qui vos hactenus ab omni vi & tyrannide liberatos, clementissimè protexit, idem porro etiam & spiritualibus & temporalibus donis augeat & cumulet, ad sui nominis gloriam, vestri exaedificationem, & eorum qui Euangelicam veritatem non oderunt tantum, verum etiam persequuntur, ruborem & confusionem. Valete in Christo Iesu. Delphis, Kal. Octobr. anno post Christum natum MD XCVIII. |
