Jacob Duym: Een ghedenck-boeck. Leiden, 1606. Voorwerk.
                      Een Nassausche Perseus, verlosser van Andromeda,
                      ofte de Nederlantsche Maeght.
Uitgegeven door drs. G.C. van Uitert.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton024460 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk. De fraktuurletter is in een aparte kleur weergegeven, evenals de civilité die onder andere gebruikt is voor de regie-aanwijzingen in de marge.
Continue
[fol. *1r]

EEN

GHEDENCK-BOECK,

HET WELCK ONS LEERT

aen al het quaet en den grooten moetwil van
de Spaingnaerden en haren aenhanck ons
aen-ghedaen te ghedencken.

ENDE

de groote liefde ende trou vande Princen uyt den huyse van
Nassau, aen ons betoont, eeuwelick te onthouden.

Speel-wijs in dicht ghestelt door
IACOB DUYM.

[Vignet: portret van prins Maurits met randschrift: MAURITIUS.PR.AUR.CO.NASS.ET.
MOERS.CAT.MARC.VERE.ET.VLISSIN.]

GHEDRUCKT TOT LEYDEN,
By Henrick Lodowijcxszoon van Haestens,
in den Iaere 1606.


[fol. *1v]

Tijtels des Ghedenck-boecx,
Vervaet in ses Boecken.

I.   Eenen Nassauschen Perseus, verlosser van Andromeda,
        oft de Nederlandsche Maeght.

II.  Het moord-dadich stuck van Balthasar Gerards begaen
        aenden persoon vanden Prins van Oraingnen.

III. De nauwe Belegheringhe ende wonderbaerlijck Ontset
        der Stad Leyden,

IV.  De Belegheringhe ende het overgaen der Stad van Antwerpen.

V.   De cloeck-moedighe daed van het innemen van’t Casteel
        ende Stad Breda.

VI.  Een bewijs dat beter is eenen goeden Crijgh,
        dan eenen gheveynsden Peys.


[fol. *2r]

Aenden Doorluchtigen, Hoog-
    gheboren Prince Mauritius van Nassau,
    Geboren Prince van Oraingnen: Marck-Grave   
    vander Veren, ende Vlissingen: Grave van
    Nassauwen, Catzenellen-booch, Vianden,
    Dietz, Meurs, &c. Heer van S. Vijd, Daesbroeck,
    vande Stad Grave, ende Lande van Cuyck,
   van Munster, &c. Stad-houder, Capiteyn, en
    Admirael Generael der vereenichde Nederlanden.

DOorluchtighe, Hoogh-Geboren Prins, my is voorwaer seer leed dattet by de menschen te veel bevonden word, dat sy niet alleen de schaed en onghelijck, jae oock den alder grootsten smaed die sy gheleden hebben seer lichtelijck heel ende al vergeten, maer oock te seer haest inden wind slaghen de groote deughden, liefde, ende trou aen haer in soo veel verscheyden manieren betoogt: Den smaed en vergheten niet alleen veel slechte ende eenvoudige menschen, maer oock veel Heeren, Princen ende Regeerders vande Landen, ende dat meestendeel ende principalick als haer Ouders die sulcx tot haren grooten leed-wesen hebben moeten lijden deser wereld overleden ziin: jae tis grootelijcx te beclaghen dat sommighe jonghers niet en konnen ghelooven oft immers niet en onthouden t’gheen dat [fol. *2v] haer Ouders, haer Vrienden, oft haer Vaderland wedervaren is: de deught die haer van soo veel vrome ghetrouwe Princen bewesen is, soude oock lichtelick vergheten ziin, soo wanneer dat de fortuyn oft den zeghen des Heeren wat tijds begonst te keeren. Heeft my daer om hoogh-noodich ghedocht een Ghedenck-Boeck, alle menschen voor te stellen, daer in sy soo claer als in eenen spieghel sullen mogen sien het bloetdorstich hert, den ouden haed, den heymelicken boosen raed, die de Spaingnaerts ende haren aenhanck dees onse bedroefde Nederlanden gedraghen hebben, ende noch draghende ziin. Al tghene daer ick nu teghenwoordelick af schrijve, en schriif ick niet van hooren segghen: maer als meestendeel met miin ooghen ghesien, en met miin ooren ghehoort hebbende, ende als een die den Spaenschen haed soo in Crijchs-handel, soo in ghevanghenis, als in verlies van miine goederen ghenoech beproeft hebbe: niet te min heb sulcx om de welvaert des ghemeenen Vaderlands, ende om den dienst van uwer Excellentie Heer Vaders saligher ende hoog-loflicker memorien gheeren gheleden. Ende hadde verhoopt dien tot het eynde miins levens te volvoeren, hadde my sulcx niet belet gheweest, door dien (naer dat ick op de Sterckte van Lillo den algemeynen Vyand, als Capiteyn hadde helpen tegenstaen) [fol. *3r] ick ten laetsten op den Couwensteynschen Dijck van de Spaingnaerden ghevanghen ben gheweest: die my door het bevel van Mons Dragon (wiens gevanghen dat ick was) tweentwintich maenden op het Casteel van Namen hebben ghehouden: van waer dat ick ten letsten nae het overgaen vande Stad van Antwerpen door groot excessijf randsoen ben uytgeraeckt, behouden hebbende door het droevich ende langh duerich sitten seer groot onghesontheyd in miin beenen, soo dat ick nu schier achthien iaeren langh qualick op den ganck ben gheweest: maer al ist dat het lichaem gheenen sonderlinghen dienst en heeft konnen doen, en heeft niet te min den gheest konnen ledich ziin van yet voor te nemen, t’geen dat soude moghen strecken tot eer, lof, en priis van het doorluchtich Huys van Nassauwen, ende meesten deel tot gedachtenis van uwer Excellentie Heer Vaders hoog-loflicker memorien, ende oock van uwe Excellencie selver, die voor de welvaert van dese vereenichde Landen geenen nood, gheen ghevaer, noch vliitighen sorgh geschout en hebben, maer tot dienst vanden Landen al ghedaen, ende by gheset hebben, dat trouhertighe Princen eenichsins souden mogen doen. Om het welcke te ghedencken hebben wy dit Boeck in Dicht in ghesteltenis van Tragedien ende Comedien gevoeght, om dat t’geen Riim-wiis beschreven [fol. 3v] word aenghenamer ende ghenoechelicker is om lesen. Ende verhalen in dit boeck sommighe van de voornaemste ende cloeck-moedichste daden die in dese bedroefde tiiden in dees Landen ghebeurt ziin, om dat het boos hert der alghemeyne vyanden van eenen yegheliicken soude moghen gespeurt, ende in ghedachtenis ghehouden worden: Ende bringhen hier ten eersten voorts een elendighe ende bedroefde Maeght vanden Poët Ovidio Andromeda genaemt, die by de Nederlandsche Maeght oft de Nederlanden selfs gheleken word, die van Perseo verlost ende van den Draeck, die over Zee quam bevriid word: desen Perseum noemen wy den Nassauschen Perseum, als wesende uwer Excellentie Heer Vader hoog-loflicker memorien, die dees bedroefde Nederlanden van den Draeck die over Zee quam (dats vanden wreeden Hertogh van Alven) verlost heeft. Ende alsoo uwe Excellentie uwes Heer Vaders voetstappen in desen deele ziit naervolghende, ende in de selvighe verlossinghe vol hardende, en heb ick niemand waerdigher weten te vinden om desen Nassauschen Perseum toe te eyghenen ende te dediceren als uwe Excellentie, den selven biddende desen miinen arbeyd en ionst in danck te willen aennemen. Ende alsoo God heb lof, zedert een Iaer herwaerts miin onghesonde beenen ghebetert ende schier tot haer oude ge- [fol. *4r] sontheyd ziin ghecomen, bidde uwe Excellentie dat haer ghelieve my in wat saecken dat het oock zy, tot haren dienst te ghebruycken, bereyd ziinde voor de ghemeyne welvaert inden dienst van uwer Excell. tot de eyndinghe miiner daghen, soo langhe alst de Almogende Heer believen sal te volherden, dat kenne den selvighen God die ick bidden dat hem believe allen de daden van uwer Excell. te ghebenediiden, ende teghen onsen algemeynen vyand overwinninghe te verleenen. uwe Excellencie in siin gheleyde ende bewaernisse bevelende. Wt Leyden desen eersten Ianuarii, 1606.

uwer Excellencien onderdanighe ende
goetwillighe Dienaer:               
IACOB DUYM.


[fol. *4v]

Op t’ghedaente des Dicht-Stelders.

TIs de ghedaente niet, die u werck sal volprijsen,
Noch loven t’gheen ghewracht is by u in u tijd,
Maer int aensien van sulcx, soo sal u eer bewijsen
Hy die de Const bemind, en te werck steld met vlijd,
(5) Het wesen is ghetreft, maer het werck wint den strijd,
En beyde crijght ghy eer, tot in de letste daghen,
uw’s ghelijcx weet ick gheen, tsy oft het Momus spijt,
Men sal u t’loff altijd als wel verdient naer draghen,
Ick wensch dat elcken een u wil in Const naer jaghen.

Verstoot niemand.


[fol. **1r]

[Portret van de auteur]

IACOBUS DUYM LOVANIENSIS
AETATIS SUAE LIII ANNO M DC


[fol. **1v]

IN
IACOBI DUYM
Viri Nobilis
Tragoedias.

TEutonicum tractans Dumi vis enthea plectrum
    Quod tibi*dat tragicum perlege Lector opus.
Invenies illic miseratu plurima digna,
    Quae trucibus passa est Belgica ab Hesperijs.
(5) Et merito dices: Quaenam haec vercordia, gentes
    Vicinae, immotis aspicere haec manibus?
Nec curae est latè grassantem extinguere flammam?
    Quam metuo ne vos haec quoque corripiat:
Belgica sint vobis jam tandem incendia curae,
    (10) Ferte citi, paries proximus ardet, aquam.

B. Vulcanius.


[fol. **2r]

AD NOBILEM POETAM
Dominum Iacobum Duym,
Tragoedias suas edentem.

O vos beatos ter quaterque, imo omnibus
Simul modis, queis pacem habere almam est datum,
Neque experiri militum truces manus
Saevo per agros impetu grassantium:
(5) Sed vivere aurea priscaque illa secula,
Quum nullius metuens Arator sibi mali
Sua rura tutò bobus exercet suis.
At quae potest acerba calamitas magis
Cuiquam evenire vel quoque exitialior,
(10) Quam nostra quae nunc se insinuat in viscera,
Nostrosque, latè pervagatur nunc agros?
Totisve jam triginta retro solibus
Impunè nostra pererrat haec miles loca?
Bellique nec viderier quisquam exitus
(15) Pacisque vel securae adesse spes potest.
Nempe illud est cui Dumius fidem facit:
Non ulla Iberum sancta habere foedera,
Pacis sed obtentu illico crudelius,
Mox omnium imminere dein cervicibus:
(20) Nostrâque scire id, interesse plurimum.
Hoc tu tuis quando explicas Dumi metris,
Suâque tuos fideliter linguâ doces,
Solus videre dignus esse haec qui canas
Idemque ab omnibus cani dignissimus,

G. Coddaeus.


[fol. **2v]

In Balthasaris Gerardi execrandum facinus, a Nobili
viro Iacobo Duymio vernacula lingua conscriptum.

Iberi scelus improbum, dolusque,
Victori miserabilis Batavo,
Cum princeps populique patriaeque,
Uno concidit impetitus ictu,
(5) Nostro cum steterat prius cothurno,
Favit maxima Leida, favit ipsa
Totis plausibus annuens imago:
Favit Douza sui pater Lycei,
Favit maxima Caesaris propago,
(10) Et Graiae columen Faber Camenae,
Et Grotî pia cura, Scriverîque,
Et Graias Latiasque qui Camenas
Et Graias Latiasque amaret artes.
Muto caetera gens stetit theatro
(15) Solis nescia gestibus doceri.
Vetat Duymius: & vetans latere,
Belgâ protenus induit cothurno.
Belgae Belgia plaudit: &, quid, inquit,
Rem decet populique patriaeque,
(20) Et patrem populique patriaeque
Qui Belgis perijt, loqui Latinis?

                                Stans pede in uno

                                Daniel Heynsius.


[fol. **3r]

AD
Nobilissimum virum
D. IACOBUM DUYM,
Affinem suum.

Ἄλλοτ’ ἄμυνες ὅπλοις, ὦ φίλε, τὸ Βέλγιον, ἠδὲ
    Πρὸς κεῖνον κρατερῶς ἄλγεα πολλὰ ἔτλης.
Νῦν σοι ἔπεισι τάλαν γῆρας καὶ σεῖο ἀβληχρὰ
    Κῶλ’ οὐκ εὐ δύναται θοῦρον Ἄρηα μένειν·
(5) Οὺχὶ ὅμως παύεις τὴν ἡμῶν πατρίδα σώζειν,
    Πρός τε μάχην ἄλλους εὐσθενέας καλέειν.
Ἄλλ’ ὡς ἀνδρείως ἐφίλεις ὅπλοισι μάχεσθαι,
    Οὕτως νῦν πολεμεῖς γνωμονικαῖσι βίβλοις.
Γνωμονικαῖσι βίβλοις πολεμεῖς, ἐνὶ οἷσπερ ἄριστα
    (10) (Ὡς ὁ γραφεὺς γραφίῳ) ἐχθρὸν ἴβηρα γράφεις.
Ὡς γένος ἐξοπίσω κρατερῶς τον κεῖνον ἀλέξῃ,
    Καὶ γαμετὴν, παῖδας, πάντά τε λοιπὰ σοῃ
Χαῖρ’ ὦ γράμμα καλὸν, καὶ χαῖρ’ ὦ εὐσεβὲς ἔργον,
    Ὡς αἰεὶ ἡμῶν πατρίδι χρηστὸν ἔσῃ.

IOHANNES ZWAERDECROON.


Idem ad Posteritatem.
SI pia posteritas nostros tu scire labores
    Virtutemque ardes, haec monumenta lege.
Soeva superstitio quam sit, quam dira Tyrannis
    Discere si affectas, haec monumenta lege.
(5) Quamque suos divina fides non deserat usquam
    Cernere si mens est, haec mommenta lege.
Auriacique cupis, si tu cognoscere amorem
    Dumaei versus haec munumenta lege.


[fol. **3v]

Tot Hopman
Ionckheer Iacob Duym
van Leuven.

ICk volgh u Ioncheer Duym, hoe wel met swacke vlercken
Het is soo als ghy seght, daer staet wel op te mercken
    wat moetwil en wat quaet, wat schand en vileynij,
    In Neerland heeft ghepleecht de Spaensche tyrannij.
(5) Daer teghen raed ghy wel de trouwicheyt t’ aenschouwen
Van d’Arausijnsche Held en Vorste van Nassouwen.
    O werckelijcke man! o die vant Spaensch gheweld
    Oock kommer hebt gheleen, dat ghy haer nu vergheld.
Al is by haer de ganck een weynich u benomen,
    (10) De Duym is heel en gaeff, en met de Duym de hand,
    Die sett hier by gheschrift u wonderlijck verstand.
Soo dat die wijlen waert een Hopman sonder schromen
    Al nae den eysch van Mars, sult even wijd beroemt,
    Nu dat ghy Musa bout, ons Hopman sijn ghenoemt.

P.S.


[fol. **4r]

Tot den selfden.
Nu vind’ ick waer te zijn, en niet by hem gheloghen
Die wel ons eertijds heeft met fabulen bedroghen,
    Dat Leuven niet alleen gheleerde mannen heeft,
    Maer oock veel wapentuers en dapper helden geeft.
(5) Siet Jonckheer Duym, siet een, die cloeck’lick heeft ghestreden
End’ al wat lijdlick was voor ’t vrij ghemoed gheleden.
    Maer nu de sneeuw opt hooft en baert seer dicke leyt
    En niet soo als hy plagh ten oorloch is bereyt,
Soo groeyt hy even wel in liefd’, en kan niet rusten
    (10) Ons brengend aen den dagh nieuw spelen menichfout,
    Daer’t Nederland seer veel, maer Spaingien niet of hout.
O ijvert doch soo voort, en schrijft niet dan met lusten,
    O dubbel rijcke man, als hier te lande gheen.
    want daer twee moy me zijn, dat hebt ghy Duym alleen.

P.S.


[fol. **4v]

Op het Ghedenck-boeck vanden uytnemenden
Dichter Joncheer Jacob Duym.

Sonnet.

BEgeestight heeft Apollo u hooft met heyligh woeden,
          O Duym en al besielt dijn gheestigh vroom ghedicht,
          Soo dat sijn voorhooft niet des tijds aenvecht en swicht:
          Ons woeste sang Godin aldus ghy comt ten goeden.
(5) Soo Duym de hand versterckt sy macht heeft door u voeden:
          Want ghy met stoffen schoon haer op het hooghste sticht
          Dhengst borne u wel gherijft na lust, u valt soo licht
          ’tBatavische Tanneel heel jammerlijck bebloeden.
Als met blyeyndigh spel te maken los van rou.
          (10) En singht alsins den loff der Helden van Nassou
          Die seldsaem in den schilt thooft voeren van Medusa.
tGhedenck-Boeck van hun deught dit edel huys verschoont,
          Daer voor dy ons Godin met Louwer thooft becroont
          En ghy meucht segghen vrij tot haer, Ic bou dy Musa.

Een is noodigh.
Karel van mander.


[fol. ***1r]

Sonnet

Tot ernstelicker gedenckenisse onser vriendschap
op t’Ghedenck-boeck van Jonckheer

IACOB DUYM.

WIe eens door ijver brand om sien een const’lick rond
Een seer schoon heerlick werck, jae onvolpresen wercken.
By nae van dien t’ghetal van Pallas hier te mercken,
Met wien oock desen Held gheslacht heeft een verbond.

(5) Hier ist nu weer te doen! hier hoort men op den stond
Den hatelicken Grim! t’werd cont in alle percken,
Dat dese vrome Man t’hooft van veel hooghe Clercken
Nu grooten prijs betreft, dus grim, houd toe den mond.

Swijcht oock end’ swicht te gaer die hebben voor gheweest
(10) End’ die noch erghens zijn, end’ die nae sullen comen,
Dees ist, en salt oock zijn onder wel veel de meest.

Die wt des Maeghets schoot des Redens zijn ghenomen.
T’is waer, ick segt t’is waer, ick roept oock hier op t’ruym,
Ghy veel sult vinghers zijn, doch desen held de Duym.

God is wonderlick   

H. Van Delmanhorst.


[fol. ***1v]

Clinck-dichten.

Cort inhoud des Boecx, en loff des selfs.

GHelijck de liefd’ oprecht, is recht’lijck een proeff-steen
    Van elcx hert en ghemoed: sij leert, jae oock den blenden
    Waer toe elck sonder vrees, hem deuchsamich wil wenden,
    So siet men in dit Boeck, wat is van sulcken een
(5) Die hem door Liefd’ en Trou, voor s’Lands welvaert ghemeen
    T’lijff stelt eerlick te pand, niet achtend t’over senden
    Van placcaten seer wreed, en Tyrannich te schenden
    Al die s’Lands welvaert goet, met eenen Prins seer reen
Soecken te houden vrij, voor brand, rooff, ende moord
    (10) En tghebruyck oock toestaen, van t’Goddelicke woord,
    Twelck heeft ghedaen ons Prins, uyt het huys van Nassouwen.
Dies hij alhier te recht, Perseus onversaecht
    Loffbaer wert affghebeeld, die ons Neerlandsche Maecht
    Als een Verwinner cloeck, verlost heeft uyt t’benouwen.

(15) Oock kond ghij hier in sien, als in een spieghel claer
    Wat een tyrannich hert, vermach door boose daden
    Hoe dat den Coninck wreed, van Spaingnen gaet aenraden
    Balthasar Gerards valsch, te zijn een moordenaer
Van sulck loffbaren Prins, die als een eyghen Vaer
    (20) Sijn Ondersaten al, bevrijd had van veel schaden,
    Maer God de Heer die doch, nimmermeer wil versmaden
    Die sijn Godsalich woord, by blijven openbaer
Heeft weder op gheweckt, uyt d’affghehouwen Stronck
    Twee goede Spruyten vroom, d’een cloeck, en d’ander Jonck,
    (25) Die men haer Vaders dood, heeft sien, en noch siet wreken.
Noch wert hier me verhaelt, de belegheringh’ vast
    Van de Stad Leyden swack, heel bitter aenghetast
    En t’wonderbaer ontset, door t’water elck ghebleken.

[fol. ***2r]
Hier werd oock noch verclaert, hoe Antwerpen playsant
    (30) Heel dicht omringhelt was, al van de Spaensche Spechten
    En hoe Parma seer loos, haer soo cloeck deed bevechten,
    Dat (’laes) het schoon juweel, moest vallen in sijn hand.
Waer naer ghy hooren sult, met wat een cloeck verstand
    Weynich van’t Neerlands volck, weer wisten uyt te rechten
    (35) T’innemen des Casteels van Breda als vroom knechten,
    In een Turf-schip verberght, cloeckmoedich en vailljant.
Int lest vind’ ghy bewijs, dat d’oprechte Crijch goed
    Voor een beveynsden Peys, t’Land beter oock behoed
    En vrijd van Tyranni, sulcx beter is te prijsen:
(40) Dies leest en looft met my, dit schoone heerlick werck,
    Twelck met arbeyd en lust, niet heeft ghemaeckt een Clerck,
    Waer een oprecht Poeet, naer const sijns wercx uyt wijsen.

Dies den Lauriren Crans, daer men Homerus hooft
    En veel Poeeten meer, oyt loffbaer sach me croonen,
    (45) Als men recht oordeel gheeft, en niemand wil verschoonen
    Behoort hem waerdich toe: dees Dichter (my ghelooft)
Want hy in dit sijn werck, veel Dichters so verdooft,
    Dat men ghewis vermoed, de Muse met hem woonen,
    Sulcx men sijn loffbaer werck, vrijmoedich wel mach toonen
    (50) Die van Pallas wijsheyd, niet heel en sijn berooft,
Vermidts het is ghewracht, los, vrij, van smet, off schuym
    Een mijner besten vriend, nu genaemt Iacob Duym.
    Wiens wel verdiende loff, ick niet heb willen smooren,
Maer door dees mijn cleyn jonst, te maken soeck bekent
    (55) Dat reden-rijckers const, van     Liefd’ es t’Fondament,
    En dat men oock uyt Liefd, veel Consten siet oorbooren.

Verstoot niemandt, 1606.


[fol. ***2v]

Retrograde.

WAerdigh’ exempelen veel, t’Gedenck-boeck ons verhaelt,
Verhaelt ons t’Gedenck-boec, veel exempelen waerdig,
Aerdig Poeet, als constich, en ongefaelt,
Ongefaelt en constich, als Poeet aerdig
(5) Vloeynde Rethorijcklijc, altijt volhaerdig,
Volhaerdig altijt, Rethorijcklijc vloeyende:
Bloeyende lievelick, constich, en oock vaerdig:
Vaerdig en oock constich, lievelick bloeyende
Verlatende tweedracht, zijt reyn const moeyende,
(10) Moeyende const reyn zijt, tweedracht verlatende,
Hatende zijt Zoilum, en Momum verfoeyende
Verfoeyende Momum, en Zoilum zijt hatende
Bekent zijt ghy Poeet moderne, const vatende
Vatende const, moderne Poeet, ghy zijt bekent,
(15) Want ghy toont hier voorwaer dat Liefd’ es t’fondament.

Waeckt op die slaept.

I. Haerman.


Idem Incarnatie.

HoVd t’GhedenCk boeCk Van DVIIM In eeren,
    Ghedaen Van een seer aerdICh Poeet,
    Het kan V Van LIefd en troV Leeren,
    En Van t’Spaens gheVVeLt een fraI besCheet.


[fol. ***3r]

Sonnet
Opt Ghedenck-boeck der Spaenscher Tyrannie, ende des
        wederstands der Mogender Heeren Staten door de
        Princen uyt den huyse van Nassauw gedaen, in Dicht
        ghestelt door Ionckheer Iacob Duym.
GEdenckt al met voorraet wat in voorleden tijden
    (hoe wel sulcx veel verdroot) van menich boos tyrant,
    T’gemeynte Christi heeft int gantsche Nederlant
    Door tbloetdorstich vervolg so deirlick moeten lijden.
(5) De Steden, sterckten sterck, woud elc van hem bestrijden,
    En dochten menich mensch te bringen totten brant,
    Met geweld meynden sy te crijghen d’overhant
    En int bloetstorten groot sagh elck een haer verblijden.
Ooc leert u t’Gedenck-boeck hoe den Nassauschen stam
    (10) d’Alfachtichs diers macht nam, dat daer uyt Spaingnen quam,
    Hier van en sach men noyt bewijs so claer voor desen,
Want het u ongheveynst van alles onderricht,
    Eer en prijs moet de hand en Duym voor dit gedicht
    En dit boeck hebben ooc daer ghyt al in kond lesen.

Die soeckt word Vinder.

P. D. V.  


[fol. ***3v]

Sonnet.

Op het const-rijck Ghedenck-boek
ghemaeckt.

Doorsiet dit Boeck die roemt te hebben veel ghelesen
    Ionck en oud aenmerct doch des Spaingnaerts handel fier
    Heerlijck in dicht ghestelt, hoe dat tot swaerd en vier
    In Neerland hebben sy veel menschen licht verwesen,
(5) Alsoo dat dit boeck wel te recht mach zijn ghepresen
    Claer leeret u voorwaer des vyands wreed bestier,
    Om t’Land te bringhen heel te niet en in dangier,
    Betoont van haer aen ons, jae aen Duym selfs voor desen
U leeret oock ronduyt de groote liefd’ en trou
    (10) Sonderlingh van elck Prins van het huys van Nassou,
    Die daegh’lijcx noch voor ons soo troulijck wagen t’leven,
U sy dit constich werck (soo’t hoort) wel aenghenaem,
    Yeder danck grootlijcx Duym verhoogt sijn eer en faem,
    Met den Laurier croont hem als Poët weerd verheven.

Liefde baert vrede.
P. Vergeelsuene.


[fol. ***4r]

Op het Ghedenck-boeck des hoog-vermaerden Poeets Jonckheer Iacob Duym.

WAer blijft ghy die u roemt der const van Redenrijken
          En noijt hebt eenich dicht uyt reyne jonst ghesteld,
          Van tSpaingnaerts moetwil groot, haer cracht en haer geweld
          Noch t’Sprincen liefd en trou, die hy heeft laten blijken.
(5) Op Mauritz vrome daed heb ghy wel blijven kijken,
          Maer noyt tot sijner eer u const doch yet vermeld
          Eer moet u eeuwich zijn, o Iacob Duym ghy Held,
          Ghy Brabandschen Poeet, ghy gaet met den prijs strijken
Clio die sterckt u hand, Pallas maeckt u vermaert:
          (10) Dit Ghedenck boeck seer wel toont uwen trouwen aert,
          U constich werck dat blinck veir boven de robijnen,
Ghy draecht den Laurier crans, u werck verdienet hier,
          Met Mirth-tacken seer fraey ciert u slaep kamer fier,
          U const en uwen naem sal boven de Son schijnen.

Door hoop comt troost.       

P. Hoverder.


[fol. ***4v]

Tot de Inwoonders

des Landts.

BIdt, waeckt, geeft, tis nu tijd, laet het u niet verdrieten,
Tis voor tLand, voor u selfs, voor u wijf, voor u Kint,
Soo mooght ghy weer den troost van t’Goddelijck woord ghenieten,
Maeckt u het Spaensch jock quijt, s’Lands vrijheyd doch bemint,
(5) Een goe saeck int lest door crijgh oft Reden verwint.
Continue
[fol. A1r]

EEN
NASSAUSCHE*PERSEUS,
verlosser van Andromeda,
OFTE
de Nederlantsche Maeght.

Nieus ghevonden ende Tragi-Comedische wijse
voor ijder-mans ooghen ghestelt
Door IACOB DUYM.

[Vignet: portret van Maurits van Nassau met randschrift: GUILELMUS. DEI GR. PRIN. AURANI. CO. A. NASSAU. GUB. BEL.]

Reden Verwindt.


[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

Tot den Leser.

LIeve, Beminde seer Voorsienighe Leser,
Wy hebben in dit ons Ghedenck-Boeck, soo seer ghevolgt ende gebruyckt onse moederlicke Neerduytsche spraeck, alst ons mogelijck is geweest: Niet veel en sult ghy vinden eenighe uytheemsche oft ontleende woorden, ten waer datse soo heel ende al bij ons ghebruyckelick en waren, datmen haer seer qualijck coste mijden: Ghy sult sommige Fransoische, sommige Hooghduytsche, sommighe Spaensche woorden vinden, ende dat onder de Crijchsknechten vanden selven Landen, daer wy niet om en begheeren berispt te worden: Ghelijck wy oock niet en begeeren berispt te worden inde namen, die wy ghelaten hebben, soo sy van outs byde Latijnschen gebruyckt zijn geweest, ende so sy onder Fransoisen, ende Hoochduytschen, noch gebruyckt worden. Wy hebben oock so seer het ons mogelijck is geweest, gehouden de Fransoische maet, ende in onse Versen oft Regulen gebruyckt die sy, Heroikes oft Heerlijck noemen, ende zijn van twaelf ende derthien sillaben lanck. Wat de sillaben aengaet, die sult ghy oock van behoirlicke lengde ende cortheyt vinden, ten waer in namen oft eenige dingen die onverandert opde behoirlicke maet niet en connen gebracht worden, sonder het verstant ende sin heel te bederven: Oock en begeeren wy niet berispt te worden met eenighe nau besochte Rediten, die alsoo wy de Fransoische maet volgen, bij haer gheen Rediten en souden zijn: doch hebben wy die soo seer alst doenlijck is gheweest ghemijdt, ende en ghelooven niet datse naer het oude gebruyck inde veertich Regulen, veel sullen bevonden worden. Biddende voorts alle cleyne feilselen te willen overslagen, ende alleen te sien op ons voornemen: dwelck is om de wreetheyt oft tyrannie der Spaengiaerden en hares aenhangs te doen ghedencken: ende daer teghen te onthouden, de groote ende ghetrouwe liefde, aerbeyt ende sorghfuldicheyt, vande Princen, uyten huyse van Nassouwen, aen ons bedroefde Vaderlandt bewesen. Ende wy hebben eerst eenen Perseum oft Landt-Verlosser, Comedische wijse voorghestelt: Welcke Comedie soo yemandt die begheerden [fol. A2v] Speelwijs den volcke voorts te brenghen, sal het Taneel, Raduys, oft Stellagie, moeten redelicken lanck zijn, over deen syde wat meer dan over de heelft, sal gheschildert staen een Rotze, met drye banden ofte boeyen daer aen, twee voor de handen, ende een voor de voeten, daer int spelen de Maeght moet aen ghebonden staen, maer op de plaets daer de Maeght staen sal, moet rondt uyt eenen reep ghesteldt worden met een gordijnken daer aen, dwelck men sal toeschuyven om de Maeght te verlichten, als sy niet en speelt. De Maeght moet opt antijcsche ghecleet zijn, hebbende op haer borst de wapen vande Vereenichde Landen. Perseus eerst uytcomende, moet zijn als een fray jonck Heer, cierlijck opt antijcks ghecleedt, maer als hy gaet ten strijde, moet hy aen hebben eenen wapen-rock, met de coleuren, orange, wit, en blau gheciert, in synen slincken arm moet hy hebben eenen schilt, waer op sal staen de wapen vanden ouden Prins van Oraengien: ende inde rechte handt een zwaert, om tegen den Draeck te strijden. Strijdende sal hy sitten op het vlieghende Paert, dwelck sal gemaeckt worden, als comende in een wolcke die behendich moet gemaeckt worden, aen een starck lanck hout, als een rebbe: Dit hout moet sluyten in eenen bout, om dat te moghen hoogh te heffen, ende om leegh te laten, gins en weer te keeren na den Draeck, om dien te slaen. Perseus sal op eenen zadel (in dese wolck gemaeckt) sitten, ende hem wel vast binden laten, om dat hy niet en val. De Draeck moet gemaeckt worden van licht hout oft dick pampier, doch soo, datter een in mach, die hem stiert daer hy hem wilt hebben, ende die van binnen maeckt vyer en water te spouwen, na den eysch vant Spel. Desen Draeck moet op dander zyde wat veer vande Maeght uytcomen, ende moet blau geschildert zijn, hebbende op syne vlueghelen, oft op syne borst, de wapen vanden Hertoch van Alve. Cepheus en Cassiope moeten statelijck ende opt antijcsche ghecleedt zijn, ende uyt comen op de zijde teynden daer Andromeda staet. De Hopluyden ende Crijchslieden zijn lichtelijck te cleeden, na den eysch, meest als Spaengiaerden met roode sluyders, ende de Duytsche, als Duytschen. De reste sal sich selven wel vinden, uyt tgeen dat op de canten gheteyckent staet. Biddende den Leser, dit alles ten besten te willen af nemen, ende sal sulcx mijnen arbeydt grootelijcx verlichten.


[fol. A3r]

Personagien,
oft Menschen
die tot dit Spel   
gebruijckt
worden.		Den Dichtstelder oft Poeet.
Eenen Trommelslagher.
Eerste,   {
Tweede, { der Crijchsluyden,
Derde,   {
Eenen Hopman.
Andromeda.
Perseus.
Eenen Boer.
Eenen Statighen Borgher.
Cepheus, Vader van Andromeda.
Cassiope, Moeder van Andromeda.
Eenen Mutsaitze, oft Ionghen.
De Maechden, singende aenden zee-cant.
Continue
[fol. A3v]

Den Dicht-stelder segt de Prologhe.

DEN Poët NASO een gheschiedenis verhaelt,
Van een Andromade die schoon was boven maten,
Haer Moeder hier door op al dander Maechden smaelt,
Want sy beroemden haer, daer de Zee-Nimphen saten,
(5) Dat spijt wie leefden al, oft die sulcx mochten haten,
Haer Dochter de schoonst’ was hier in dit aertsche pleijn
Het welck zy wilden gantsch niet onghewroken laten:
Sy waren oock seer schoon, en gheciert int ghemeyn,
Den roem die verdroot haer, en claechdent groot en cleyn,
(10) Tot dat ten letsten is, tot Iuppiters oor comen,
Hy besteldt de wraeck, hy doet binden d’edel greyn
Aen een seer harde Rotz, haer landt wordt inghenomen:
Den Draeck coemt over Zee, bloedt-dorstich sonder schromen,
Om haer verslinden, quam hy met seer grooten vlijt,
(15) Sy wordt wel beschreyt, van veel Vrienden en de Vromen:
Maer sy bleef int verdriet, men hoorde groot ghecrijt
Tot dat den vroomen Heldt, den wreeden Draeck boodt strijdt,
En de Maeght heeft verlost, als een vriendt uytvercoren,
Den Draeck moest zwichten haest, al wast hem grooten spijt,
(20) Hy moest seer haest daer van, den moet was hem verloren.
tWas liefd’ en trou die ghy aen Perseo cost sporen.
Ontbonden wordt de Maeght, en ghestelt los en vry:
En desen Perseus is den Prins hoogh gheboren,
Die al dees Landen schoon, soo vromelick stondt by,
(25) Hy heeftse claer verlost, spijt wie dat het oock sy,
Den Oraengisschen Prins, wordt dees daedt toe gheschreven.
tNassoussche huys is claer, dat menich hier maeckt bly:
Gods eer die wordt verbreydt, in vryheyt mach elck leven,
Tis desen Perseus, die weerdt is hooch verheven,
(30) En daer van Speel-wijs ons hier wordt ghemaeckt vermaen,
De wreetheyt is seer groot, veel quaets wordt daer bedreven,
Van het Spaensch Crijchs-volck boos, dat ghy haest sult verstaen,
Hoort, siet, en leest, merckt de ghelijckenis doch aen,
Want menich die noch leeft, salt moeten waer bekinnen,
(35) Die God den zeghen gheeft, mach wel wat groots beginnen.
Continue
[fol. A4r]

Vande eerste Geschiedenis,
deerste uytcomst.

Eenen Trommel-slagher, Eerste, Tweede, Derde der Crijchslieden.

Den Trommel-slagher de Trommel op beyde
zijden van’t Taneel, gheslaghen hebbende,
Roept:

AL die gheen die den dienst van Iupiter nu soecken,
Die sullen haer terstont by den Hopman vercloecken,
Comt al die wilt, u wort seer goet geweer bestelt,
Elck vindt daer op de handt, besolding goet, en ghelt.

Op beyde zijden gheroepen hebbende, gaet weder in.

Eerste, en Tweede, comen wt qualijc gecleedt.
Eerste der Crijchslieden.
(40) HOu Maet, wilt ghy niet voort,
De Trommel slaet om knechten.
Tweede.
Iae, ick coem u aen boort.
Eerste.
Hou Maet, wilt ghy niet voort.
Tweede.
Ick ben noch niet ghestoort,
(45) Wy souden moeten vechten.
[fol. A4v]
Eerste.
Hou Maet, wilt ghy niet voort,*
De trommel slaet om knechten.
Tweede.
Wel ist om quaet te doen, dat can ick wel aenrechten,
Ick slacht de Spechten siet, die seer veel schade doen.
Eerste.
(50) Gaen wy dan terstont heen, als fray Crijchslieden koen,
Ick weet wy sullen daer gelt en gheweer ontfanghen.
Tweede.
Die loos is voorwaer goet, maer ick heb groot verlangen.
Waer dat gedijen sal, sulcx waer my goet verclaert.
Eerste.
Tgelt ghelijck waer dat is, ick vind’ my onbeswaert,
(55) Alst slechts een rijck landt is, daer ghenoech is te rooven.
Tweede.
Ick hoop, wy sullent sien, dan ist goet te ghelooven,
Daer is geen twijfel aen, wy worden haest al rijck.
Eerste.
Al warent slaghen oock, ick daerom niet en wijck,
Somtijts soet, somtijts suer, als Crijchslie wel pleghen.
De Derde coemt uyt.
Tweede.
Wel Maet, hoe ist doch al:
Derden.
(60) Ghelt op de handt ghecreghen:
Nu ben ick rijck genoech, ick staeck dwerck heel en al,
Eerste.
Ick wed’ dat ick my oock haest derwaerts spoeyen sal,
[fol. B1r]
Maer wat ghelt geeft hy ons, daer moet wel op gelet zijn.
Derden.
Siet Cameraed’, het dunct my een spaens pistolet zijn,
(65) En tgaet voor ons al wel, wy moghen t’onsen wil:
Vrij ruijten, rooven oock, een moort is cleyn gheschil,
Daer is gheen quaet so groot, wy mogent al bedrijven,
De maeghden worden eerst vercracht, dan jonge wijven,
Wy sullen Heeren zyn, t’leyt my so inden sin.
Tweede.
(70) Maer al is t’landt voor ons, hoe raken wy daer in,
En souden wy niet wel, voor’t gelt, wat slaghen crijgen.
Derden.
Neen, tis quint voor de hant, wilt doch van swaerheit swijgen,
Het landt hoort ons al toe, tis ons ghegheven,, siet,
En daer wy comen, daer is selden bleven,, iet,
(75) Dus spoeyt u derwaerts ras, en wilt al dees sorgh staken.
Eerste.
Goe vriendt, ick en wil nu niet meer vygh-korven maken,
Ick prijs t’rapier aen zijd’, en t’roer fray op den hals.
Tweede.
En ick staeck d’wercken oock, ick acht heel boos en vals
d’Esels te drijven hier, tsij het castaingnen rapen.
Derden.
(80) Tis daer af ghenoech nu, laet doch dat Vercken slapen,
De Honden eten haer, diet wercken zyn ghewoon.
Eerste.
Wy crijghen noch wel goet gelt vanden Boer te loon:
Wy sullen hem vrij, noch so heerlick doen opschaffen.
Tweeden.
Macht gaen naer onsen sin, wy sullen hem so straffen,
[fol. B1v]
(85) Al wat daer niet en is, wort van hem wel ghehaelt.
Derde.
De loos is, Sa Boer, ghelt, oft metten hals betaelt,
En diet niet gheeren gheeft, die dreyghen wy te hanghen.
Eerste.
Wy sullent hoeden vol, noch metter tijdt ontfanghen:
Fora Viellac o, wort voor ons een goet werck,, way.
Tweeden.
(90) Tot sulcken werck ben ick een seer gheschict clerck,, fray,
Laet my gheworden doch, ick sal haer wel bestieren.
Derden.
Ick en sal groot oft cleyn, noch Paep, noch Coster vieren,
En drincken niet dan wijn, voor daghelickschen dranck.
Eersten.
En niet dan wittebroot, en teghen haren danck,
(95) Veel goe pasteyen soet, en veel ghebraden hondren.
Tweede.
Wat sullen wy int Lant noch menich schoon dorp plondren.
Ick wou daer wel aen zijn, t’hert verlangt my te seer.
Derden.
Die nu schijnt eenen Fielt, sal worden haest een Heer,
Het gaet hoe dattet wilt, wy lyden doch gheen schade.
Eerste.
(100) Ick weet by my en is ontfermen, noch ghenade,
My en ruckt wiet betaelt, tsy met crom oft met recht.
Tweede.
Daer toe te tasten is, ben ick voorwaer niet slecht,
Iae met cracht en gewelt, weet ickt seer wel te brouwen.
[fol. B2r]
Derden.
Wy moeten elck een Hoer en eenen Ionghen houwen,
(105) Hem mach wel grouwen dan, die ons so crijght in huys.
Eerste.
Daer en pas ick niet op, jae niet een enckel cruys,
Al wat wy doen, en is voor ons doch gants geen schande.
Tweeden.
Tis al ghenoech ghepreeckt voor lieden van verstande,
Gaen wy den Hopman by, dat hy ons goe plaets geef.
Derden.
(110) Gaen wy, t’waer jammer doch dat yemant achter bleef,
Als daer gelt voor ons is, ic dan een seer cloeck Heldt,, ben,
Maer anders ick my een arm Duyvel in het veldt,, ken.
Gaen in.


Vande eerste Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Den Hopman, Eerste, Tweede der Crijchslieden.

Den Hopman comt uyt met ses of seven knechten,
al armelick ghecleedt, gheweer hebbende.

Den Hopman.
HOrt Crijchslieden cloeck wy moeten op de been,
Dat niemant sy besorght, oft hy gelt heeft of geen,
(115) Int Lant is gelts genoech, ja lecker genoech t’eten,
Het sijde laken wordt met spiessen u ghemeten,
Want tis doch al voor ons, gelt, goet, al datter is.
Eerste der Crijchslieden.
Hy, dats een Hopman cloeck, wy willen u ghewis
[fol. B2v]
Oock troulick volghen naer, al souder den hals blyven.
Hopman.
(120) En vreest niet, rijckdom sal aen ons, wel haest beclyven,
Noyt sulcken crijch voor ons, noch geen gewunster tocht.
Tweede.
Heer Hopman, als een vriendt, so het gheschieden mocht:
Waer dat ghedijen sal, sou ick wel willen vraghen.
Hopman.
T’wordt u int cort verclaert, gheleden luttel daghen,
(125) So was daer een Princes, Cassiope seer fier,
Die een schoon Dochter heeft, het alderschoonste dier
Dat daer op aerden leeft, en is als de volmaeckte:
Waer door de Moeder haest tot grooten hoochmoet raecte
En in haer Dochter creegh sy groot behaghen goet,
(130) Dwelc nu een oorsaeck is, dat zijt beclaghen moet,
Door d’onbehoirlic stuck, dat sy daer ginck beginnen,
En seyd’ sy schoonder was, dan al de Zee-Godinnen:
Dat sy haer sulcx vermat, was qualic daer ghedaen,
Want soo haest worde dit van haerlie claer verstaen,
(135) Deed’ elc zijn clachten haest, aen Iupiter verheven,
Hoe dat Andromeda sulck een roem was ghegheven:
Int welck de Moeder, haer heeft ghethoont al te stout:
Beclaechden haer ooc dies, met tranen menichfout,
Begeerden daer wraeck af, en dat in corter stonden.
(140) En Iuppiter heeft sulcx seer boos en quaet ghevonden,
Des sendt hy ons daer heen, met volck, en dees heircracht,
Om sulcx te wreeken, nu met ghewelt en met macht,
Om het heel Landt al om in den gront te bederven.
Eerste.
Heer Hopman, elck een wilt seer geeren met u sterven,
(145) want den crijch wort seer goet, voor ons Lans-knechten,, al.
[fol. B3r]
Tweede.
Ick meyn dat elck met u vroom en cloeck vechten,, sal,
Nu het soo ghestelt is, elck sal hem ghereet vinden.
Hopman.
Wy moeten schier de schoon Maeght an een steenrotz binden,
En ooc bewaren wel, want haer naect groote wee.
(150) t’Zee-monster dat coemt haest seer schriclick uyt der Zee,
En sal de Maeght met cracht, dan heel en al vernielen,
Wy moeten derwaerts toe, t’waer tijt dat wy aenvielen:
Des als Crijchslieden cloeck, volght my al stoutlic naer.
Eerste.
Wy volghen alst behoort, den Hopman sonder vaer,
(155) wy sullen cloecklick staen, als goe ghetrou ghesellen.
Hopman.
Barmherticheyt die en mach u daer gheensins quellen,
Al sonder ghenaed’ moet elck vallen in haer landt.
Tweede.
Wy hebben daer af doch (so ick meyn) goet verstandt,
Laet ons maer slechts begaen, ic hoop tsal seer wel lucken.
Hopman.
(160) Doet dan al wat ghy wilt, wilt elcken een verdrucken,
Oorlof hebt ghy in als, en spaert noch groot, noch cleyn,
Het hoort u doch al toe, tis voor u doch al ghemeyn,
En laet niet ligghen, dan dat te heet, en te swaer,, is,
Des gaen wy cloeclic heen, twort u getoont dat waer,, is.
Gaen al in.


[fol. B3v]

Vande eerste Gheschiedenis,
de derde uytcomst.

Andromeda, Den Hopman, Eerste, Tweede der Crijchslieden.

Andromeda alleen uyt.

Andromeda.
(165) IC wandel hier met lust, tdunct my een schoon landou,
Aen desen bos-cant groen, van het schoon loof heel rou,
Van menich bloemken fraey, ja menich cruyt blinckende:
Hier gae ick by my selfs, wijdt en breedt bedinckende,
Hoe dat daer soo veel volcx in my behaghen heeft,
(170) Mits ick rijck en schoon ben, elck t’allen daghen gheeft
My den prijs, boven al, des werelts schoon Goddinnen:
Dat ick de schoonste ben op aerden, sy bekinnen,
En daerom is elck een seer geeren my ontrent.
De Zee-Goddinnen is sulcx al te wel bekent,
(175) Die daer om op my zijn vervult met nijdt en toren,
Mits sy oock rijckdom groot, in dees ons landou sporen,
En dat mijn schoonheyt is begaeft met deucht, en macht.
Den Hopman comt uyt met al de knechten.
Hopman.
Hier zijn wy nu int land, dat ons niet en verwacht,
Elc een hier eer betracht, en laet hem wel ghebruycken,
(180) Het meest is, dat wy tvolck doen heel stil zijn, en duycken,
Haer houden in ontsicht, door ons boos, wreet, voortstel,
Wy moeten aen de Maeght volbringhen ons bevel,
Den last moet ghevolght zijn, oft wy behaelden schanden,
Sy moet ghebonden zijn wel vast, met dry swaer banden,
(185) Met d’Inquisici wreet, en tbloedich out placaet,
[fol. B4r]
En met beneming’ van s’Lands previlegen quaet,
Aen een steenrotz hart, die Tyranni is gheheten.
Tot dat het Zee-dier, haer heel en al, heeft verbeten:
En tLand haer vrijheyt dan heel verliest en wort quijt.
(190) Haer schoonheyt maeckt haer fier, te moedich ooc altijt,
Maer ick hoop’ dat door ons, met haer, haest raedt gheschaft,, wordt,
En dat sy en haer lant, van den hooghmoet gestraft,, wordt.
Andromeda.
Och, wat salt wesen doch, ic crijgh vrees en schrick groot,
En t’hert wort my int lijf bang, en so swaer als loot,
(195) wat gaet my over doch, wat mach my zijn aenstaende,
Sy gaet wat te rug.
Och hulp, hulp, wat is dit, hier coemt veel crijchvolck gaende
Hulpt*Iuno, Hulpt elc een, ick sorgh ick word’ ontschaect.
Hopman.
Sa knechten, valt vrij aen, en al dit gheroep staect,
want ten hulpt hier al niet, noch schudden, noch geen beven
Sy slaen hand aende Maeght.
(200) Door Iuppiters bevel, wilt u ghevanghen gheven,
Oft ghy u handen wringt, oft schreyt, ten hulpt al niet.
Andromeda.
Wel hoe gaet dit toe, elendich swaer verdriet,
Segt, waerom dit geschiet, waer toe, tot wat inden,, doch.
Hopman.
Vraecht niet, wy moeten u aen dees steenrotz binden,, doch
(205) Ten is al gantschlic niet, oft ghy veel huylt oft treurt,
Ghy wort opt letst ooc noch van den Zee-Draec verscheurt
Die u met cracht seer fel, hier terstont sal bespringhen.
Eerste.
Wat hulpet, oft ghy u schoon handen veel gaet wringen,
T’wordt u verboden nu, ghy wordt ghebonden haest.
[fol. B4v]
Sy stellen haer aende rotz en binden haer.
Tweede.
(210) Tis doch claer om niet, dat ghy nu soo zijt verbaest,
Oft ghy veel tiert oft raest, ten sal niet anders wesen.
Hopman.
Andromeda, stelt u te vreden doch mits desen,
T’coemt vander Goden hant: hebt vry in als ghedult,
Ten is claer niemandts, dan u eyghen moeders schult,
(215) Wat had sy u schoonheyt, so hooghlick te verheffen
De zee-Godinnen moest sulcx wel seer int hert treffen,
Dat sy u schoonder hiet: jae schoonste boven haer,
En al waert ghy sulcx oock, en al waer het oock waer:
Het zwijghen waer haer best, sy had haer moeten mijden.
Andromeda.
(220) Ick die ontschuldich ben, moet ick daerom nu lijden,
Diana sulcx wort u seer bitterlick vertoont,
Word’ ick om tsegghen van mijn moeder soo gheloont:
En moet haest, naer u spraec, d’uer van mijn doot verbeyden:
Ghy Maechden des Lants al, coemt en wilt my beschreyden,
(225) En vaeght de tranen af, van mijn schoon wanghen root.
Hopman.
Nu, ick vertreck van hier, ick laet u hanghen bloot:
Hout u al crijchslie cloec, bewaert haer doch wel vlijtich
Dat sy niet word’ verlost, want dat waer voor ons spijtich,
En een seer groote schand’, dus strijdt vroom voor u eer.
Eerste.
(230) Heer Hopman, gaet ghy vrij, vertoont u als een Heer,
wy sullen soo’t behoort, wel sterck en goe wacht houwen
Tweede.
Laet comen vrij die wilt, ick sal teghens acht houwen:
Ick ken niemandt so stout, tsy vyandt oft oock vrient.
[fol. C1r]
Hopman.
Laet tseffens niet veel volcx by haer u ombekint,
(235) Nu ick gae door, ick sal u de Maeght bevelen,, dier,
En ick sal ter wijl, den Seignoor oock spelen,, hier.

Den Hopman ende knechten gaen in en Andromeda
wort met een gordijn bedeckt.


Den Poeet oft Dichtstelder beduydende t’voorgaende.

ANdromeda die hier aen dees rotz staet ghebonden,
Is Belgica seer schoon, oft Nederlandsche Maeght:
Om dat sy over schoon en machtich is bevonden,
(240) Dat sy mits weelde groot, haer te seer moedich draeght:
Te costlick was haer niet, als die naer niemant vraeght,
Alst aen Antwerpen heeft eertijden wel ghebleken.
Haer Moeder begonst stout en seer cloeck onvertzaeght,
De Staten des Lands, die begonsten vry te spreken:
(245) De Zee-Godinnen, daer wordt Spaengnen by gheleken,
Dat des Lands hooghmoet gants niet te verdragen docht,
Ialoursy, die quam haer terstont int hert ghestreken,
Des deed’ den ouden haet, al het quaet dat hy mocht,
Die des Lands vryheyt heel te niet, te bringhen socht:
(250) Van Iuppiter, dat is, van tSpaengaerts Conincx weghen:
Is daer haest seer veel volcx int Nederland ghebrocht.
Hy vergat synen eedt, als de Tyrannen pleghen:
Het arme Land woud’ hy castijden wel te deghen.
De Maeght stont aen de Rotz, sy was in groot verdriet:
(255) Sy was van hulp en troost, heel en al, doen verleghen,
Wat sy ootmoedich bad, ten hielp voorwaer al niet.
De vergadering’ vant volck, is alleen gheschiet,
Om het schoon Nederland in den gront te bederven.
Van den Draeck die af quam, is ons het recht bediet:
(260) Duc Dalf: den tyran wreedt, die Duytsland menichwerven
Zijn wreetheyt heeft beproeft: en die daer oock deed sterven
[fol. C1v]
Graeff Egmond, Horen oock, met menich Edel-man:
Hy deed’ al dat hy wou, hy en cost niet verkerven.
Elc een die Gods woordt socht, die moest seer haest daer van,
(265) En die wat lang bleef, den dood tot zijn deel wan:
Te recht stond doen de Maeght aen de rotz onghenadich.
Veel Princen worden oock seer gheplaeght metten ban,
Met d’Inquisici oock, end’ oud’ Placaet boosdadich.
De Previlegen s’Lands socht hy met ernst ghestadich
(270) Te bringhen heel te niet, de Maeght was claer in nood,
De banden vielen zwaer, niemand was haer beradich:
t’Land worde seer gheschat, van rijckdom cael en blood,
Den ouden spaenschen haet vervolghden haer ter dood.*
Continue

Vande tweede Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Eenen Landman, Eersten, Tweeden, Derden, der Crijchslieden.

Eenen Boer hebbende eenen korf
ende een cruijck aen den arm.
Den Landman.
OCh, wat salt wesen doch, wat salt ten letsten zijn,
(275) Ic word’ gesonden nu om schapen-vleesch en wijn,
En om goe hoendren ooc, jae cappers en olyven,
Niet mog’lick en ist claer, dat wy huys houdend’ blijven,
Koe, Kalf, het laetste peert, wy zijnt doch schier al quijt,
Sy eten al goet wit brood, om my te doen spijt:
(280) Och gheen benouder werck, ten is niet om verdraghen:
Wy settent vry al by, en crijghen t’lijf vol slaghen,
Ick hebber allen daeghs heel vijfthien inden cost,
[fol. C2r]
Iae sonder Hoeren stout, als jonckvrouwen fray ghedost,
En dan de Guyts, diet al in twist en roeren stellen.
(285) Ist om verdraghen oock? voorwaer neent, by gants hellen.
Soo’t noch iet langher duert, ick scheyder gheheel uyt:
Dan ben ick schelm, dan dief, dan Luteraen en guyt.
Als sy aen tafel gaen eer yemands daer wilt eten:
Een stuck gouts moet daer zijn, ick en kant niet vergheten:
(290) Tis seg’ ick een diefs stuck, ter werelt noyt ghehoort.
Och, dat den heelen hoop diep in zee laegh versmoort,
En wy haer waren quijt, ten zijn maer Boeven,, al,
Ick mach gaen coopen ras, tgheen dat sy behoeven,, al.
Den Boer gaet in.
Eerste.
De crijchs lieden comen alle dry uyt.
waer mach den schelm den Boer, nu blijven doch so,, lang
(295) Dat hy vrij com, ick salt hem maken wel so,, bang,
Ick moet hem eens ter deegh zijn les, en mores leeren.
Tweede.
En bringht hy’t niet al, hy sal noch eens wederkeeren,
En cluppel, sal troef zijn, soo hy faelt dmeest oft minst.
Derden.
Die eenen Boer leed doet, die doet ons eenen dinst:
(300) Ic wensch hem voor den Droes, hy blijft veel te lang achter.
De Boer comt weder uyt.
Eerste.
Ghy en soud’ voorwaer niet ghelijcken tot een Pachter:
Siet, waer hy alreed’ is, Ian achter lam, treed soet.
Den Landman.
Heb ick mijn dinghen nu wel ghedaen, soo ist goet,
Maer selden ist te deegh, sy weten wat te segghen,
(305) Tis te cort oft te lanck, sy wetent t’over legghen:
De Boer comt byde knechten.
Dus met een woordt gheseyt: tis eenen quaden hoop.
Ick siender daer een deel, siet Singnoors, hoe ick loop,
[fol. C2v]
Mijn lijf is heel nat, van het overvloedich water.
Tweede.
Wat brenght ghy doch al, ghy roert soo uwen snater:
(310) Salt oock al te deegh ziin, ist hier al inden korf?
Den Landman.
Ghy vraeght so veel, dat ick seer qualick spreken dorf,
Daer is goet schapen vlees, en goe schoone capuynen,
En witbrood ooc genoegh, voor sulc een hoop scharluynen,
Al mijn ghelt is besteed, dat ick ter werelt heb.
Eerste.
(315) Veillaco, que dise, ghy crijght wat op u reb:
Waer zijn de cappers, en d’oliven wel ghesouten?
Den Landman.
Dat vlees en ken ick niet, ick ken wel schape-bouten,
Ick hebber op de merckt al om wel naer ghevraeght.
Derden.
Wel sullen wy met hem noch langher zijn gheplaeght:
Sy slaen den Boer.
(320) Slaet den Rabout doch dood, dat hy so stout comt lieghen.
Eerste.
Ey ghy doortrocken fiel, meynt ghy ons te bedrieghen,
Slaet hem zijn lijf om twee, slaet hem op zijnen sack.
Den Landman.
Hola, hola, ick bid, doet ghemack, doet ghemack:
Ick bid mijns lijfs ghenaed’, ick salse noch gaen coopen.
Tweede.
(325) Ghy schelm, en doet ghy’t niet, ghy sult noch so aenloopen,
De kan is te cleijn.
Is dit wijn, die ghy brenght, wel schelm, wat pot is dat?
Derden.
Hy gheckt claer met ons, gheeft hem eenen voet int gat.
[fol. C3r]
O ghy doortrocken Boer, ghy betaelt vleus de ballen.
Eerste.
Wel wat dunckt u ghy dief, is dit wijn voor ons allen:
(330) Hy steect den draeck met ons, voorwaer hem naect geween.
Tweeden.
Ten is niet half ghenoegh, ick drinck dit wel alleen,
Maer ick weet goeden raet, laet ons dit hier uyt drincken.
Sy drincken rond om.
Den Landman.
Ist nimmermeer te deegh, den moet sal my ontsincken,
Dit spel duert ons te lang, ist wonder dat t’hert treurt.
Derden.
(335) Daer Patroon, drinckt oock eens, drinckt dat ’thert craeckt en scheurt,
De Boer drinckt de kan uyt.
Drincket al schoonkens uyt, ghy moetet doch betalen.
Den Landman.
Wel wat sal ick nu doen?
Eerste.
Ghy sult weer ander halen,
Een kan die grooter is, want dees is veel te cleyn.
Tweede.
Ick weet wat ons dient, juyst van pas soo ick meyn:
Hy haelt een groote cruyck.
===(340) Dat is den rechten pot, daer cond ghyt wel in vaten.
Den Landman.
Sou ick soo om wijn gaen, dat sal ick seer wel laten,
Ick weet daer toe gheen ghelt, noch waer ickt crijgen sal.
Derden.
Ghy hebt gheloof, en noch dry koeyen op den stal,
Dus maeckt u wech, oft lijf vol slaghen sal u loon zijn.
[fol. C3v]
Eerste.
(345) Gaet brengt van als met, ghy sult ons een goet patroon,, ziin
Ghy sult med drincken, Baes, dus neemt in als ghedult.
Den Landman.
Ick heb u soo dickmael u darmen al ghevult,
Naemt doch eens een eynd’ ic sou daer noch in verheugen,
want ick mach ooc wel wijn, al waert met groote teugen,
Dit seght den Boer al gaende.
(350) Maer dit is de plaegh, dat soo dickmaels is te doen,
Maer overlast is nu doch al om int saysoen.
Tweede.
Gaen wy ter wijl in huys, het ghebraed aen’t spit steken,
Gaet in.

Laet ons des Boeren wijf soo vriendlick eens toe spreken
Dat sy ons vriendschap doet, al zwijghend’ en al stil.
Derden.
(355) Wilt sy niet, sy moet wel, dat is een cleyn gheschil,
De dochters met, t’moet wel voor ons ziin ten besten,, ooc
Vercrachten dan ist nood, sulcx doen wy ten lesten,, ooc.
Gaen in.


[fol. C4r]

Vande tweede Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Perseus, Andromeda.

Perseus comt uyt wat verre van Andromeda.
Perseus.
HOe ben ick eenen tijd door Landen omgetoghen,
wat heb ick soo veel wouts en waters overvlogen,
(360) Sint ick Medusa haer slangachtich hooft afsmeet,
Mijn vlieghend’ paert heeft my gevoert seer wiid en breet
Tot dat ick in dit Land ten letsten ben ghecomen,
Gheen schoonder en heb ick ter werelt oyt vernomen
Noch gheen dat riicker is, noch soo al om verciert,
(365) Met schoone steden groot, een volck wel ghemaniert:
’t Land is alom bewaert, met Duynen, en veel dijcken,
De zee-vaert oock van breed en wijd, doet het verrijcken,
Door’t aensien van sulcx, criigh ick int hert groote vreught
Dat de Zee naer by is, doet het land groote deught,
(370) En maeckt dat elck can tot veel plaetsen vrij handelen,
Hoe lieflick ist hier langhs den oever te wandelen,
Een schoon aerts paradiis en dit niet veel en scheelt,
Maer wat u, ick sie daer een schoon abasten beelt,
t’Schiint constich ghemaeckt, jae het schiint oock schier te leven:
(375) Och wats dit, ick begin van binnen schier te beven,
Och my dunckt dat het leeft, en rueren sie ick ’t*haer,
Hy comt bij Andromeda.
Wat iammer is doch dit, haer aenschiin wit en claer,
Dunckt my te worden nu van groote schaemt heel rood.
[fol. C4v]
Andromeda.
Waer blijf ick arme Maeght, och waer ick nu doch dood,
(380) Cost ick van anxst en vrees mijn schoon geel hayr uyt trecken:
Cost ick mijn ghesicht met mijn handen nu bedecken,
Mijn tranen moetent doen, eylaes ick blijf beschaemt.
Perseus.
O ghy schoon vroulick beeld, u gheensins en betaemt
Aen dees rotz te staen, veel min aen dees swaere banden:
(385) Eylaes! het jammert my, dat u sneeu witte handen
Hier dus ghebonden zijn, en ghy dus word ghepijnt.
Al ander zijnt voorwaer, al ander banden zijnt,
Daer ghy met behoort nu ghebonden vast te wesen:
Den band der liefden ist, van veel minnaers ghepresen,
(390) Veel beter laeght ghy claer in u schoon soet liefs arm,
Dan dat ghy hier dus staet, des ick my dus*erbarm,
Iae, over u, segh ick, die mijn hert doet vertzaghen,
Want dit u ong’luck groot, is gheensins om verdraghen,
Dus seght my doch recht uyt, wie ghy ziit, van wat land,
(395) Waerom dat u gheschiet, dees noyt ghehoorde schand:
want u saeck mocht soo ziin, ghy sout hulp aen my criigen
En weest doch niet beschaemt, en wilt my niet verswiigen
Och, spreeckt doch ongeveynst, miin suyver schoon kersou.
Andromeda.
Gheen wonder en ist claer, al is miin hert vol rou,
(400) Daer den angst en schaemt is, gaet den druck den mont stoppen:
Iae miin weemoedich hert, voel ick in miin liif cloppen,
Door het ong’liick, dat my als nu ter tiit ghebeurt,
Ten is miin schult niet, al ist dat miin hert betreurt,
Noyt deed’ ick eenich quaet, al moet ickt nu ontgelden.
Perseus.
(405) Welck is nu d’oorsaeck dan, waerom sy u hier stelden.
[fol. D1r]
Seght eens wie dat ghy ziit, o edel Vroulick zaet.
Andromeda.
Andromeda ben ick u Dieners’ vroech en laet,
Van Cepheo en van Cassiope haer beyden
Gheboren, dit land daer ghy u in gaet vermeyden,
(410) Comt oock haerlieden toe, en tis haer heerlickheyt.
Perseus.
Het behaeght my al wel, dat hier noch word gheseyt,
Maer d’oorsaec ons misvals, woud’ ick wel geeren weten.
Andromeda.
Ick en heb gantz geen schult, maer wel het hoog vermeten
Mijns Moeders, dat heeft my in desen nood ghebracht,
(415) Want sy nu onlangs, eens heel onwijslick bedacht,
Sprack, int by wesen van de Zee-Goddinnen moedich,
En hiet my boven haer in schoonheyt overvloedich,
En veel te hoogh oock al miin zeden goet verhief,
En hoe wel dat my sulcx oock gheensins en was lief,
(420) Nochtans so moet ick nu ontschuldich dees straff’ lijden.
Perseus.
Om sulck een oorsaeck cleyn, ’thert begint te verbliiden,
Al miin sorgh die was, dat daer wat quaets was begaen.
Andromeda.
En Iuppiter nam haest de wraeck van haer saeck aen,
Om my wast al ghedaen, om sulcx stae ick ghebonden,
(425) En boven dies, heeft hy ons Land vol volcx ghesonden:
Tot ick verslonden van den Draeck stuer, en wreed ben,
En hoe wel dat ick nu miins Moeders groot leed ken,
Ten helpt al niet, ick salt nu moeten haest besueren,
’Tvolc bederft het Land, ick wacht den Draeck t’aller ueren
(430) Dwelc my miin jonc hert breect, o Ridder goet en schoon.
[fol. D1v]
Perseus.
Ick bid hebt goeden moet, o ghy miins hertsen croon,
Soo waer als ick hier leef, ick en sal niet ghehinghen,
Dat u den fellen Draeck eenichsins sal ombringhen,
Miin lijf, en edel bloet, word nu voor u ghewaeght,
(435) Al is ’t*Zeemonster sterck, daer word niet naer gevraeght,
Ic hoop hem noch seer haest den hooghmoet wel te breken.
Andromeda.
Och, my dunckt dat ick nu een Enghel daer hoor’ spreken,
Hoe! soud doch mogh’liick sijn, den Draeck is veel te fel.
Perseus.
Hy zy starck soo hy wil, hy blijfter even wel,
(440) Hy word van my vernielt, des en wilt niet meer suchten.
Andromeda.
Sulcx en begheer ick niet, ick soud al te seer duchten,
Dat ghy daer blijven soud, en ick dan oock daer naer,
Veel beter sterf ick nu, dan ghy u in ghevaer
Voor my hier gheven soud, ’tsou my te seer verdrieten.
Perseus.
(445) Andromeda miin lief, ghy sult haest troost ghenieten,
d’Overwinningh’ is mijn, ick bid weest niet besorght,
Soo ghy in my u hoop stelt, als u vriend en borght,
En ick u dienaer magh zijn, o schoon bloem vercoren.
Andromeda.
Waer mijn gheluck soo goet, waer ick daer toe gheboren
(450) Dat my sulck een Held, soud toonen sulcke deught,
O miin jonck Ridder cloeck, miin hert int lijf verheught,
Door u aenbieding soet, en u lieflicke woorden,
Maer noch ben ick bedroeft, en oft ick’t niet en hoorden,
Ick merck seer wel u gonst, maer de vrees is te groot,
[fol. D2r]
(455) Mits ick sorgh des Draecks cracht, die u mocht inden noot
Haest brenghen, des bid ick laet my doch alleen sterven.
Perseus.
Andromade schoon lief, laet mijn nu troost verwerven,
Belooft slechts miin te zijn, ghy word eer lang verlost.
Andromeda.
Mijn hand die gaf ick u, dat ick eenichsins cost,
(460) Maer miin hert dat spreeckt jae, en den mond desgeliicken,
Denckt niet waer ick verlost, dat ick u sal ontwijcken,
Maer totter dood toe, blijf ick u altiit ghetrou.
Perseus.
Mijn alderliefste schoon, ick van ghelijcken ou.
Daer op so moet ick nu den rooden mond eens kussen,
Hy cust haer eens.
(465) Des uytvercoren lief, wilt den druck nu gants sussen,
Laet den Draeck comen vrij, al waert nu oock terstont,
Ick sal u hulpen doch, ick sweert met hert en mont,
En ghy sult sulcx oock haest, al metter daet bevinden.
Andromeda.
Waert dan niet reden oock, dat ick u lief beminden,
(470) En ick salt voorwaer doen uyt ongheveynsden aert,
Met een oprechte trou, so lang als my God spaert,
Ick sal in eer en deught, u altijt ghetrou wesen.
Perseus.
Nu ick neem oorlof dan, o, miin schoon lief ghepresen,
Ick sal my maken reed, met wapens soo’t betaemt:
(475) Oft Zee-Dier haest aen quam, dat ghy niet bleeft beschaemt,
Dus neem ick oorlof Lief, tot dat ick weer comen,, sal,
En deur miin cloecke daet, u jonck hert vervromen,, sal.
Gaen in.


[fol. D2v]

Den Dichtstelder, beduydende t’voorgaende.

HIer zijn u nu int eerst voor ooghen claer ghestelt,
Een deel snoo boeven stout, die t’land en al de lieden
(480) Bederven inden grond, en nement met ghewelt:
Sulcx*hebben wy ghesien van’t Spaens gespuys geschieden:
Sy wisten des Lands schat en riickdom te bespieden:
En creghen dien, tsy met gheweld, oft met list,
Al wie haer teghen stond, moest sterven oft wegh vlieden,
(485) Op’s Lands gherechticheyt en word niet eens ghegist.
Iae al haer misdaet was te vooren uyt ghewist,
Al eer sy hier in dit Land waren oyt ghecomen,
Als honden waren sy op d’Inwoonders ghehist,
De Previlegen s’Lands die waren heel benomen,
(490) Elck mocht doen wel te recht voor haer bedrijf seer schromen,
Want doch geen stuck hoe boos, sy dorstent wel bestaen,
Ia niemand wasser vry, noch boose noch gheen vromen,
TODOS LUTERANOS, was ’tdaghelicx vermaen,
Daer was niet in te doen, men liet haer al begaen:
(495) De Maeght was aende rotz, dats Tyranni, ghebonden,
Maer Perseus diet wist, heeft sulcx wel leed ghedaen:
Dats den Nassouschen Prins, Verlosser s’Lands bevonden.
Hy wist dat de Maeght was beladen met drucx wonden:
Des hy haer sijn hulp bood, en trooste soo hy mocht,
(500) Hy cond niet liiden, dat sy worden sou verslonden,
Van dat Alfachtich beest, dwelck daer te volghen docht,
Den last, en wreeden aert, die hy uyt Spaengnen brocht:
Des was de Maeght nu wat den swaren druck stakende,
Mits hoop te worden haest van Perseo besocht,
(505) En dat haer vrijheyt soud eer yet lang sijn nakende.
Continue
[fol. D3r]

Vande derde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Eerste. Tweede, Derde der Crijchslieden, een statich Borgher.

De twee eerste comen uyt en hebben
eenen Borgher met den hals.
Eerste. der Crijchslieden.
SA, Sa, schelm sa de ghelt, of ghy moet nu hangen,, siet,
Den Borgher.
Och, laet my leven doch, ick salt u al langhen,, siet,
Iae al dat ick noch heb, het word u al ten deel.
Tweede.
O ghy VILLIACO snoo, tsa haelt het ons gheheel,
(510) En al dat daer noch is, ghy moetet ons al gheven.
Eerste.
Soo moetmen met dit volck, en tslants inwoonders leven,
Want het hoort ons al toe, al haer ghelt, liif en goet.
Den Borgher gaet in ende brengt
wat silver werck uyt.
Tweede.
Wel, wat brenght ghy hier nu, ist dit al, ey armen bloet,
Houd ghy ons ooc so slecht, wilt ghy ons sulcx wiis maken
(515) Slaet hem dood, slaet hem doot.
Den Borgher.
Och, ick bid, wilt sulcx staken,
Valt op sijn knien.
Miins liifs ghenaed, ghenaed, tis dat ick heb oft weet.
Eerste.
Sa, sa, ghy schelm, ghy lieght, ick weet al meer bescheet:
Ghy sterft van mijnder hand, oft wilt al den schat wijsen.
[fol. D3v]
Tweede.
Aen sijn manlickheyt hanght hem vrij sonder afgriisen,
(520) Met u poingjaerden steeckt, vol gaten in sijn lijf.
Sy worpen hem heel ter aerden
en steken hem met poinjaerden.
Den Borgher.
Ghenaed, ghenaed, houd op, houd op, van sulck bedrijf.
De plaets word u ghetoont, daer den schat is gheborghen.
Eerste.
Doet ghy’t niet, ick sal u met desen strop verworghen,
Daer om beraedt u haest, siet dat ghy niet en lieght.
Tweede.
(525) T’hert kriight hy in siin hand, so hy ons meer bedrieght:
Sa schelm, sult ghy doen, oft wil ick u den beck breken.
Den Borgher.
Hy light op sijn knien.
Och neen, ick ghelooft u, laet my toch een woord spreken
Ick heb al miinen schat verborghen naer miin best,
Int huys, omtrent den trap, daer vind ghy al de rest,
(530) Dat ick ter wereld heb, laet u daer met ghenoeghen.
Eerste.
Ghy schelm, staet dan haest op, en wilt u by ons voeghen,
Hy staet op.

So het so niet en is, so ist den lesten dagh.
Tweede.
Comt, dat ghy ons sulcx wiist, daer en is gheen verdrach,
Oft ghy sterft nu de dood, des gaen wy ras daer binnen.
Gaet in ende wijst den schat.

Derden, comt uyt ghecleed als een Duytsch Lants-knecht.
Halfdroncken.

(535) Wy maken goeden zech, ick moet sulcx vrij bekinnen,
Maer hola, ick moet oock voor my sien in den wint,
Al wat dees laten, is voor my al goeden quint:
Veel schotels, kannen oock, yserwerck, cleers en bedden:
[fol. D4r]
===Man moes dit eerloos volck sulcx wel ter deegh uyt wedden
(540) En ick wil daer naer zu, met hupschen ghemoet,, fris.
Gaet weder in.

Eerste.
<>Dees twee comen uyt met
veel silverwerc en ghelt gheladen.Wel Seignoor, wat dunckt u, oft den buyt oock goet,, is.
Wie is nu ons gheliick, wy worden nu als Heeren,
Het viigh-korf maken, siet ghy nu wel seer verkeeren,
Den Criich is nu seer goet, tgaet wel naer onsen sin,
(545) T’volck sal daer noch bat aen, ten is noch maer begin,
Wy moeten haer doch heel en al te gronde zeylen.
Tweede.
Cameraed’, gaen wy nu den buyt wel gheliick deylen,
Wy moeten noch meer uyt, als het tiid is en kans,
En al dat daer noch bliift, is goet ghenoech voor Hans.
Gaen in.
Den Derden comt weer uyt, met veel
goets gheladen.                   
(550)
Pots Felten, das ist recht
dat comt my wel te staden,
Ick ben wel so swaer met alderley goet gheladen,
Criigh’ ick maer slechts te huys, so ben ick riick ghenoegh,
Tis hier al besser dus, dan achter onsen ploegh,
Al mach ick draghen starck, en veel om miin liif,, gorden,
(555) Men siet den Lants-knecht niet riick met sulc bedriif,, worden.
Gaet in.


[fol. D4v]

Vande derde Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Andromeda, Cassiope, Cepheus, Perseus.

De gordijn word gheopent
ende den Draeck comt naerder.
Andromeda.
HElpt Iuno, Pallas helpt, helpt my nu rechte voort
O Perseus mijn lief, eylaes! ick word vermoort,
Comt doet my onderstand, ick moeter voorwaer blijven,
Den Zee-Draeck die begint het water langs te drijven,
(560) Hy comt recht nae my toe, des verwacht ick de dood,
O lief waer blijft ghy nu, helpt my in miinen nood,
Ist doenliick so rast u, om my nu hier t’ontsetten,
Och wilt de dood van my in dees elend beletten,
waer is mijn Moeder nu, o Vader waer ziit ghy,
(565) Inwoonders des lands al, staet my nu doch oock by,
Och, wederstaet den Draeck, die my soeckt te verscheuren.
Vader en Moeder die comen uyt tot by de Dochter.
Cassiope.
Ick hoor miin Dochter roept, och wat mach haer gebeuren
Och vriendin wat let u, wat is u doch misschiet.
Andromeda.
Och Moeder comt doch en siet, in wat groot verdriet
(570) Dat ick bedroefde ben, ick word terstont verslonden,
Van desen Zee-Draeck fel, och waer ick doch ontbonden,
Dat ick wech loopen mocht, en vluchten wijt van hier,
Och Vader miin comt siet dit vreeslijck boos Zee-Dier.
Dat om te dooden my, nu vaerdich en ghereet,, is.
[fol. E1r]
Cepheus.
(575) Och denckt miin liefste Kind, dat my sulcx wel seer leet is,
Maer wat can ick ghedoen, ghy werd te sterck bewaert,
Ick en mach toonen niet den vaderlicken aert,
T’goet hert soud bliicken vrii, so ick u wist te troosten.
Cassiope.
Och, isser niemant nu van Zuyd, Noord, West, oft Oosten
(580) Die ons ghehelpen kan, verlaet ons yederman,
Sy geeft haer een oorlof soen.
Och Kind, so moet ick nu noch eens omhelsen dan
In beyd’ de armen miin: eer ick u sie bederven,
Ghy ziit ontschuldich doch, ick ben die hoor te sterven,
Ghy moet vrij gaen, en ick ontfanghen desen loon.
Andromeda.
(585) O Perseus waer bliift ghy liefste Ridder schoon,
Och, u belooft en trou, is die niet anders t’achten.
Cassiope.
Wel Dochter, wat roept ghy, wie moeght ghy doch verwachten,
Wie sal yet doen voor ons, wat hangt u doch int hooft.
Andromeda.
Och, ick verwacht noch een, die my hulp heeft belooft,
(590) En siet waer dat hy comt, als een Prins seer cloeckmoedich.
Perseus die comt uyt.
Cassiope.
O stouten Ridder schoon, met tranen overvloedich,
So bidden wy, wilt ons kind, nu doen onderstand,
Verlaten ziin wy van ons Ridders van het land:
En verschrict zijn wy al, groot en cleyn, mans en vrouwen,
(595) Door al het Criichsvolc boos, die ons heel land benouwen,
Wy sien ons hertzen leed, wat connen wy ghedoen,
Ghesloten is den mond, ’trecht is uyt het saysoen,
[fol. E1v]
Des hebben wy niet dan gheween, verdriet en kermen.
Perseus.
Zijn dit de wapens om u Dochter te beschermen,
(600) De tranen helpen niet, ghy moester in versien,
Nochtans naeckt u noch troost, ick sal u de hand bien,
So sy my haer trou, met u bewilling, wilt gheven:
En dat wy daer naer als met eede verplicht leven,
Dus verclaert uwen sin, en maket cort in als.
Cassiope.
(605) Vroom Ridder ick moet u eens vlieghen om den hals,
Ist mogh’liick dat ghy sulcx soud derven hier beginnen,
Wy souden u dan claer voor ons Verlosser kinnen:
Ons Vader soud ghy oock, met onsen schoon Soon ziin,
Miin Dochter soud u als dan wesen tot loon fijn:
(610) En u altiit ghetrou naer des minnaers betamen,
Verbonden soud ghy oock en vast verknocht ziin tsamen,
Iae inder liefden band, ghestadich totter dood.
Cepheus.
O Ridder, staet ons by in desen onsen nood,
Al dat ghy hier begheert, sal u voorwaer gheschieden:
(615) Ontset ons dochter maer, het geheel Land en lieden,
Iae oock miin dochter selfs, die sweeren trou en eer.
Perseus.
U beyde bedanck ick, in sonderheyt u Heer,
Die my u jonste bied, van uwes Dochters weghen:
Haer onderstand te doen, ben ick oock gants gheneghen,
(620) Al soud’ ick storten hier voor haer miin edel bloet,
Den Draek en ontsie ick niet, God gheef wat hy doet,
Siin wreetheyt can my niet doen vreesen oft verschricken,
Den Goden bystand sal miin hert en moet verquicken,
Quam hy maer by, want ick naer hem cloeckmoedich haeck
[fol. E2r]
(625) Andromeda schoon lief, en vreest doch gheenen Draeck:
In Iuppiters naem sal ick voor u schoon Maeght striiden,
In Iuppiters naem, die ick moet voor Vaer beliiden.
En Danae is die miin liefste moeder was,
Daer hy als reghen van gout is opghedaelt ras:
(630) Des ben ick voorwaer oock haer beyder kind gheboren.
Cepheus.
O Perseus, met vreught moet ick sulcx nu aenhoren,
Zijt ghy van sulcken stam, so behaeght my dit stuck,
Dat ghy oyt int Land quaemt is voor ons groot gheluck,
En ick priis, dat ghy u so vroomlick derft vermeten.
Perseus.
(635) Medusas slangachtich hooft, heb ick af ghesmeten,
En oock het vlieghend’ paert, tot buyt van daer ghebrocht,
Soud’ ick dan dees schoon Maeght als ick eenichsins mocht
Niet trouliick bystaen nu, en haren druck verschoonen.
Andromeda.
O Perseus miin lief, ick salt u weder loonen,
(640) En blijven altiit vast met u in trou verplicht:
Maer ick bid voor al en acht het stuck niet te licht,
Op dat ghy niet en bliift, en wy dan alle beyden.
Perseus.
Den strijd sal haest aengaen, ick moet van u nu scheyden,
Des neem ick oorlof Lief, eer den Draeck naerder comt:
(645) Al maeckt hy groot getier, en weest gants niet verschromt
Met dees hand, en dit swaert, sal ick hem schier bevechten.
Cassiope.
Gaet in der Goden naem, toont u niet als den slechten,
Ghy ziit ons toeverlaet, alleen ziit ghy ons hoop.
[fol. E2v]
Andromeda.
Ay my, den Draeck die comt.
Perseus.
Nu wel, ick naer hem loop,
Hy gaet in.
(650) Oorlof al t’samen dan, helpt my met u ghebeden.
Andromeda.
Och Vader, Moeder oock, wilt doch al te rug treden,
Dat ghy van desen Draeck gheen hinder en ontfanght.
Cassiope.
Oorlof miin liefste kind, ons al te seer verlanght,
Hoe het met u, en ons al tsamen, noch vergaen,, sal,
(655) Wy sullen van veers sien, hoe’t desen Helt bestaen,, sal.
Gaen in.


Den Dichtstelder, beduydende t’voorgaende.

HIer hebt ghy nu ghehoort van dees Maeght t’bitter claghen,
het welc het Nederland was, vol drucx en verdriet
Haer ouders die daer sulcx heel qualick kosten draghen,
Zijn al de Staten s’Lands, die haer hoop was te niet,
(660) Door het gheweld des Draecx, en dat elck haer verliet,
Al haer bedrijf dat was, ghekerm, gheween, vol suchten.
Maer Perseus den Heldt, haerlieden de hand biet,
Dats den Oraingschen Prins, die int begin moest vluchten
die gantsch niet en ontsagh, al des Crijchs swaer geruchten:
(665) Hy bood tLand sijnen dienst, en toondent openbaer,
Hy rusten hem tot strijd, met hooghmoet sonder duchten,
Om de Maeght by te staen, in allen nood en vaer:
Des quam hy stoutlijck aen, al was den Draeck by haer:
het welc was den Duc Dalf. seer steur, wreed en boosdadich
(670) Die heel s’Lands bederf socht, het welck bleeck al te claer,
Naer ’tbevel van den Raed van Spaengnen onghenadich,
[fol. E3r]
Maer den Nassouschen Held, die haecten daer ghestadich,
Om ’tLand t’onsetten van den moetwil en gheweld,
de Vromen haeckten seer, mits bloed dorst onversadich.
(675) die den Draeck had, de Prins doet eenen tocht int veld:
met Ruyters, Knechten oock, en menich edel Held,
Int vlieghen van sijn paert, was al sijn goet betrouwen,
Dat is, in Godes macht, heeft hy sijn hoop ghestelt,
Om te verlossen ’t Land, uyt des Draecks wreede clouwen
(680) En so te stellen weer in vrijheyt mans en vrouwen.
Continue

Vande vierde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Eerste. Tweede, Derde der Crijchslieden, eenen Jonghen.

Eerste ende Tweede comen uyt als edellieden gecleet.

Eerste. der Crijchslieden.

Wel Cameraed’, ist nu met ons niet wel verkeert?
Hoe ontsiet ons elc een, hoe worden wy gheeert,
Wy hebben ’tswerelts wensch, wy moghent al ghebruycken,
Tweede.
Schoon Vrouwen, maeghden oock, het moet voor ons al duijcken
(685) wy criighen alom ghelt, so veel alst ons belieft.
Eerste.
Wy worden deur gheweld, en sonder cost, gherieft,
wy weten ons stuck vrij al heel wel t’overlegghen.
[fol. E3v]
Tweede.
Wy hebbent goet doen, daer derf niemand tegen segghen
Elck soud haest van ons ziin als Ketters quaet ghestraft.
Eerste.
(690) Het is, hoe dattet is, daer word wel raed gheschaft,
Dat sy al naer ons pijp voor en naer moeten danssen.
Tweede.
Wat isser volcx vermoort in Steden, en in Schanssen,
Haer comt niet beters toe, dat Ketters vuyl ghespuys.
Eerste.
T’was ons al toegheseyt, haef, en erf, hof en huys,
(695) Noyt was daer beter Crijch, mocht hy soo blijven duren.
Tweede.
Den Hertoch van Alf sal al ons saeck wel uyt vuren,
Hy achtet voorwaer cleyn, al word het Land berooft.
Eerste.
Elck een doet dat hy wilt, elck heeft de hand opt hooft,
Wy moghen wel op hem ons vast betrouwen setten.
Tweede.
(700) Dat de Maeght niet ontset en word, staet wel te letten,
Want ick hoor’ daer af vrij al een seer groot gherucht.
Eerste.
Dat is claer wel het minst, daer ick voor ben beducht,
Die sulcx soud willen doen, die moest ons den beck breken.
Tweede.
Een edel Heer seer cloeck comt, haer met d’Ouders spreken
(705) Ick denk ’tmach haer lief zijn, ick sie dat hy haer kust.
Eerste.
Iae, jae, laet hem vrij doen, ick binner in gherust,
[fol. E4r]
Hy alleen en kan ons int minst gants niet vervaren.
Tweede.
Wy sullen haer van veers al soetelijck bewaren,
Des gaen wy op ons wacht, en toonen ons fier,, schier,
(710) So yemand ons op wilt, het vergaet hem dier,, hier.
Dees twee gaen in.

Den Derden, comt uyt costelijck ghecleed met
eenen Ionghen achter hem.               

Dit is den schoonen Steven hem selven besiende.
Niet isser dat my let, verheught ziin al mijn sinnen,
Oft ick oock weer t’huys quam, soud my wel yemand kinnen,
Als ickt wel overdenck, ick soud’ wel meynen neen:
Het vijgh-korf maken en dit, is seer verr’ van een:
(715) Want ick ben nu een Heer, hoogh gheacht in veel wiiken,
Als eenen Pau soo fier, gae ick langs straten kijken,
Elck een dan op my siet, om dat ick soo fray pronck,
Is daer dan een schoon vrou, seer fray ick haer belonck.
Staet sy my dan wel aen, so gae ick naer haer talen.
Mutzaso.
Eenen Ionghen.
(720) Wat ist Heer.
Derden.
Wilt eenen spieghel halen,
En dien groot, op dat ick my selfs mach besien.
De jongen comt uyt met eenen grooten spieghel.
Den Jonghen.
Hier is hy Heer, is hy niet sot, ba, ou goe lien.
Derden.
Gaet ghy daer op een sijd’, en blijft nu so stil staende,
Wie mach ick nu doch best ghelijcken alsoo gaende,
[fol. E4v]
(725) Wel Steven, wat man ziit ghy, fray van lijf en le,
Ick ghelijck eenen DON IDALGOS COM EL RE,
T’volck moet voor my alom ter deegh genoegh bestellen,
Ick moet de werelt doch castijden en seer quellen,
CASTIGADOR heet ick, ick castijd’ al den hoop,
(730) Tis meer dan tijd dat ick eens naer miin Vrijdster loop,
En besie oft ick haer wel ter deegh behaghen,, kan,
Steven is een schoon man, dat alle de lien saghen,, dan.
Gaet in.


Vande vierde Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Andromeda, Cassiope, Cepheus, Perseus.

De gordijn gaet op.
Andromeda.
O Iuppiter, die Aerd’ en Hemel al bestiert,
die s’menschen verstant, en al sijn cracht oock maniert
(735) Na uwen wil al schict dat hier gebeurt op aerden,
Getrouwen God, wilt nu miin saeck doch eens aenvaerden
Stiert doch een manlijck hert, in desen vromen Held,
Dat hy my voorstaen magh voor deses Draecks gheweld,
die mijn teer en ionck lijf soeckt deerlick te verscheuren:
(740) Och laet sulck een straf aen u dienst Maeght niet gebeuren:
Mijn Moeder heeft misdaen, ick en weet nieuwers af,
Laet dees gheleden schand, ghenoech zijn tot een straf,
Ick ken my selven doch in alles heel ontschuldich,
En ick heb tot noch toe gheleden dit verduldich,
(745) Dus laet het ghenoegh zijn, de straf nu voorts op schorst,
[fol. F1r]
Gheeft desen Ridder cracht, die daer so hittich dorst
Naer de verlossing’ mijn, hy wilt den Draeck bestrijden,
So haest als hy my sagh, ontstack hy door med lijden,
En was terstont bereet te vechten totter dood,
(750) des keert u tot my, ick bid aensiet mynen nood,
Wilt my verhooren doch, laet u van my vermanen,
Hebt oock med’lijden nu met al mijn bitter tranen,
Ghebruyckt doch nu ghenaed’ met my bedroefde Maeght.
Cassiope en Cepheus die
comen uyt van veers
===
Cassiope.
Ick en twijfel niet en mijn dochter roept en claeght,
(755) want den Draeck en soect niet dan sijn wreetheyt te toonen
des o ghy Goden al, wilt doch haers eens verschoonen,
Staet doch den Ridder by, met u Godliicke cracht.
Cepheus.
Dat hy in Draecx gheweld niet en val onbedacht,
Spaert hem voor den bloed dorst, en des Draecx wreede beten,
(760) So daer yet is misdaen, wilt sulcx o God vergheten,
Wy roepen u nu aen met hert sin en mont.
Andromeda.
O Perseus, waer bliift ghy nu, comt doch terstont,
Eer den Draeck my vernielt, en verscheurt onghenadich,
Comt en verblijdt haer nu, die in u hoopt ghestadich,
(765) Comt en bevriid haer, die tot u heel is ghesint.
Perseus sittende in de locht opt paert.
Perseus.
O Iuppiter, die ’tgoet en dat recht is bemint,
En sulcx oock voorstaen wilt, laet my bystand verwerven
door uwen stercken arm, ick ben bereet te sterven:
Voor dees schoon jonge Maeght, ziit ghy daer met gerieft,
(770) Ick bid met ootmoed dat u Majesteyt belieft,
U vaderlick bystand, met sterckt, en cracht te gheven.
Dat desen fellen draeck mach nu voor mijn hand beven,
[fol. F1v]
Die al de werld door, een Tyrant is vermaert:
Hoort, hoort doch, hoe hy roept, hoort hoe hy tiert en baert
(775) Sa, Sa, ick hoop ick sal hem t’roepen haest verleeren,
O ghy fenijnich Beest, ick sal my tot u keeren,
U wreetheyt groot sal nu vergaen op staenden voet,
U onghenadich hert elck een bekennen moet,
Ghy oud Alfachtich dier, ghy sult miin macht nu proeven
(780) De Goden ziin met my, u naeckt niet dan bedroeven,
Veel argher dan een Turck ziit ghy alom befaemt,
T’sal u berouwen haest, dat ghy hier int Land quaemt,
Sa, sa, sa, weert u nu, ey dat is u gheschoncken,
Moordadich boos Serpent, die ziit vol bloets doordroncken
(785) Ghy blijfter nu dats claer, sa, sa, doet nu u best,
Ick hoop dat ghy nu word ghejaeght uyt dit ghewest,
Van miin hand sterft ghy nu, ghy sullet niet ontspringhen.
Hy schiet eenen schicht na den
Draeck en treckt sijn swaert uyt.
Den Draec spout vier.
Andromeda.
O Perseus mijn lief, draecht sorgh voor alle dinghen,
Dat hy u niet en dood’ met sijn fenijnich vier,
(790) T’hert verschrickt my int liif, als ick hoor sijn ghetier,
Lief houd u manlijck doch, ick salt aen u verdienen.
Perseus.
Als ick de stem aenhoor, al waert ghy uwer thienen,
Soo weet ick raed met u, doet vrij wat ghy cont,, noch.
Cassiope.
O Iuppiter ick bid u, ghenaed’ ons jont,, doch,
(795) Aensiet ons t’samen aen barmhertich met u ooghen.
Cepheus.
Ons elend en bederf, wilt nimmermeer ghedooghen,
Sterckt desen vromen held, dat hy ons doch ontset,
Brengt den Draeck inde val, dat hy nu word verplet
Laet ons o grootste God, door hem nu troost ghenieten.
[fol. F2r]
Den Draec spout water.
Perseus.
(800) Nu hy met vyer niet can, so meynt hy my begieten
En met veel waters my te maken moed’ en mat,
wat wonder is doch dit, de vleughels worden nat
Van dit miin vliegend’ paert, och ick moet daer af scheyden:
Ick moet verlaten ’tpaert, en my terstont bereyden,
(805) Om aen den Zeekant hem te bieden den strijd fel,
Luckt het ten eersten niet, ’tluckt noch metter tijd wel.
Gaet met den paerde in.
Andromeda.
Och help wat salt nu zijn, ick moet hier nu claer blijven,
Nu sal den fellen Draeck my arme Maeght ontlijven,
Nu Perseus wech is, nu ist met my ghedaen,
(810) Siet hoe wreed comt hy voort, ick moeter nu claer aen,
Nu seg’ ick, vaert wel Lief, miin Moeder, met miin Vader.
Perseus die comt aenden oever vander zee.
Hy slaet den Draeck met sijn swaert.
Perseus.
Sa, ghy bloed-dorstich Beest, u com ick nu wat nader,
Sa, sa, eer yet lang moet ghy sterven van miin hand:
Andromeda schoon Lief verwacht noch onderstand,
(815) Tot den dood toe, soeck ick u schoon Bruyd te believen,
Sa felle Beest, ick sal u het hooft nu gaen clieven.
Sa, sa, ghy moetter aen, weert u vrij so ghy wilt.
Cassiope.
Den Draeck die word bevreest, den hoogmoet hem wat stilt,
Ick hoop tsal noch wel ziin, ick begin moet te crijghen.
Cepheus.
(820) t’Beest dat word heel vertzaeght, hy begint heel te swijgen,
Mijn hoop die word nu goet, vreught ons ghenaken,, sal,
Perseus.
O ghy inwoonders s’Lands, wilt den druck staken,, al,
Tis met den Draeck ghedaen, hy begint claer te swichten.
[fol. F2v]
Den Draec begint te steunen
ende alleynskens te vertrecken
en het hooft te laten hangen.
Hy heeftet al ghenoegh, hy can hem niet gherichten,
(825) Hoort toch hoe dat hy steunt, hoort hoe dat hy sucht,
hy treckt claer sijn clinck in, hy maeckt hem op de vlucht:
Andromeda mijn lief, wilt u in als vercloecken,
Ick com u seer haest by, ick sal u haest besoecken,
Als een verlosser sult ghy my bevinden,, schier,
(830) En ick hoop, dat ick u haest sal ontbinden,, hier.
Gaen in.


Den Dichtstelder beduydende t’voorgaende.

GHy hebt hier nu ghesien hoe de Maegt was in noot
het Crijchsvolc dat gaet nu al warent groote Heeren
des lands benoutheit was voorwaer met allen groot
s’Draecx wreetheyt sagh elck een op alle plaetsen meeren:
(835) de wreetheyt van Duc Dalf, brocht veel volcx int verseeren
Des was de hoop van troost int Land met allen cleyn,
s’Lands vrijheyt saghmen haest in bloed vergieten keeren:
Maer den Nassouschen Held, uyt enckel liefde reyn
Die hy het Land toe droegh, en jonden elck ghemeyn.
(840) Heeft allen raed ghesocht, om de Maeght vrij te maken,
Hy socht hulp daer hy mocht, en als een Prinslijc greyn
En liet niet gheeren de Maeght van den Draec ontschaken:
hy deed terstont al de Lief-hebbers trou ontwaken,
Den nood hield hy haer voor, hy rust hem metter spoet,
(845) T’gheschiede voorwaer wel, naer aller herten haken:
den Oraengnisschen Prins verstreckt oock al sijn goet,
Hy sett’ voor ’tLand al by, jae oock sijn Prinsliick bloet,
Des is hy met sijn heyr, seer cloeck te paerd’ gheseten,
Hy steunt opt vlieghend’ paert, dat is Gods goetheyt*soet,
(850) daer hy hem op betrout, dwelck was al sijn vermeten.
Hy toonde dat hy was op desen Draeck verbeten,
die hy met gheweld heeft, als Prins int veld ghesocht,
[fol. F3r]
Des heeft hem Duc Dalf oock die siin comst heeft geweten
Met al siin volck ghespoeyt, en haest int veld ghebrocht,
(855) de Prins deed’ alsdoen dwaers door de Maes’ eenen tocht
En is cloeckmoedich den Draeck int ghesicht ghetreden,
Duck Dalf die toonden hem als die niet geeren vocht,
En baerden daer al om veel list en schalcke zeden,
de tweede reys’ so quam den Held met volck ghereden
(860) Naer Berghen Henegou, maer het verginck niet wel:
Want door groot verraet, had hy schier veel smaet geleden
Voor Perseo was dit int hert een groot ghequel.
den hooghmoed des Draecx wies, sijn wreetheyt worde fel
Tot dat hem Perseus by der Zee begheven heeft,
(865) Dat is, tot dat den Prins met cloecken moet seer snel,
In Holland, Zeeland oock, veel wonders bedreven,, heeft,
de vleughels worden nat, dwelck elck toegeschreven,, heeft:
Dat den Prins om het veld te houden was te swack,
Maer deur des Zeekants hulp, hy als Prins verheven,, heeft,
(870) den Draeck bestreden cloeck, verwonnen met ghemack,
’t Land stond hem van als toe, van tgheen dat hem ontbrac
Hy heeft den Draeck den Bril van sijn ghesicht benomen,
des hy wel snellick daer van den Zee-kant vertrack,
En is te Land’waerts in met zijn ghespuys ghecomen:
(875) En Perseus den held, bliift Beschermer der vromen,
dus word het Land schier in den ouden staet ghestelt:
Elck een begint daer weer te leven sonder schromen,
d’Afdoen der banden, sal u worden haest vertelt,
Naer Spaengnen liep den Draec, siin wreetheyt niet meer ghelt.*
Continue
[fol. F3v]

Vande vijfde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Eerste, Tweede, Derde der Crijchslieden.

De twee eerste comen te samen uyt.
Eerste. der Crijchslieden.
(880) T’Preken is hier nu uyt.
Tweede.
Wy moghen claer wel gaen,
wy sitten by de Bruyt.
Eersten.
T’preken is hier nu uyt.
Tweeden.
Heel leck is onse schuyt,
(885) Tis met ons al ghedaen.
Eerste.
T’preken is hier nu uyt
wy moghen claer wel gaen,
wy maecktent veel te grof, ten conde niet bestaen,
Den Crijch heeft nu een gat, het sal ten lesten vuylen,
Tweede.
(890) Neen, noch niet heel en al, wy sullen erghens schuylen,
Ist alom niet, soo ist in een groot deel van’t Landt.
Eerste.
Ons rijck dat is meest uyt, nu den Draeck is van kant,
En het eynd’ dat sal naer noch moeten den last draghen.
[fol. F4r]
Tweede.
In plaets van moetwil, so verwacht elck een vrij slaghen,
(895) Tis aen den Zeekant uyt, wy moeten vanden dijck.
Eerste.
Miin hert tuyght my, dat ick seer noode van hier wijck.
Maer als het nu soo is, wy moeten noch raed soecken.
Tweede.
Dees Perseus comst hier, mach elck nu wel vervloecken,
Hy sal ons hier uyt sien, en dat claer eer yet langh,
Eerste.
(900) Swijgt doch ghy hoeren soon, ghy maect my nu heel bang
Hoe legghent wy nu aen, wat sullen wy aenrechten.
Tweede.
Weet ghy wel wat sal zijn, men salder moeten vechten,
Het rooven, stelen oock, was ick al meer ghewoon.
Eerste.
Al crijghen wy wat op, tis onsen rechten loon,
(905) Het beste voor ons is, dat wy uyt dit Land trecken.
Tweede.
Met het gheld en den buyt, en laet vrij niet seer gecken,
Ick sweer dat ick wech cost, ick en bleef niet een uer.
Eerste.
Want Perseus sal ons noch aendoen veel ghetruer,
En deur hem sullen wy al d’oude vreught hier staken.
Tweede.
(910) Wy moghen ons dan wel al ons best naer huys maken,
Maer wie comt ginder doch gheladen als een paert.
[fol. F4v]
Den Derden comt uyt ghecleedt als eenen Duyts.<
Den Derden.
Nu mannen dat is weer den ganck al naer huys waert,
Ick ben des Crijghes sat, ick wil hem laten varen:
Nu den Draeck wech is, sal haer de saeck openbaren,
(915) Es geet niet vol recht zu, nu ich wolt balt daer van,
T’begint nu eerst, men sal nu comen aen den man,
Nu de Heer help haer dan, ick wil vant boos volc scheyden:
Stil-swijghens gae ick heen, ick wil niet langher beyden,
Daer en ziin nu doch niet dan slaghen voor de door.
Eerste.
(920) wel Hans, waer wilt ghy heen? waer sorght ghy nu doch voor?
wilt ghy ons dan als nu hier inden nood verlaten.
Derden.
Ick ben des Crijghs al moed’, ick wil heen miinder straten,
Al naer een ander Heer, daer nieu ghelt is int vat.
Tweede.
Hans die slacht ons, hy maeckt den poot niet gheeren nat,
(925) Hy sorght dat wel mocht, by den waterkant ghedijen.
Derden.
Niet gheeren water en drinck ick, ick moet belijen,
Ben liever int Land, daer den besten wijn veel wast.
Eerste.
Ick sie wel dat hy op sijn saeck te seer veel past.
En costen wy oock wegh, wy souden niet lang toeven.
Tweede.
(930) Dat wy verr’ van huys ziin, doet ons veel verdriets proeven
Want t’loopen naer ons Land, is ons seer onghereet.
Derden.
Nu wel ick scheyd’ daer van, al eer het my doet leet,
[fol. G1r]
Hy geeft haer de hand, ende gaet in.
Veel ghelucks zu ihr beyd’, wilt u oock wel beraden,
Ick wil*al soetlijck voort, want ick ben wel gheladen.
Eerste.
(935) Het comt al op ons aen, wy blijven inden nood,
Elck een van ’t Land, sal nu seer roepen naer ons dood,
Maer wy doen al het quaet dat wy eenichsins cunnen
Tweeden.
Wy weten voor al wel, dat sy ons niet goets gunnen:
Maer wie weet hoe dat noch hier naer eens lucken,, sal,
(940) Wy willen om den crans noch lustich plucken,, al.
Gaen in.


Vande vijfde Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Perseus, Cassiope, Cepheus, Andromeda, de Maeghden des Lands.

Perseus met de Moeder ende Vader comen uyt.
Perseus.
DEn Draeck en t’volck is wech, hy is nae sijn gewesten
Nu word de Maegt van my ontbonden voor het lesten
Sy word van my verlost, door desen mijnen strijt.
Cassiope.
O vromen Ridder cloeck, hoe willecom ghy zijt,
(945) En kan thert, noch den mond, te vollen uytghespreken,
Och mijnen liefsten Vriend, van blijschap d’ooghen leken,
Och ick moet u nu doch eens varen om den hals.
Sy soent hem.
Cepheus.
Hy geeft hem de hand.
O edel Ionghelinck, wy dancken u van als,
[fol. G1v]
Soo van jonst, als de daet aen ons met trou bewesen.
(950) En eeuweliick moet ghy van ons hier ziin ghepresen,
Dat ghy u bloed voor ons soo trouliick hebt ghewaeght.
Perseus.
Dit is al tijd verlies, laet ons gaen by de Maeght,
Dat ick haer magh terstont, van de rotz nu ontbinden.
Sy gaen by Andromeda.
Andromeda.
Och, daer comt hy, dat liefst’ van al miin goede vrinden,
(955) Tis miin Verlosser, en miin eenich toeverlaet.
Perseus.
Nu hebt ghy ghesien Lief, hoe my ter herten gaet
u verdriet, uwen nood, en banden afgriiselijck,
Een voor al dunckt my dat ick best los maeck priiselijck:
u handen wit en schoon, die nu los ziin en vrij.
Hy ontbint haer de handen. Sy soent hem.
Andromeda.
(960) Omhelsen moet ick u o Held, met herten blij,
Nu ick ghebruicken*kan miin armen, vriend verheven,
Die hier den Zee-draeck hebt uyt dit ons Landt gedreven,
En ons al aenghedaen dees overgroote deught.
Hy ontbindt de voeten.
Perseus.
Nu ziin u voeten los, comt en weest nu verheught,
(965) O uytvercoren lief, o miin schoon bloem vol trouwen.
Sy soent hem noch eens.
Andromeda.
O Perseus miin Lief, ick kan my niet onthouwen,
u te soenen eens, die ziit miins hertzen croon,
Die my nu hebt verlost, die alleen den persoon
ziit, die my hebt beschermt, voor dees seer wreede beeste.
Perseus.
(970) Andromeda danckt God, die alom is de meeste,
[fol. G2r]
Hy is die den Draeck, den Bloethond, heeft neer ghevelt,
Cassiope.
En oock u cloeck verstand, dat ons schier heeft ghestelt,
In d’oude vrijheydt goet, als wy eertiiden waren.
Cepheus.
Waer mocht haer cloecker daet ter werelt openbaren,
(975) Als dese nu wel is, die ghy hier hebt ghebruyckt:
Miin begeert die is nu, dat ghy u hert ontluijckt,
En seght, wat wy u voor dees weldaet sullen gheven.
Perseus.
Niet anders, dan alleen in rechter trou te leven,
Met u lief dochter schoon, die ick soo heb ghesint.
Cassiope.
(980) wel, wat seght ghy daer toe, spreect vrij recht uyt mijn kint,
Oft ghy hem oock begeert, in rechter trou t’aenvaerden,
Andromeda.
Soud’ ick wel konnen oock yemand in meerder waerden
Ghehouden boven hem die my in sulcken nood
Voorghestaen heeft, jae my verlost heeft vander dood,
(985) Och neen, ter werelt niet, om leven, noch om sterven,
Hy is miin hoop, miin troost, die my vreught doet beerven,
Liefd’ en trou comt hem toe, hem en oock anders gheen.
Perseus.*
Ick bedanck u dan Lief, ghy staet int hert alleen,
Ghy beyd’, wat seght ghy doch, ist oock u goet behaghen.
Cepheus.
(990) Wy anders doch dan u, die soo hebt willen waghen
u lijf, en edel bloed, tot onsen onderstand,
Voor onse dochter, jae voor het gheheele Land,
Des wy u moghen wel voor onsen vader kinnen.
[fol. G2v]
Cassiope.
Wie souden wy voor u meer soecken oft beminnen,
(995) Die ons verlosser ziit, alst metter daet wel blijckt,
Ick hoop dat onser gheen van rechter trou en wijckt:
van u o edel Held, u daet bliift ons indachtich.
Perseus.
De liefde tot miin Lief, die maeckte my sulcx machtich,
Die ick blijf hult en trou, nu en tot aller stond:
(1000) Daer op so kus ick nu schoon Liefken rooden mond,
Miin trou tot inder dood, sal u altiit ghebeuren.
Hy geeft haer de hand ende cust haer.
Andromeda.
Oock insghelijcx sult ghy altiit liefd’ aen my speuren,
want u bewesen daet, vergheet ick nimmermeer:
Ghy hebt voorwaer verdient, jae d’alder grootste eer
(1005) Diemen aen yemand soud’ ter wereld moghen toonen.
Perseus.
Met goed’ liefd’ en met trou sal ickt u oock beloonen,
O miin Vriendinne schoon, die weerdste die daer leeft,
Ick danck u t’samen al, van d’eer die ghy my gheeft:
Maer laet ons allen doch, dees redens nu staken,, hier,
(1010) En tsamen al met vreught, ons wat gaen vermaken,, hier.
Cassiope.
Wat bliidschap is daer langs den oever vander Zee,
Hoort t’heel Land verheught, tis vol bliidschap al ree:
Veel wonders bedriift elck, met uwen lof te singhen:
Des herten vreugth is claer al te quaet te bedwinghen,
(1015) Elck prijst den vromen Held, die ons heeft gemaeckt,, vrij,
En elck so hy best mach, der vreughden feest maeckt,, blij.
Gaen in.


[fol. G3r]

Dit lied word int openbaer gheson-
ghen oft ghespeelt,
op den Voijs:
Schoon Ionckvrou ick moet u claghen.

ANdromeda was ghebonden
D’over schoone Maeght,
Schier te niet, bij naer verslonden:
(1020) T’hert was haer vertzaeght,
Van den Draeck Duck Dalf boosdadich,
Was het Nederland
Ghehandelt seer onghenadich,
Door sijn wreede hand.
    (1025) De Rotz, was wreetheyt gheheeten,
Daer de Maeght aen stond,
Den Draeck was op haer verbeten,
Te seer quaet van grond,
Inquisicj, t’placcaet bloedich,
(1030) Zijn de Banden swaer:
Daer met de Maeght seer saechtmoedich
Benout was voorwaer.
    Wt den huyse van Nassouwen,
Heeft Perseus goet,
(1035) Om Andromeda behouwen
Ghewaeght d’Edel bloed:
Hij is haer te hulp ghecomen,
Cloeckmoedich int veld,
Om te beschudden den Vromen,
(1040) Als een Christen Held.
    Verheught u allen u daghen
Nederland ghemeyn,
Dat den Held hem wilde waghen,
Voor elck, groot en cleijn:
(1045) Van den Prince van Oraengnen
Zijn wij doch bevrijd,
Van den Draeck, die quam uyt Spaengnen
Vol haet ende nijd.
[fol. G3v]
    Graeff Mauritz, Prince gheboren,
(1050) Volght den Vader wel,
Hy staet tzand ghetroulijck voren,
Naer Staten bevel:
Loff, prijs, moeten wij hem gheven:
Maer God boven al,
(1055) In vrijheyt wy door hem leven,
Elck hem loven sal.


Den Dichtstelder, besluytende al het voorgaende.

DOor’t haestich vertreck des Draecx was ’tCriichsvolck beroert,
Duc Dalf toogh uyt het Land, den moet was hem verloren,
Den Zeekant daer hy doen so langh op had gheloert,
(1060) Is hem benomen ras, van den Prins uytvercoren:
Die de Maeght heeft verlost, dat is het Land staet voren,
De banden hy ontbind, in vrijheyd ist ghesteld,
Wel te recht saghmen ’tvolck vreught doen alom orboren
Al was s’Draecx Crijchsvolc boos, niet heel en al uyt tveld
(1065) De Maeght en worde niet meer ter dood toe ghequelt:
Dat is het wreed Placaet, en Inquisici bloedich,
Die lieten voor die tijd, haer cracht en haer gheweld,
Den Spaenschen raed, seer quaet, en in sijn stuc hoogmoedich
Aensiende den toeval, tot den Prins overvloedich,
(1070) Heeft den moed end’ bloed-dorst wel laten sincken haest.
Tot s’Lands hulp en bystand, toont Perseus hem spoedich:
Hy maeckten den Draeck claer heel vertzaeght en verbaest,
De Previlegen s’Lands gheheel te niet bynaest.
Die worden weer als voor, spijt vyand onderhouwen,
(1075) Al ist dat den Bloed-raed seer leelick tiert en raest,
den Oraingnischen Prins verlost t’Land uyt benouwen:
[fol. G4r]
O BELGICA wilt dit doch in u hert doorknouwen,
Denckt om de groote deught die door hem is gheschiet:
Eert het Nassousche huys, dwelck is vol liefd’ en trouwen
(1080) Dat t’land verlost heeft uyt sulck’ elend’ en verdriet,
De Previlegen en de Vrijheyd was te niet:
Spaens soud’ ghy voor altiit daer hebben moeten leeren,
Men soud’ als slaven groot al onder t’wreed ghebiet,
Als by Scorpioens fel, u hebben sien verkeeren,
(1085) Wat waert van u gheweest, wat waert van al u Heeren:
Ghy waert al min dan yet, bedorven tot den grond,
Des mach elck d’edel huys van Nassou seer wel eeren
Dat soo veel volcx bevrijd, en opent haren mond,
In vrijheyd des ghemoeds leeft elck tot deser stond:
(1090) De waerheyd magh elck een, nu stoutlijck openbaren.
Is Perseus lang dood, noch bliift het oud verbond,
Met siet ons tselfde van den Ionghen wedervaren:
Graeff Mauritz den Held, die hem geensins en wilt sparen,
Voor des lands welvaert goet, maer vroegh en spaed’ sorg draeght,
(1095) Om dit Land voor al haer vyanden te bewaren,
Der Heeren Staten wil, volght hy wat haer behaeght,
Die so dickwils daer heeft sijn edel bloed ghewaeght,
Iae heeft so menich schoon overwinning’ ghecreghen:
Die den vyand selfs meest ghesoght heeft onvertzaeght,
(1100) Des en magh sijnen loff nimmermeer ziin versweghen,
Hy draeght den Laurier crans, als overwinners pleghen:
Des den lof, eer, en prijs, moet eewich tot het end,, zijn,
En sijne vroomheyd, moet de werelt deur bekend,, zijn.

Eynde des eersten Boecx.

[fol. G4v: blanco]
Continue

Tekstkritiek:

fol. A1r: NASSAUSCHE er staat: NASSAVSHCE
fol. **1v tibi er staat: tibe
vs. 46 dubbelrijm
vs. 197 Hulpt er staat: Huplt
vs. 273 dubbelrijm
vs. 376 ick ’t er staat: ick’ t
vs. 391 dus er staat: ous
vs. 435 is ’t er staat: is ’
vs. 481 Sulcx er staat: Sucx
vs. 849 goetheyt er staat: goetheyr
vs. 879 dubbelrijm
vs. 934 wil er staat: wyil
vs. 961 ghebruicken er staat: ghebruiicken
vóór vs. 988 Perseus er staat: Persens.