Jacob Duym - Benoude belegheringe der stad Leyden

Jacob Duym: Benoude belegheringe der stad Leyden. Leiden, 1606.
Vierde deel van Duyms Ghedenck-boeck
Uitgegeven door drs. G.C. van Uitert.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton024390 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
De fraktuurletter is in een aparte kleur weergegeven, evenals de civilité die gebruikt is
voor de regie-aanwijzingen in de marge.

[fol. A1r]

BENOUDE

BELEGHERINGE

der stad Leyden, uyt bevel des

Machtighen Conincx van Hispaingnen, in den Iaere 1574. haer aen-ghedaen.

Ende het wonderbaerlijck ontset daer op den derden dagh Octobris 1574 ghevolght.

Comedische wijse in Dichte ghestelt, door
IACOB DUYM.

[Vignet: stadswapen van Leiden]

GHEDRUCKT TOT LEYDEN,
By Henrick Lodowixsoon van Haestens,
Int jaer 1606.

[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

Aende Erntfeste, Eerweerdige,
Wijse, Voorsienighe Heeren, Schout, Borgher-
meesteren, ende Regeerders der stad Leyden, mijne ghebiedende Heeren.

MEn leest in Tito Livio, Plutarcho, ende andere Cronijck-Schrijvers, van vele ende treffelijcke Steden die hart ende nauwe van hare vyanden besloten zijnde, veel hongher ende nood gheleden hebben, Oock is ons wel indachtich van honger die in onse tijden in Vranckrijck, in dese Landen, ende elders meer, gheweest is, als tot Zanserra, la Fere, Rocelles, Haerlem, Middelborgh, en ander plaetsen meer: maer gheenen nood, gheenen hongher, geen standvasticheyd der ghelijcken als ten tijden vande Spaensche belegheringhe in den jaere 1574. in de stad Leyden vande Borgheren soo goetwillich is verdraghen: men sal niet bevinden dat eenighe stad sonder merckelijck Crijchs-volck beset zijnde, soo eendrachtelijck, ende soo goetwillichlick haren vyand wederstaen, ende sulcken uytersten nood verwacht hebben. Voorwaer t’gheen mijne Eerweerdighe Heeren ende de goede Borgeren haer voor ooghen selfs stelden, soude meer als waer gevallen hebben, te weten: dat uwe E. vyanden het kind inde wieghe niet en souden gespaert hebben: Het ghene dat binnen Narden, Oudewater, Zutphen, Haerlem, ende meer ander plaetsen [fol. A2v] ghebeurt was, en soude maer kinderspel hebben gheweest, ja leelijcker ende schrickelicker souden sijt teghen uwe E. aengestelt hebben dan men wel kan over dincken, om den cloecken ende vromen wederstand teghens haer ghedaen, ende en is niet alleen te verwonderen de groote stantvasticheyd ende eendracht der Borgheren, maer boven al de groote ghenade des Alder-hooghsten, die insiende het boos voornemen uwer E. vyanden van buyten, ende den yver, liefde, ende trou, die binnen der Stad was voor den welstand des alghemeyne Vaderlands, u lieden alle gader soo wonderbaerlijck van de selfde vyanden verlost heeft. De wateren schier teghen aller menschen meyninghe, soo hoogh heeft laten vloeyen, ende de Stad ontset zijnde, weer binnen de oude ende behoorlijcke palen ghetrocken heeft: een saeck daer God de Heer ten eeuwighen daghe af moet ghelooft ende ghedanckt zijn, ende hoe wel dat dit selfde ontset voor desen beschreven, jae oock somtijds speel-wijs den volcke voorghestelt is, soo heb ick nochtans dat selfde claerder, ende meer naer de warachtighe geschiedenis, in alles dat doenlijck is gheweest, willen voorts bringhen en laten drucken, om dat den oprechten yver, de volmaeckte liefde, ende trou, met de heerlijcke ende manlijcke standvasticheyd, soo vande Heeren Regeerders, als vande vrome Borgeren, al de wereld te meer mach bekend worden, ende God daer voor al om mach ghedanckt worden. In dese Tragedi-Comedie, so men haer mach noemen, heb ick al t’geen men eenichsins heeft konnen [fol. A3r] Speel-wijs stellen, aen de waerheyd by gebracht, hopen dat my sulcx niemand en sal konnen qualijck af nemen, ende desen mijnen arbeyd en heb ick niemand liever oft beter weten toe te eygenen als uwe E. die mijne ghebiedende Heeren zijt, ende onder de welcke ick nu eenen langhen tijd, soo stil ende vredelijck in mijn ballincschap gheleeft heb, men siet den Almachtighen God de deught ende behulpsaemheyt die uwe E.*aen alle vreemdelinghen ende ghevluchte liedens zijt bewijsende, soo heerlijck, ende wel te rechten vergelden, daer af dat de verbeteringhe van uwe E. stad genoechsaem ghetuygenis geeft. De Heere latet noch hoe langer, hoe meer, so voorts varen tot Godes eere ende den ghemeynen stand des Vaderlands ten besten. Biddende mijne Erntfeste, Eerweerdige, Wijse, Voorsienighe Heeren, desen mijnen gheringen arbeyd in danck te willen aen nemen: Ghegeven binnen de stad Leyden, op de Hoy-gracht desen eersten Januarij des jaers 1606.

By my uwe E. E. onderdanighe Dienaer
en inwoonder uwer stad Leyden.

IACOB DUYM.

[fol. A3v]

Tot den goetwillighen
Leser.

WY en twijfelen niet Beminde, seer Voorsienighe Leser, oft sommighe en sullen meynen dat wy dit Ontset van Leyden door een groote vermetenheyd in Dicht ghestelt hebben, als ander haer werck verachtende: maer wy verclaren rond uyt neen, ende en weten niet hoe dat wy de Poeten, die daer soo heerlijck af gheschreven hebben genoech loven ende prijsen sullen, dan hebben nochtans goet ghevonden tselfde eens op dese wijse voor te draghen door dien dat wy weten dat het voorgaende met alle de vertooningen te moeyelick valt voor de Speelders, ende dat veel vande voornaemste stucken ende gheschiedenissen alleenlick verhaelt, ende niet ghespeelt oft geageert en worden. Soo dan yemand dit begheerden Speel-wijs den volcke voor te stellen, sal moeten een groot wijdt Tanneel, Raduys, oft Speel-waghen, ghemaeckt worden, ende op d’een zijde, in den uytersten hoeck een gedaente van een Stadt, het welck Leyden*sal zijn, met een poorte om uyt en in te gaen, ende boven van binnen met eenen ganck om over de vesten te sien ende te spreken. Op d’ander zijde teghen over heel voorwaerts sal zijn de Kercke ende Dorp te Soeterwou, daer men langhs een becleedinghe sal maken van zeyl-doeck, logijssche wijse, daer de Spaengnaerts ende haren aenhanck uyt ende in comen sullen. Nu sal heel naer by Soeterwou [fol. A4r] moeten ghemaeckt worden de Schants te Lammen, ende wat meer achterwaerts bykans by de Stadt de Schants te Bos-huysen. Welcke Schanssen men sal maken van licht hout, revelers, oft anders lichte stocken vierkantigh, onder met haken en ooghen vast, ende boven oock met haken in elckanderen sluytende, ende moeten met doeck van boven tot beneden becleedt zijn, ende gheschildert als aerde wallen, ende sal dit ter aerden blijven ligghen tot dat den tijd comt dat de Schanssen ghemaeckt worden, dan sy sullen achter moeten open zijn, om uyt ende in te loopen. Den Wal vande Stad van Leyden sal op d’een zijde oock moeten met lijnen bekleedt worden, op datmen tselfde laet neer vallen op t’lest eer het ontset volkomen is. De rest als ooc het uyt ende in comen, sal ghenoech verstaen worden uyt het ghene dat op den kant van de volghende Comedie gesteld word ende gheteeckent is. Maer de Capiteynen vander stad moeten al Roode ende witte sluyders hebben, die van de Princen zijde: Orainge, wit, ende blau: ende van Conincx weghen heel roode, de kleedinge sal voorts sy selven wel vinden.

[fol. A4v]

Verscheyden
Personagien
ende Menschen
int spelen
ghebruycket.

{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{

Baldeso, Over-Veldheer des Conincx.

Alonso,
Carion

}

Twee Hopluyden.

Eerste, Tweede, Derde, Vierde der Borgheren.
Eerste, Tweede der Borgermeesteren.
Eenen Bode.
Eenen Boer.

Vander Does,
Havicx,

}

Hopluyden van binnen.

Eenen Soldaet van binnen.
Eenen Soldaet van buyten.
Eerste, Tweede vrou, elc met een kind.
Twee Boods-ghesellen.
Eenen Jonghen.
Lowys Boysot.
De Prins van Oraingnen.
Al de Borgherije t’samen.

[fol. B1r]

Voor-reden oft Prologhe,
by den Dicht-stelder.

EEN heel warachtich, maer schier ongelooflijc stuck
Sal ick toehoorders u stellen hier voor ooghen,
Het scheen eerst groot verdriet, maer naer een groot gheluck,
Tbleeck dat den goeden God, doch gheensins woud gedooghen,
(5) Den grooten bloed dorst daer men vyand naer siet pooghen,
Dat hy van Leyden die schoon Stad soude zijn gheproeft,
Men kan claer haren loff ter wereld niet verhooghen,
Van Spaens volck was sy te seer benout*en bedroeft,
Haer ghebrack van als, dat men ter nood behoeft,
(10) Maer noch heeft God de Heer haer willen wel bewaren:
Dat heden storm is, sulcx weer morggen lieflijck loeft,
Van alles moet ghedanckt zijn, den Heer der Heyrscharen.
Spaengnaerden, Walen oock, en Duytschen die vergaren
Rondom de schoone Stad, t’plat Land is gants te niet:
(15) Den vyand en woud het Kind in de wiegh niet sparen,
Zoo’t nae den spaenschen Raed en sin al had gheschiet,
Maer dien trouwen God, diet al ter wereld siet:
Heeft Leyden wel beproeft, als men tgout doet int vyer claer,
Den vyand, hongher, pest, int hert een groot verdriet,
(20) tQuam haer al tsamen aen, en bleven wel schier dood daer
Zes duysent, groot en cleyn, het spaensch volck toonden fier,, haer:
Zy toonden groot gheweld, en deden haer veel spijt,
Iae sy besloten de stad, dwelck haer stond wel dier,, naer.
De Heer hoorde haest van binnen tgroot ghecrijt,
(25) Zy streden vroom voor Gods naem hoogh ghebenedijt:
Als de Machabeen oock daer deden sonder duchten,
Als Antiochus boos ontsteken zijnde vol nijd:
Daer snel moest uyt het veld verloopen en wech vluchten,
En als Zenacherib voor Godes volck moest suchten,
(30) De selve vrees die quam den spaengnaert oock aen boort,
Zeer schand’lijck vlood hy wech, alleen maer door gheruchten,
[fol. B1v]
Waer heeftmen desghelijcx ter wereld oyt ghehoort:
O Leyden in u was goed liefd’, trou, en accoort:
Men sagh den Spaengnaert voor u schudden en seer beven:
(35) s’ Lands vrijheyd socht ghy seer, en boven al Gods woort,
Men behoort u alom eer, prijs, en loff te gheven,
Om u t’ontsetten word een cloecke daed bedreven,
t’Land heeft aen u oock trou, sorgh, liefd, en macht ghetoont,
God toonden boven al sijn jonst weerd hoogh verheven:
(40) U vroomheyd heeft hy u in uwen nood gheloont:
Der eeren croon ist, daer ghy met word ghecroont,
Met stilte, hoort, siet, swijght, wy sullen beginnen,, tspel,
Oft soo de waerheyd is, sult ghy haest bekinnen,, wel.

[fol. B2r]

Vande eerste Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Baldeso comt uyt met vier Hoplieden,
waer aff dat de twee eerste spreken.

Baldeso.

NAe s’Conincx bevel goet, en des Commandeurs last,
(45) Soo dient nu dese Stad in grooter eyl verrast,
O Leyden, Leyden stout, ghy sult nu moeten proeven
T’geen u aenstaenden is, ghy moeght u wel bedroeven:
En schaemt u doch dat ghy den Conninck so veracht,
Voor goetheyt groot sult ghy nu proeven eens sijn macht,
(50) Soo ghy u terstont niet wilt in sijn handen gheven
Het jonck kind inde wiegh’ magh schudden en vrij beven:
Soo ghy ons Conincx gnaed’ dees reys niet en neemt aen,
Ten sal claer nu niet (alst u wel lest deed’) vergaen,
Graeff Lod’wijck en sal u nu soo niet meer ontsetten,
(55) Daer is niet inden wegh, dat ons nu kan beletten
u te schoffieren snel, ghy word haest gants te niet.
Dus ghy Hoplieden cloeck wel vlijtigh voor u siet,
Dat ghy u volck reed hebt om de Stad te omringhen,
En t’waer met allen goet, dat wy terstont aenvinghen
(60) Haer te besetten vast, eert yemand word ghewaer,
Als sy besloten ziin, dan hebbent wy haest claer
Want al dat eetbaer is sal haer terstont ontbreken,
Daer comt doch gheen ontset, tot Haerlem ist ghebleken
Sichem, en Wed’, ghy sult tot Leyderdorp ziin thuys,
(65) Van Utrecht comen sy, die op de Goudsche sluys,
[fol. B2v]
En Alphen, daer rond om haer voordeel sullen soecken,
ALONSO Lopes sal hem eer yet lang vercloecken
Om daer tot Soeterwou, int Dorp en in de Kerck
Hem te beschanssen vast, tot Lammen een seer sterck
(70) Gheweldigh Bolwerck, sal hy op de stroomen legghen,
En Carion is reed (soo wy’t nu claer uyt segghen)
Te comen trouliick aen, van Haerlem onse Stad
Naer Valckenburg, Catwijck, Wadding’, aent Delfsche pad:
Wy sullen den Haegh selfs innemen naer ons haken,
(75) Wy sullent haer wel so bang en soo benout maken:
De Stad die blijfter claer, des schept al eenen moet,
Ghy word al tsamen rijck, hier is veel ghelt en goet
Ten besten voor u volck, soo sy hartneckigh blijven,
O Leyden, Leyden prat, wy sullent u uytdrijven,
(80) Den moetwil word noch van u bitterlijck beclaeght.

Eerste der Hoplieden.

U woord o Veld-Heer cloeck my al te wel behaeght,
Mits dat ghy sorghe draeght, voor ons en alle Knechten,
Tis reden dat elck weer lust crijcht om vroom te vechten,
Als wy van sulcken Heer nu worden aengheleyt.

Baldeso.

(85) De Stad die moeter aen, dats nu int cort gheseyt,
Cray sal gheen voghel zijn, oft ick sal haer haest winnen,
Sy sullen s’Conincx macht haest proeven en bekinnen,
Het ghelter nu om goet, het cost haer al den hals.

Tweede der Hoplieden.

Daer en is gheen volck, in, en haer ghebreeckt van als,
(90) Sy moet claer haest ons ziin, sulcx en kan ons niet falen,
De Spaengnaerts zijn te veel - de Duytschen, ende Walen:
Al tsamen seer cloeck volck, elck van ons isser een.
[fol. B3r]

Baldeso.

Is Haerlem niet gheraeckt in jammer en gheween,
Daer so veel Crijchslie cloeck en vroom volck was te vinden
(95) wat sal doch Leyden doen, oft haer veel onderwinden,
Dat sy de poort op doen, en legghen t’hooft in schoot.

Eerste der Hoplieden.

Laet haer hartneckigh ziin, ten heeft doch al gheen noot,
Sy moet haest wel ons ziin, al soud’ ick t’leven laten,
Maer ten sal gheen nood doen, wie comt haer doch te baten,
(100) t’Land is te seer beswaert, haer macht is veel te cleyn.

Tweede der Hoplieden.

En die arm is en heeft gheen vrienden int ghemeyn,
Den Moker-heyschen slach heeft haer hoop al benomen,
En ick en twijfel niet, so haest wy daer voor comen,
De sleutels worden ons ras int ghemoet ghebrocht.

Baldeso.

(105) Wy sullen ons nu dan gaen maken op den tocht,
En snel de Stad int rond’ wel dicht nu besluyten heel
Miin vrome Hoplie t’is niet van nood’ te uyten heel
Den last die ick nu heb, want ghy hem seer wel weet,
En ick en twijfel niet oft ghy ziit al ghereet,
(110) Naer s’Conincx bevel nu terstont te veld’ te trecken.

Eerste der Hoplieden.

Heer ghy en derft ons niet tot vechten meer verwecken,
Noch oock met woorden schoon hier maken lanck verhael,
wy ziin tot uwen dienst doch ghereed al te mael,
Als ghy ons maer last gheeft, doet ghy ons hert verblijden.

Tweede der Hoplieden.

(115) Elck een van ons heeft vrij hert en sin om te strijden,
[fol. B3v]
Voor onsen Coninck, oft last-hebben d’Overheyt,
want int beginnen niet, maer int eynd’ des prijs leyt,
Des willen wy ons al cloeckmoedich int veld toonen.

Baldeso.

En twijfelt oock niet oft den Coninck salt wel loonen,
(120) Die rijck en machtich is, en tCrijchs-volck veel goets jont,
Des gaen wy cloeck int veld ghebruycken ons terstont,
Ter wijl dat daer hoop is de Stad nu t’ontschaken,, haest,
Ons voorstel sullen sy al tsamen nu smaken,, haest.
Gaen al in.

Vande eerste Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede, Derde, Vierde der Borgheren.

Drij Borgheren comen uyt sonder geweir.

Eerste.

O Wreeden spaenschen raed, vol nijds, en bitterheden,
(125) Hoe qualick moghen de vreedsame zijn met vreden:
Ghy baert noch over al, den fellen Iudas aert,
Gods leden worden van u nerghens niet ghespaert,
Ten is u niet ghenoegh dat ghy ons quaemt bedroeven
Gheleden maenden ses, ghy wilt nu noch eens proeven:
(130) Oft u ghelucken woud, en ons verwinnen kost.

Tweede.

In’t bloed-vergieten heeft hy sonderlinghen lost,
Hy en weet anders niet, hy hevet al ter deghen,
Nu dat Graeff Lod’wijck van hem, eylaes, is ghesleghen,
Hem denckt hy hevet Land, van nu in sijn gheweld,
[fol. B4r]
(135) Om dat hy meynt heel te zijn meester van het veld,
Hy acht dat elck hem sal de sleutels teghen bringhen.

Derde.

Sy meynen ons als d’Indianen te bedwinghen,
wy zijn soo niet vervaert, wy hopen in den Heer,
wy achtent kleyn al ist dat sy sterck zijn opt Meer
(140) Van Amsterdam gheseylt, om naer dees stad te komen.

Eerste.

Al zijn sy groot ghetal, sulcx en doet ons niet schromen,
Laet haer aencomen vrij, van Zuyd, West, Noord, oft Oost,
wy hebben eenen God, die is den hoogsten troost,
Siin Princelijcke G’naed’, en s’Lands ghemeyne Staten:
(145) En sullen ons claer niet in onsen nood verlaten,
Regeerders hebben wy die vroom, wijs, ende vroed zijn,
Die’t Land in als voorstaen met een recht ghemoet fijn,
En ons alle gaer oock in rechter trou beminnen.

Tweede.

Maer onsen vyand naest, wy hebben gheen volck binnen,
(150) Cleyn voorraet hebben wy, ons stad is oock seer swack,
Den hongher als hy comt is een al te swaer pack,
Sy sullen doch terstont ons stroomen heel besluyten.

Derden.

uyt al dat ghy hier seght, en mach gants gheen vrees spruyten
Veel liever in Gods hand, dan in ons vyands macht,
(155) Al ons gelt en goet, ick voorwaer heel luttel acht,
wy moeten voor Gods eer oock leven en vrij sterven.

Eerste.

wy souden claer al te groot een oneer verwerven,
Dat wy vergaten ons beloofde trou, en eed,
Voor Gods woord, en de stad, ben ick te sterven reed,
[fol. B4v]
(160) Ick seght vrijmoedich uyt, tsal metter daed noch blijcken.

Den vierden der Borgheren.

Goe mannen ghy en moeght niet langher hier staen kijcken
Den vyand comt te nae, hy is tot Leyderdorp,
Hier buyten des stads poort, juyst ontrent eenen worp,
Light Capiteyn Andries, die uyt stad was ghesonden,
(165) Hy leyt daer al steen dood, hy heeft het liif vol wonden,
Den Spaengnaert die heeft hem daer stil by nacht gheleyt.

Derden.

Laet haer aen comen vrij, het vechten my wel greyt,
Nu gae ick naer twerck, ick sal my naer t’vechten stellen,
Den vyand hoop ick noch so dapperliick te quellen,
(170) Om prijs en eer, sal ick my quiiten als een man.

Tweeden.

En ick dal daer oock vrij toe doen al dat ick kan,
Miin lijf wil ick voor t’Land en de Stad te pand’ setten,
Ick sal miin zwaert noch so op spaingnaerts huyd doen wetten
Maer treckt den vyand niet naer tSouterwousch ghewest?

Vierden.

(175) Ba, jae ghy kont hem wel sien trecken van stads vest,
Langs door de Weypoort naer het dorp van Soeterwoude,
Den Borgher om sulcx niet, so ick sagh, en verfloude,
Elck een is wel ghetroost door sijns Genaden brieff,
De Heeren maken vast tot stads, en ons gherieff,
(180) Seer veel fraye wetten goet, daer elck hem moet nae richten.

Eersten.

Dat ick hoor, is al goet, t’hert soeckt niet dan te vichten,
Alst met den Spaengnaert is, so ben ick haest gherust.

Tweeden.

Voor wijf en kinders wil ick strijden cloeck met lust,
[fol. C1r]
Want de bloed-honden boos die soudent al vernielen.

Derden.

(185) Sy quamen hier te Land’ als arm beroyde fielen,
Maer elck ghelijckt nu schier een Heer, en grooten Dom.

Vierden.

Groot gheweld en moetwil gaet onder haer nu om,
Sy soecken ons met cracht arm slaven naer te maken.

Eerste.

Dat is haer trachten al, tis daer naer dat sy haken,
(190) Maer liever vecht ick tot de letste druppel bloets.

Tweeden.

Al heb ick niet veel ghelts, al heb ick niet veel goets,
Noch wil ick als een Held daer miine craegh aen waghen.

Derden.

Ick en wil nerghens aff veel pochen noch roem draghen,
Ick prijs de daed, alst comt, dat is het recht beduyt.
Daer wort een clocxken gheluyd en gaen al in.

Vierden.

(195) Hoort, luystert al wel toe, my dunckt dat tclocxken luyt,
Gaen wy, t’hert begint my int lijf te verquicken,, blij,
Tis tijd dat elck hem in de wapen gaet schicken,, vrij.

[fol. C1v]

Vande tweede Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Baldeso, Eerste, Tweede der Hoplieden, Eenen bode.

Baldeso.

Baldeso met de Hoplieden comen uyt.
HOplieden ghy siet nu den moetwil vander Stad,
Sy houden haer als voor, noch crijghel en heel prat,
(200) Ick en had sulcx voorwaer alsoo niet voorgenomen
Ick docht sy ghevent op, als wy daer slechts voor comen,
Maer tis van my ghemist, sy zijn van and’ren sin,
Het gheeft my wonder, mits sy gheen volck hebben in,
Sy passen soo’t wel schijnt op Coninck niet met allen,
(205) Crijgh’ ick haer, ick wed sy betalen eens de ballen,
Maer door wat middel doch, ick bid gheeft goeden raet.

Eerste der Hoplieden.

Ick soud’ de stad terstont beschieten, vroegh en laet,
jae met een groot ghewelt soud’ ick haer overloopen,
Nu sy ziin sonder volck, sy moetent wel becoopen:
(210) Een die barmhertich is word selden hier gheeert.

Baldeso.

Dat cost groot volck en ghelt, sulcx Haerlem ons wel leert,
En de stad Alckmaer oock, t’mach ons seer wel ghedincken,
Niet gheeren en sie ick de goed’ Soldaten crincken,
Daer zijnder claer seer veel ghebleven in den loop,
(215) Ick meyn wel Leyden noch te crijghen beter coop,
Ick hoop te bringhen haer, soet met list int benouwen.
[fol. C2r]
===

Tweede der Hoplieden.

Ick prijs beloven veel, maer niet oft luttel houwen
Op’t hooghsten zweeren stijff, by dit, en by dat cruys,
En springhen daer met om, als de Cat mette Muys,
(220) Men hoort van sulck volck, niet een onder haer te sparen.

Baldeso.

Eerst hebben, maer wil ick u den sin recht verclaren,
Van’t gheen ick nu voor heb, dat oock best dient ghedaen,
Verscheyden brieven heb ick, die haer doen vermaen,
Dat sy als wel bedacht, haer in ons handen gheven,
(225) Sy ziin van seer goet volck, Lief-hebbers, som gheschreven,
En eenen van my selfs, vol seems en woorden schoon,
Ick jon’ haer noch ghenaed, jae noch eer, priis,, en loon,
Soo de Stad hooren wilt, so gaet het naer miin wenschen,

Eerste der Hoplieden.

Doen sy’t oock niet, so ziint verdoolde blinde menschen,
(230) Ghy doet haer veel te veel, dat seg’ ick hier recht uyt,
En hooren sy nu niet, ick en gheef niet een duyt
Voor haer lijf, en haer goet, sy waren wel straf waerdich.
Den Bode comt uyt.

Baldeso.

Waer zijt ghy Bode, comt siet dat ghy u maeckt vaerdich,
Bestelt dees brieven doch met loosheyd in Stad snel,
(235) Seght het Ghemeynt veel goets, dat sy ons te bat wel
Van ons beloften al, claer moghen vrij ghelooven.

Den bode.

Heer Overst’ ick salt doen, maer ick sorgh als de dooven
En sullen sy niet eens aenhooren miin slecht woort,
Ick volbring’ miinen last in als, soo’t wel behoort,
(240) O Heer u goetheyd sal ick wel ter deghen priisen.
[fol. C2v]

Baldeso.

Wel Bode, doet dat vrij aen u sal ick bewijsen
Miin jonste groot, gaet dan maeckt u cloeck by de werck.

Eerste der Hoplieden.

Haer macht is doch heel cleyn, en haer stad te onsterck,
Sy moeten voorwaer wel, daer is gheen troost voor handen
(245) Sy comen doch gheheel te niet met grooter schanden,
Soo sy des Conincx wil voor dees reys niet en doen.

Baldeso.

Sy en ziin so stout niet, ick acht haer niet so koen,
Sy ziin doch als den visch int net heel vast besloten,
De Stroomen ziin besett, Leydschen-Dam, en Voorschoten,
(250) De Goudsche Sluys, d’incomst oock van’t Meyr inde Kaegh,
Ick heb oock met veel volcx besett des Graven-Haegh,
En rond om comen wy oock elcken dagh wat naerder.

Bode.

Nu Heer, ick gae dan heen, nu t’avond alst word spader,
So volbring’ ick den last, by daegh ist my te heet,
(255) Ick hoop te criighen haest goed’ antwoord en bescheet,
Ick segh wee haer, soo sy met onsen Veld-Heer gecken.
Gaet in.

Baldeso.

Verwachtend’ antwoord, laet ons van hier wat vertrecken,
En wijslijck ons in als beraden op ons stuck,
Dat wy dees stad soo fray haest creghen, waer gheluck,
(260) En sonder verlies van volck, en oock veel schade,, groot,
Doen sy’t niet, ick ontseg haer al miin ghenade,, bloot.
Gaen al in.

[fol. C3r]

Vande tweede Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede der Borgermeesteren, Eerste, Tweede, Derde der Borgheren.

De Borgers comen uyt met haer gheweir.

Eerste der borgheren.

DIt is de tweede reys dat ons den nood aen comt,
Al is den moet wat groot, t’hert nochtans somtijds schromt,
Des vyands wreetheyd zijn wy somtijds bedinckende,
(265) En vrees voor honghers nood, is het hert seer crinckende,
En Vrouwen, Kinders oock, verstercken onsen rou,
Elck stelt het quaeste voor, en meesten deel mits nou
Hier ontrent onse stad de sterckten ziin verloren,
de Goudsche-sluys, de Schants, die d’Engelsch volc stont voren
(270) Is in des vyands hand, tot Noordwijck desghelijck,
De Knechten hebben oock by t’stad aen den Rhijn-Dijck,
wel ghemeynt al wat vreemds, schier verraet aen te richten.

Tweede der borgheren.

wat hoort men van haer, die daer buyten zijn al dichten,
Veel brieven soet, om ons te bringhen in den strick,
(275) Sy dreyghen vyer en vlam, in eenen ooghenblick
Ist groote ghenaed’, die sy ons weer voor gaen stellen.

Derden der borgheren.

wat doen sy anders dan dat sy haer selven quellen,
want sy en crijghen ons niet dan met groote cracht,
wy willen liever al daer vallen in Gods macht,
(280) Dan inde wreede hand des bloed-honds ons te gheven.
[fol. C3v]

Eerste der borgheren.

Tis waer dat den Prins van Orangnen heeft gheschreven,
Hy en verlaet ons niet, nu noch tot gheener tijd,
De Heeren Staten oock die wenden haren vlijd,
Om ons in tijd des noots, het ontset te besorghen,
(285) En God die t’vyands wil en hert, niet is verborghen,
Sal ons behulpich ziin als hy meer heeft ghedaen,
Maer siet ons Overheyd, die comt hier juyst ghegaen,
Daer is gheen twijfel aen, of tis om drucx versoeten.
Twee Borghermeesteren comen uyt.

Eerste der borghermeesteren.

wy zijn seer blij, dat wy ons Borghers hier ontmoeten,
(290) Om tot standvasticheyt, en tot een manlick hert
u te vermanen nu, en vreest noch nood, noch smert,
Al word ghy nu aensocht, door veel verscheyden brieven,
Sy fluyten soet, en ziin soo’t schiint om u believen:
Maer het is verr’ van daer, bedenckt u doch op als,
(295) ghy kent haer boos ghemoed, en haer hert loos en vals,
welck op veel plaetsen is in onsen tijd ghebleken.

Tweede der borghermeesteren.

De stad van Mech’len weet van tSpaensch bedrijf te spreken,
Daer Geestliick, Weerliick oock, seer besorgt voor misval,
Duck Dalf int ghemoet ginck, met Cruys, en Vanen al,
(300) Elck een bad om ghenaed’, men brocht de sleutels teghen,
En Zutphen weet oock wel, wat ghenaed’ dat sy creghen,
Dat thien mael min misdaen oft misseyt had als wy.

Eerste der borghermeesteren.

Al wast dat Narden bad om ghenaed’, ginckt doch vrij?
Och! t’quam al om den hals, dat mannelick was bevonden,
(305) T’was een bedroefde moord, ghy spaensche snoo bloethonden
u wreetheyd is ghenoegh tot Haerlem oock gheproeft:
Sy hoopten wel ghenaed’ maer bleven heel bedroeft,
[fol. C4r]
Soo menich Crijchs-knecht vroom moest tleven daer verliesen,
Den wreeden spaenschen aert, doet tyranni verkiesen,
(310) De vroomste Borghers meest ziin int verdriet ghebrocht.

Tweede der borghermeesteren.

Maer Alcmaer in als cloeck heeft d’uytersten versocht,
T’heeft den Tyran seer wreed daer wederstaen vrijmoedich
Dus laet ons oock als sy, te samen wesen spoedich,
En voor het ghemeyn-best, haer in als volghen naer,
(315) Iae liever al ghewaeght, lijf en goet, nood en vaer,
Dan willens nu te zijn haer Dienaers en arm slaven.

Eerste der borghermeesteren.

Noyt voeren sy doch wel, die hem tot haer op gaven,
wat sy beloven doch, en houden gants gheen woort,
Voortbringhen souden sy een wreetheyd noyt ghehoort,
(320) Dat sy met macht oft list ons quamen eens te boven,
Het jonckst onnosel kind en soud’t hem niet beloven,
wy hebben haer verwacht, en van ons stad ghekeert,
Des dobbel is den haed, haer wreedheyt is vermeert,
Ons te vermoorden al, is het best dat sy wenschen.

Eerste der borgheren.

(325) Twaer ons te groote schand, en laster voor de menschen,
Dat wy min deden als Alcmaer, ons naebuer stad,
Eer en trou, gaet al verr’ te boven, tgoet en schat,
Veel liever sterven al, dan onsen eed vergheten,
Ist niet soo lieve Broers?
Tweede en Derden der borgheren.
Iaet, jaet.

Tweede der borghermeesteren.

Tis goet dat wy’t weten,
(330) Dat ghy Ghemeynte voor Stads best soo zijt ghesint,
Dat ghy u, en ons eer, en s’Lands welstand bemint,
[fol. C4v]
Tis voorwaer voor ons al een groote verblijdinghe,

Eerste der borghermeesteren.

En dan Gods woord, waer aff dat wy doen belijdinghe,
Moet ons ter herten gaen, meer dan het tijdlijck goet,
(335) Dwelck nu een oorsaeck is dat Spaensch volck soo verwoet,
Naer ons lijf, en goet raest, met gheweld oft met listen.

Tweede der borgermeesteren.

Sy achtens’ even goet, tsy Geusen, oft Papisten,
Als sy haer Tyranni doen eenich wederstand,
t’Heeft in Granaten, en in’t Indiaensche land,
(340) En die van Trinita alom wel ghebleken daer,
Al wistmen oock van gheen Religi te spreken daer:
Ziin sy niet gheraeckt noch int alder swaerst’ verdriet,
Ziin daer ter werelt wel meer moorden oyt gheschiet?
D’onnoosel menschen al die moestent seer bequelen.

Eerste der borgermeesteren.

(345) Den Spaengnaert dat hy cond’ soud’ ons al tselfde spelen.
O vrome Borghers sulcx al vast int herte prent,
u Dochters, Vrouwen oock die bleven al gheschent,
waer ons aenstaende leed wel eens t’overdincken.

Tweede der borgheren.

Het meest dat ons den moed als nu ter tijd doet sincken,
(350) Is op de Moker-hey, den seer bedroefden slagh,
Graeff Lodwijcx verlies groot, smert ons noch al den dagh,
wie dat van ons was, in sijn ontset elck een hoopten,
Hy was rasch byder hand, als de saeck voor t’ Land noopten,
Des zijn wy noch bedroeft, om sulck een vromen Held.

Eerste der borgermeesteren.

(355) Mijn lieve Borghers, weest daer om soo niet ontsteld,
wy hebben God voor ons, laet ons hem al aenhanghen,
wy hebben vanden Prins oock tijding’ goet ontfanghen,
[fol. D1r]
Hy heeft ons wel ghetroost met eenen trouwen brief.

Derde der borgheren.

Daer en waer voor ons niet soo aenghenaem en lief,
(360) Als hem te hooren eens int openbaer te lesen,
Het soud’ ons herten al verquicken en ghenesen,
Veel souden onder ons int hooren scheppen vreucht.

Tweede der borghermeesteren.

Nu, wel aen dan, om dat elck van u sy verheucht,
Sult ghy hem moghen nu hier al aensien en hooren,
(365) En luystert al wel toe, met goed verstand en ooren.

Hier leest hy den Brieff.

Erntfest’, Wijse, seer Voordachte Heeren, Schout,
Borgmeesters ende Raed, oock Hoplie cloeck en stout,
Gheen twijfel en heb ick van u seer goed’ ghesintheyt,
Ick weet dat d’ooghen u verlicht zijn van d’oud blindheyt,
(370) Ghelijck ghy over ses maend leden hebt ghetoont
En die volstandich blijft (soo ghy weet) word ghecroont,
Ick heb ghevonden goet u ernstlick te versoecken,
Dat ghy tot welvaerts s’Lands, en u self Stads vercloecken,
Terstont vertrecken doet, elck een die u vreemd sy,
(375) Maeckt u van Bedelaers, onnutte menschen vry,
Doet alle crancken die onweerbaer zijn, vertrecken,
Soeckt boven al doch raed, dat d’eetbaer waer mach strecken,
Op dat ghy’t houden moeght, voor eenen cleynen tijt
Van maer drij maenden lanck, wy sullen onsen blijt
(380) En ons best doen, om u daer ontrent te ontsetten,
De Heeren Staten s’ Lands van nu op middel letten,
Om u haest by te staen, in uwen meesten nood,
[fol. D1v]
Betrout haer wel vast toe, dat sy tot in den dood
u gheensins sullen nu, noch nimmermeer verlaten,
(385) Denckt op u eer, en eed, wilt trou ter herten vaten,
Daer ghy met haer nu zijt vast onderling’ verplicht,
Van d’Enghels volck ben ick van nu al onderricht,
Maer en wilt daer om doch int minsten niet verflouwen,
Wilt cloecklick u selfs Stad, en t’heele Land behouwen,
(390) Ghy crijght voorwaer hier door den alder grootsten naem,
u cloeckheyt is bekend, noch meerder word u faem,
Soo ghy u manlick draeght, en volbringt ons begeeren,
Eer ghy sout te niet gaen, wil liever claer ontbeeren
De leste druppel bloeds, die ick voor u en t’Land
(395) Te storten ghereed ben, en tot u onderstand:
Dat kenne Godt die u een Leeus hert geeft seer crachtich
Gheschreven uyt stad Dort, by my u vrind warachtich,
Des neemt al tgheen dat ick vermach, int goede,, soet,
Den Heer der Heeren neem u in sijn hoede,, goet.

Eerste der borgheren.

(400) Die brieven zijn voorwaer wel het aenhooren waerdich,
De Heeren dancken wy, die t’onsen dienst zijt vaerdich,
Om die te toonen ons, en haer te laten sien.

Tweede der borgheren.

T’hert is nu heel verquickt, een man is nu wel thien,
Nu wy vast weten dat wy sullen troost verwerven.

Derde der borgheren.

(405) Elck een sal voor de Stad seer gheeren ist nood sterven,
Ons Overheyt in als tot den dood zijn ghetrou,
Wel vast versekert dat den Spaengnaert ons al sou
vernielen gheheel, cond hy ons slechts eens vernesten.

Tweede der borghermeesteren.

Wy hebben gants gheen nood als beyvaert zijn ons vesten,
[fol. D2r]
(410) Neemt Godt altijd tot hulp in al het Crijchs gherucht,
Hy is doch onsen schilt, en in nood ons toevlucht,
Des gaen wy nu voorstaen de Stad, Vrou, en ons Kinderen,
Is onsen Godt met ons, wie can ons doch hinderen.
Gaen al in.

Vande derde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.

Eenen Bode, Baldeso, Alonso, Carion, Eenen Boer.

De Bode comt op d’een sijde uyt ende Baldeso op de ander sijde.
De Bode.TOt twee reys toe ben ick nu in stad gheweest,, hier,
(415) Maer niet veel uytghericht, en voorwaer ick vreest,, schier,
Als ick de cloeckheydt sie, van Borghers en de Heeren,
Baldeso roemt hem seer, maer mach nae huys keeren,
want wat hy doet, tis voor een doofmans deur gheclopt,
Hy schrijft al wat hy wil, elck een zijn ooren stopt,
(420) Sy blijven even hert, sy nievers nae en vraghen,
verscheyden brieven heb ick van Baldeus ghedraghen
van die sijn vrienden zijn, beminders van tSpaensch hof,
voorwaer sy achten haer veel minder dan licht stof,
Oft eenen slechten wind, tsal hem te seer verdrieten.
De Bode comt wat naerder.

Baldeso.

(425) wel Bode hoe salt zijn, wat willen sy ghenieten,
Ghenaed, oft moet ick nu het hartsten bestaen,, snel.

De bode.

Heer Overst’ ick heb claer mijn besten ghedaen,, wel.
Maer het is een hart volck, sy willen gants niet hooren,
[fol. D2v]
Wat ist oft ghy veel schrijft, tis niet dan moeyt verloren,
(430) Sy blijven doch in als seer hertneckigh en stijf.

Baldeso.

Maer wat antwoorden sy? wat is doch haer bedrijf?
En wilden sy u niet een letter gheschrifts gheven?

De bode.

Hy langt eenen brief.
Sy hebben aen u Heer, oock desen Brieff gheschreven,
Het is seer veel pampiers, maer met seer cleyn bescheet.

Baldeso.

Hy ontsluyt twee oft drij reysen eer hy schrift vind.
(435) Wats dit, het is Latijn, twelck ick gants niet en weet,Ghy Bode wilt ons hier aff het recht verstand uyten.

De bode.

Sy segghen daer met Heer, soo elck seer soet hoort fluyten
Den Voghelaer om het ghedierte in het net
Te crijghen, en daer naer alst wel minst daer op let,
(440) Als de Cat met de Muys bedriegh’lick om te springhen,
So meynt den Spaengnaert oock, dats tlied dat sy nu singhen,
En sy verfoyen seer met laster, schand, en smaed’,
Haer die met schrijven daer, aen bieden veel ghenaed’,
En haer nochtans int claer te stellen leelick schamen,
(445) Tsy haer handteecken, oft haer oude Duytsche namen,
Dit leyt haer al int hooft, hier met zijn sy ghequelt.

Baldeso.

Nu Leyden ick sie wel, ghy verwacht ons ghewelt,
Maer u hooghmoedich hert, dat salt naer noch bequelen,
T’gheen u aenstaende is, can ick niet langher helen,
(450) Want Narden en is noyt sulck een groot leed gheschiet,
Als u ghebeuren sal, noch al veel meer verdriet,
Als d’Indiaensche oyt in haer groot Land ghebeurden,
Zutphen, en Haerlem oock, soo deirlick noyt en treurden*
Als ghy o Leyden sult, en dat in corter tijt.
[fol. D3r]

Den bode.

(455) Ick raed’ eerst hebben Heer, en doen dan allen spijt,
Niet goet en ist, de huyd van den Beyr te vercoopen
Eer hy ghevanghen is, dat anders sal afloopen,
Is wel haer meyning’ claer, sy en zijn niet verbaest.

Baldeso.

Ick gheloof dat het volck sot is, oft dat het raest,
(460) Wat willen sy haer macht doch teghen s’Conincx setten,
Wilt al te samen vrij wel op mijn woorden letten,
Ick zweer dat Son oft Maen, sal gheven gheenen schijn,
Oft Leyden de schoon Stad, sal haest verloren zijn,
Ick zweer by hals en bloed, en alle dierbaer panden
(465) Dat de Stad eer yet lang’ sal zijn in s’Conincx handen,
Cray sal gheen voghel zijn, oft sy crijght haest haer deel.

Alonso.

Als Ierusalem woud’ ick haer vernielen heel,
Niet eenen steen woud’ ick op malcander laten.

Baldeso.

Als haer den nood hart dringt, salt bidden haer niet baten,
(470) O Leyden, Leyden, ghy hebt het mes op de keel,
Ghy en hebt schier noch broot, noch graen, noch eenich meel
En noch dorst ghy soo stout en soo vermeetlick spreken,*
Tis met u al ghedaen, ghy blijfter nu opt lest:
Sa mijn Hoplieden cloeck, elck een doe nu zijn best,
(475) En naerdert de Stad met Loop-graven en met Schanssen.
En doet de Boeren oock, al naer u pijpe danssen.
Doet haer u bringhen aen veel zoyen, aerd’, en rijs.

Carion.

Heer Overst’, my dunckt naer mijn verstand en advijs,
Datmen tot Lammen moet een stercke Schans doen maken,
(480) Om soo de Borghers al d’uytloopen te doen staken
[fol. D3v]
En te beletten haer vaert, van den Delfsche stroom,
En ander plaetsen meer, dat daer niet in en coom,
Als aen de Merbrug, en de Poelbrug, en meer steden.

Baldeso.

Ick bevind sulcx seer goet, en tis oock meer dan reden,
(485) Tot Lammen gheef ick u Alonso Lopes last,
Maeckt daer een cloecke Schants, die wel sterck is en vast,
En Carion, ghy moet om de Stad heel te dwinghen,
Aen de Boshuysche Sluys, soo veel te weghe bringhen,
Dat ghy een cleyn Schants maeckt, die wel bewaren doet,
(490) Elck een doe vrij sijn best, wilt oock niet sparen t’bloet
Van al dees Ketters boos, ten zijn maer trotsche boeven,
Ick sal haer op veel meer ghewesten gaen beproeven,
Besluyten haer wel nau, en doen al dat ick can.
Baldeso en de Bode gaen in.

Den bode.

Ghy moet wel toesien, elck is binnen een cloeck man,
(495) Sy sullent haer vrij niet in haer hand laten steken.

Baldeso.

Sy moeten voort, oft tsal my aen mijn macht ontbreken,
Maeckt ghy u Schantschen dan, ick gae eens nae den Haegh,
En niemand en zy doch in t’Conincx dienst te traegh,
Tis onsen Coninck claer, die wy ons trou zijn schuldich,
(500) Hy verlaet hem op ons, en den dienst menichfuldich,
Doch wat ghy voor hem doet, t’word u vergouwen,, snel,
Dus den ghegheven last, wilt al onthouwen,, wel.

Alonso.

De Boeren moet ick nu te hals, en ter deegh straffen,
Sy moeten tot de Schants raed soecken, en ghelt schaffen,
(505) Oft cluppel soud’ troef zijn, sy moeten haest int werck,
De Schants moet ick wel vast gaen maken, en wel sterck,
Op dat die van der Stad daer gants niet aen en hebben,
[fol. D4r]
Ick wed die my comt aen boort, crijght wat op sijn rebben,
Het zy te water, oft te land, ick seght ghewis.
Hy gaet in.

Carion.

(510) Aen mijnen cant leyd de roed’ oock al in de pis,
Wy sullen vrij noch eens d’een d’ander dapper groeten,
Ick hoop haer eens op den Dijck met mijn volc t’ontmoeten,
Maer tis vrij al cloeck volck, die wel verstaen haer stuck,
Die stoute, soo men seyt, die crijghen meest t’gheluck,
(515) Dat daer af com’ dat wil, ick salt gaen cloecklick waghen,
De Boeren moeten nu al de ghereedschap draghen,
want door hulp van veel, gaet dwerc wel voort int gemeyn,
En die den Boer spaert, doet sy selven meest te cleyn.
Gaet in.

Alonso te Lammen.

Alonso comt uyt met een deel Boeren en soldaten..
Dees plaets is seer bequaem, daer dees twee stroomen scheyden
(520) Het besteck maeckt sy selfs, wat willen wy lang beyden,
Laet ons daer vallen aen, ghy Crijchslie hebt wel acht
Op het uytcomen, want ick beveel u de wacht,
De soldaten houden de wacht.
Wy sullen hier ter wijl, het werck seer lustich claren,
Hy spreect de Boeren aen.
Sa, sa, ghy mannen, wilt u leden gheensins sparen,
(525) Oft desen cluppel zwaer, crijght ghy om uwen hals,
Sa, bringht wel zoyen by, haelt rijs, aerd’, en van als,
Wel schelm, blijft ghy daer, so heel luy en leegh staen kijcken
Flucx, maeckt u terstont voort, en ghy van desghelijcken,
Sa, bringht ons van als, haelt ghereetschap meer aen boort,
(530) Voorwaer dat gaet wel toe, ey dit werck gaet wel voort,
Sy heffen de geschilderde Schants op.
Dit word een cloecke Schants, die de Stad sal benouwen,
Laet comen nu die wil, ick hoop haer wel te houwen,
Comt al te water vrij, comt vrij oock al te land,
Die my nu yet doen wil, salt doch bestaen met schand’,
(535) Tis wel naer mijnen sin, tis oock al wel ter deghen,
Comt trect ghy nu daer in, houd wacht als Crijchslie plegen
[fol. D4v]
De soldaten trecken in de Schants.
Schuylt daer yet, maeckt alarm, ick sal met een ghedruys
u comen haest te hulp, ghy Boeren treckt naer huys,
Als ick u van doen heb, sal ick u weer doen halen.

Een van de boeren.

(540) En sal ons niemand Heer, van dit groot werck betalen,
En sullens wy arm Lien niet hebben gants te bat.

Alonso.

Wat soud’ ghy hebben doch, neemt eenen voet int gat,
ghy schelm, dorft ghy een woord noch kicken oft noch roeren.

Den Boer.

Spreeckt teghen sy selven.
De Droes moet alsulck volck wech in de locht haest voeren,
(545) Sy laten ons doch niet, tis ons ontnomen al,
Wy hebben schier noch Paert, noch Koey op onsen stal,
En wat sy ons al doen, wy moeten noch stil zwijghen,
Wy bidden Godt, dat sy haest haren loon al crijghen.
De Boeren gaen in.

Alonso.

Nu Crijchslie, ick gae weer naer mijn Kerck t’Soeterwou,
(550) En nemen wat miin rust, de wacht ick u betrou,
Siet doch cloeck in den wind, in als doch uwen vliit wend,
Die onsen Coninck dient, den loon naer metter tiid kend.
Gaet in.

Carion.

Comt uyt met Boeren en Soldaten.
Tis meer dan tiid, dat ick miin werck oock haest beginne,
Dit is de plaets’, de brug die ick bequaemste kinne,
(555) Aen de Boshuysche Sluys, soo ick creegh het bevel:
Sa, comt met reedschap by, elck een spoey hem doch snel,
Want de Schants moet hier nu met grooter haest ghemaeckt,, ziin,
En niemant scheyder af, d’werck en mach niet ghestaeckt,, ziin,
werckt doch al stil en dier, dat niemand word ghewaer,
(560) Tsal binnen een uer oft twee al heel wesen claer,
Ick wed, die van der stad die criighen langhe neusen.
[fol. E1r]
Sa mannen weest doch cloeck, houd u int werck als Reusen,
Sy heffen de geschilderde Schants op.
T’behaeght my al seer wel, tsal oock haest zijn ghedaen,
De Stad sal door dees Schants seer qualick ziin daer aen,
(565) Haer beesten sullen claer seer grooten nood nu lijden,
Hy, dats cloeck volck, ghy doet miin hert int lijf verblijden,
Tsal nu voorwaer wel ziin, d’werck is naer miinen sin,
Sa Crijchslie, een deel van u trecken daer nu in,
De soldaten trecken in de Schants
Op de Waddinghen schants sult ghy my altiid vinden,
(570) Soo u yet over comt, wy staen u by als vrinden,
Gheensins en sal ick u verlaten inden nood,
Laet ons den Coninck doch ghetrou ziin totter dood,
Houd u als mannen cloeck, als Crijchslie hoogh van waerden
En ghy huys-volck, gaet ghy oock tsamen uwer vaerden,
(575) Dat ghy te doen hebt, is voor desen tijd volbrocht.

Een vande boeren.

Heer Hopman, nu elck een soo vliitigh heeft ghewrocht,
En sullen wy gants niet voor al ons wercken hebben.

Carion.

wat begheert ghy, segt doch, jae den stock op u rebben,
Dus pact u ras van hier, oft ick com’ u te keer.
Hy gaet in.
Den boer.
(580) Tis al van t’selfde volck, ick bid ons lieven Heer,
Dat daer niet een af com, maer vergaen al met schanden,
Al souden sy op’t land, ons huys, en hoff af branden.
Gaen al in.

[fol. E1v]

Vande derde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede, Derde der Borgheren, Eerste, Tweede der Borgermeesteren.

Twee oft drij Borgers comen uyt.

Eerste der borgheren.

WEl broers, hoe loopet ons doch nu ter tijd al teghen,
De vyand heeft nu heel de overhand ghecreghen,
(585) Tot Lammen behoud hy de Schants tot sijnen wil,
Vroegh inden morghenstond, soo meynden wy al stil,
Met Ponten ses hem vroech met veel volcx aen te tasten,
Maer tis voor ons ghemist, want sy op ons comst pasten,
Vier ponten (eylaes) zijn ghebleven in den loop.

Tweede der borgheren.

(590) Het ongheluck dat comt al tseffens over hoop,
Alst blijckt dat den toevoer oock is te rug ghebleven,
Van de goe Borghers, die als lief-hebbers verheven
Ons meynden vander Gou wel dertich schuyten graen
Te senden tot ontset, sy quamen lustich aen,
(595) Tot door Copieren Kaegh, daer sy tsnachts den wegh misten,
Mits dat den leydsman sliep, sy haer alsdoen vergisten,
wy trocken uyt de stad wel ghemoed en verblijd,
Om in te halen al de schuyten, maer t’was spijt,
wy hebben nerghens niet een cleyn oft groot vernomen.

Derde der borgheren.

(600) wy en zijn nochtans niet thuys sonder buyt ghecomen,
want midden inder nacht ontrent de Hoymans brug,
Twee schepen creghen wy, sy mochten niet te rug,
[fol. E2r]
Den vyand hebben wy seer lustich overvallen,
Sy deden wel wat weirs, maer ten hielp niet met allen,
(605) wy vielen haer cloeck aen, vrijmoedich en met lust,
wy achten niet dat sy wel waren toegherust,
wy hebben haer wracht in ons Ponten al gheladen,
En al t’volck over boort, t’was al in onghenaden,
Dan eenen Pier, Quaet-raed, ghenaemt, die sal oock voort,
(610) Als eenen booswicht stout, en Lands-verrader hoort,
Denckt dat sulck een verlies den vyand wel seer quelden,
Van binnen quamen sy ons int ghemoet als Helden,
En vande schepen is deen gheboort in den gront,
En d’ander staken wy in den brand oock terstont.
(615) Des wy verwinners cloeck, daer quamen in met vreughden.

Eerste der borgheren.

Ick wasser niet verr’ aff, miin hert ter deegh verheughden
Doen ick soo veel goets sagh in de Stad comen daer,
Van broot, van bier, van vleesch, en alderhande waer,
Veel koghels, en buscruyt, en noch wel veerthien bassen.

Tweede der borgheren.

(620) Quam daer soo wat veel in, dat soud’ ons seer wel passen,
Een half pont broots des daeghs, dat maeckt ons kaken dun,
Maer soo lang als dat duert, ick anders ons niet gun,
Dan onsen vyand nu cloeck int ghemoet te treden,
Ons Heeren comen hier, ten is niet sonder reden,
(625) Dat sy met sulcken vlijt ons komen nu ontrent.
Twee Borghermeesters comen uyt.

Eerste der borghermeesteren.

Hoe Borghers, hoe wel ons lang ghenoech is bekent,
u vroom en trou ghemoed, en u hert seer man-achtich,
wy bidden u nochtans blijft tot het eynd eendrachtich,
En houd u vroomlick doch, want d’eynde word ghecroont.
[fol. E2v]

Eerste der borgheren.

(630) Wy hebbent tot noch toe met een trou hert ghetoont,
En hopent noch te doen, soo lang ons God t’leven geeft.

Tweede der borghermeesteren.

wy dancken God die u sulck hert weert verheven geeft,
Van onsen’t half doen wy oock gheeren in als t’best,
wy soecken in al tgheen mach dienen op het lest
(635) Voor u, en onse Stad, en voor t’ghemeyn welvaren,
wy hebben voor des stads Gouverneur doen verclaren
Den Heer van Bronckhorst, die ons in als voorstaen sal,
Hy is ghetrou, en goet, naer t’Princen vermaen,, al,
Sal hy des Stads, en s’Lands behoudenisse soecken.

Tweede der borgheren.

(640) Tot t’gheen hy ons ontbied, wy gheiren ons vercloecken,
En tot al tgheen den Raed van ons noch hebben wil.

Eerste der borghermeesteren.

Ons begeert is in tijd des noods, weest doch heel stil,
weest wel te vreden, wilt met luttel cost u lijden,
Al doet het ons wat wee, denckt wat een groot verbliiden
(645) Dat hier al om sal ziin, als de Stad word ontset,
wat grooter eer, en priis u cloecke daed bringt met,
Sult ghy noch metter tijd int openbaer bekinnen,
Denckt oock niet dat wy’t door lichtvaerdicheyt beginnen,
Maer met seer rijpen raed, en naer ons slecht verstand
(650) De Heeren Staten al van het vereenicht Land,
En miin Heer den Prins aen ons tsamen nu ontbieden,
Dat sy niet aensiend’ het bederf van soo veel lieden,
Noch de schaed’ van’t plat Land ons inden meesten nood
Vroom sullen bystaen, en bevrijden voor de dood,
(655) Iae hebben liever de Zee-dijcken door te steken,
En sullen liever al de sluysen doen door breken,
[fol. E3r]
Dan dees stad proeven soud’ des vyands groot bederf.

Derden der borgheren.

Och, sulcx t’aenhooren is t’hert wel een goe conserf,
Nu ziin wy heel verblijd, den schrick is lang vergheten,
(660) Al souden wy ter nood noch honden, Katten eten,
En noch maer een des daeghs, den buyck noch niet half vol,
Al is het ghelt al op, al is de schappray hol,
Nochtans soo willent wy voor de stad en t’Land waghen,
wy hebben liever den dood int cort te verdraghen,
(665) Dan slaven naer te ziin, van een seer wreed Tyran.

Eerste der borghermeesteren.

Och wy bedancken u, en op dat yederman
Voor sijnen trouwen dienst de stad en t’Land bewesen,
Soud’ worden wel betaelt, en noch vereert mits desen,
Soo hebben wy ter nood, pampieren gelt ghedruckt,
(670) Al ist maer pampier, soo ons d’onset gheluckt,
Ist al ghebroken gout, en oock seer goet van waerden,
Elck een sal’t moeten wel ontfanghen en aenvaerden,
T’werd haer van’t Land en ons goet ghedaen metter tiit:
Niet bliift daer ongheloont, des wend doch uwen vlijt,
(675) En houd u in als cloeck, in u Tocht ende wachten,
Den vyand doet afbreuck, soeckt hem by daegh, by nachten,
Als vrome Borghers goet, bliift doch u Stad ghetrou.

Eerste der borgheren.

O Vroome Heeren wijs, tis reden dat elck sou.
Nu volghend’ sijnen eed, het best doen, vroech en spade,
(680) En u ghehoorsaem ziin in t’gheen ghy vind ten rade,
Ist niet waer Broers, al waert oock totter dood toe claer.
Sy roepen al jae.

Tweede der borgermeesteren.

wy sullen u voorgaen in allen nood hoe zwaer,
En hebbent soo goet als ghy in druck en in lijden,
[fol. E3v]
Maer den nood vereyscht nu ons beesten te bevrijden,
(685) Die daegh’licx buyten gaen dicht onder Stad int veld,
Den vyand moeten wy gaen soecken met gheweld,
Om hem te drijven uyt de cleyn schants van Boshuysen,

Eerste der borghermeesteren.

Hy moet doch daer wel uyt, hy moet haest vander Sluysen,
Daer comt langs d’water een galey wel toegherust,
(690) Daer Gerard vander Laen op is met volck en lust,
Om ter zijd’ van den Rhijn de schansse t’overvallen,
Duvenvoord IoncHeer Ian, met de vrijbuyters allen,
Sal trecken uyt het gat, ghenaemt den Delfschen vliet,
En Andries Schot, met volck daer over hy ghebiet
(695) Sal de Rijnsburgher poort cloeckmoedich oock uyt trecken,
Om die van de Poelbrug, uyt haren slaep te wecken,
Ioncheer Ian vander Does, die is van Noordwiick Heer,
Meeus Havicx oock, die beyd’ verlanghen al te seer,
Om met haer volck de Schants met louter cracht te winnen.

Tweede der borghermeesteren.

(700) Eerst lustich sullen sy met vyerwerck fray beginnen,
En dan cloeck vallen aen, tot voordeel vander Stad,
Die hem manlickste draeght, die crijghes vrij te bat,
want daer sijn opghestelt verscheyden schoone prijsen,
Die inde Schants eerst comt sal de Stad eer bewijsen,
(705) Met guldens twintich vier, word hy terstond begaeft,
wie een spaensch hooft in brengt, die word terstond gelaeft
Ses guldens inde hand crijght hy daer sonder falen.

Tweede der borgheren.

Ey daer moet ick miin best om doen en daer naer talen,
Dat is juyst dat my dient, t’hert lacht in miinen buyck,
(710) Die soo niet is ghesint, wensch ick de plaegh van Luyck,
Ick wilder miinen hals, en t’leven om waghen vrij.
[fol. E4r]

Tweede der borghermeesteren.

Gaen wy dan wel ghemoet, en sonder vertzaghen vrij
Maer voor al bidden God dat hy nu byder hand
Eens onse saeck neem aen, en ons doe onderstand,
(715) Die onse toevlucht in nood altijd claer moet wesen.

Tweede der borgermeesteren.

Hem sy lof, en danck, die als Vader hoogh ghepresen,
Ons soo ghenadich heeft tot noch toe wel bewaert,
Met vasten, bidden oock, al naer den Christen aert,
Moet elck een hem nu gaen met gantscher herten schicken,
(720) En twiifelt oock niet, hy sal ons ter nood verquicken,
Des moet al dat wy doen, ziin in des Heeren naem,
Een mensch die God vreest, is tot alles wel bequaem.

Vande derde Gheschiedenis, de derde uytcomst.

Carion een der Spaenscher Hoplieden, Ioncheer Ian vander Does, Hopman vander Stad: Meeus Havicx, mede Hopman vander Stad.

Carion binnen de Schants van Boshuysen.

Carion.

WAt hoor ick, wat sien ick, ick hoor een groot gerucht
Hou, tsal ons gelden Maets, ick hebber voor geducht,
(725) Sa, sa, laet ons met lust den vyand stil verbeyden,
weert u nu doch wel cloeck, wilt u daer toe bereyden,
Den Coninck uwen Heer toont nu den trouwen dinst,
Tword u vergolden al, wie ghy ziit meest en minst,
[fol. E4v]
Dees Lutheranen wilt nu cloecklick van u weeren,
(730) wy hebben cruyt, en loot, ons kan doch niemant deeren,

Vander Does aende poorten vander Stad.

Hy spreect sijn volck aen.
Elck een houd hem doch vroom, toont u wie dat ghy ziit,
Elck stae siin stad nu voor, tis nu den rechten tijt,
Die een cloeck ghemoed heeft, die laet sulcx hier nu blijcken
T’ghelt ons nu al den hals, wy moghen nu niet wijcken,
(735) De Schants moet ons ziin, des in Godes naem versint,
Denckt dat elck een nu vecht voor de stad, wijf, en kint,
En dat God met ons is, die ons wel kan behouwen,
Dus valt doch cloecklick aen met een oprecht betrouwen,
Arm, arm, arm, arm, arm.
Sy loopen met een ghedruys aen ende de voorsten worpen
vyer werc en Carion loopt uyt.

Havicx.

Loopt Schelmen, loopt, dat u den Necker schenden moet,
(740) En spaerter niet een doch, sy dorsten naer ons bloet,
Laet haer het selfde sop, nu bid ick eens uyt drincken.

Carion van veers.

Dit segt hy alverre wegh gheloopen zijnde.
Ba schelmen, ick wedd’ t’sal ons eer yet lang ghedincken,
t’volck comt van breed en wijd, ghy crijcht haest uwen loon.

Vander Does.

Binnen de Schants zijnde ende een deel gebroken hebbende.
Goe mannen ter wiil dat ons saken nu staen schoon,
(745) Laet ons op maken ras, en naer de Stad ons voeghen,
Met dat ghebroken is, laet ons doch nu ghenoeghen,
De Pioniers om meer doen, comen veel te laet,
Maer Mannen, ick bid u noch desen hoop weerstaet,
Die wy als Helden cloeck noch van pas wel ziin machtich,
(750) Elck sy doch eer, en eed, en des Stad trou ghedachtich.
[fol. F1r]

Den Vyand meynt de Schants weder in te nemen, dan word af gheslaghen, ende tusschen beyden comt den alarm int Legher.

Havicx.

Houd op, houd op, t’word tijd, den alarm word ghemeen,
Tis haest al int gheweir, jae tis al op de been,
wy moeten naer de Stad, tis tijd dat wy vertrecken,
Den vyand comt naer ons, om ons te doen opwecken,
(755) wy konnent houden niet, daer dient vrij op ghelet,
Dus trecken wy naer Stad, verwachten ons ontset.

De Borghers wijcken naer de Stad, en Carion comt met meer volcx naer de Schants.

Carion.

In de Schants zijnde.
Iae sy zijn al haes-op, fy dat sy zijn gheweken,
Ick meynden haer den beck naer miinen sin te breken,
Miin eer die meynden ick weer halen alsoo wel:
(760) Tis my wel grooten spijt, sy ziin ghevlucht te snel,
Ick kanner niet toe doen, het stond soo te gheschieden,
Nu wel ick beveel u de Schants, waeckt wel ghylieden.
Ghy ziit nu sterck van volck, wel op den haspel past,
Siet vlijtich toe, dat ghy niet meer en word verrast,
(765) Ick gae naer den Haegh, om voor u van als besorghen,
wy crijghen haest de Stad, licht eer den dach van morghen.
Carion gaet wech.

[fol. F1v]

Vande derde Gheschiedenis, de vierde uytcomst.

Eenen Soldaet van binnen, Eenen Soldaet van buyten, Eerste, Tweede der Borgermeesteren, Eerste, Tweede Hoplieden vander Stad, Eenen Bode.

Een Soldaet van binnen singt op den Wal.
O Heer helpt ons tis meer dan tijt,
Laet u volck doch niet bederven,
Hoort doch het jammer en ghecrijt,
(770) Toont dat ghy ons Herder zijt,
O Heer ghebenedijt,
Laet ons doch troost verwerven.

Soldaet van buyten.

Sy spreken elck ander aen, deen vanden wal en dander vanbuyten.
Hola, hola.

Soldaet van binnen.

Qui va la, ist vyand oft vriend daer?

Soldaet van buyten.

Een cleyn woord ben ick u te spreken ghesint claer,
(775) Dus houd van schieten op, ick weet tsal u behaghen.

Soldaet van binnen.

Spreeckt vrij wat ghy wilt, ick salt wat tijts verdraghen,
Dan maeckt u redens cort, int spreken niet te bont.

Soldaet van buyten.

Ick jon u vry wat goets, u vry gheseyt goet ront,
Ick vraegh, wilt ghy altiid noch so hertneckigh bliiven,
(780) Soo ghy wilt, ghy cond doch de swaerheyd haest verdriiven
[fol. F2r]
Begeeft u maer slecht tot den Coninck uwen Heer,
Denckt dat voor u haest naeckt een al te groot verseer,
Soo ghy u niet en wilt in onse handen gheven.

Soldaet van binnen.

Bloed-honden neen wy niet, soo lang als wy noch leven,
(785) Te sterven liever dan u te betrouwen,, yet,
Had ghy ons wat belooft, ghy soudet houwen,, niet,
Tot Narden hebt ghy sulcx al te wel laten blijcken,
Ons ziin te wel bekent u valsche snoo practijcken,
wy hebben gants gheen nood, ghy bliift selfs inden loop.

Soldaet van buyten.

(790) En bedenckt u doch wel, geeft het doch beter coop,
Hebt ghy niet lang ghenoech vuyl honden, katten gh’eten,
Ghy en criight gheen ontset, dat moeght ghy vrij wel weten
T’best dat ghy nu verwacht, is claer de bitter dood.

Soldaet van binnen.

Van honghers halven ist met ons noch al gheen nood,
(795) Wy hebben noch in stad, veel honden, paerden, koeyen,
Ghy hoorter baffen veel, iae briesschen, ende loeyen,
En den Heer sy ghedanckt, ons ontbreeckt gheenen moet,
Denckt vry ter letster nood, soo vinden wy noch goet,
Den slincken arm eerst op t’eten, dan metten rechten
(800) Te vechten noch met u bloed-honden, spaensche knechten,
Om sterven ziin wy reed’, en dat voor s’Lands welvaert,
Ons is te wel bekend den wreeden spaenschen aert,
wy hebben liever doch hier den dood te verkiesen,
Dan t’Godlick woord, en des Lands vriiheyd te verliesen,
(805) Het tijdlick is doch cleyn, maer d’eeuwich is ghewin,
Wy hebben al gheliick den Machebeesschen sin,
Wy bliiven liever dood, dan te ziin arme slaven,
T’soud’ ons ghebeuren doch, soo wy ons op gaven,
Dus packt u ras van hier, oft t’vergaet u wel dier.
[fol. F2v]

Soldaet van buyten.

(810) O Lutheranos boos, ghy toont u noch wel fier,
Maer t’leger sal, hoop ick, u eer yet lang verrasschen,
Ick hoop miin handen noch int Leydsche bloed te wasschen
Aimy, aimy.

Den Soldaet van buyten word van die van binnen geschoten, ende die vande Schants halen hem in.

Twee Borghermeesters comen uyt.

Eerste der borgermeesteren.

Hoe worden wy nu doch met brieven soo gheplaeght,
Den vyand schrijft weer selfs, tschijnt dat hy is vertzaeght
(815) want somtijts fluyt hy soet, dan wilt hy harde spreken,
Maer den Heer sy lof, noyt ziin wy daer om besweken,
Het is voorwaer al voor een doof-mans deur gheclopt,
Haer oude wreedheyd is te diep int hert ghecropt,
Elck een is liever dood, dan in haer hand te comen,
(820) Die doot ziin dorven voor gheen slavernijen schromen,
Noch sorghen voor een lang’ verdriet oft ongherief,
wy hebben oock voor al ons eer, en trou seer lief,
Die is ghesworen aen den Prins en naebuer Steden,
Eendrachtich hebben wy den trouwen God ghebeden,
(825) En hopen vast dat het ontset is voor de hand.

Tweede der borgermeesteren.

Maer my verwondert dat de Staten van het Land,
Noch d’Excellenci oock, ons gants niet en ontbieden,
Het schijnt sy houden ons al voor verlaten lieden,
Daer moet wat schuylen doch, dat merck ick voor ghewis,
(830) Oft dat den wegh heel vast benout en besett is,
Oft dat ons brieven ziin in s’vyands hand ghevallen.
De Bode comt uyt door des vyands hoop.

De bode.

Van wedercomst en is hier gants gheen hoop met allen,
[fol. F3r]
Den wech die is te seer nau over al beset,
Hier vind’ ick juyst te pas de Heeren vander Wet,
Hy comt naerder.
(835) Miin brieven sal ick haer in handen gaen bestellen,
O vrome Heeren goet, gheen saeck en mach my quellen,
Als ick u noch ghesont, en wel ghemoed sien mach.

Eerste der borgermeesteren.

Bringht ghy goed’ tijdingh’ oft quaed, bringhet aen den dach
Al wat daer omgaet, wilt ons dat int cort uyt legghen.

De bode.

(840) Die tijdingh’ die daer is, sal u den brief wel segghen,
D’ontset sal ghereed zijn, weet ick, en dat wel haest.

Tweede der borghermeesteren.

Van vreuchden word miin hert seer ontstelt en verbaest,
Laet hier ras een oft twee vande Hoplieden halen.
De Bode loopt in.

Een der Hoplieden.

De Hoplieden comen uyt.
O Heeren, elck van ons comt naer de brieven talen,
(845) Mits hier nu een Bod’ is, brengt hy ons slechts wat goets.

Eerste der borghermeesteren.

wy hopen voorwaer jae, des weest met ons goet moets,
De brieven sullen wy gaen open doen en lesen,
Van al de Staten s’Lands, is ons gheschreven desen,
Ick sal hem open doen, daer stae in wat mach,, doch,
(850) Ick hoop God vertroost ons, soo hy eertijds plach,, noch.

Hy leest den Brieff.

O Erntfeste, seer ghetrouwe Bondghenoten,
Het schrijven van u. E. heeft ons al wat verdroten,
Daer met dat soo het schijnt ghy heel verlaten zijt,
welck seer verr’ van daer is, want nu noch gheenen tijt,
(855) En rusten wy voorwaer, den kenner aller dinghen
weet hoe wy met ernst en trou, en hoe sonderlinghen
[fol. F3v]
T’uwaerts gheneghen ziin, voor den aenstaenden nood,
wy en ontsien bederf, s’Lands schaed’, noch gheenen dood,
Als ghy gheholpen ziit, niet en sal ons verdrieten,
(860) wy sullent liever al bysetten, om ghenieten,
Van uwe verlossing’ de wel ghewenschte vreucht,
En om dat ghy sulcx oock heel vast ghelooven meucht,
wilt van u Borgers, een, twee, oft drij oversenden,
Om te sien, met wat vlijt wy u ontset aenwenden,
(865) Des draeght u manlick doch, weest nerghens in beswaert,
De Sluysen, Dijcken oock, niet en word daer ghespaert,
Om t’water haest te doen, al over t’Land te loopen,
Des weest al wel ghemoed, den vyand salt becoopen,
Maer bid den Heer altijd, houd niet op vroegh noch spaed’,
(870) Dat door siin goetheyd groot hy ons jonn’ siin ghenaed’,
Dat den bequamen Wind uyt het Zuyd-west mach waeyen,
Het groot ghetal van’t volck, en schepen wel ghelaeyen,
Ziin lustich om sien, die daer ligghen al ghereet,
Den bringher deses sal voorder al t’bescheet
(875) Wat dat hy heeft ghesien, vrij de weet moghen laten,
Al dat in ons macht is, sal wesen t’uwer baten,
Betrout ons dat wel vast, en hebt wat tijds ghedult,
En den ghesworen eed, plicht, en al onse schult,
Word nu ghequeten haest, wilt oock in als trou bliiven,
(880) wy hopen dat dit is ons alder leste schrijven,
Des verwacht de daed vrij, ghy crijght ontset ten loon,
Die tot het eynd trou is, die crijght der eeren croon,
En sulcke siin haer selfs, en tghemeyn Lands behoeders,
Des Erntfeste, seer ghetrouwe, lieve Broeders,
(885) De Heer die sy met u, en met de vromen,, al,
En twijfelt niet, d’onset nu eerst-daeghs comen,, sal.

WT Rotterdam Septembri vier als heden,
u Bond-ghenooten, Ridderschap, en Steden.

[fol. F4r]

Eerste der Hoplieden.

God de Heer sy ghelooft, die tijdingh’ is seer goet,
(890) God gheve dat het soo, en haest gheschieden moet,
Het waer voor ons voorwaer een fray ghewunste sake.

Tweede der Hoplieden.

Dit is tijding’, daer ick nacht en dach om wake,
In’t soo is, t’liiden word van ons vergheten haest.

Eerste der borghermeesteren.

t’Ghemeynte dat daer is cleynmoedich en verbaest,
(895) Laet ons gaen troosten nu, met dees seer goed’ tijdinghe,
Het lijden word ghestilt, door hoop van verblijdinghe.
Gaen al in.

Vande vierde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Hier comen uyt twee Vrouwen, ende hebben
elck een Kind byder hand.

Eerste der Vrouwen.

O Iammer en nood groot, ons bitter verdriet,, siet,
Ons weenen, suchten, macht ons helpen nu niet,, yet,
Ghetrouwen God, wat sal ons uytcomst nu doch wesen,
(900) Is daer gheen hulp, oft troost, kan niemand ons ghenesen,
Het moet God gheclaeght ziin, uyt onses hertsen grond,
Tis doch al benout, hert, siel, lijff, jae buyck en mond,
wy weten vanden nood niet waer ons nu heen keeren
[fol. F4v]

Tweede der Vrouwen.

Och Suster, ons toevlucht is den Heer der Heeren:
(905) Och sulck een swaer elend’ en isser noyt ghehoort,
want de Stad is vol pest, groot en cleyn tgaet al voort,
Den hongher is voor die noch leven onlijdelick,
O bitter dood quaemt ghy, ick ontfinck u blijdelick,
want ghy ziit nu voorwaer verwacht ter rechter tijt.
Een Kind.
(910) O Moeder gheeft my brood

Tweede der Vrouwen.

Och dat woord int hert snijt.
De Heer hoop ick sal ons den hongher haest verdrijven,
Dit is het laetste Kind, sy waren eens haer vijven,
Sy ziin door den nood van den hongher al ghereyst.
Eerste der Vrouwen.
Om dat gheleden is, bid ick niet meer en peyst,
(915) Daer ruster nu so veel, een groot ghetal der vromen,
Tis beter dood, dan in des vyans hand te comen,
Ick ben ter dood ghereed, alst maer den Heer belieft,
Ons daghen ziin ghetelt, den sterfdach is ghebrieft,
Ionck en oud, wy staen al in onses Heeren handen.

Tweede der Vrouwen.

(920) Och, waer blijft het bystand van ons verplichte Landen:
Sy laten ons in nood, op ons word niet ghedacht,
Sy dencken niet dat daer so menich siel versmacht
Van hongher, commer oock, die wy al tsamen proeven,
Om ons elende groot sy haer niet en bedroeven,
(925) Als sy slechts versaed zijn, en gaen met vollen crop,
Eylaes, de koeyen en de paerden ziin lang op,
De honden, katten oock, ziin voorwaer verr’ te soecken,
Daer en is gants geen broot, gerst, haver, noch mout-koecken,
[fol. G1r]
Noyt gheen benauder Stad, noyt gheen so arm ghestelt.
Eerste der Vrouwen.
(930) wy voeden ons noch met wat groensel uyt het velt,
Als bladers van roo kool, oft warmoes dat wy koken
Int water schoon, maer brood heeft ons al lang ontbroken,
waer door de sieckt’ en pest, is over al ghegroeyt,
Maer door hoop van ontset, ons hert noch haeckt en bloeyt,
(935) En dat het noch voorts quam, den druck waer haest vergeten.
Het Kind vlieght de Moeder om het lijf.
Dander Kind.
Och Moeder, een stuck brood.
Eerste der Vrouwen.
Kind, ick en heb gheen eten,
Tsal komen haest miin Kind, houd u slechts wat gherust,
Tsal nu haest ghedaen ziin, den hongher word gheblust,
God ons spiis senden kan, het zy van West oft Oosten.

Tweede der Vrouwen.

(940) Och Suster, laet ons de bedroefde Mans gaen troosten,
Sy ziin vol onghemack, en lijden honghers pijn,
Heel machteloos gaet sy ter wacht, vol sieckt sy zijn,
Sy hopen dat God haest troost en ghenaed’ sal gheven.
Eerste der Vrouwen.
Hy is alleen ons hoop, soo langh als wy noch leven,
(945) Al t’goet comt doch van hem, hy is ons toeverlaet,
wy nement van sijn hand hoe dat het met ons gaet,
Des gaen wy nu besien wat met ons ghebeuren,, sal,
De Heer der Heeren wil haest hooren ons treuren,, al.
Gaen in.

[fol. G1v]

Vande vierde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede der Borgheren, Eenen Borgermeester, Eenen Bode.

Twee borgers komen uyt, seer bedroeft.

Eerste der borgheren.

WAer was oyt meerder schric, of verdriet voor de deur
(950) Als hier by ons, wy sien de dood staet ons veur,
Den vyand in het veld, in Stad pest onghenadich.

Tweede der borgheren.

Och daer is crancken troost, den hongher ons ghestadich,
Hoe langher, hoe meer quelt, en maeckt ons moed’ en mat,
Ses duysent zijnder dood, en noch meer in ons Stad,
(955) En oft ick daer by laegh, en d’aerd’ my mocht bedecken.

Eerste der borgheren.

Wy connen qualick meer op onse wacht ghetrecken,
De beenen willen niet voort, als ons yet aen comt,
Het roepen van ons wijfs, en kinders, ons seer schromt:
Sy roepen om brood, en wy weten niet waer halen.

Tweede der borgheren.

(960) En dat nu boven al, nu datmen ons siet falen
Al ons Cruyd tuynen, door des vyands wreed bestier:
De Stad besluyt hy heel, hy is int wachten fier,
Wy konnen voort-aen niet, yet uyt ons tuynen plucken.

Eerste der borgheren.

Tis voorwaer nood op nood, sy ons te seer verdrucken,
(965) T’swaert hangt over t’hoofd, jae het mes op de stroot,
Maer waert dat yemand doch ons noch hulp oft troost boot
[fol. G2r]
Maer (eylaes) niemant niet, ons hert mach claer wel suchten.

Tweede der borgeren.

Pieter Adriaensz Burgermeester comt uyt.
Ons Borghermeester comt hier, hy schijnt oock te duchten
Sa, vallen wy hem nu eens stoutelijck aen boort,
(970) En mach ick bidden yet soo voert ghy doch het woort,
Want ghy een meester zijt, in desghelijcke treken.*

Eerste der borghermeesteren.

O bitter lijden swaer, o nood en swaer elend’,
Tis al benoutheyd groot, waer ick my heer oft wend,
Den hongher, en pest, sien wy dagh’licx voor ons oghen,
(975) En s’vyants swaert sien wy oock teghen ons ghetoghen,
wy zijn besloten vast ghelijck den visch int net,
Nochtans betrou ick God, wy worden noch ontset,
En ons verlossing’ is in corter stond nakende,
God weet met wat ernst dat wy daer naer ziin hakende,
(980) En ick en twijfel niet God heeft den wil en macht.
Eerste* der borgheren.
Maer eer hulp comt, bliift het paert versmoort inde gracht,
Maer wat troost is daer Heer, wat ist salt haest ghedijen.
De borghermeester.
naer t’suer soo comt het soet, naer droefheyd comt verblijen
Ick betrou vast op God, hy is ons hulp alleen.

Tweede der borgheren.

(985) Iae, maer vast blijven wy arm Ghemeynt int gheween,
D’ontset soud’ comen, maer my dunckt het word vergeten,
De Honden, Katten oock, ziin al op, wy en weten
Voort-aen niet meer hoe dat wy’t sullen voorts bestaen,
De hoop die is al uyt, het is met ons ghedaen,
(990) wy weten niet meer waer met den buyck te versaden.
[fol. G2v]

Eerste der borgheren.

Het groen uyt den tuyn, quam ons voorwaer wel te staden,
Maer, eylaes, het is ons nu oock benomen al,
Den vyand is ons soo naer, als hy komen sal,
Den hongher, oft hy, sal ons nu haest den beck breken.
De Borgermeester.
(995) Wel vrome Borghers, hoe hoor’ ick u nu soo spreken,
En twijfelt gants niet, of d’ontset is voor de hand,
Het water sal hoop ick haest comen over d’Land,
Des weest versekert doch, dat wy gants gheen nood hebben.

Tweede der borgheren.

Heer, int corst’ hier gheseyt, wy willen haest brood hebben,
(1000) Den hongher is te scherp, siet dat ghy’t ons bestelt.
De Borgermeester.
Hoe, oft ick’t heb oft niet, begeert ghy dat met ghewelt,
Ick heb soo quaet als ghy, noch gheef ick niet verloren,
wat ick ter wereld heb, stell’ ick de Borghers voren,
Maer dat ick niet en heb, en kan ick gheven niet,
(1005) Ick settet al by, goet, bloed, en miin leven siet.
Ist u om my ghedaen, kapt my, koockt my, ten besten,
Ick weet claer dat ick eens sterven moet ten lesten,
Eet* liever my, dan ick den vyand word tot roof,
Maer d’ontset is naer by, dat is miin vast gheloof,
(1010) Dus Broeders ick bid, weest doch wat tijds wel te vreden.

Eerste der borgheren.

Het ontset comt altijd op morghen, quaemt eens heden,
Het toeft ons al te langh, en den nood raect het hert.

Tweede der borgeren.

Heer Borgermeester, denckt dat ons al te seer smert,
Den vyand, hongher, pest, ons tsamen al bespringhen.
[fol. G3r]
De Borghermeester.
(1015) Ick hoop wy sullen noch eer morghen van vreught singen,
Dus betrout God, tis haest alst hem belieft verkeert,
En weest in als gherust, en uwen moet vermeert,
Laet ons God bidden doch, dat hy ons wil bewaren,
Ick hoop de Stad en t’Land die sullen noch welvaren,
Gaen in.
De Bode comt uyt met eenen korff met Duyven.
Eenen Bode.
(1020) D’uyt en in komen is my voort aen onghereet,
Hoe ick door raken sal, seer qualick ick nu weet,
Tis doch nu al beset, de weghen, straten, dijcken,
Tot noch toe wist ick raed, maer nu ist deirlick kijcken,
Den vyand op my al sijn volck, als Honden hist,
(1025) En ick vind hem al om, maer nood soeckt nochtans list,
En ick hoop noch naer Stad goe tijdingh’ te beschicken,
Dees Duyven sullen noch wel menich hert verquicken,
Raeck’ ick maer dees reys’ door, soo ist noch al voorwind,
Elck van dees Duyven haer woonsteden seer wel kint,
(1030) Haer koten vinden sy, als sy naer haer aes haken,
Met een pen aen haer been, weet ickt seer wel te maken,
Met een cleyn briefken in, word haer de weet ghedaen,
Te nacht alst doncker word, sal ick uyt Stad stil gaen,
Met springhen, swemmen oock, moet cloecklick sulcx ghewaeght,, zijn,
(1035) Ick maker menich bly, die somtijs half vertzaeght,, zijn.
Gaet in.
[fol. G3v]

Vande vierde Gheschiedenis, de derde uytcomst.
Een, Twee, bootsghesellen.

Sy comen wat verre van de stad uyt.
Eerste der bootsghesellen.
WEl Matroos, het lijf is voor ons noch al behouwen,
Sa, sa, met eenen moet, wy moghen niet verflouwen
wy hebben ons wel cloeck en dapperlick gheweirt,

Tweede.

Maer t’was vrij in het eerst niet al te wel ghescheirt,
(1040) Doen wy de Landscheyding’ met luttel waters vonden.

Eerste.

Den vyand sagh vreemd op dat sy so haest verstonden,
Dat een Fransch Coronel (La Gard’ was sijnen naem)
Met Catteviel Durant oock lustich en bequaem:
Een Schansse inder eyl daer hadden op gheworpen.

Tweede.

(1045) Hoe quam den vyand snel: rond om van allen Dorpen.
Hy meynden ons wel haest te brenghen* op den loop.

Eerste.

Maer die Van Soutermeir die gavent goeden coop:
Als ooc die van Wilts-veen. en Leydsche-dam haest swichten.

Tweede.

Hoe lustich saghment volck op onser sijden vichten
(1050) Den vyand moest daer wel haest wijcken met veel schant.

Eerste.

Wat trouwen Held is doch mijn Heer Boysot voor’t Land,
[fol. G4r]
Hy toont hem voorwaer cloeck, elc moet sijn eer verbreyden,

Tweede.

Hy neemt ter herten seer t’ontset van dees stad Leyden,
So haest alst water comt, salt al wel lucken haest.

Eerste.

(1055) Doen men den Dijck doorstack, hoe heeft het volck geraest,
Dat twater over al het land terstont soud’ drijven.

Tweede.

Sy meynden dat den Wind altijd Noord-west soud’ blijven,
Maer hy staet in Gods hand, staet al in sijnder macht.

Eerste.

Hoe haest was daer een Schants fray ghemaeckt inder nacht,
(1060) Al op den Groenen wech met gheen verlies van menschen.

Tweede.

Op’t Soutermeersche Meir, ginckt niet al naer ons wenschen
wy toefden by de brugg’ wel teghen onsen danck,
want onsen vyand ons daer uyt de huysen dwanck.
Dat wy naer meer gewelds en gheschut moesten toeven.

Eerste.

(1065) Maer den Ysbreker quam van Delft, naer ons behoeven,
Met Coren-schuyten sterck en wel daer toe gherust,
Maer ten hielp noch al niet, ick meynden miinen lust
Te sien, maer ten was noch gheen tijd, ten woud niet lucken.

Tweede.

Maer doe men ons soo cloeck naer Benthuysen sagh rucken,
(1070) Nae den Zeegwaertschen wech, doen wast gewonnen kans,
want het verliep doch al, wast Spaengnaert, Wael, of Hans,
Sy zijn al ghelijck snel naer Souterwou gheweken.

Eerste.

waer maerden wint Noort-west, men sou daer anders spreken
[fol. G4v]
want wy op de Wijda int vyands sterckten zijn.

Tweede.

(1075) Maer den Zeghwaertschen wegh deed’ ons al wat pijn,
Mits d’water, dat daer doen al wat hoogh was ghewassen.

Eerste.

Hoe sagh men Capiteyn Creet, en Oraingois, passen
Met d’Arck van Delft, die recht uyt voer naer Soetermeir,

Tweede.

Doen sy daer waere, wast in corter tijd haest cleir,
(1080) want onsen Admirael den vyand snel nae jaeghden,
Tot int ghesicht des Stads, dwelck haer seer wel behaeghden,
Men hoorden het gheschut, fray clincken uyt der Stad.

Eerste.

Mijn heer den Prins, om dat met ons soud’ gaen te bat,
Is in ons Legher nu, des salt eer yet lang ghelden,
(1085) want hy terstont tot als last en goed middel stelden,
En doorstack daer terstont den Kerck-wegh soo’t behoort.

Tweede.

wilt dan den wind Noord-west zijn, soo gaen wy ras voort
Des gaen wy flucx aen boort, ons schicken cloeck om vechten.

Eerste.

T’hert lacht my int lijff als ick te doen heb met Spechten,
(1090) Want ick sal haer doch al aff snijden oor’ en neus,
Gaen wy Matroos, tsal doch haest zijn, Vive les Geus.
[fol. H1r]

Vande vierde Gheschiedenis, de vierde uytcomst.

Eerste, Tweede der borghermeesteren, Eenen borgher.

Twee borghermeesters comen uyt.

Eerste der borghermeesteren.

T’ Hert is somtijds wat blij, dan ist ghekarm, en suchten,
wy zijn nu al gheliick, half bly, en half vol duchten,
Elck over dinckt hoe dat met ons afloopen sal,
(1095) wy sien d’onset van veers, daer wy op hopen al,
Al ist dat honghers nood ons bitterlick doet weenen,
O goedertieren God woud ghy ons doch verleenen
uyt der Noord-westen Wind, t’waer een gewenschte saeck,
Hoe macht int Legher gaen, naer tijding’ ick seer haeck,
(1100) En ick verwonder my dat sy niet en ontbieden,
Hoe sy’t al meynen nu, hoe d’onset sal gheschieden,
Ons verlangt al te seer naer dach, uer en manier:
Ick hoop, al toont hem den vyand soo trots en fier,
Dat hy de Stad eer lang sal moeten wel verlaten.

Een der borgheren.

(1105) Heer Borghemeester, hier is tijdingh’ t’onser baten,
Ick heb een Bode lang op’t Duyvencot verwacht.

Tweede der borghermeesteren.

Ick hoop hy brengt ons troost, laet ons soet, en bedacht,
Dees pen van het been doen, en t’briefken oock uyt trecken.
Een der Borgeren.
Och mocht dees tijding ons tot vreucht, en blijdschap strecken
(1110) Dat wy van ons verdriet eens mochten ziin verlost.
[fol. H1v]

Eerste der borghermeesteren.

Ick verwacht anders niet, dits noch den eersten Post,
En soo my dunckt tis van mijn Heer Boysot gheschreven,
Ick hoop de Heer sal ons een goe uyt comste gheven,
Al ist t’hert heel ontstelt, ick verwacht alles goets.
De Burghermeester doet de pen af, ende doet het briefken op.

Een der borgheren.

(1115) Ons Borghermeester soeckt te gheven ons wat moets,
Leest eens den inhoud doch daer wy Heer naer verlanghen,
T’hert dat benout is soeck altijd troost te ontfanghen.

Eerste borghermeester leest den brief.

Mijn Erntfeste, goe Ghetrouwe, Heeren, Vrinden,
Hoplieden vander Stad, en Borghers ons beminden,
(1120) Ick weet met allen wel, u lieden verlangt seer,
Naer het belooft ontset, mijn ghetuygh’ zy den Heer,
Hoe geeren dat ick sulcx oock nu van herten saghe,
Maer verwacht dat nu vrij, en dat van daegh te daghe,
Met Godes hulp soo ist nu vaerdich en ghereet,
(1125) want t’water daegh’licx wast, ick heb last en bescheet,
Van mijn Heer den Prins, die u ernstlijck seer doet groeten,
Hy is selfs hier gheweest int Legher, des wy moeten
Met een oprecht ghemoet God bidden al te saem,
Om den Noort-westen wind, tot het ontset bequaem,
(1130) wy en ontsien noch lijf, noch bloed, voor u te stellen,
Houd u maer manlijck doch, en latet u niet quellen,
Al ziit ghy seer benout, denckt u vreucht is naer by,
Neemt doch gheen eetwaer in, van wie dat sulcx oock zy,
Ten waer dat ghy gheschrift saeght van die vanden landen,
(1135) Den vyand is seer loos, sijn list is veelderhanden,
Al is den hongher groot, niet licht doch en ghelooft,
Het waer claer te laet, als (van sinnen heel verdooft)
Ghy u in uwen nood, van hem nu liet bedrieghen,
[fol. H2r]
Dus weest standvastich doch, laet trou in u niet lieghen,
(1140) Den Heer der Heeren sal haest gheven sijn ghenaed’,
Dat wy u sullen al nu comen cloeck te staed’,
Ick hoop eer yet lang by u in u Stad te comen,
Des weest ghetroost, en houd u tsamen als de vromen,
uyt t’Legher te Noorda, ontfangt ghy desen brief,
(1145) God laet my haest sien, en spreken eens met lief.

By my die met de hulp van God,
u tonsetten hoopt Lowijs Boysot.

Tweede der borgeren.

Gaen wy dan Godes naem hier voor ghebenedijen,
Ons mede-Broeders al, laet ons oock gaen verblijen,
(1150) En maken haer verheught, die zijn in groot verdriet.

Eerste der borghermeesteren.

wy sullent laten nu af lesen, soo’t gheschiet,
Met t’Clocken gheluyt, op dat elck dit eens mach horen,
Eendrachtich int verdriet, en in vreucht te oorboren.

Vande vijfde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.
Eerste, Tweede der Borgheren, Baldeso, Alonso Lopes, Carion, Eerste, Tweede der Hoplieden vander Stad.

Dat de borghers en Capiteynen spreken, dat doen sy op den wal.

Eerste der borgheren.

DE heer heb danck en lof, wy konnen seer wel mercken,
(1155) Dat t’water al om wast, ons hoop begint te stercken,
Verheught u lieve Broers, d’ontset dat comt int lest.
[fol. H2v]

Tweede der borgheren.

Och Broers, danckt al den Heer, den wind word heel Noort-west,
wy hopen dat ons troost eer yet lang is nakende.

Eerste der borgheren.

Ick hoop d’uer is nu hier, daer thert is naer hakende,
(1160) Wy worden claer verlost van angst, verdriet, en wee.

Tweede der borgheren.

Het water dat comt nu met spring-vloed uyter Zee,
En met den voorwind, so moet het claer wel hoogh vloeyen.

Eerste der borgheren.

Men siet het openbaer wel sterck aen herwaerts spoeyen,
Men siet nu huysen veel, en hutten branden claer.

Tweede der borgheren.

(1165) O trouwen God nu is u ghenaed’ voor handen claer,
Och, hoe gheeft ons volck vyer, men kan’t al om wel sien.

Eerste der borgheren.

O Heer staet ons volck by, den vyand doet doch vlien,
Elck een u den loff, als Voor-vechter hier gheven,, sal,
Doet onsen vyand doch van vrees’ en angst beven,, al.
Baldeso int Dorp van Soeterwou.

Baldeso.

(1170) Wel, hoe gaet dit te werck, wat nemen wy ter hand,
O smaed, O opspraeck groot, dit is voor ons een schand,
Het water wast seer hooch, wy moeten van hier scheyden,
O grandos Luthranos, die zijt in stad van Leyden,
Moet ick verlaten u, moet ick soo leelick voort,
(1175) Den vyand die comt ons seer fel romd om aen boort,
Het water overloopt ons, ten is niet te dueren,
Daer valt een stuck vanden wal by de Koepoort.
Wat ghedruys hoor ick daer al, ontrent des Stads mueren,
En ick sie rond om my al ons volck op de vlucht,
Ick vrees’, die vander stad, sy sullen met gherucht,
(1180) Ons comen op den hals, wat sullen wy beginnen,
[fol. H3r]
Het water scheyt ons al, des vrees’ ick die van binnen,
O hertsweer, o verdriet, ick sterf van druck en rou,
Nu adieu Kerck, en Dorp, jae sterckte Soeterwou,
En Leyden schoone Stad, bewaert u stercke Wallen,
(1185) Ick verlaet u nu al van’t water over vallen,
O water, water, ghy doet my nu ruymen t’veld,
O Leyden, ick laet u, maer gants niet door gheweld,
Tis armelick ghestelt met Ruyters, en ons Knechten,
Mit natte voeten, ist voor t’volck, seer quaet om vechten.
Loopt wech.

Eerste der Hoplieden vander Stad.

(1190) Wat wonder is doch dit, wat een groot ongheluck,
Nu kan den vyand wel in Stad, o selsaem stuck,
De Stad leyt heel en al, voor onsen vyand open,
O Heer, bewaert ons, dat sy ons niet overloopen,
Dat dit Baldeso wist, hy quam terstond naer Stad.

Tweede der Hoplieden.

(1195) Al siet ghy dit om leegh, al siet ghy dit groot gat,
En vreest daerom gants niet, maer wilt u vreucht vermeeren
God is doch onsen Borcht, hy is een Heer der Heeren,
Siet Souterwou dat brand, den vyand ruymt de baen.

Eerste der Hoplieden.

Sy moeten claer wel voort, het water comt sterck aen,
(1200) Sy moeten al haes-op, oft haer al lief, oft leed is,
Als God wil, hy maeckt dat om vluchten elck ghereed is.
Alonso Lopes inde Schants van Lammen.
Och, wat schand’ is ons dit, o jammerlick elend,
Het is al water, waer dat ick my keer oft wend,
Tgheschut is desen nacht nu in de gracht gheworpen:
(1205) Tis doch verlaten al, veel Dijcken, Schanssen, Dorpen,
Fora Veillacos, is voor ons den besten raet,
Laet ons vertrecken ras, eer dat naer word te laet,
[fol. H3v]
Och ick beclaegh den dagh dat wy oyt hier voor quamen,
Al Diable todos los Lutheranos tsamen,
(1210) Mijn lieve knechten al, wy moeten al daer van,
Des maken wy ons op de vlucht met yeder-man,
Van’t water worden wy, van vyand oock ghedreven,
Tis beter ras ghevlucht, dan met veel schand ghebleven.
Loopt naar Soeterwou.

Carlon inde Schants by Boshuysen.

Wat ick ghemercken kan, t’volck is al op de been,
(1215) wy ligghen nu hier soo my dunckt schier heel alleen,
O Spaenschen Coninck, hoe sal dit in u oor clincken?
Ick verlies hert, en sin, als ick dit moet bedincken,
waer is nu den hooghmoet, is dit ons oud ghebruyckt?
Is dit der Spaengnaerts eer? het is de plaegh van Luyck?
(1220) Is dit om lijden oock? hoe sullent wy versetten?
O Sint Diago, en Nostra Dona de Loretten,
Is daer nu nerghens hulp, blijf ick nu in den last,
O Leyden, Leyden boos, ten was, soo niet ghepast,
Ick meynden anders met u Borghers om te springhen,
(1225) t’Kind inde wiegh meynd’ ick noch den hals af te wringen:
Nu moeten wy met schand (fy onser) op den tocht,
Ick sie dat quaden raed ons hier voor heeft ghebrocht:
Maer claghen doet gheen baet, het stond soo te gheschieden,
Nu maeckt u al te been, tis tijd wy moeten vlieden.
Loopt wech

[fol. H4r]

Vande vijfde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede der Borghermeesteren, Eenen Iongen, Een der borgheren, Lowys Boysot, Een bootsghesel, De borghers al tsamen.

Twee borghermeesters voor de Stads poorte met eenen jongen by haer.

Eerste der borghermeesteren.

(1230) HOe comt dat de Duyff ons nu doch dus heeft bedroghen
Sy is nu comen eerst, sy quam nu schier ghevloghen,
Van gister is sy uyt ghesonden met bescheet,
Van t’gheen wy souden doen, en tis ons oock wel leet,
Dat niet ghedaen en is, maer ten kond niet ghebeuren,
Roept tot de borgers op den wal.
(1235) O vrome Borghers, doet nu teecken vande meuren,
Dat wy noch alles bly verwachten met ghedult,
Ist niet in tijds gheschiet, ten is claer niet ons schult,
Sy sullen noch wel sien, dat wy naer haer verlanghen.

Tweede der borghermeesteren.

Wy hebben altijd dees goe tijding’ nu ontfanghen,
(1240) Dat nu den dach is, dat sy meynen door Gods hand
Naer haer vermoghen cloeck, ons te* doen onderstand,
De Heer geef doch ghenaed’ dat sy niet en verflouwen.

Eerste der borghermeesteren.

wy moeten een ghebod doen dat kinders, en vrouwen,
Haer houden van den wal, maer al wat wapens draeght
(1245) Moet comen voor den dach - haer toonen onvertzaeght,
Op de bevolen plaets, en naer de oud’ costuymen.

Tweede der borghermeesteren.

Den inganck moeten wy van’t water oock doen ruymen,
[fol. H4v]
Op dat de schuyten al gheladen met eetwaer,
Sulcx vinden al gheruymt, en den Stroom heel zy claer,
(1250) want ick en twijfel niet, het salder haest ghedijen.

Eenen Ionghen.

Met het gheen ick ghesien heb, wilt u doch verblijen,
Achtbare Heeren goet, en slaet mijn woorden acht,
Ick heb den heelen nacht ghehouden scharpe wacht,
En wel nau ghesien aen des vyands oud manieren,
(1255) Dat de schants Lammen, is ten drijen, oft ten vieren
Van al des vyands volck, gheheel en al verlaten.

Eerste der Borghermeesteren.*

waerom dunckt u doch dat, tsal u noch naermaels baten,
Soo ghy goed reden seght, des en weest niet confuys.

Den Ionghen.

Ter middernacht hoord’ ick een al te groot ghedruys,
(1260) My docht dat daer wat swaerts int water moeste vallen,
Ick gheloof, twas gheschut, ghestooten van haer wallen,
Int water, het welck ghy sult waer bevinden haest,
Ick hoorden wel scherp toe, en ick saght oock by naest,
Daer naer sagh ick veel volcx uyt de Schants snellick wijcken,
(1265) Haer lonten branden noch, sy ginghen al stil strijcken,
Maer niemand quam daer in, maer wel seer veel daer uyt,
waer door dat ick nu hier wel sterck en vast besluyt,
Dat sy door groote vrees te samen ziin gheweken,
Tis een saeck die claer is ick ken des vyands treken,
(1270) Ick gaen’t seer gheeren sien, soot u o Heer belieft.

Tweede der borghermeesteren.

Iae gaet in Godes naem, wy sijner met gherieft,
wy sullen sulcx aen u ter deghen wel verghelden,
Maer soo u noch yet ontmoet, seght dan als den ontstelden,
[fol. I1r]
Dat ghy door honghers nood tot haer ghevloden zijt.

Den Ionghen.

(1275) Nu Heeren, ick gae ras, want wy verliesen tijt,
In sulcken nood als dit, en wil ick my niet sparen,
want den bedroefden dunckt een uer wel seven jaren.
De Jongen loopt naer de schants van Lammen ende niemant vindende winckt hy metten hoet. De Borgers comen voor de poort.

Eerste der borghermeesteren.

O vrome Borghers maeckt vreught, ick hoop tis al goet,
want al dat ick sien kan, hy wenckt met sijnen hoet,
(1280) Des comt al voor den dach, geheelt ziin al u wonden:
Ghy zijt nu al verlost uyt handen der bloed-honden,
De Spaengnaerts ziin al wech, des weest doch al verheught.
En loopt ghy derwaerts oock, soo ras als ghy meught,
En soeckt den Admirael, draeght ghy hem de tijdinghe.

Een der borgheren.

(1285) Noyt en deed’ ick oyt yet met meerder verblijdinghe,
Ick sal hem soecken ras, en vinden soo ick meyn.
De Jonghen comt wederom.

Den Jonghen.

O Heeren, ick en vond daer niemand, groot noch cleyn,
Des weest al verblijd, wilt den Admirael verbeyden.
Lowys Boysot by de schants te Lammen.

Lowys Boysot.

Van waer comt ghy doch vriend?

Een der borgheren.

Ick com uyt de Stad Leyden,
(1290) Den vyand is al wech, des wilt den moet verstercken.

Lowys Boysot.

O goeden God, ghy zijt seer wonderbaer van wercken,
u zy nu loff en prijs, en altijd eer, en danck:
Hy roept de bootgesellen die korven en manden vol etens hebben.
Sa goede Mannen volght, ick neem naer Stad den ganck:
Laet d’eetwaer al met vlijt nu derwaerts gaen beschicken.
[fol. I1v]

Een der bootsghesellen.

(1295) De flouwe herten al, hoe sullen sy verquicken,
Dus Heer wy volghen u, als bly daer toe ghesint.

Eerste der borghermeesteren.

Och willecom o Heer, als onsen besten vrint,
Ontfanghen wy o nu, wel willecom mits desen.
Boysot comt by de Borghermeesters.

Lowys Boysot.

Danckt doch God boven al, den hooghsten Heer ghepresen,
(1300) Hy is voorwaer alleen, die u nu heeft verlost,
Ick heb mijn besten oock ghedaen al dat ick cost,
Maer Godes arm ist, die den vyand verdreven,, heeft,
Die u een manlijck hert, en cloeckheyt ghegheven,, heeft,
Des bid ick, gheeft hem doch, en niet ons, daer aff d’eer.
De Borghers rapen Harinck, Brood, Kaes, dat de Bootsgesellen worpen: sy roepen en seggen:

(1305) Wy ziin ontset, ontset, ghelooft sy God de Heer,
Och hoe smaeckt ons dit brood, nu hebben wy weer t’eten.
Sy bijten met haer tanden in den harinck ende int broodt.

Eerste der borghermeesteren.

Nu gaen wy dan in Stad, God mach niet ziin vergheten,
Hem moeten wy nu eerst gaen gheven, loff, en prijs,
En daer naer sullen wy met een ghemeyn advijs,
(1310) Ons gaen aenstellen, soo’t wel naermaels sal behooren,
Maer Godes loff, en danck, moet eerst in als gaen vooren.
Blijven noch staende.

[fol. I2r]

Vande vijfde Gheschiedenis,
de derde uytcomst.

Een der Bootsghesellen, Eerste, Tweede der Borghermeesteren, De Prins van Oraingnen, Lowys Boysot, Al de borghers singhen ghelijck.

Eenen bootgesel comt voor uytgeloopen.

Een der bootsghesellen.

SYn Excellenci comt, laet niet oft gaet hem teghen,
De Borghers te sien, heeft hy grooten lust ghecreghen.

Eerste der borghermeesteren.

Weest ons doch willecom o Hoogh-gheboren Vorst:
(1315) Noyt en heeft eenich hert, naer water soo ghedorst,
Als wy naer u Genaed’ nu waren hier hakende.
Sy gaen wat tegen ende de Prins comt.

De Prins van Oraingnen.

Weest dan nu heel, en al, u onghenucht stakende,
uyt uwens hertzen gront, danck God doch boven al,
Die de sijn altijt troost, en voorts bevrijden sal
(1320) Tis den Nood-helper claer, die in nood ons toevlucht,, is,
Cond ick uytspreken doch, hoe voor u swaer ghesucht,, is,
Hoe des Lands Staten voor u waren seer besorcht,
wy stonden op u trou, als eenen vasten borcht,
Maer in God was ons hoop, dat hy t’werck soud’ uyt richten,
(1325) Al hebben wy ons wel ghereet ghetoont om vichten,
Des niet ons, niet ons, Heer, maer eer sy uwen naem:
Die ons den Wind, en Weer, ghegheven hebt bequaem,
En in den vyand hebt gheschickt een vrees nootelijck.

Tweede der borghermeesteren.

Naest God, ziin wy aen u verbonden, Heer, grootelijck,
(1330) En wy bedancken u, van de bewesen trou.
[fol. I2v]

De Prins van Oraingnen.

Miin vrome Borghers ick danck insgheliicx oock ou,
En eerst van weghen al de Ridderschap en Steden,
Elck een bedanckt u dat ghy soo veel hebt gheleden:
Soo vromelijck oock hebt ghequeten uwen eed,
(1335) De Staten, en ick met, ziin wederom ghereed
Om alles metter tijd soo’t behoort te verghelden:
want sulcken trou als ghy hebt ghetoont, ghebeurt selden.
Niet alleen u self, maer t’heel Land hebt ghy bewaert,
En voorwaer uwe faem blijft eeulijck hoogh vermaert,
(1340) En men sal uwen loff seer wijd en breed verbreyden,
Des bedanck ick noch eens de vrome Stad van Leyden:
En den Achtbaren Raed eerst voor al principael,
Hoplieden, Borghers trou, al tsamen al te mael:
Die niet hebt aenghesien om u eer te betrachten:
(1345) Heer Admirael ick salt oock houden in ghedachten
En naer verghelden wel, u vroomheyd vroegh en laet.

Lowys Boysot.

Ick heb miin best ghedaen o Heer naer uwen raedt,
En noch tot aller stond ben ick tot uwen dienste,
Ghebruijckt my vrij in als, ick wil een vande minste
(1350) Van al u Dienaers ziin, al waert oock totter doot.

Eerste der borghermeesteren.

Die liefde die wy u ziin schuldich is seer groot,
O vroom trouhertich Prins, soo het kind aen den Vader,
Soo willen wy u zijn ghehoorsaem alle gader,
Om u te dienen met lijf, bloed, hert en verstand,
(1355) En oock al de gheen die met u zijn int verband,
Ghetrou tot in der dood begheeren wy te blijven,
Maer Heer, gaen wy in Stad, der Borghers vreught verstijven
Sy wachten u Genaed’ al met verlanghen,, goet,
[fol. I3r]
Voor de bewesen deucht, elck u ontfanghen,, moet.

De Prins van Oraingnen.

(1360) Eer wy van dees plaets gaen, en oock voor alle dinghen,
Soo moeten wy den Heer, een vrolijck dancklied singhen,
Wy sullen in de Kerck den Heer oock loven,, schier,
Want al des Heeren jonst comt ons van boven,, hier.

Al de Borghers singhen t’samen.

GHy Leydsche scharen,
(1365) Wilt loff verclaren
Aen onsen trouwen God, hooch verheven,
Wilt hem prijs en danck eeuwelijck gheven,
Tis den Heer die doet,
Tis den Heer die doet,
(1370) Tis den Heer die doet,
Den vyand beven.

Leeft nu met vreughden,
God doet u deughden,
Die inden nood u wilt troost toesinden,
(1375) Den vyand is wegh, neemt in u vrinden,
God toont dat ghy zijt,
God toont dat ghy zijt,
God toont dat ghy zijt,
Sijn wel beminden.

(1380) Die noyt verflouden,
Hoe u benouden,
Veel hongher, en pest hebt ghy gheleden,
Als u Naebueren haer beste deden
Om te spijsen u,
(1385) Om te spijsen u,
Om te spijsen u,
Wt hare Steden.
[fol. I3v]
Ghy waert besloten,
Noch onverdroten,
(1390) Ghy had niet meer waer met u versaden,
Den vyand docht in u bloed te baden,
Maer ghy zijt ontset,
Maer ghy zijt ontset,
Maer ghy zijt ontset,
(1395) Door Gods ghenaden.

PRINCE.

Wilt den Prins prijsen,
Hem eer bewijsen,
En danckt u lieve trou Magistraten,
Die u in nood niet hebben verlaten,
(1400) Danckt God boven al,
Danckt God boven al,
Danckt God boven al,
En oock de Staten.
Gaen al in.
[fol. I4r]
Besluyt-reden by den Dicht-stelder.

DIe van Betulien, Samarien oock meden,
(1405) En hadden voorwaer niet sulck oorsaeck, oft reden,
Als wel ghylieden hebt, o vrome Leydsche schaer,
Want verlost vander dood, waert ghy den dagh van heden,
Danckt en looft nu den Heer, wel luyd’ int openbaer:
Eert altijd sijnen naem, die u veel deught doet claer,
(1410) Den vyand meynden u al’gader te doen sterven,
Dus prijst hem altijd dan, die u verlost heeft* daer,
want salich is hy, die van hem mach troost verwerven:
O Leyden, Leyden, laet dees vreucht in u be-erven,
De Heeren Staten danckt, en Naerbuer-Steden met,
(1415) Sijn Excellenci oock, die gheen onrust woud’ derven,
Om te volbringhen cloeck van uwe Stad d’onset:
Op den ghetrouwen dienst van mijn Heer Boysot let,
Die hy daer heeft ghetoont, voor t’Land end’ d’Edel Staten,
En danckt uyt herten grond u Heeren vander Wet,
(1420) Ende Regeerders cloeck, u trouwe Magistraten,
wilt doch deen dander voorts met trou, en liefd’ omvaten,
Als ghy om hongher dinckt, verheughen laet den gheest,
Maer des Heeren Onset, wilt uyt u hert niet laten,
Twas enckel Godes werck, hy stierden sulcx doch meest,
(1425) Verheught u vanden dach, weest vrolijck in dees feest,
Danckt, looft God boven al, o vrome Ingheseten,
En wilt dees wonderdaet, doch nimmermeer vergheten.

Eynde des derden Boeckx.
[fol. I4v: blanco]

Tekstkritiek:

Fol. A3r uwe E. er staat: uvae E.
Fol. A3v Leyden er staat: Leydn
vs. 8 benout er staat: bonout
vs. 453 treurden er staat: treuden
vs. 472 en vs. 971 weesrijmen.
vóór vs. 981 Eerste er staat: Eeeste
vs. 1008 Eet er staat: Eer maar in deze context is Eet waarschijnlijker.
vs. 1046 brengen er staat: brengben
vs. 1241 te er staat: de
vóór 1257 Borghermeesteren. er staat: Borghermeesterer.
vs. 1411 heeft er staat: heefr

BENOUDEBELEGHERINGEder stad Leyden, uyt bevel desMachtighen Conincx van Hispaingnen, in den Iaere 1574. haer aen-ghedaen.Ende het wonderbaerlijck ontset daer op den derden dagh Octobris 1574 ghevolght.Comedische wijse in Dichte ghestelt, doorIACOB DUYM.

GHEDRUCKT TOT LEYDEN,By Henrick Lodowixsoon van Haestens,Int jaer 1606.

Aende Erntfeste, Eerweerdige,Wijse, Voorsienighe Heeren, Schout, Borgher-meesteren, ende Regeerders der stad Leyden, mijne ghebiedende Heeren.

Tot den goetwillighenLeser.

Voor-reden oft Prologhe,by den Dicht-stelder.

Vande eerste Gheschiedenis,de eerste uytcomst.Baldeso comt uyt met vier Hoplieden,waer aff dat de twee eerste spreken.

Vande tweede Gheschiedenis,de eerste uytcomst.Baldeso, Eerste, Tweede der Hoplieden, Eenen bode.

Vande tweede Gheschiedenis,de tweede uytcomst.Eerste, Tweede der Borgermeesteren, Eerste, Tweede, Derde der Borgheren.

Vande derde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.Eenen Bode, Baldeso, Alonso, Carion, Eenen Boer.

Vande derde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.Eerste, Tweede, Derde der Borgheren, Eerste, Tweede der Borgermeesteren.

Vande derde Gheschiedenis, de derde uytcomst.Carion een der Spaenscher Hoplieden, Ioncheer Ian vander Does, Hopman vander Stad: Meeus Havicx, mede Hopman vander Stad.

Vande derde Gheschiedenis, de vierde uytcomst.Eenen Soldaet van binnen, Eenen Soldaet van buyten, Eerste, Tweede der Borgermeesteren, Eerste, Tweede Hoplieden vander Stad, Eenen Bode.

Vande vierde Gheschiedenis,de eerste uytcomst.Hier comen uyt twee Vrouwen, ende hebbenelck een Kind byder hand.

Eerste, Tweede der Borgheren, Eenen Borgermeester, Eenen Bode.

Vande vierde Gheschiedenis, de derde uytcomst.Een, Twee, bootsghesellen.

Vande vierde Gheschiedenis, de vierde uytcomst.Eerste, Tweede der borghermeesteren, Eenen borgher.

Vande vijfde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.Eerste, Tweede der Borgheren, Baldeso, Alonso Lopes, Carion, Eerste, Tweede der Hoplieden vander Stad.

Vande vijfde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.Eerste, Tweede der Borghermeesteren, Eenen Iongen, Een der borgheren, Lowys Boysot, Een bootsghesel, De borghers al tsamen.

Vande vijfde Gheschiedenis,de derde uytcomst.Een der Bootsghesellen, Eerste, Tweede der Borghermeesteren, De Prins van Oraingnen, Lowys Boysot, Al de borghers singhen ghelijck.

Tekstkritiek:

BENOUDE

BELEGHERINGE

der stad Leyden, uyt bevel des

Machtighen Conincx van Hispaingnen, in den Iaere 1574. haer aen-ghedaen.

Ende het wonderbaerlijck ontset daer op den derden dagh Octobris 1574 ghevolght.

Comedische wijse in Dichte ghestelt, door
IACOB DUYM.

GHEDRUCKT TOT LEYDEN,
By Henrick Lodowixsoon van Haestens,
Int jaer 1606.

Aende Erntfeste, Eerweerdige,
Wijse, Voorsienighe Heeren, Schout, Borgher-
meesteren, ende Regeerders der stad Leyden, mijne ghebiedende Heeren.

Tot den goetwillighen
Leser.

Voor-reden oft Prologhe,
by den Dicht-stelder.

Vande eerste Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Baldeso comt uyt met vier Hoplieden,
waer aff dat de twee eerste spreken.

Vande tweede Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Baldeso, Eerste, Tweede der Hoplieden, Eenen bode.

Vande tweede Gheschiedenis,
de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede der Borgermeesteren, Eerste, Tweede, Derde der Borgheren.

Vande derde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.

Eenen Bode, Baldeso, Alonso, Carion, Eenen Boer.

Vande derde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede, Derde der Borgheren, Eerste, Tweede der Borgermeesteren.

Vande derde Gheschiedenis, de derde uytcomst.

Carion een der Spaenscher Hoplieden, Ioncheer Ian vander Does, Hopman vander Stad: Meeus Havicx, mede Hopman vander Stad.

Vande derde Gheschiedenis, de vierde uytcomst.

Eenen Soldaet van binnen, Eenen Soldaet van buyten, Eerste, Tweede der Borgermeesteren, Eerste, Tweede Hoplieden vander Stad, Eenen Bode.

Vande vierde Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Hier comen uyt twee Vrouwen, ende hebben
elck een Kind byder hand.

Vande vierde Gheschiedenis, de derde uytcomst.
Een, Twee, bootsghesellen.

Vande vierde Gheschiedenis, de vierde uytcomst.

Eerste, Tweede der borghermeesteren, Eenen borgher.

Vande vijfde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.
Eerste, Tweede der Borgheren, Baldeso, Alonso Lopes, Carion, Eerste, Tweede der Hoplieden vander Stad.

Vande vijfde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.

Eerste, Tweede der Borghermeesteren, Eenen Iongen, Een der borgheren, Lowys Boysot, Een bootsghesel, De borghers al tsamen.

Vande vijfde Gheschiedenis,
de derde uytcomst.

Een der Bootsghesellen, Eerste, Tweede der Borghermeesteren, De Prins van Oraingnen, Lowys Boysot, Al de borghers singhen ghelijck.