Jacob Duym: De cloeck-moedighe ende stoute daet, van het innemen des casteels van Breda en verlossinghe der stad. Leiden, 1606.
Vijfde deel van Duyms Ghedenck-boeck
Uitgegeven door drs. G.C. van Uitert.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton024430 — Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
De fraktuurletter is in een aparte kleur weergegeven, evenals de civilité die gebruikt is voor de regie-aanwijzingen in de marge.
Continue
[fol. A1r]

DE
CLOECK-MOEDIGHE
ENDE
Stoute daet, van het innemen des
Casteels van Breda en ver-
lossinghe der stad.

Onder het beleyd van den Hoogh-Gheboren Prins Graeff Mauritz van Nassau, &c.

Comedische wijse in Dichte ghestelt, door
IACOB DUYM.

[Gravure: Aanlegplaats bij het kasteel van Breda]

GHEDRUCKT TOT LEYDEN,
By Henrick Lodowixsoon van Haestens,
Int jaer 1606.

[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

Den  Edelen,   Ernstfesten, Wijsen,
    Voorsienighen Heeren, Heere Iustinus van Nassau,
    Gouverneur s’Lands, ende Stad Breda: Mitsgaders
    de Edele, Erntfeste, Wijse, Voorsienige Heeren,
    Drossaert, Borgermeesteren, Schepenen, ende Wet-
    houderen der selver Stad Breda, mijne goet:jonstighe Heeren.

WY sien Edele, Erntfeste, Wijse, Voorsienighe Heeren, dat alle de vrome daden des werelds soo ernstlijc en wijdloopich beschreven zijn, ende boven al bevinden wy, dat de Romeynen veel eer ende vromicheyd naer ghegheven word, soo dat soo verre ghecomen is, dat men schier al watter ghebeurt dat prijsens waerdich is, om t’selfde te verheffen, segghen sal naer het ghemeyn spreeck-woord, Tis een Romeyns stuck. Al oft by niemands yet dappers oft hooghmoedichs en soude konnen oft moghen aenghericht worden dan by de Romeynen. Voorwaer als wy willen aensien de principaelste stucken, soo by de Edele, Moghende, Heeren Staten, als by de Prince vanden Huyse van Nassau ghedaen: ende int bysonder t’ghene ten tijden vanden Prince van Oraingnen, saligher ende hoogh-loflijcker memorien is bestaen: Als het trecken door de Maes, het innemen van Berghen in Henegou, Geertruyden-Bergh, Aelst, Middelburch, en andere victorien meer, ende ten tijde van sijn Princelijcke [fol. A2v] Excellentie Graef Mauritz, als soo veel heerlijcke ende schier onwinbare Steden ingenomen hebbende, als daer zijn: Deventer, Zutphen, Groll, Coevoerden, Steenwijck, Niemeghen, Groeningen, Geertruyden-Bergh, Berck, de Grave, ende de stad van Sluys, ende andere ontellijcke meer, van welcke hy een groot deel voor d’oogen sijner vyanden inghenomen heeft, niet tegenstaende dat sy al haer gheweld daer ontrent hadden, hy heeft soo veel Veld-slagen teghen sijne vyanden gewonnen, als tot Tuernaut, tot Nieupoort in Vlaendren, ende op andere plaetsen meer, waer af dat tot waer-teecken op de groote Sael in s’Graven-Haegh hangen over de hondert sessendertich vaendelen, thien oft twaelf soo Cornetten als Vanen. Soo dat men sulc aensiende nu ooc met een gemeyn spreec-woord wel mochte seggen: Dit is een Nederlandse daet, oft tis een Nassausche daed, ende boven al het innemen van de loflijcke stad Breda, waer mochter ter wereld yet cloecker, wijselijcker oft vromelijcker aenghericht worden als het selfde is gheweest: maer boven al moet God de eer toegheschreven worden, die alle herten tot vromicheyd, cloecheyd, ende wijsheyd ghestiert heeft, ende door het beleyd van sijn Princelijcke Excell. Graef Mauritz, met bewillinghe der Mogender Heeren Staten heeft te weghen ghebracht, den Schipper ende sijnen Knecht beweegt heeft, ende ten letsten den vromen Capiteyn Herrogeir en al die met hem waren sulck een stout ende cloeck hert gegeven heeft. Voorwaer dese heerlijcke daed en behoorden uyt dit mijn Ghedenck-Boeck niet [fol. A3r] uyt ghelaten te worden, want het een daed is die men wel altijd behoort te ghedencken, ende daer men God wel grootelijcx af behoort te dancken, dat sy met soo luttel bloed-vergieten ende schade der Borgheren int bysonder te weghe is ghebracht. Ende om dat t’ghene in dicht gestelt word, meest gelesen word, heb ick goet ghevonden t’selfde Comedische-wijse te stellen. Welcke Comedie ic niemand beter en hebbe weten toe te eygenen als inden eersten den Edelen, Erntfesten, Wijsen, Heeren Iustino wn Nassau, die den vromen Heere van Herrogiere, inde regeringhe des Lands ende Stad van Breda zijt nae ghestelt, ende die int innemen van’t Casteel ende Stad altijd teghenwoordich by sijn Princelijcke Excel. zijt gheweest, ende daer naer aen uwe Edele, Erntfeste, Wijse Heeren, Drossaert, Borgermeesteren, ende Schepenen, representerende den Magistraet van Breda, die nu inde plaets van den ouden Magistraet, als Voester-Heeren van Godes woord en van alle vromicheyd over de voorseyde stad Breda ghestelt zijt. Bid uwe E. desen mijnen arbeyd te wilen in danck nemen, ende God de Almoghende jonne uwe E. al te samen, dat uwe E. wien de regeringhe der loflijcker stad Breda bevolen is, die mooght met lancduerigen voorspoet tot Gods eer, ende der gemeynten profijt regeren, Amen. Wt Leyden desen eersten Januarij des jaers    1606.
 By my uwe E. E. goet-willighe
Dienaer wat ick vermach:
IACOB DUYM.


[fol. A3v]

Tot den goetwillighen
Leser, Saluyt.

SEer Lieve, Voorsienighe Leser, ghy sult in dit Turff-schip vinden eenen vande cloeckste Helden die men ter wereld soude moghen vinden: eenen capiteyn Herrogeir, dienende de Edele Moghende Heeren Staten, onder het ghebied van sijne Princelijcke Excellentie Graeff Mauritz: Welcke Herrogeir hem heeft laten met tusschen de sestich ende seventich Soldaten besluyten in het voorschreven schip, behendichlijc onder den Turff ghedeckt, tot dat sy binnen int Casteel zijnde haer meester hebben ghemaeckt, ende alsoo den Winter sterck ijs hadde beginnen te maken, hebben die van den Casteel (die brand ghebreck begonsten te crijghen) het selfde schip met cracht van Soldaten doort ijs int Casteel ghetrocken, even gelijck de Troyanen, het Paert met vroom Crijchs-volck gheladen door hare mueren in hare stad trocken. Cloecker noch stouter daed en isser niet veel ghesien, als u dese Comedie sal voorts bringhen. Ende soo yemand de selfde begheerde den volcke speel-wijs voor te stellen, sal het Raduys oft Stellagie wat langher ghemaeckt worden, dan men ghemeynlijck doet: Op d’een zijde int eynde met ghemaeckt worden een ghedaente van een Casteel, hebbende eenen Wal van binnen, ghedeckt als een Gaelderije, daer men van binnen ter stad waerts uyt spreken magh. Dit Casteel moet hebben een Poort ter stad waert uyt, waer aff de heele stellagie tot over de helft sal de stad representeren, buyten de poort moet een planck oft breed berd ligghen, al oft een brugghe waer, die het Crijchs-volck van binnen stad meynden aff te branden. De Crijschslie van’t Casteel het Turff-schip in trecken, sullen sy aen een lanck tou trecken tot binnen de poorte vant’ Casteel sonder dat men het Turff-schip sien sal, al oft syt in Casteel trocken. Ende al word hier oft daer in dese Comedie wat by ghevoeght, oft anders dan de waerheyd was, tot ciersel van t’spel voort ghesteld, Wy bidden dat sulcx niet qualijck en worde ghenomen, want wy alleen de voornaemste stucken soecken naer de waerheyd voorts te bringhen. De Cleedinghen midts datse zijn soo die teghenwordich [fol. A4r] ghebruyckt worden, moeten naer den eysch ghevolght worden, de Crijchs-lieden die staen tot dienste van sijn Princelijcke Excellentie moeten al oft Oraenge, oft Oraenge wit, ende blau sluyeers hebben, ende die binnen de Stad oft het Casteel van Conincks weghen van Hispangnien zijn moeten al roode sluyders hebben. Wat daer meer oorbaerlijck is sal lichtelijck uyt het ghene dat op de margine oft kanten van dese Comedie staet, te vinden Zijn. Biddende den Leser tselfde soo seer alst moghelijck is te willen volghen.


[fol. A4v]
Personagien oft men-
    schen, die in dit spel
    ghebruycket wor-
    den.		{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
{
Adriaen van Berghen.
Graeff Mauritz
Graaff Philips		}van Nassau.
De Knecht van Adriaen van Berghen.
Hopman Herrogeire.
Een pagie van Graef Mauritz.
Capiteyn Lambert.
Capiteyn Logier.
Een der Soldaten van Herrogeire.
Eenen Sergeant van’t Casteel.
Een der Soldaten van’t Casteel.*
Eenen Torf-dragher.
Een der Soldaten vander Stad.
Een der Borghermeesteren.
Continue
[fol. B1r]

Voor-reden oft Prologhe
by den Dicht-stelder.

VAn de Romeynen wort wel menich stuc beschreven,
Van stoute Helden cloeck hoogmoedich aengericht
En Hanibal bedreef oock wonder in sijn leven,
Maer noyt gheen stouter daed oyt verhaelt op gedicht,
(5) Noyt quamer sulck een werck den mensch int gesicht,
Als onder t’beleyd cloek des Princen hooch-geboren,
Graeff Maurtiz, nu corts is ghecomen hier int licht,
Breda dat onlangs was gherooft, gegaen verloren,
Door het Spaensch jock benout, jae seer gheschat, geschoren,
(10) Is wonderbaerlijck fray verlost uyt het verdriet:
Een schipper goet, van God alst blijckt, daer toe vercoren,
heeft middel ghesocht, en tijd bequaem oock bespiet,
hy bracht veel hout en torf opt Casteel, hier door siet,
heeft hy haer deucht te doen in sijn hert voorghenomen
(15) Graaff Mauritz dient hy sulcx aen die niet nae en liet
Int werck te stellen fray, en deed’ haest by hem comen,
Den Hopman Herroghier, een onder al de vromen
Een uyt ghelesen Man, een hoog-beroemden Helt,
Die hem daer borgen liet int schip vrij sonder schromen,
(20) Met tsestich Crijchslie stout, behendich wel ghestelt:
Sy raken int Casteel, het stuck blijft onghemelt,
Des nachts sy al de Wacht om den hals seer fel bringen,
Mits het ghevrosen ijs word t’schip schier met ghewelt
Ras inghetrocken mits sy boven alle dinghen
(25) Groot gebreck hadden van Torf, sy den schipper dwingen
[fol. B1v]
Die te ontladen stracx, als noodich voor haer wacht,
Dit is Troiaensche paert, dat daer soo sonderlingen,
Voor haer poort was gestelt met vernuft, ooc by nacht,
De Vesten braken sy op, en trockent in met cracht:
(30) Soo als sy dit torf-schip tot Breda hier oock deden,
Op t’geen daer in was word niet nau genomen acht,
En hebben daerom al den harden dood gheleden:
En Troyen was verbrant, en gerooft na Mars zeden,
maer Breda word verlost, en quijt van haren last,
(35) De vrienden creghen sy in, verblijd als wel reden:
t’Spaensch Crijchs-volck loopt bevreest, als den onweerden gast,
Gheeft gehoor, en zwijght doch, en op ons bedrijf past,
Want daer met sult ghy nu claer grootlicx vereeren tspel
En ghy sult t’verstant van als konnen haest leeren wel.
Continue
[fol. B2r]

Vande eerste Gheschiedenis,
de eerste uytcomst.

Adriaen van Borghen.
(40) HOe ongeliick gaet het nu in den Crijch te werck,
d’een land word daer met rijck, geweldich en seer sterc
En d’ander word heel arm, en al die daer in woonen,
Recht wort in d’een gebruyct, men siet t’plat land verschoonen
In d’ander ist moord, brand, Crijchs geweld dat men hoort,
(45) D’een land dat leeft in rust, elck reyst vrij onvestoort,
In d’ander en derft ghy niet buyten poorten treden,
Met handen vol gouts gaet ghy in d’een heel met vreden
En niemand misschiet yet, elck leeft vrij onbeswaert,
Van niemand kan u dit hier beter ziin verclaert
(50) Als van my, die al om magh varen, gaen, en reysen,
Als ick te Breda ben, gheen quaet kan ick ghepeysen
Oft men siet dat het van des Conincx volck ghebeurt:
Miin hert weent my int lijf als ick sie hoe t’volck treurt,
Als ick den moetwil sie, en t’gheweld hoor vertellen,
(55) En oock dan overdinck, hoe sy de Land-lie quellen,
Tis wel een hard ghelagh, tis wel een stout bedrijf.
Com’ ick in Holland, daer leeft elck vrij van ghekijf,
Den ploegh gaet sijnen ganck, en het land is vol beesten,
Elck sitt in tsijn gherust van minsten tot de meesten,
(60) De Steden varen wel, en hebben s’Crijchs te bat,
De Crijchs-lie ziin alom seer aenghenaem, om dat
Sy daer aen winnen siet, en maend-gheld goet afcrijghen,
Het onderscheyt is groot, wat ist oft ick woud’ swijghen,
Het scheelt als swart en wit, jae het goet en het quaet,
[fol. B2v]
(65) Tis ongheloofliick dat den Crijch soo onglijck gaet,
Soo tusschen s’Conincx volck: en de verplichte Landen,
d’een doet al dat hy wilt, en ontsiet noch God, noch schanden
By d’ander is ontsicht, en men sal goet recht doen:
Het Schaep gaet vrij opt land, jae heel vrij gaet het Hoen,
(70) Ten schiint voorwaer by haer gants geenen criich te wesen,
wel menich vreemd ghepeys comt my int hert gheresen
En ick wensch steeds dat de stad Breda waer verlost:
Het waer wel doenliick, jaet: soo men die vinden kost
Die vroomliick haren hals voor het Land wilden waghen,
(75) Ick bringh’ seer dickwils torff, schier alle veerthien daghen
Op de Bredaes Casteel, en ick ben daer heel vrij
O Breda, Breda, ick hoop u te maken bly:
In meerder vriiheyd oock als ghy nu ziit te bringhen,
Ick heb wat goets in sin, en woud’ God sulcx ghehinghen:
(80) Ick sagh u gheiren eens verlost van’t Spaensch ghespuys,
En dat ghy weer waert by het oud’ Nassoussche huys,
Om dat ghy ombeswaert van overlast soud’ leven:
Ick hoop de Heer sal my ghenaed’ en cloeckheyd gheven:
Des wil ick wel ghemoed, naer s’Graven-Haegh gaen siet,
(85) En doen Graeff Mauritz van t’voornemen verstaen yet,
Voor hem een vroom feyt te doen is al miin begheeren,
Gheen stuck en is my te stout, geen daed kan my verveeren,
Als ick slechts hem, en t’Land magh doen den trouwen dinst,
Dit tiidlijck leven hier, acht ick voorwaer voor t’minst,
(90) Als ick my over het Spaensch volc slechts eens magh wreken,
Ick hoop al het leed sal haer haest wel dier op breken,
Dat sy daer hebben aen my en miin volck ghetoont,
De Furi van Breda word haer hoop ick gheloont,
Des wil ick my tot het werck cloeckliick gaen bereyden,
(95) want het comt al te pas die den tijd kan verbeyden.
Gaen in.


[fol. B3r]

Vande eerste Gheschiedenis
de tweede uytcomst.

Graeff Mauritz, Graeff Philips.
Sij comen tsamen uijt.
Graeff Mauritz.
ICk ben verwondert seer, van sulck een cloeck ghemoet,
Voorwaer des Schippers hert en sijn jonste is heel goet,
In een slecht schippers kleed kan wel een mans hert schuylen.
Graeff Philips.
Maer oft soo oock al is, soud sulcx niet naer wel vuylen,
(100) Hy wist sijn saken wel te bringhen voor den dagh,
De woorden ziin goet, soo men haer betrouwen magh,
T’waer schaed’ dat yemand soud’ door hem int verdriet comen.
Graeff Mauritz.
Neen, ick houd’ hem voor trou, een onder hondert vromen,
Ick houd seer veel van hem, ick binner in gherust,
want tot de ghemeyn saeck heeft hy te grooten lust,
En ick heb hem wel meer in als seer trou ghevonden.
Graeff Philips.
Voorwaer soo heeft de Heer hem hier tot ons ghesonden,
Om dat Breda soud ziin verlost van desen hoop.
Graeff Mauritz.
Nu is miin wenschen meest, waer dat ick een beloop
Vol trou en cloecheyt oock, die de daed woud’ aenvaerden,
Die geen beroemer waer, noch die niet luyd’ ghebaerden,
Maer als toegrijpens quam, hem dan droegh als een Held.
Graeff Philips.
Daer ziinder vrij ghenoegh, weest daer met niet ghequelt,
[fol. B3v]
En meest soo weet ick een, een Crijchs-man onder hondert,
Quam daer bequamer uyt, daer waer ick in verwondert,
Ick heb hem wel beproeft ghelijck t’vyer doet het gout,
In het aenvanghen cloeck, hoogh-moedich, ende stout:
Die sijnen vyand oock gheensins en sal ontwijcken,
Hy is den rechten man, die ons wel sal gheliicken,
Gheen beter oock als hy, vol trou voor groot en cleyn,
Een Hannibal van wil, van daden een Romeyn,
h heeft sulcx in den dienst van t’Land seer wel bewesen.
Graeff Mauritz.
hy word van u ghenoegh voor d’eersten hier ghepresen,
het gheeft my wonder oft ick hem gants niet en kin.
Graeff Philips.
Ick soud’ wel meynen jae, want hy light by my in
de Schansse vander Voort, van Camerijck oock gheboren,
Herrogeir is den naem, een hopman uytvercoren,
Die siin liiff menichwerf voor het Land heeft ghewaeght.
Graeff Mauritz.
Herrogier ken ick wel, tis recht die my behaeght,
De saeck vereyschst nu haest, ick bid wilt nae hem trecken,
Verhaelt hem van dit stuck, beginnet hem te ontdecken,
En sendt hem dan tot my, de rest word hem verclaert,
De saeck dient hem soo ras niet al gheopenbaert,
hy dient eerst ondertast, eer men van’t feyt magh ruren.
Graeff Philips.
Ick vind’ sulcx oock heel goet, met moet tot aller uren,
De saeck beproeven wel, eer dat men hem gheeft blood,
Een saeck te vroeg ontdeckt, brengt menich mensch in nood
En alst daer dan tijd is, ist niet weer in te halen.
Graeff Mauritz.
Ick beveel u de saeck, wilt neerstich naer hem talen,
[fol. B4r]
hy moet ghevonden ziin, God gheef waer dat hy is.
Graeff Philips.
Op de Schants vind’ ick hem, dat weet ick voor ghewis,
Ick wil my derwaerts nu met grooten vlijt gaen spoeyen,
Soo’t u gheraden dunckt, ick wil my gheeren moeyen,
hem hier te senden ras, tot voordeel vande saeck.
Graeff Mauritz.
Ick bid wilt sulcx doch doen, want ick naer hem seer haeck,
Ghy sult my grooten dienst daer met voorwaer betoonen,
Graeff Philips.
In al dat ick doen kan wilt my gants niet verschoonen,
Ick ben in als ghereed te doen nae u bevel,
Dus neem ick oorloff Neef, de heer bewaer u wel,
En laet u dit stuck cloeck, voorspoedich gaen in handen,
Dat het streck tot ons eer, en welvaert vande Landen.
Gaen in.


Graeff Mauritz.
Dit word wel een stout stuck, voor Breda een ghenaed’
Soo het ghelucken wil, maer men moet vroegh en spaed’
God daer om bidden seer, want tis niet sonder sorgh,
Eerst moet ik vast gaen, dan stel ick t’lijf tot borgh
Voor de saeck selfs, en dat aen d’Edel Heeren Staten.
T’hangt al aen haer, wat ick sal moghen doen oft laten,
Maer haerder hert is goet, en t’Land in als ghetrou,
En het moest groot ziin, dat daer yeamnd my nu sou
Affslaghen, oft een goet werck soecken te verhinderen:
want al dat ick doe is voor t’Land, haer, en haer kinderen,
En naer de welvaert s’Lands ist dat ick altijd tracht,
Maer Herrogeir word nu van herten seer verwacht:
Ick wil bestellen dat schier allen dinck ghereet,, is,
En d’ijser smeden oock ter wijlen dat noch heet,, is.
Gaet in.
[fol. B4v]
Vande eerste Gheschiedenis de derde uytcomst.
Adriaen van Berghen, Sijnen Knecht.
Den schipper alleen uijt.
Adriaen.
NV het spel gherockt is, moet het ziin af ghesponnen,
want soud’ daer blijven nu, t’waer beter noyt begonnen,
Ick ben tot als ghereed, jae comer aff dat magh,
Criigh’ ick maer slechts cloeck volck, ick wensch wel om den dagh,
Dat het ghebeuren sal, want ick weet tsal wel lucken,
Siin Excellenci sal (hoop ick) dit roosken plucken,
Het welck aen siinen crans, sal ziin als diamant:
Gheliick als daer een zeer clopt, dat hittigh is van brant,
Soo clopt nu oock miin hert, dwelck haeckt met allen, seere,
Dat t’spel wel mocht vergaen, ick betrout God den Heere:
Die door my wercken sal ter tijd daer toe bequaem.
O Breda, ghy sult haest aen roepen s’Heeren naem,
En verlost sult ghy ziin van die u nu bedroeven,
Hier comt nu miinen Knecht, hem moet ick wel beproeven,
Hoe hem het stuck aenstaet, en hoe hy is ghesint.
De knecht comt uijt.
De Knecht.
Men seyt ghemeynliick veel, dat niemand hem en vint,
Int verdriet, oft hy en moet sy selfs daer in bringhen,
Dit heb ick op den Baes, die hem soo sonderlinghen
Met Breda besich houd, te helpen uyt verdriet,
Voorwaer hy kant wel doen, t’ghevaer is min dan yet
Dat te verwachten is, ick wil hem ghetrou blijven:
Ick wil nu tot hem gaen, den moed tot stuck verstijven,
Hem cloeckliick oock bystaen tot t’leste druppel bloets,
[fol. C1r]
Wel Baes, hoe ist doch al?
Hij comt naerder.
Adriaen.
Ick weet niet dan als goets,
Die claghen hebben doch ter werelt gants gheen vrinden,
Ick docht bykans dat ick u hier ontrent soud’ vinden,
Ick ben heel bly, dat ghy soo juyst nu comt te pas.
De Knecht.
Ick docht voorwaer wel dat ick by u ghebreck was,
Maer hoe ist met die saeck, sal daer oock yet aff comen.
Adriaen.
Wy moeten daer haest aen, ick hebt al aen ghenomen,
Siin Princeliick’ Genaed’ is de saeck al verhaelt.
Dus en dient op het stuck nu niet seer langh ghedraelt,
Als ick weer by hem com’, sal hy uer en dagh segghen,
Des moeten wy oock wel ons werck gaen over legghen,
Want in u heb ick my wel vast en sterck betrout.
De Knecht.
Ick blijf u altijd trou, miin woord my niet berout,
Daer is miin hand, gheensins en sal ick u ontwijcken,
Tot inder dood toe sal miin vroomheyd aen u blijcken,
Wat u ontmoeten kan, sal my oock ziin ten deel,
Adriaen.
Nu is miin hert gherust, tis nu ghesterckt gheheel,
Als ick u met heb, salt ten besten wel ghedijen:
Ick hoop den goeden God sal Breda eens bevrijen
Van al t’gheboeste snoo, en al haer boos bedrijf.
De Knecht.
Al dat ick heb word voor haer ghewaeght, dats miin lijf
Dat wil ick gheiren voor de Borghers noch by setten.
Adriaen.
Als wy d’een d’ander trou ziin, wat kan ons doch letten,
[fol. C1v]
Ick hoop wy halen haest eer, prijs, en danck,
wy worden hoogh gheacht, en dat ons leven lanck,
Iae hondert jaeren naer ons, sal elck noch van ons spreken.
De Knecht.
Aen een vereeringhe goet en salt elck niet ontbreken,
Dat weet ick voor ghewis, des wensch ick om den dagh.
Adriaen.
Noch ontrent de daghen acht, oft soo ras als ick magh,
Sal ick u de weet doen, wat daer aff is besloten.
De Knecht.
Voorwaer my en heeft noyt, t’verlanghen soo verdroten,
Alst my voortaen nu sal, tot dat ick hoor t’besluyt,
Noyt gheenen Bruydegom verlanghden nae sijn Bruyt,
Met sulck een vroliick hert, oft met sulck verblijdinghe,
Als ick doe naer den dagh, en van des daeds tijdinghe:
want eenen dagh sal my wel dencken thien te ziin,
T’verlanghen sal my meer ziin, dan al ander pijn,
want noyt uer inden dagh, ick sal naer sulcx steeds wenschen.
Adriaen.
Maer en gheeft u niet blood, by lijf aen gheene menschen,
Tis boven al te doen met eenen heusschen mond,
Door t’swyghen hem noyt mensch bedrogen claer en vond,
Maer menich int verdriet raeckt door t’vroegh openbaren,
Gheluckigh ziin sy al, die haer tongh’ wel bewaren,
En totter daed selfs haer niet en beroemen gans,
wat ziinder doch vergaen, jae om hals komen mans
Door haer tongh’ die te vroegh t’voornemen ginck ontdecken,
Maer het is tijd laet ons naer huys nu gaen vertrecken,
Verwachten tijdingh’ goet van den bestemden tijd,
Die in als sijn best doet, en verwacht gheen verwijd.
Gaen in.


[fol. C2r]
Vande tweede Gheschiedenis, de eerste uytcomst.
Graeff Philips, Capiteyn Herrogeir.
Graeff Philips.
ICk verwacht Herrogeir, die ick hier heb bescheyden,
Hoe dunckt een den tijd lang als men wat moet verbeyden,
Het verdriet een terstond, siet waer hy comt ghegaen.
Herrogier.
Ic en weet niet dat miin volck wat quaets heeft ghedaen,
wat magh daer schuylen doch, oft wat mach dit bedieden,
Dat ons Gouverneur my dus vlijtigh laet ontbieden:
Ou, ginder staet hy, daer is wat vreemds voor de hand,
Hij doet reverentie.
willecom u Genaed’, wat nieus doch uyt Holland,
Is daer niet van den Crijch, oft ons Crijchslie ten besten.
Graeff Philips.
Ba jaet, met allen veel, den Criich op veel ghewesten,
Een tiidingh’ my behaeght, en die is boven al
En ick weet voor ghewis, dats u behaghen sal,
want tis een Romeyns stuck dat daer is te beschicken.
Herrogier.
Voorwaer als ick sulcx hoor, t’hert begint te verquicken,
Als ick slechts met magh doen, om halen priis en eer.
Graeff Philips.
Noyt gheen bequamer daet, die met hulp vanden Heer,
Het Land nut en profijt, jae vreught kan by ghebringhen.
Herrogier.
u Genaed’ weet doch wel, dat ick soo sonderlinghen,
[fol. C2v]
Van ouds altijd seer ben gheneycht, om dienst te doen,
Miin hert lacht in miin lijff alst is des Crijchs saysoen,
En dat ick metter daet mach eer en prijs beseffen,
Den aenslagh prijs ick meest, die wat groots mach aentreffen
En daer t’Land aff verwacht een sonderlinghe vreught.
Graeff Philips.
Geen Crijchsman en deed’ noyt sulck’ een volmaecte deught,
Aen sijnen Heer en Prins, als daer nu magh ghebeuren.
Herrogier.
U Genaed’ weet van ouds, dat ick tot aller ueren.
Tot den dienst ghereed ben, en niet is my te swaer,
T’lijf is voor t’Land al langh gheoffert, dat is claer,
Ick en ontsie gheen dood, niet en magh my verdrieten,
Alst Land door mijnen dienst wat voorspoed mach genieten,
En dat den vyand daer door worden magh confuys,
En meest als ick dienst magh doen aen’t Nassausche huys,
Dus seght vrij wat daer schuylt, want ick tot als ghereed kin.
Graeff Philips.
Nu ick sulcx voorwaer weet, en daer aff t’recht bescheed bin
Soo heb ick uw’s vermaent, en u voor aen ghestelt
Aen d’Excellenci, die u bekent voor een Held,
En u een vrome daed wel soude toe betrouwen.
Herrogier.
Betrout hy my sulcx toe, o vroom huys van Nassauwen,
Magh ick maer slechts dienst doen, ghebied my wat ghy wilt
Miin hert verheucht my seer, den moet my heel verprilt
Ontdeckt my vrij de saeck, wat soud’ voor aenslagh wesen,
Te Water oft te Land, oft een stad uytghelesen,
T’ghelt my doch al gheliick, miin lijff dat word ghewaeght.
Graeff Philips.
Het is de stad Breda, als ghy daer naer soo vraeght,
[fol. C3r]
Daer het Land, en ons oock, soo veel aen is geleghen.
Herrogeir.
Den visch waer wel seer goet, waer hy maer slecht gecregen
Maer segt doch hoe raeck aen, de plaets is veel te sterck,
Graeff Philips.
Met eenen loosen vond moest gy daer gaen te werck,
Door t’Casteel is den wegh om de stad te ghewinnen.
Herrogeir.
Ick hadder wel moet toe, had icker hondert binnen,
Daer niemand af en wist, en veel volcx waer ontrent.
Graeff Philips.
En oft ick u den wegh daer maeckten toe bekent,
Soud’ ghy voor al de rest wel willen sorghe draghen.
Herrogeir.
Ick en kan niet meer dan ghetrouliick t’lijf ghewaghen,
En dan beleyden t’stuck in als soo’t wel behoort.
Graeff Philips.
Ick sie wel ick moet u noch segghen t’leste woort.
Als dat daer middel is om in t’Casteel te raken.
Herrogeir.
Soo waer het preken uyt, dat waren goede saken,
Is daer nu middel toe, soo ist ghewonnen spel,
Maer eerst moet sulcx voor al oock sijn versonnen wel,
Ick woud’ dat ick wist, door wat wegh, oft met wat listen.
Graeff Philips.
Om niet veel woorden hier te vergheefs te verquisten,
Een schipper, een cloeck man, bringht veel hout opt Casteel,
Die oock tot dees saeck, en tot ons, is ghesint heel,
Hy weet raed, tsestich oft meer Crijchslie fray te borghen,
Beneden in sijn schip, men magh vrij sonder sorghen,
[fol. C3v]
Op hem betrouwen wel, hy meynt de saeck ghewis,
Als dan den wegh by nacht heel goet en open is,
Om de nacht-wachten al onversiens t’over vallen,
Een poorte kan men ras die staet aen d’achterwallen,
Met haest open ghedoen, en laten t’volck soo in.
Herrogeir.
Maer oft de Schipper waer een boef, moest niet te min
Het Crijchs-volck int ghemeyn niet al om den hals comen,
Men heeft sulck een werck boos voortiids wel meer vernomen,
Maer hoe dat nu is, miin lijff sett ick gheeren by,
Al soud’ick in miin dood gaen, ick waeght even bly:
En al dat ick doen kan, en sal ick gheensins laten.
Graeff Philips.
Het beste Criichs-volck sult ghy nemen t’uwer baten,
Het cloeckste dat daer is, ghewillich, en seer stout,
Dat heel onvertzaeght is, en gheensins en verflout,
Dat ghy te vinden weet: al waert by veel Hoplieden,
T’moest met een snelle daed ter middernacht gheschieden,
Sy moesten inder eyl, met cloeckheyd ziin verrast.
Herrogeir.
Ick weet daer wel raed toe, ick bid gheef tmy den last,
Ick heb naer sulcke daed, lang ghewacht met verlanghen,
Om goeden dienst te doen, daer wat veel mocht aenhangen,
Miin hert dat wenscht doch steeds na een goet Romeyns stuc.
Graeff Philips.
Alst tiid is soo wensch ick u daer met goet gheluck,
Het is een saeck die u gheheel wel sal gheliicken,
De daed sal uwen staet (hoop ik) oock seer verriicken.
Maer houd het noch by u, ten dient gantsch niet verhaelt.
[fol. C4r]
Herrogeir.
Een die niet swijghen kan, seer selden eer behaelt,
Maer die kan swijghenen doen, kan veel dinghs beginnen.
Graeff Philips.
Om dan den Schipper selfs, en waerheyd wel te kinnen,
Soo sult ghy nu terstond gaen naer des Graven-Haegh,
By d’Excellenci self, die u nu allen daegh,
Met ernsten moet verwacht, draeght hem dees miine brieven.
Graeff Philips geeft hem den brieff.
Herrogeir.
Al wat u Genaed’, nu eenichsins magh believen,
Ben ick ghereed te doen, en dat met aller spoet,
Des gae ick derwaerts ras, en dat op staende voet,
Oorloff neem ick nu Heer, ick beveel God u G’naden,
Gaet in.
Graeff Philips.
Hem soo te senden docht my voor al wel gheraden,
want tis een Crijchs-man goet, een Heldt van herten vroom
Seer selden vind’ ick sijns gheliick waer dat ick coom,
En ick weet ghewis, oock dat hy stuk wel claren,, sal,
Ick wil naer huys, en sien hoe allen dingh varen,, sal.
Gaet in.
[fol. C4v]
Vande tweede Gheschiedenis, de tweede uytcomst.
Graeff Mauritz, Een Pagie, Herrogheir, Adriaen van Berghen.
Graeff Mauritz.
EEn hert dat naer eer tracht, moet hopen en veel duchten,
In voorspoed ist verblijd, maer teghenspoed doet suchten,
Tis altijd niet voorwind, t’misluckt oock wel een reys,
Om dit stuck van Breda, ick schier nacht ende dach peys,
Herrogheir word verwacht, my lust hem eens te hooren,
Mocht ick doch dat spaensch volck daer binnen eens verstooren
Maer wat ist, het moet claer wel seker zijn ghevat,
Want tis miins Vaders volck, miin Vaderlijcke stat,
Niet gheeren soud’ ick haer sien te grond’ gaen oft schenden,
Ick sal daer miinen vlijd (ist doenliick) oock toe wenden:
En gave God dat het toeginck nae miinen wil,
Den Crijch laet ons veel toe, dat beter waer heel stil:
Te vooren wel bedacht en ghedaen naer wijsselijck
Want goeden raed, voor daed is altijd seer prijselijck.
Eenen pagie.
Een Hopman gheeren spraeck u Excellenci aen,
My dunckt tis Herrogheir, soo ick wel heb verstaen,
Hy comt van verr’ ghereyst, soo my dunckt aen sijn kleeren.
Graeff Mauritz.
Ick hope dat dees sijn comst, ons al wat goets sal leeren,
dat hy vrij binnen com’, soo hy daer is alleen,
Willecom hopman ghy zijt heel vroegh op de been,
[fol. D1r]
Herrogeir.
Op gister vroegh, soo ick last creegh, woud’ ick niet beyden,
Maer schickte my op reys, met sijns Genaden brieff.
Graeff Ma[u]ritz leest den brieff.
Graeff Mauritz.
Dees tijding’ die ick hoor, is my met allen lieff,
Hy schrijft my dat hy met u int lang heeft ghesproken,
Ten is niet van nood’ schrijft hy u tot t’werck te stoken,
Van de saeck die hy u breed en wijd heeft verclaert.
Herrogeir.
Heer, geen stuck, light oft zwaer, daer ick voor ben vervaert,
Als d’Excellentie magh een goeden dienst ghebeuren,
Al miinen wensch die is dat ick tot allen ueren
T’ lijf waghen magh voor t’Land, en de ghemeene saeck.
Graeff Mauritz.
Naer sulck een vroom woord ick altijd voorwaer haeck,
Ten ziin gheen Cocken al die met een langh mes treden:
Maer behaegt u de saeck?
Herrogeir.
Met allen wel, als reden,
Den Schipper is die trou, soo gaet de saeck heel vast.
Graeff Mauritz.
Roept eenen pagie.
Hola, seght Adriaen den Schipper dat hy past
Te comen hier terstont, hy en magh gheensins toeven,
Ick weet als ghy hem siet, hy behaegt u met lust.
Herrogeir.
Als ghy Heer hem betrout, ick benner in gherust,
Het ghelt hem soo wel t’lijff, als my oock doet het miin,
Ick en sorgh nerghens voor, t’verlanghen is my piin,
Ick woud’ dat morgen waer, en dat waer nae ons wenschen.
[fol. D1v]
Graeff Mauritz.
Wel Adriaen hoe ist?
Adriaen.
Heer ick wacht al naer menschen,
En naer uer ende dagh, my verlanght naer bescheet,
Want in ses ueren tijds ben ick voorwaer ghereet,
Als d’Excellenci wil ick laet my veerdich vinden.
Graeff Mauritz.
Dit is den Hopman cloeck, die ick met u soud sinden,
Bringht ghy hem slechts daer in, met de rest weet hy raet.
Adriaen.
Daer weet ick wel wegh met, gaet voorts hoe dat het gaet,
Als sy opt Casteel ziin, dan laet ick haer voorts sorghen.
Herrogeir.
Maer wat voor een ghetal soud ghy wel konnen borghen?
Dit dient versonnen wel, t’waer goet dat ick sulcx wist.
Adriaen.
Ontrent de tseventich, soo ick wel heb ghegist,
Die konnen claer al wel fijn onder den torf schuylen.
Herrogeir.
word ghy oock nau besocht, het soud daer wel vuylen,
Ick had ghehoort van hout, en seght ghy nu van torf.
Adriaen.
Mids het hout te rou is, ick sulcx niet waghen dorf,
Den torf hem beter tast, en kan t’volck wel bedecken,
En sy ontbieden torf, dus sal dit gheheel strecken
Tot onsen voordeel groot, en tis verr’ t’beste werck.
Herrogeir.
Tis noch goet dat ick hoor, en dat ick aen u merck,
[fol. D2r]
Maer d’onder soecken ist, dat benout boven wonder.
Adriaen.
Sy sien dan hier, dan daer, en meest in den voor onder,
Maer ten heeft gants gheen nood, zijt daer voor niet bevreest
Ick ben daer al om by, dat soud my treffen meest,
En sorght voor gheen misval, die daed die salt betoonen.
Graeff Mauritz.
En denckt oock niet oft men salt u wel grootliicx loonen:
De Heeren Staten ziin in als vrij wat beleeft.
Herrogeir.
Tis my ghenoegh dat men my den last en eer gheeft,
Dat ick voor t’Land en den getrouwen dienst mach sterven,
Maer ick hoop van den Heer noch t’leven te verwerven,
En d’Ecxellenci noch te doen oprechten dinst.
Adriaen.
En ick en begheer my te sparen niet int minst,
Mach ick slechts dees deught doen aen des stads ingheseten.
Herrogeir.
Maer het ghetal des volcx dat wild’ ick seer wel weten,
Dat daer der wapen draeght, en het Casteel bewaert.
Adriaen.
die en ziin niet seer sterck, weest daer niet in beswaert,
Een hondert, min oft meer, wat is dat voor haer allen:
die kan men onversiens int wacht-huys overvallen,
den nacht maeckt haer vervaert, en lichtelijck beschaemt.
Herrogeir.
Och waer ick daer slechts aen, dagh ick wou dat ghy quaemt.
dat ick sulcx mocht bestaen, ick soud’ my g’luckich achten.
Graeff Mauritz.
Wilt ouder u beyd’ dan den dagh en tijd verwachten:
[fol. D2v]
Siet dat ghy tsamen wel, d’een d’ander onderricht,
En u doch wel versint, tis een saeck van ghewicht:
Ghy Adriaen en sult met niemand oock handelen,
Als desen hopman cloeck, wilt trouliick doch wandelen,
Maeckt u schip haest ghereed, en timmert soo’t behoort,
En ghy herrogeir reyst ghy nae de Schants ter Noort,
houd vaerdigh al u volck, wilt niet te kennen gheven,
Voor dat ghy op wegh ziit, wilt doch voorsichtich leven,
Ick sal my oock met vlijt gaen maken heel ghereet,
En van de Staten oock vercriighen t’vol bescheet,
De Loop-plaets sal ziin in den Clunder naer miin wenschen
En betrout de saeck doch ter werelt aen gheen menschen,
Ick salt verdienen weer al den dienst die ghy doet.
Herrogeir.
Noyt en had ick tot gheen stuck sulcken goeden moet,
T’hert lacht my in miin liif, ick hoop tsal wel afloopen,
Ick sal verwinner ziin, oft met den hals becoopen,
Dus heer alst u belieft, den dienst is t’uwen best.
Adriaen.
Trou blijf ick totter dood, t’sal bliicken op het lest,
u Excellenci magh hem dar op wel betrouwen.
Graeff Mauritz.
Ick ben seer bly dat ick u beyd’ soo magh aenschouwen,
Ick beveel u de saeck, bliift altiid soo ghesindt,
Laet ons God bidden oock, dat hy doch sy ons vrindt:
Laet ons hem de saeckt nu op gheven t’allen stonden,
Tot dat bequamen tijd voor ons magh ziin ghevonden,
Daer aff ick dagh en uer u maken sal bekent,
Al ben ick van u, t’hert bliift u altiid ontrent.
Gaet in.
Herrogeir.
Wel Matroos, gaen wy oock elck sijnen last volbringhen.
[fol. D3r]
Maeckt ghy de plaets wel reed’, ick sal voor alle dinghen
Sorgh draghen tot het volck, en tot het stuck bequaem.
Adriaen.
Dat ghy nu den last hebt, is my seer aenghenaem,
En ick hoop dat wy twee t’stuck sullen wel uyt vuren,
Ick sal u ghetrou ziin, en blijven t’aller uren,
Daer is miin hand en trou, u Dienaer wil ick ziin.
Herrogeir.
Als broeders willen wy de daed nae trachten fijn,
wy willen elck int sijn, ons lustich wel gaen draghen,
Als de liefd’ groot is sal sy naer gheen ghevaer vraghen.
Vande derde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.
Graeff Mauritz, Capiteyn Lambert.
Sijn Excellencie comt alleen uijt.
Graeff Mauritz.
DEes saeck van Breda my nu doch al te seer quelt,
Sy is mits koud’, en ijs, te seer lang uyt ghestelt,
Tis vreemd dat daer geen Prins, hoe sterck, hoe rijck van landen
En is, oft God heeft al sijn saken in sijn handen,
Niet dan alst hem belieft, en gheschiet daer doch yet,
Wat men ter handen treckt, hoe seer dat een verdriet:
Hy is Heer boven al, het moet hem eerst believen,
Ick heb van ghister nacht ghesonden een met brieven,
Dat sy haer houden reed’ al teghen dijnsdagh s’nacht,
Maer s’winters felle kou, soo snelliick baert haer cracht,
[fol. D3v]
dat ick sorgh dat te seer voor ons wel mocht gaen vriesen,
des wy d’aenbieding’ en niet dan tijd en verliesen,
d’werck dient daer om ghehaest, eer t’water word te hert,
Hou Page.
De pagie comt uijt.
Eenen Pagie.
Wat ist Heer?
Graeff Mauritz.
Roept Capteyn Lambert,
Dat hy hier com’ by my, hy moet hem vrij wat spoeyen,
De page loopt in.
Hy sal hem met dees saeck met allen gheeren moeyen,
Hy doet seer gheeren dienst, en is seer trou van raet,
Als hy maer van crijch hoort sijn hert int lijf op gaet,
Hy heeft sulcx wel ghetoont op veel verscheyden plecken,
Capiteijn Lambert comt uijt.
Capiteyn ghy moet ras op staende voet vertrecken,
Op de Schants van Noord-ddam, daer vind ghy Herrogier:
Draecht hem dees brieven met, daer ick u aff sprack schier,
Saegh’ ick wel gheeren nu van eenen dagh vervroeghen,
Staet Herrogier wel by, en wilt u by hem voeghen:
Ghy moet in dit stuck ziin den tweeden van persoon,
Naest hem: alst ghedaen is, verwacht dan oock den loon
Die een Soldaet toe comt, d’welck tsuer weer sal versoeten.
Lambert.
Ick ben voorwaer bly dat ick den dagh magh ontmoeten,
Om d’Excellenci eens ghetrouwen dienst te doen,
Ick ken Herrogier wel, het is een Crijchs-man koen,
Ick sal hem oock bystaen als trouwe broeders horen.
Graeff Mauritz.
Reyst dan nu terstond heen, laet geenen tijd verloren,
Ick sal my metter vaert oock maken op de been,
want inden Clunder ist volck nu schier al by een,
wy sullen op den tijd, en onsen dagh wel passen.
[fol. D4r]
Lambert.
Soo neem ick oorloff Heer met vlijt sal ick my rassen,
Om naer te comen wel, den last en bevel dat,
Vertrect met eerbiedinghe.
Graeff Mauritz.
Ick beveel God de saeck, ick moet naer dat ick kan
Miin besten altijd doen, en my heel vaerdigh houwen,
Tis Godes werck, ten is gheen menschen te betrouwen.
Gaen in.


Vande derde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.
Capiteyn Herrogeir, Capiteyn Logier, Capiteyn Lambert, Een der Soldaten.
Herrogeir comt uijt met Capiteijn Lambert.
Herrogeir.
IC vind heel goet t’gheen dat sijn Excellenci schrijft,
En my verwondert seer: waer dat het Crijchs-volck blijft
dat ick ontboden heb, my begint te verlangen.
Ik hoop sy hebben den brief van my al ontfanghen.
Tis nu juyst den tijd claer, dat d’uer verstreken is:
dat sy hier moesten ziin, dat weet ick voor ghewis:
Sy comen deen voor endander naer uijt.
Soud’ ick bedroghen ziin, soud’ yemand my verlaten:
Capiteyn Logier comt met sesthien fray Soldaten
uyt t’vaendel van Graeff Phlips: en ginder comt Frevel
Met sesthien gasten cloeck: dit past voorwaer heel wel:
T’hert in miin lijff begint te dincken om te vechten.
t’Ziin (soo ick wel weet) al fray beproefde knechten,
Van heusden comen, sy, van miin heer van Famael.
[fol. D4v]
Daer comt t’held met ’volck’ van miin heer van Lier temael,
En twintich vier van miin, die ziin al onder weghen,
Herrogeir geeft de soldaten de hand.
Willecom miin broeders cloeck, den last nu eerst gecregen,
Van d’Excellenci selfs word u gheopenbaert,
hy weet dat niemand van u al sy selfs en spaert:
Als den nood sulcx vereyscht, des bid hy u eendrachtich,
Dat elck hem een held toon’, als ghy oock ziit warachtich:
Int Zwartenberghs Veir leyt een schip met torff ghereet,
Daer moeten wy al in: tis bequaem, soo ick weet
Om tseventich van ons behendich in te borghen,
De saeckt is claer heel goet, wilt nerghens doch voor sorghen
Want desen torf word opt Bredaes Casteel verwacht,
Wat hebben wy te doen, dan s’nacht ter middernacht
Al de wacht-plaetsen snel, en cloeckliick t’overloopen,
Een hondert die daer ziin, oft wy moetent becoopen,
het voordeel is voor ons, wy hebben goede kans,
Als Leeuwen moeten wy ons toonen, cloeck als mans,
Sijn Excellenci selfs sal onder t’Casteel wesen,
Graeff Hohenloo, Graeff Phlips, veel heeren waert gepresen,
Iustinus van Nassau, Veer, Famael, en noch meer,
Verlanghen als wy doen, jae ommers wel soo seer,
Die sullen by ons ziin, als wy het stuck aengrijpen.
Capiteyn Logier.
Ick hoor wel wat dat is, het salder wel hart nijpen,
Maer comeraf wat wil, het stuck staet my wel aen.
Capiteyn Lambert.
En twijfelt oock niet oft wy sullen eer begaen,
Te meer dat dees stad is van’t huys van Nassau comen,
t’Land word met haer ghedient, en als sy is ghenomen,
Is Braband open heel, tis eenen voet int Land.
[fol. E1r]
Herrogeir.
Wy moeten naer t’schip toe, den tiid is voor de hand.
wat seght ghylieden dan miin lieve trou ghesellen,
Ick hoop wy moghen ons hert wel vast op u stellen,
Dat ghy ons bystaen sult, met u lijf, en u bloed,
Ick ken u over langh, oock ken ick u ghemoed,
En hoe ghy u noch meer voortijden hebt ghedraghen:
Zijt ghy dan al ghereed, om t’lijf met ons te waghen?
Seght sulcx al vrij rond uyt, maer die vreest het dangier,
Die vertreck weer te rug’, en gae in tijds van hier,
Maer zijt ghy cloeck ghesint, wilt u lijf by’t ons setten,
Ghy word verbetert haest, wilt op u stuck wel letten,
Ghy word verhooght, gheacht, als Crijchslie goet befaemt.
Een der Soldaten.
wy hopen ons in als te draghen alst betaemt,
Als goed Crijchslie ghebeurt, daer Hoplie ons voortreden,
Die volghen wy al naer, wy waghen t’lijf als reden,
De letste druppel bloets is voor t’Land en den dinst.
Herrogeir.
Gaen wy te samen dan, soo wel de meest als minst,
Ick sal u cloeck voor gaen, de Heer ons gheleyden,, sal,
Den tijd is nu al hier, dat men ons verbeyden,, sal.
Gaen in.


[fol. E1v]
Vande derde Gheschiedenis, de derde uytcomst.
Capiteyn Herrogeir, Capiteyn Lambert, Adriaen van Berghen.
Herrogeir met de Hoplieden comen uijt en sommighe knechten.
Herrogeir.
WAt ramp, wat droes is idt, my dunct wy sijn verraden,
Och Schipper ick dachts wel, ziit dit u cloecke daden
wy had dit doch van hem, ter wereld oyt ghedocht,
Hoe hebben wy ghegaen, hoe hebben wy ghesocht,
Gevonden Schipper, noch het schip, noch knecht eenpaerlijc,
Den heelen nacht ghedoolt, int doncker seer vervaerlijck,
Ick sorgh wy ziin vercocht, waer levring’ slechts gheschiet.
Capiteyn Lambert.
Is dan t’voornemen al, en aenslagh heel te niet,
O eeuwigh groot verdriet, hy waer wel weert ghehangen,
Als d’Excellenci dees quae tijdingh’ sal ontfanghen,
wat sal hy segghen doch, t’misval is veel te groot,
Dan t’waer goet en quaem daer noch niemand in den noot,
want ick sorgh voorwaer seer, dat daer verraet moet schuylen,
Het waer een jammer groot, het soud voor ons wel vuylen,
want tis om ons ghedaen, wy komen noch om hals.
Adriaen van bergen comt uijt.
Adriaen.
Ick hoop dat al wel is, maer ick hoor wat gheschals,
My dunckt dat ons volck is, wat sal dit doch bedieden.
Herrogeir.
Sa, sa, ghy schelm, ghy en sult ons nu niet ontvlieden,
Meynt ghy dat wy dood ziin, en den wensch is vervult.
[fol. E2r]
Adriaen.
Miins lijfs ghenae, ick en heb nerghens doch in schult,
Ick meyn my al stil en dier, by u t’sgheep te vinden.
Herrogeir.
Waer is het schip ghy Loer, den Necker moet u schinden,
Daer en is schip, noch knecht, tis al bedorven werck,
Adriaen.
Den knecht moet slapen, want hy en is niet seer sterck,
wy hebben over nacht ghetimmert wy twee tsamen,
Soud nu bedorven ziin, dat soud’ ick my claer schamen:
En t’schip moest ziin verbrand, eert onsen vyand creegh,
Maer ick hoop noch dat al sal comen wel ter deegh,
Geeft den moet bid ick noch niet gheheel nu verloren:
Ick sal selfs derwaerts gaen en naer de waerheyt sporen,
Heeft hy slechts noch geen weet, so ist noch al cleyn schaed’.
Herrogeir.
En waert op morghen nacht niet doenlijck, ist te spaed’?
Oft noch eens hervat waer, dunckt u dat wel soud dooghen.
Adriaen.
Het beste dat my dunckt sal ick u gaen vertooghen,
Dat voor ons raedsaem is, ick sal met grooten vlijt
Het schip gaen soecken eerst, en ghy sult tusschen tijt
Opt Sevenberghsche Slot u allegaer onthouwen,
Ist daer noch wel ghestelt, soo sal ick u waerschouwen:
Iae comen selfs tot u, en halen u alst past.
Herrogeir.
wel die l oos is heel goet, aenvaert ghy dan den last,
Aen d’Excellenci sal ick schrijven dees tijdinghe.
Lambert.
Och, dat noch dooghen woud’, dat waer een verblijdinghe,
[fol. E2v]
want tis verdrietich als d’oncosten ziin ghedaen,
Dat de saeck dan niet en wilt wel, oft voorwint gaen,
Het verdriet een Soldaet, die vroom is van ghemoede.
Adriaen.
Nu wel ick gae, de Heer zy uwer aller hoede,
En laet ons morghen weer bly comen al te gaer,
Miin hert verlangt daer naer, ick woud dat terstond waer.
Gaet in.
Herrogeir.
Gaen wy naer Sevenbergh’, en houden ons verborghen,
Tis eenen cleynen tijd, te beyden noch tot morgen,
Soot dan noch lucken wil, maer het moet ziin beproeft,
Een die een bruyd verwacht, wel veel ghedulds behoeft.
Gaen in.


Vande vierde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.
Graeff Mauritz, Des Schippers knecht.
Graeff Mauritz alleen uijt.
Graeff Mauritz.
ALs eenen Iagher goet, die ter jacht is bedreven,
In hoop, in sorgh, jae in veel angst, en pijn moet leven,
Als hy een seer schoon wilt voor ghewis heeft ghespeurt,
Tot dat ghevanghen is, hy dickwils sucht en treurt:
Soo ist met my ghestelt die ben vol hoop, en duchten,
Breda, Breda, ghy doet my nu wel swaerlijck suchten,
Nu ick sie dat met u seer qualick lucken wilt,
Ses daghen is nu schier dat my t’hert int lijf drilt,
Mits ick met al het volck hier heb alreed’ gheleghen.
[fol. E3r]
En naer dit schip ghetoeft t’schijnt t’sal nu zijn ter deghen,
Eerst wast door t’Schippers knecht, naer door den stormen wind,
Dat de saeck te rugg’ bleef, hoet nu sal ziin volindt
Verwacht ick hier t’bescheed, en t’hert is my vol pijnen,
De schippers knecht comt uijt.
Ou, ginder comt een bood’, hy wilt heel vroliick schijnen,
wel Matros, hoe ist al?
Des Schippers knecht.
Heer tis met allen goet,
t’Suer is al over nu, verwacht vrij nu het soet,
Sy ziin al binnens booms, ick hoop tsal nu wel lucken,
Het ijs dat quelt haer wat, maer sy slaen’t vast ontstucken,
wy waren eerst benout, wy raeckten op een plaet,
Het water quam int schip, daer was seer cleynen raet,
De Heer heb danck en lof, tis al ten besten comen,
Het Schip is nu besoght, daer en is niet te schromen,
Ick hoop tsal al wel ziin, ick en vrees’ niet een cruys,
Naer middagh clocke twee sal open gaen de sluys,
Den torf is daer ghebreck, dat sal veel deught verwecken,
De knechten sullen selfs het schip door ijs gaen trecken,
Sy hebben hem van doen, dus Heer weest nu gherust.
Graeff Mauritz.
Ick gae naer miin volck toe, ick ben nu seer belust
Dat avond worden sal, en dat het sal ghedijen,
Ick was voorwaer bedroeft, maer nu moet ick verblijen,
Alst soo naer is, ick hoop dat de saeck heel goet wert,
O heer geeft doch miin volck een Leeuws, en manlijc hert,
Dat sy’t uyt richten wel, en haer stuck wel beleyden.
De Knecht.
Heer, ick gae weer naer tschip, den Baes sal my verbeyden,
Daer moet steeds ghepompt zijn, want het schip is heel out.
[fol. D3v]
Graeff Mauritz.
In s’Heeren naem gaet dan, en draeght u cloeck en stout,
Groet my de Borsten al, seght dat sy my verwachten,
Ick hoop eer de clock een by haer noch te vernachten.
Gaen in.


Vande vierde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.
Adriaen van Berghen, Eenen Sergeant van’t Casteel, Eenen Soldaet van’t Casteel.
Adriaen.
WAt hebben wy nu doch al last en pijn ghehadt,
Verscheyden vrees’, en angst, dan wast dit, dan wast dat
Eerst quam t’koud water fel wel sterck int schip gheloopen,
Och d’arm Soldaten al, die moestent wel becoopen,
Met natte voeten kout, creech elck daer schier den hoest,
Den knecht oft ick, elck een van ons steeds pompen moest,
Om t’waters wil, en oock om t’hoesten te verdooven,
Het ijs dat quelden ons, tis seer quaet te ghelooven,
T’gheen ons al is ontmoet, maer t’meest is nu ghedaen,
T’schip is oock al besoght, de sluysen open staen,
T’gheen nu voorhanden is, is voort aen goet te waghen.
De Sergeant.
Maet, ghy comt juyst te pas, daer moet torf ziin ghedraghen,
Hy is al om ghebreck. de koud’ die word te groot.
Adriaen.
Ick waer lang binnen, maer d’ijs doet te grooten noot,
[fol. E4r]
Doet my wat knechten doch, dat t’schip doort ijs wat trecken.
De Sergeant.
Soldaten trecken? hou.
Adriaen.
t’Sal haer voor een vier strecken,
Verwermen sullen sy haer, en het moet doch zijn.
Vier oft vijf soldaten comen
De Sergeant.
Sa gasten, ghy moet nu ras trecken aen de lijn,
Soo ghy torf begeert, oft ghy en crijght gheenen binnen.
Een der Soldaten.
Waer hy niet soo van nood’, wy soudent niet beginnen,
Maer nood die breeckt de wet, wy ziin reed als ghy willt.
Adriaen.
Het schip light hier naer by, d’ijs hevet al ghevilt,
Sij grijpen de lijn op haere schouderen
Nu treckt al cloecklijck aen, en toont u als fray Basen,
Hoort doch al naer den roep, hoe moogh ghy soo rasen.
Een der Soldaten roept voor en d’ander al nae.
Het paert van Troyen,
Gaeter met schoyen, eheu.
Noch een mael.
Het paert van Troyen,
Gaeter met schoyen, eheu,
De lijn die breeckt en vallen.
Adriaen.
Het schip is verr’ ghenoegh,
Een der Soldaten.
Voorwaer tis nu wel tijt,
Nu wy hier ligghen al, ghy booswicht als ghy zijt,
Siet dat ghy haest torf bringht om ons ter deegh te wermen.
[fol. E4v]
Adriaen.
Ghy sult torf criighen claer, de Heer wil uw’s ontfermen,
t’Gheen ghy ghetrocken hebt, is recht Troyaensche peirt,
De koud’ vergaet u haest, u dood my noch wat deirt,
Maer tis gherockt, het moet nu doch ziin af ghesponnen,
Het staet my noch wel aen, tis noch al wel versonnen:
Den vyand is bevreest, de sorgh comt hem aen boort,
Sy hebben van t’volck in den Clundert wat ghehoort,
Des ziin sy ongherust, sy laten den moet sincken:
dan op Geertruyden-Bergh, is al haer achterdincken,
daer ziin sy vroegh en spaed’ te been met alle man,
het waeckter nu doch al, wat wapen draghen kan:
den Gouverneuer aldaer, is heel en al t’onvreden,
Lacia Veisa, is met haest daer heen ghereden,
Met paert-volck hier ghelicht, dat juyst wel te pas comt:
Voor Breda en ziin sy met allen niet verschromt,
haer en dunckt doch gants niet dat haer yet kan misschieden,
het hooft treckt uyter stad, dat daer hoort te ghebieden,
Tis een ghewenschste saeck, tis wel naer mijnen sin,
Maer hou, ick vergheet my: ick en moet niet te min
Gaen sorghen: dat sy torf op het Casteel gaen bringhen:
En daer moet ick by ziin, want daer aen sonderlinghen
Gheleghen is: dat hy niet te diep word’ ghelicht:
daer nood voor handen is, dient al om goed toesicht.
Gaet in.
[fol. F1r]
Vande vierde Gheschiedenis, de derde uytcomst.
Des Schippers knecht, Adriaen van Berghen, Een van de Torf-draghers.
Des Schippers knecht.
MYn armen doe my wee, miin bloed is my vercrompen,
Door dit langh-duerich werck, dagh en nacht soo te pompen,
Om dat t’schip soo leck is, quelt ons het water seer,
wat ick pomp tis al weer aen, en dat noch te meer,
Om datmen t’hoesten van al de verborghen knechten
Niet en soud hooren eens, ick en weet wat aenrechten,
Om dat al wel soud zijn soo’t hoort. al stil en dier,
Al is het Crijchs-volck noch wel ghemoed en seer fier,
Den hertsweer, hoest, en koud’, die quelt haer t’allen kanten,
Ick heb nu mijnen Baes aen t’pompen willen planten,
De draghers draghen trof, ick beveel hem de wacht,
Daer moet doch een zijn die opt meten wel neemt acht,
Laet den Baes oock wat doen, hy kant seer wel beschicken.
Och mijn hert begint my nu al wat te verschricken,
want den tijd is nae by van de bestemde daet,
Het waer een deerlick stuck dat sulcx ons ginck bedroeven,
My dunckt dat dragen lang duert, waer magh den Baes toeven?
Siet ginder comt hy aen, ick hoop tis wel bestelt.
Adriaen.
Nu Borsten tis ghenoegh, daer is een goet stuck ghelt,
Draeght nu niet meer, gaet vrij, wilt vrolijc de borst smeeren,
[fol. F1v]
Tis Saterdagh, gaet en wilt lustich sulcx verteeren,
En Maendagh ghevet pas, siet dat ghy de rest draeght.
Een van de Draghers.
u reden ons voorwaer met allen wel behaeght,
En wy bedancken u van uwer grooter deughden,
En sullent terstond gaen op bancken vrij met vreughden,
Int u belieft comt by, hebt het soo goet als wy.
Adriaen.
den tijd ons leeren sal, maeckt ghy u altijd bly,
Ick weet doch wel ghy en sult daer gheen land om coopen.
Een van de Draghers.
wy moeten dickwils gaen, jae draghen en seer loopen,
En dat al om den kost, alst dan eens dus wel luckt,
Dan lacht het hert int lijf, ons oock gants niet en ruckt
hoet s’ander daeghs sal gaen, oft waer weer ander halen:
dus Schipper vaert ghy wel, en wilt vleus naer ons talen.
Adriaen.
De Heer sy des gedanckt, die ben ick ommer quijt,
T’was schier bedorven werck, het was oock meer dan tijd
dat sy twerck lieten staen, en daer uyt ginghen scheyden,
Maer waer mach mijnen knecht doch zijn, wat mach hy beyden
Ou, ginder staet hy juyst, Maet waer blijft ghy so lang?
De Knecht.
Ick ginck wat op een zijd’, my was vrij al wat bang,
Van al dat pompen zwaer, maer hoe ziit ghy ghevaren?
Adriaen.
Tis nu al goed, maer ick was in seer groot beswaren,
Ons saeck was schier ontdeckt, de plancken by naer bloot,
door t’dragen van den torff, maer ten heeft nu gheen nood,
Tis nu al wel beschickt, ick moest haer drinck gheld gheven,
Waerdoor het draghen is tot Maendagh te rugg’ bleve,
[fol. F2r]
Dus ben ick in dat deel, wel ghemoed en gherust.
De Knecht.
Ick sal weer pompen gaen, en doen het werck met lust,
Het pompen doet wel veel goets, dat sy t’volck niet en horen
want de Soldaten meest int hoesten schier versmoren,
Het welck de pomp seer fray meet haer gheraes verdooft,
Het is des Heeren werck, die haer t’verstand berooft,
Dat sy al ons bedrijf niet en sien oft en mercken.
Adriaen.
Tis al seer goet te doen, als de heer wilt met wercken,
Dus ist nu wel hoogh tijd te bidden met ootmoed,
Och Heer gheeft het volck doch een hert en goeden spoed,
Dat sy dit boos gheslacht eens moghen uyt Stad drijven,
En Broer laet ons doch nu d’een d’ander ghetrou blijven,
T’gheld ons nu, den tijd die naeckt, te nacht ist te doen,
Steld u aen’t pompen cloeck, en blijft van herten koen,
de Heer dat weet ick wel, sal ons stuck wel uytvuren.
De Knecht.
Ghetrou blijf ik altiid, nu en tot aller uren,
Van t’schip en wijck ick niet, de uytcomst moet ick sien,
Oft ick daer bleef wat ist? al blever oock noch thien,
Als Breda verlost word, soo ist noch al ter deghen,
En ick en twijfel niet, nu’t dus verr’ is ghecreghen,
Oft t’sal af loopen wel, miin hert tuycht sulcx ghewis.
Adriaen.
Ick moet naer de Stad toe, mids ons gheboden is
dat daer maer een int schip van ons en magh vernachten,
d’arm Pleyters slacht ic nu, die d’eynd’ van haer saeck wachten
Sy hopen alles goets, maer ziin nochtans bevreest,
Soo is t’hert oock bezwaert, zwaermoedich is den gheest
Tot dat t’werck is volbracht, dwelck nu seer haest sal wesen,
[fol. F2v]
Ten twaelven nu te nacht, sal t’hert hoop ick ghenesen,
Dat nu wat bedroeft is, tsal dan eens sijn verheught,
Ons eerste tsamen comst sal zijn met meerder vreught,
Daer twijfel ick niet aen, de Heer die salt ons jonnen.
De Knecht.
Het word van ons ghewaeght, nae t’beste dat wy konnen,
Denckt dat den tijd voor t’volck int schip ooc valt wel lanck
Sy lijden hongher groot, benout van kaud’ en stanck,
Maer t’word vergheten haest, als sy den troost ghenieten.
Adriaen.
My sal verlanghen seer als ick sal hooren schieten,
Maer tsal haest ghedaen zijn, het word seer haest gheklaert,
Gaet dan naer t’schip toe, en weest gantsch niet vervaert,
Aen d’Excellenci sal ick terstond de weet’ schicken,
Hoe de saeck ghestelt is, ick sal hem bescheet schicken,
Op dat als het tijd is hy ons oock sy ontrent,
Ick beveel u mijn schip, en t’gheen u is bekent,
Draeght sorgh in als, wilt op de saeck als hoort passen,, wel,
t’Sal morghen beter zijn, men sal haer verrassen,, wel,
[fol. F3r]
Vande vijfde Gheschiedenis, de eerste uytcomst.
Eenen Soldaet op’t Casteel, Capiteyn Lambert, Eenen Soldaet uyt der Stad, Capiteyn Herrogeir, Capiteyn Frevel.
Een Soldaet opt Casteel.
Desen soldaet gaet wandelen op de galerij van’t Casteel.
VErdrietich ist dus lang op schilt-wacht te staen,, hier,
Twee uren lanck heb ick hier nu wel ghegaen,, schier,
wat menich vreemd ghepeys comt my int hert ghestreken,
Des daeghs lees’ ick seer veel, om weten d’oude streken:
Van Troyen de schoon Stad, was dat ick ghister las,
Hoe sy heel te grond ginck, hoe sy ghewonnen was:
Door het groot houten paert, dwelck stond voor des stad vesten
Ten cond ter poorten niet in, des sy noch ten lesten
Een groot gat maeckten ras, en trocken t’paert daer in,
Dat paert, dat paert, light my heel vast in mijnen sin,
Mids dat de Stad daer door gheraeckt is in rood’ kolen:
Mars kind’ren gaen noch al in derghelijcke scholen,
Voor sulcken harden dagh ist dat ick altijd ducht,
Als ick van Troyen lees’, ick altijd swaerliick sucht:
Door meynen wel te doen, soo waren sy bedroghen,
Den vyand meynden sy, dat was heel affghetoghen,
Maer (eylaes) niet, het paert was vol ghewapend’ mans:
De Maeghden schoon die soo fray songhen aen den dans,
En de Troyanen cloeck, die moestent al becoopen,
Men sagh den grooten brand de schoon stad overloopen,
Om Helena was dit te doen, de schoone bruyt,
Een liedeken is daer aff dat moeter nu noch uyt.
[fol. F3v]
De Soldaet singht, op de wijse: Vande Molenarin.
HOe raeckten Troyen in schanden,
Door dat boos versierde Paert,
Gheladen met u Vyanden,
’t Paert trockt ghy in onbeswaert,
Ter midder nacht sy uyt vielen
En wilden die al vernielen,
Die daer soo cloeck waren vermaert.
u Maeghden hoorde men singhen,
Men wachte gheen teghenspoet,
Met een gedruys sy aen vinghen,
En storten dat edel bloed,
Den brand heeft u over volghen:
t’Paert dat ghy hebt in ghetoghen
Brocht u haest onder de voet.
De Soldaet spreeckt.
Maer hola, wat hoor’ ick, hoe magh dees pomp soo tieren,
Ick hoor gherucht van volck, seer vreemd zijn dees manieren,
Soud’ de rond’ oock wel ziin, tis wel een vreemd ghelaed,
Arm, arm, arm, arm, arm, arm, nu weet ick gheenen raed
Het volc wort hier al vermoort, och wat mach daer geschieden,
waer blijf ick arm gesel, wist ick waer henen vlieden,
Och, wist ick nu een gat, waer vluchten met miin lijf,
Op d’ander Bolwerck is t’selfd’, dits een vreemd bedrijf,
Och, tis verloren kans, ick mocht wel vrij wel sorghen:
Qui va la?
Capiteijn Lambert comt opde galerij ende doorsteect den soldaet
Lambert.
Soo ghy wilt.
[fol. F4r]
Een der Soldaten.
Ghenaed’, wilt miin lijff borghen.
Lambert.
Tis hem nu al gheklaert, tis al ghewonnen,, spel,
God heb lof, tis tot noch toe al begonnen,, wel,
Al de Soldaten ziin nu meest doot oft ghevanghen.
Twee oft drij soldaten comen van binnen de stad ende meijnen de brug vant Casteel in brand te crijghen.
Een der Soldaten uyt der Stad.
Och, wat elend’ is dit, wilt ras hout en vyer langhen,
Het word daer al vermoord, wat hoor ick al gheschals,
De bruggh’ dient verbrand, oft wy comen al om hals,
Het waer goet konden wy haer noch ghehouden binnen,
Sa, sa bringt hout ghenoech, wy hopent weer te winnen,
Soo maer d’ontset comt aen, het word weer haren dagh.
Lambert.
Sa, sa, schiet de Poltrons, laet haer doch gheen verdrach,
haer meyningh’ is de brug te branden en te schenden,
Laet ons het gheschut nu met vlijt naer de stad wenden:
Schiet, schiet, en jaeght haer doch met geweld van de brug,
De soldaten van binnen loopen wegh.
Haes-op, haes-op, haes-op, sy loopen weer te rug,
Nu het Casteel ons is, de Stad die moeter blijven.
Herrogeir.
Capiteyn Paulo scheen veel wonders te bedrijven,
Met sessendertich Mans quam hy ons fel aen boort:
Maer hy moest weer op’t huys, hy moet met dander voort:
Ghenadich God hoe sietmen een saeck haest verkeeren,
Ick hoor trompetten slaen, het ziin voorwaer ons Heeren,
Die met het ander volck ons komen nu ontrent.
Lambert.
Sy ziint al selfs, want die trompet is my bekent:
De Land-poort sal ick nu doen terstond open stellen.
[fol. F4v]
Herrogeir.
Al daer niet, want het ijs dat soud haer te seer quellen,
Loopt naer de palisaed’, treckt die om met ghedruys,
De palisaed’ meyn ick die hier staet by de Sluys,
Daer ons torf-schip door quam, daer moet ghy haer in laten.
Frevel.
de Graeff van Hohenlo is daer tot onser baten
dicht onder het Casteel, Graeff Mauritz word verwacht.
Herrogeir.
Siet dat ghy al ghelijck met gheweld en met macht,
Haer terstond binnen crijght, wilt allen middel soecken,
Ick sal my oock ter wijl met mijn volck gaen vercloecken:
Lancia Veisa moet hem gheven in mijn hant,
Hy moet nu leeren wat is een affgesett Sant.
Vande vijfde Gheschiedenis, de tweede uytcomst.
Graeff Mautriz, Capiteyn Lambert, Een Trommelslagher uyt der Stad.
Graeff Mauritz spreeckt op de galerij int bij zijn van veel Heeren en Capiteijnen.
Men blaest dry mael met Trompetten op de Galerije ende men Trommelt tusschen beyden: ende daer naer spreeckt:
Graeff Mauritz.
DE Heer heb loff en danck, dus verr’ zijn wy ghecomen,
Nu moet met aller vlijt de Stad zijn in ghenomen.
Elck toon hem als een Leeuw, en in als onvertsaeght,
[fol. G1r]
Ick hoop den goeden God die voor ons sorghe draeght,
Sal de Stad nu oock haest in onse handen gheven:
Maer een saeck boven al miin Hoplie weird verheven,
Is hier die ick nu moet versoecken welck is dat
Elck verschoon dit miin volck, miin Vaderlicke Stad,
En verschoont alder meest, de Maeghden, en de Vrouwen,
Als vroom Soldaten wilt u doch al’ wel onthouwen,
Dat ghy den Borgher gheen gheweld oft quaet en doet,
Haer hert is doch met ons, heel vroom is haer ghemoet.
Ons ghedenckt voorwaer wel, hoe sy nu lest gheleden,
Met haren vyand soo cloeck, en soo vroomlijck streden,
Dat hy de Stad behiel t’was teghen haren danck,
Veel lieten t’leven daer voor haren onderganck,
wilt doch dat bid ick u al tsamen hier aen dincken,
Ick betrout u wel toe dat ghy haer niet sult crincken,
Al ist dat den Crijch ons een ander lesse leert,
Den Crijchsman die deugt doet sijn naem, en faem vermeert
Als hy de saeck insiet in als naer den betamen,
De Heeren Staten ziin doch willich u al tsamen
Hoogh te vereeren wel, betrout haer sulckes vrij,
Soo ghy haer niet betrout, ick bid betrouwet my,
Die u jont alles goets, alst dickwils heeft ghebleken:
Toont u als mannen cloeck, doet nu doch van u spreken,
In drijven sullen wy ons gaen bedeylen dan,
Twee hoopen sullen haer op beyde zijden van
De Vesten spreyden snel, en met den derden spoedigh
Naer de Merckt trecken aen, en soecken wel cloeckmoedigh
den vyand daer hy is, ick hoop hy moet wel voort.
Eenen Trommel-slagher uyt de Stad slaet de Trommel, en steeckt den Hoed op.
[fol. G1v]
Lambert.
Wat ist dat ghy begheert?
Den Trommel-slagher.
Wy bidden om accoort,
Aen d’Excellenci com’ ick sulcx hier nu begeiren.
Lambert.
Voor de Soldaten, oft voor wie, wilt dat vercleiren,
Soo sulcx wel word ghemeynt, dat yemands com’ by ons.
Den Trommel-slagher.
Ba, de Soldaten ziin al lang’ voort als Poltrons,
Sy laten u de Stad, sy vluchten met veel schanden.
Graeff Mauritz.
Seght dan de Borghers aen, daer is ghenaed’ voor handen,
Dat sy haer Heeren hier doen comen met der daet,
En keert u haest tot haer, eer dat het word te laet:
Seght d’Excellenci selfs doet haer nu sulcx ontbieden,
wat soud’ den vyand soo seer schandelijck gaen vlieden,
Ick en had dat voorwaer, miin leven noyt ghedocht,
Ick sie de Heer heeft in haer eenen schrick ghebrocht,
T’luckt voor de Borghers wel, het comt haer al ten besten,
Maer gaen wy voor t’Casteel een goet verdrach bevesten.
Sij gaen van de galerij en comen beneden het Casteel
[fol. G2r]
Vande vijfde Gheschiedenis, de derde uytcomst.
Eerste der Borghermeesteren, Graeff Mauritz, Tweede der Borghermeesteren.
Met groote eerbiedinge comen de Borghermeesters bij sijn Excellencie.
Eerste der Borghermeesteren.
O Doorluchtichsten Prins, o goedertieren Vorst,
wy weten dat u naer gheen goet, oft bloed en dorst,
T’welck ons te stouter doet hier comen voor u ooghen,
wy bidden siet ons aen, door een recht med-ghedooghen,
Ontfangt ons Borghers doch al t’samen in ghenaed’,
u Onderdanen ziin sy doch al vroech en spaed’,
Tis u Voorvaders Stad, uyt haren stam ghesproten,
wy hebben soo veel deughts van’t Nassaussch’ huys genoten,
weest doch noch dees reys tot ons met u jonst ghereed,
Al is den vyand by ons gheweest tis ons leed,
En teghen onsen danck, is sulcx gheschiet warachtich:
wat verdriet dat sulcx ons was is elck wel indachtich,
wilt sulcx doch wel insien als Vader goedertier.
Graeff Mauritz.
Ghy Heeren denckt claer niet dat sulcx is miin manier,
Dat ick als vyand soud’ tot u nu ziin ghecomen,
Maer tot beschudding’, en troost van d’oprechte vromen,
En al dat ick doe en is voor miin eyghen niet,
Der Heeren Staten werck ist al dat hier gheschiet:
Tis s’Lands ghemeynen Raed die my nu te werck stellen,
Sy senden my niet om u eenichsins te quellen,
Maer om te brenghen u met haer in een verbond,
’Tis u gheluck dat ick den vyand u niet en vond,
[fol. G2v]
Had hy in stad gheweest, ick had hem moeten soecken,
de Stad waer licht gheschend oft gherooft in veel hoecken,
des danckt God boven al, diet nu soo heeft gheschickt,
Hy maeckt den vyand soo verbaest, en soo verschrickt,
dat hy al sonder slach oft stoot met schand ghevlucht,, is:
wat ist dat ghy noch sorght, oft waer voor t’hert beducht,, is?
Ick segh u Genaed’ toe, maeckt vreught als nu ter tijd,
Met een cleyn somma ghelts word ghy gheheel bevrijd,
Van allen overlast, en moetwil der Soldaten,
Een tonne schats geeft aen de Vereenichde Staten,
ddenkt dat veel heeft ghecost nu desen grooten tocht,
denckt dat ghy met cleyn ghelt tot vrijheyt zijt ghebrocht,
Ghetoghen zijt ghy uyt het jock der slavernijen.
Tweede der Borghermeesteren.
u Excellenc’es woord doet ons gheheel verblijen,
En wy bedancken haer, van de bewesen deught,
u aen gheboden g’naed bringt ons een groote vreught:
Maer t’hert word ons bezwaert als yemand spreekt van gheven,
den middel is te cleyn, die ons is over bleven:
wy ziin onlangs berooft, een deel der stad verbrand,
Gheschat, gheschoren oock, wy en heel het plat Land:
Te schaed’lijck is gheweest de groote uyt teeringhe,
Iae dan gheseten oock heel ghebloot van neeringhe,
Hoe soud’ ons mogh’lijck ziin nu ziind’ in desen staet,
Te gheven eenich ghelt, wy wetens gheenen raet:
de Heeren Staten goet, die moeten ons verschoonen.
Graeff Mauritz.
Al wat ghy daer seght ben ick bereed te vertoonen,
En u woord oock te doen, al naer u eyghen segghen,
Maer dit is nu de saeck, die ghy moet over legghen,
De Crijchslie in dees tocht gheleden hebben nood,
[fol. G3r]
En t’lijf voor u ghewaeght, en niet ontsien haer dood,
Tis meer dan reden claer dat sy weer wat ghenieten:
Een Crijchs-man lijd seer veel, en laet hem niet verdrieten,
Op hoop van wat buyts, oft van eenen goeden loon,
Ghewonnen is u Stad, de knechten hebbent schoon,
Dus spreeckt in tijds, t’waer my leed soud ghyt nae beclaghen,
Het Crijchs-volck comt wat toe die den hals moeten wagen
Maer mids den middel cleyn, soo ghy hier selfs verhaelt,
Te vreden sullen sy ziin als ghy haer betaelt
Twee maenden Solds in gheld, stelt haer daer met te vreden,
Dan sult ghy voorts naer recht en alle oude zeden,
Stil leven gherust, jae behouden al u goet.
Eerste der Borghermeesteren.
Hoe seer dat ons sulcx smert en schier raeckt s’herten bloet,
Soo sullen wy noch sien (ist doenliick) op te bringhen,
Wy dancken u Genaed’ dat ghy soo sonderlinghen
Tot ons gheneghen ziit, u Princelicke jonst
Is ons seer aenghenaem, wy segghen vrii ten ronst
Dat t’volck oock tuwaerts is, met liefd’ en trou gheneghen,
En wy bedancken u, van al ons Borghers weghen:
u Dienaers blijven sy nu en haer leven lanck.
Graeff Mauritz.
Geeft God doch boven al den loff, prijs, eer en danck,
De Heeren Staten oock, die den cost ghedaen hebben,
Daer naer dees hoplie cloeck, die u by ghestaen hebben,
En weest voorts al goets moets, en leeft voort aen met lust,
Gaet en vercondicht dit, op dat het volck gherust
Vrijmoedich leven mach, en Godes eer verbreyden.
Tweede der Borghermeesteren.
de heer wilt u o Prins, voort aen al om gheleyden.
Om uwen vyand snel te bringhen int gheween,
[fol. G3v]
Der vromen leyds-man is hy, en den troost alleen.
Graeff Mauritz.
Nu is hier anders niet te doen dan God te loven,
want d’overwinning’ comt doch al van hem daer boven:
Hem sy loff, eer, en prijs, die t’hert soo heeft ghesterckt
Van de Crijchslie, die soo cloeckmoedich in haer werck,
den vyand nu ter tijd fray hebben over wonnen:
Het is seer stout volbroght, dat loflijck was begonnen,
Den vyand maeckten de Heer verschrickt en verbaest,
Met schand vertrocken sy uyt stad, met grooter haest,
Maer haren danck sal claer van Parma niet seer groot ziin,
Ick sorgh dat haren loon voorwaer wel mocht de doot ziin.
Nu Hopman Herrogeir u segh ick naer veel eer,
Ick beveel u t’Casteel, en de Stad, en noch meer
Sult ghy oock over t’heel Land van Breda ghebieden,
De Borghers beveel ick u, en al de goed’ lieden,
Die daer in woonen nu, dat ghy haer wel bewaert,
Ghy word eer yet lang (hoop ick) Gouverneur verclaert,
De Heeren Staten ziin’t die u de eer bewijsen:
Capiteyn Lambert u moet ick nu oock hoogh prijsen,
Ghy sult Sergeant Major ziin van’t volck en de stad,
En d’ander Crijchslie al, ghy crijghes al te bad,
Door d’eer die u toe comt sal elck u seer hoogh achten:
Verbetering’ sult ghy van staet en loon verwachten,
T’word u vergolden wel voor uwen trouwen dinst:
Betrout my sulcx vrij toe, wie ghy ziit meest oft minst,
Ick sweer dat ick sal by de Staten heel v woord doen,
wilt daer en tusschen oock dienst met trou en accort doen.
En gaen wy alle dinck ter deegh beschicken dan,
Sien wie hier blijven sal oft daer weer trecken van,
Bevelen God de rest, die de saeck sal stieren,, wel,
Dat wy in sijnen naem doen sal claer noch tieren,, wel.
[fol. G4r]
Besluyt-reden by den Dicht-stelder.
HEt onderscheyt kond ghy nu mercken dat daer is
Soo tusschen Troyaensch’ paert, en torf-schip waer bevonden,
Sy hadden beyd’ den buyck vol mans ghewapent fris:
Sy trocken haer beyd’ in, de Treckers ziin verslonden,
Al haren ballast was gheladen met drucx wonden,
Maer Troyen raeckten heel in nood, te grond’ verbrand,
Breda dat word verlost, ghevrijd tot dier stonden,
En Troyen viel haest in der wreeden Griecken hand:
Maer Breda dat criight van sijn vrienden onderstand,
Haer Bond-genoten zijn’t die tot haer zijn ghecomen:
Tis den Nassauschen Held, uyt den naem van t’heel Land,
Die haer soo goedertier in ghenaed’ heeft ghenomen,
Verblijd u dan Breda, verheught u al ghy vromen:
Eert, prijst, looft uwen God, weet hem danck boven al,
want u vyanden ziit ghy quijt, leeft sonder schromen,
Denckt vrij dat ghy ziit van’t vercoren Gods ghetal,
En dat hy sijnen Naem door u groot maken sal,
Wilt dan dees cloecke daed altijd ghebenedijen,
Gheluckigh zijt ghy claer hier in dit aerdsche dal,
Om dat men u nu siet van’t Spaensch jock heel bevrijen,
De deught aen u betoont wilt doch rond uyt belijen,
Al uwen druck moet nu in blijdschap soet verkeert,, zijn,
Die u doen onderstand die moeten hoogh ghe-eert,, zijn.
Eynde des vijfde Boecx.
[fol. G4v: blanco]
Continue

Tekstkritiek:

fol. A4v Casteel er staat: Cstaeel