https://books.google.be/books?id=2GbLIU2m7OEC&pg=PA85&#v=onepage&q&f=false[fol. π1r]HENRICK DEN VIIIΚΟΝINGHVANENGELANTOFTDe scheuringe van ENGELANT ende’t afwyken van’t’Catholieck Geloof,onder den selven HENRICK.(MTorLovEN,By de Weduwe van Bernardyn Maes, int groen Cruys.[fol. π1v]KORT BEGHRYPVandeHANDELINGHEN.Eene uytgesochte versieringhe en is u voorghestelt in distreur-syndich spel, gotgunstighe Leser, siet bier vande Waerachtighe gheschiedeniße in het kort. Arthurus denoutsten broeder van Henricus den achsten, Koningh vanEnghelant, ghetrout bebbende Catharina de dochter vanSpaignien, ende de selve niet ghebruyckt hebbende om synenlutteliarighen ouderdom, ende quelende sieckte, is in bet15. iaer fyns levens overleden. Dus om dat den begonnen Peystufschen Spaignien en Enghelant soude vast blyven soo heeftHenricus den V111. de voorseyde Catharinasyne Swagherinnemet verlofdes Roomschen Stoel ghetrout, ende uyt de selve,binnen den tyt van twintich iaren, acht kinders verweckt,van de welcke, alleen Maria haere ouders is blyven overleden.Middeler tyt Henricus verfot onde verslinghert op een sekerelouffrou Anna Bolena, eene dochter niet van all tegoeden naem en leven, heeft siyn Catharien verstooten endedeJelveBolena voor sijne buysvrouw, tegen alle recht, gebruyckt,ende ghetrouwt. VVel onder den deckmantel van Religie oftGodtsdinsticheyt, soo byseyde, mits hem ongheoorloft was siynebroeders vrouw tetrouwen; maer inder Waerbeyt, om sijnenvervloeckten vleeschelycken Wellust met Bolen tegheniten,[fol. π2r]die hem anderfins, dan ghetrout zynde, hetgebruyckvan haurLichaem niet en wilde toelaten.Den Paus van Roomen verfocht wesende, om dit nieuw houWelijck te bevestighen, endehet voorich afte wysen, stelt insyneplaets twee Rechters Campegium ende Volfæum byde Cardinalen, die het verschil foude ondersoeken, ende alles naerrecht en reden oordeelen. Maer Volfæus den eersten aenstokervan dese dinghen mits dat hy verbittert was op Catharina alsvan het naeste bloet van Carolus V. diehem naersyn woort,niet en hadde vervoordert tot den Roomscben Stoelt die sochtin allemanieren Catharina te doen verstooten ende bet bouWelijck met Bolena, als wettich te bevestighen; maer te vergeefs, mits den Roomschen Paus beter onderricht van de saken,de Rechters alle by wederroept ende desaeckte Roomen daersevan Catharina beroepen was, doet voort gaen, om daer onderfocht ende gheoordeelt te worden:De Principaelste Advocaten diehet recht der Coninghinnewaren voorstaende, zyn gheweest den Bifschop Roffenfis, denCancelier Thomas Morus, den Doctoor Ridleus, Varamus,ende meer andere mannen van aensien engheleertheyt, EvewelHenricus dede over al sijn besten, omsijnsaeck tedoen vervoorderen, maer siende dat denPaus hem teghen was (diehenseerst door alle foeticheyt, daer naer met het dryghen van denKerckelücken ban socht af te keeren vansiyn boosheyt besluyeeyndelijck door eyghen cracht voorts te varen, ende Bolen tetrouwen, ’t welck by publickelyck dede met eenen door syn gebeellant afschaffende de rauselijoke Macht, die by sy selventoeschreef soo dat by gheboot opstraf van lyf en goet, datider[fol. π2v]een hem sou voor Paus ende hetHooft vande Kercke inEnghelant beleyden.’Twelck soo voor eerst Roffensis endeMorus niet en wilden doen als strydende teghen het Geloof, soozyn (y de twee principaelste lichten van beel Engelant publikelijck hierom onthooft.A Endelijck Henricus op den lesten trap van syn boosheyt geraecktzynde, naer dat by Bolena self oock haddedoen omhaer overspel onthoofden, valt in een pynelijcke sieckte endefterft, voor leste sprekende dese woorden, wy hebben’t al verloren. Niet anders achterlatendedan dat hy al te langh en qualijck hadde geregeert. Siet Sanderum, Florimondum Reamond, Dion Mutsaert, ende meer andere.[p. 1]DE VOOR - REDENE.INLYDINGHE,Tot de Aenfrouwers.GYdie dit treurichSpelsultkomenaen tescouwen,Enmet een stilgemoet u inde sinnen houwen;* Hoor eerft een woort oft twee, het geen’udintgeseyt,Opdat onsheel bedryfop vastegronden leyt.Een saeck worthier verthoont, en inhet lichtgegeven,Dienieten is versiert, maer die ons wort beschreven,VanMannenwelgeleert, enhoogh geachte lien,VanWiendatoock selfdees dinghen zyngesien.Ghykont (indienghy wilt u finnendaer toekeeren)Veeldinghen nut engoet uytdesenhandelleeren:Voor eerst totwatellend’ Henritus is gebrocht,Diebuyten echten staet sijn wellust heeftgefocht.Hoedathy naerderhant door een soo scandich mallen,Vand’ een in d’ander quaet is altyt voortsgevallen;Hoedathy naderhantde Kerck enGodt verliet,Watdoethet overspel, wat doet eenhoer alniet?Komt spiegelt u danhier, en wiltin vremdehoecken,Enbuyten echten staetgeen vuyle wellust soecken,En wort niet als een beeft die geene reden kent,Endatghywatghydoet, geen echte trouw en scent.Denckt vry en hout’etvast dat onder alle sondenDie’smenschenhert bevlect, geen snooder wort gevondeDandrift van’tdertel Vleesch, die nimmer stilsal staen,Maer inhet flimbeiagh wilt altyt voorder gaen.Komt siet beneffensdat en wilter welopletten,Watdatter kompt van sich uyt GodesKerck tesetten,[p. 2]Wat onrust ophet eynd’ die aen het herte leyt,Wanneer de bange ziel nu uythaer lichaem sceyt.Welhoort aendachtich toe, all’ die hier zyt gekomenHet geen’ u dienstich is, datdient u aengenomen.Dat dient u naergevolght, maer vliet,’t geen u mistaet,Eens anders ongeval, is dicwils imans baet.DE I. HANDELINGHE.Henricus is onsteken met onsuyvere liefde totAnna Bolena. Ende wort noch meerder aengehiftdoor de Onkuysheyt, door de Goddewofbeyt,endedoorde Tyranny.I. UYT - GANCK.Persoonen. Henricus, De Onkuysheyt, DeTyranny,De Goddeloosheyt.Henr.ALis geheel mynLant, in rust en vollenvrede,Soo voer ic evenwel noch oirloch inmynledeWaerdoor myn treurichhert, geslagen ’t allen kant,Leyt in een swaer verdriet, en midden inden brant.Alheersch ick overal, al ben ick wonder machtich,Alben ick wonder groot in allendingen prachtich,Soo liggh’ ick evenwel in staege slaeverny,Mits datter eene ruckt myn eygenhertvanmy.[p. 3]Mits datter een alleen door stercke foete pranghenVanhaere liefde, hout myn banghe ziel gevanghen,Die watse doet oft laet, geen vaste rust en vint,Ten zy ick ben bydie mynhert soo seer bemint.Bolena scoonemaeght, ghy zyt het die myn leven,Ghy zyt het diemyn hert my weder kont gegeven;Ghyzyt myns herten wensch, ghy zyt alleen ghy zytWaerdoor myn treurich hert geftaege droefheyt lyt.Onku.Doethier’tgen’dat u lust, en laetdedroefhyt varen.Watwiltgh’u ieughdich hert door bange sucht besware?Siet dat gy vrolijck leeft: ’t betaemt den KoninghnietDathy sal Koningh zyn, en leven in ’t verdrietH. Och oftgeoorloft waerlo, wat hoefde dat te wensce?Tgen’ ongeoorloft is, dat is voor ander menscen,En voor den Koningh niet. Dus’t gen" u lieft oft lust,Gaet stelt dat totterdaet, en zyt daer in geruff.Hen. lae wel; maerdie mynhert soo wonder heeft besetenHeeft alles wat ick doe ten vollen afgesmeten,En slaet myvoor het hooft: mits sij haer crygel hout,En niemant weder lieft, ten zy hy eerst haer trout.Dus staen ic hier verstelt, en moet myn droefheytklagenMitsick den heeten brant gans niet en kan verdragen,Eneven indees saeck hier geenen uytkomst sie,Watdat ick bidd’ oft smeeck, oft wat ick oock gebie.Onkuy. Soogyhet maer en wilt, zytdaer in niet beladen,Ghyfult naer vollen wensch, uheeten lust versaden, (Envollen uytkomst sien. Doetfooghy zyt bekoort,Engaet gelijck ghypleeght in uwen handel voort.Henr. Ick voel hier toe mynhert ten vollen wel genegen,Maerfietconander saeckdiestelthaer daer en tegen,[p. 4]Te weten wathet volck, wat mynen heelen Raet,En wat den Keyser selfsal seggen van deesdaet.Tyran. De opspraec van het volchier in te willen vreefenBetaemt den Koningh niet, maer slechte pimpelmeesen.Brant ghy in liefde dan, en zydy noch soo flouw,Dat uw kloeckmoedich hert hier imant vreesen sou!Neen; maer gaet liever voort, en sonder iet tevragen,Doet hier en over al, al wat u kan behagen,En ofter imant waer die u hier tegen stont,Gebruyct u bloedich sweert, en stopt he soo demont.Hen. En soudden grooten Godt hierover, my niet plagenEn met het blixem’svier oft met den donder Magen?Waerachtich soo men leest, en dickwils heeft gehoortHet gaeter byster straf wanneer hy isgestoort.Goddelos. Ey dat is kinder klap, waer heeftmen oytgelesen,Dat Godtin sulck een saeck soo straf sou konnen wesen,Oft soo vraeckgierich zyn, en uyttermaten stuer,Dat hy bestraffen fou den drift van ons natuer.Neenseker dencket niet, hy ist die ons van binnenVan eerst heeft ingestort, de driften vanhet minnen,Hyilt die ons natuer, hy ist die ’t ieughdich bloetTot liefden heeft geneyght, door liefden wassen doet.En waerom fouhydan sijn eygen wercken straffen?Dees kinderlijcke vrees dient u dan af te scaffen,Te stellen uyt het hert, testellen uytden sin,Dusvolght vry sonder vrees dedriften van demin.Henr, Weldanaldusgedaen,’ksal mynen lust genieten,En volghendaer myn hert en driften henenscieten,Al foudden Hemel self, al soud’ de Hel daer by,Vervloecken dese dact en opstaen tegen my.[p. 5]Maer siet daer koomtse aen, waer op myn sinnen dwalen,En myn swaermoedich hooftgedurich scynt temalen:Daer isdie scoon Goddinn’, daer is dat aerdich beelt,Dataltyt waer ick ben in myn gedachten speelt.Daer is die foete macght, die kan myndroefheyt staken,Daer is die foete vreught die my kan vrolijck maken,Daer is myn eenich lief, die heel myn hert befit,Waer door myn ieugdih bloct wort lags te meer verhit.Henricus versoeckt Bolena tot sijnen wil, maer sy enWiltret hem niet toeftaen, dan met bespreeckvanhaer eerst te trouwen.II. UYT - GANCK.Henricus, Bolena, Brian.reprodBol Wat isset machtich Vorst, dat ghy dus scynt beladen?Dat ghy dus seynt verstelt, en droevich in uw daden?Wat isset doch voor leet,’t geen uhet hertepranght,En soo ick kangesien inuwe sinnen hanght? I’Tendient V Koningh niet, datghy u sult beswaren,Datghydoor vroeghe sorgh sult krygen gryse haren,U’hert, u’ieugdichhert, dient door een nieuwe vreugt,Door versche blyscap weergelijck te voor verheught.Henr, Gy zyt,ô weerde maeght, gy zyt die in myn lyden,Mynhert vertroosten kont, enwederom verblyden:Ick sweir, geloovet vry, gy zyt alleen ghy zyt,Naer wien myn ziele wenset, naer wien myn herte vryt.Bol.Ey stelt dat uyt uw hooft, en wilt blymoedich leven,Dat sal u beter vreught, en meerder blyscap geven.Ghy6Ghy siet den foetentyt, die lockt van allen kant,Tot vreugt, dus eens gedanst: En sietdaer is mynhant.Henr Geeft my uwhert daerby, en laet’et mygelucken,Dat ickuw’ foeteblom, dan weerdich ben te plucken.Datis hetgeen’ ick foeck, dat ishet geen’ my lust,Daermynen’sherten wenschkan mede zyngeblust.B.Datsal, grootdadich Vorst(want’khebbet soo geslote)Vanniemantwie het zy noyteerder zyn genoten,Tenzyick eerst voor all’ verbondendoor de trouw,Vandiendie mylieft, ben lief, enechte vrouw.Onthoutwat icku segg’. DeesBlomm’ wil’ic bewaren,Endie te sijner tyt voor mynen bruyd’gom sparen.Henr. Icben uwbruydegom.gy zyt myn liefalleen.Bol.Hydie sijn trou belooft is bruyd’gom anders geen.Dienkondemachtich Vorst, dien konde niet gewesen,Mitsgyu aeneen vrouw verbonden hebt voor desen.Hen. Zyt daer me vergenoeght, dat gy, ôscoone maegt,Meer alsmyneygenvrouw, myn vierich hert behaegt.B.’Tisdaer me nietgenoeg.Dus laet dees woorde blyvé,Enwiltdoor foete vreught u droefheyt wat verdryven.Henr. Dat kondedoen alleen, soo gy het toe wilt staen.Bol. Soogymytrouwen wilt, soo isset haeft gedaen.Soonier; soo laet’et daer,’k sal noyt myn teere sinnenBegeven(houthet vast) om imant tebeminnen,Ten zyhydoordetrouw is mynen echtenman,Gydoetdanfoo icksegg’ oft anders swyght’ervanEnlaet ons fooghy wilt den tyt gaen wat versetten,En spelen onder een, en danssen nieuw baletten,Daer saluw treurich hert, enuw’swaermoedich bloet,Hersceppen sijnengeeft, en bly zyn van gemoet...Hen.Hen. Welaenicben te vre, komtgaenwydan te samen.Br.Wiehad’dat oyt verwacht!wie sou’he dat niet scameVan een soo vuylen brant, van een soo vuyl beiagh,Als ick totdefer tyt oyt in mynleven sagh.Watdoetde liefde niet wat ongehoorde dinghen,En weet si soomen siet niet voor den dagh te bringen,Watkan een vrouw al doen, gelijck ic hier bemerck,Als sij bedrogh en litt, en boosheyt stelt te werck,Sij die van ider een is over algehouwen,Het bromsel, enhet scuym van all’ oneerbaer vrouwen,Diespeeltdencrommendief, die ider is gemyn,Diewilt noch indit stuckeen eerbaer maeghet zyn.Die wilt noch boven dat heel weerdich zyn gevonden,Te wesen aenden Vorst door echte trouw verbonden,Maen ’k vrees hier in dit stuckvoorseker ongeval,Endat dees saeck op’t lest noch qualijck eynden sal.Maer ’k sien gelijc my dunct, Volfæus herr’ waers komenDenman is soo het scynt van forgh heel ingenomen,Daer moet iet wonders zyn, dat kan ick aenfijnmienAen sijnmanier van doen ten vollen wel gefien.Volsausseght des Koninghs houwelijck met Catharinavangeender weerde te wesen.HH. UYTGANGK.Volfeus, Langlandus, Brianus.Vols. Langlande weerde man, ickhebb’ u wat te seggen,Ickhebb’ u eene saeck mitsdesen voor te leggen,Een8::Eenfaeceengroote saec, daer wonderveelaenhanght,Endie ooc voor het meest uw’weerdich amptbelagt.Lang.Alwatmyn amptbelagt dat dient my wel te weteDatdientnaervollen eysch te zyn vanmy gequeten,Dus soo hetu gelieft laet mydesaeck verstaen,Daersal ick indan doen,’ tgeen’ dienstich is gedaen.Volf. Vis, gelijck ickmeyn, voordesen wel gebleken,Hoeonsen Koninghisdoor liefdeheel onsteken,Eneven sonder rufst; mitshy nu hier en daer,Alwaerhethem bevalt, loopt sijn wellusten naer.Endat, gelijck ick sien, en ider kan gemercken,Sijnsinnenbuytenhuys enop een ander wercken;Mits onse Koninghin, sijn hert niet meer behaeght,Endathyinhaer plaets een ander liefdedraeght.Hysal al niettemin noch willen voorder varen,Noch arr’beyt, noch gewelt, noch list, noch moeyte sparë,voordathy sijnen wensch envleeschelijcke lust,Aendie, diehybemint, heeft eerstmael uytgebluft.Lang.Tis dickwils, ooc vanDuts, by Koningen geplegen,Te volgen hunnen lust, gelijck sij zyn genegen,Enwathun wel bevalt, dat brengense terdaet;Scoondathet qualijck luyt oft tegen reden gaet..Volf. Ichebb’ totdefen eynd’, een middel uytgevonden,’Tgeen ghy naer uwenlast den Koningh sult verkonden,Eenmiddel waerdoor kan ten eynde zyn gebracht,(Behoudens d’eer vanGodt)waer henen dathy tracht.Maer eer ickvoordergaen in dit te openbaren,Seo wil ick eerst voor alby vasten eet verklaren,Dat allendat ick seg’ alleenlijck wort geseyt,Door forghe die ickdraegh voor s’Konincx salicheyt,Godt9Godt zyhier vangetuyg. Lan. De welvaert va ons Lande*Tgeluc van heel het Ryc hangt aendes koninx handen,En alsset eerst voor al wel met den koningh gaet,Soois een ider oock daer door in goeden staet.Nu seggh’ u redenvoort. Vol.Ick meyngy kont geweten,Hoedatdenkoningh scynt gans en geheel beseten,Door liefde van Bolen’daer hy op is versot,Scoon dat geheelhet Ryck metdesen handel spot.Maer even wathet zy, soo veel ick kan besluyten,Ick siendit ongeval uyt dese wortel spruyten,Dat hy sijn Catharien’, nu voorts niet meer en lieft,Enmeteen andersou veel liever zyngerieft.Lang Lae dat is klaer genoegh, maer wie sal dat beletten?Wie salhemdesen drift uyt sijne sinnen setten?Voor my, ick hebb’daer toe myn best genoeg gedaen,Maerhyblyftevenwel, de selvewegengaen.Vol. Icweeter middel toe.Lan. wat middel soudy weten?’Khebt alles welgeproeft en mygenoegh gequetenSoo veel ic sculdich ben, Vol. wel hoort dan myne raet,En soogh’ hem goet bevint, soo brengt hetotterdaet.Tis seker, soo gy weet, dat gy zyt vast verbonden,Vervolgens uwen last, den koningh vande sondenTe houden; en daerby te stieren tot het goet,Tot alderhande deught, soo eenen Biechtvaer moet.L.’Tis waer en ic bekent.V. Soo moet g’hedan verklarenDat hy in sonden leeft, van over twintich iarenVan dat hy isgetrout, met sijne Catharien,Mits tusschen hem en haer, geen trouw en kost gescien.Dîes is hun houwelijck, en trouw van geender weerden,Noch immer is geweest van doen sij ’t eerst aenveerden.10En volgens blyckt hier uyt veel klaerder alsden dachDat hy sijn Catharien noyt meer beslapen mach.Lan.Datdunct my wonder vremt, en sonder flot oft redeEen ider acht dat goet, tot opden dach van hedenWie twyffelt doch daer aen? Vol. En wilde wete, wie?Al die rechtlinnich zyn, en all’ de wyse lie.Niet een van altemael, die wynich is ervaren,Int Recht, oft Godes Woort, die niet en sal verklaren,Dat’t vorich Houwelijck gans niet geftaen enkan:Enfoo gy voorder foeckt hoort daer de reden van.’TGebot van Godes Woort, in d’oude Wet bescreven,Oock in de nieuwe Wet aen ider eengegeven,٢٥٠٠Verbiet úytdruckelijck dat niemant door de trouw,Oyt nemen mach ten echt, sijn eyge broeders vrouw.Dat’s immers klaer genoegh. Nu mits te deser stonden,De koninghinn’ was aen des koninghs broer verbonden,Te voor door echten bant; soo volght hier claerlijc uytDat’ tvorich houwelijck gans niet metal en sluyt.Dus magh hy, iae hy moet, de Koninginn verlaten.L.Dat waer voorhaer te hert V. Daer valt niet ae te prateGodtsWeten hoog gebot, gaet indees saeck vooral,’Tgen’ soo ick seker weet den koningh volgen sal.Want soo gy selver siet; en ider van ons allen:Sij is van langen tyt hem uythet hert gevallen,Soo salhem nuden noot oock dienen tot vermaeck,Enevenhoop ick noch wat meer van dese saeck.Te weten; soo hy is vanCatharien ontslagen,Dathy dan imant sal een vaste liefde dragen,En trouwen voorfijn vrouw, en hebben dan daer me,’Tgen’ hy nu elders soeckt, en lust envollen vre.GyGydoet danuwen last, engaet den koningh seggen,Dat icku hebo geseyt, enGodts gebot uytleggen;Enmits gh’ eendeftich man, en sijnen Bichtvaer zyt,Sootoonthem indit punckt, den wegh der saelchyt.Lan.Met oirlofdan myn heer, ick salt hem laten weten.Broa. Hysal wel haeft genoegh sijn Catharien vergeten,*Tis effendathyfoect. Vol.Oft hy het soeckt, oft vliet,Dat is my evenveel, de saeck enraecktmy niet.Danwel ick soeck alleen, daer ick ben toe verbonden,..Te hoeden, dathy hier niet leef ingroote sondenWant mits ick Bisschop ben, en Kardinaeldaer by,Soo wort vanhooger handt dit soo versocht op my.Bria, Daerkomtdenkoningh self, al weder heel beladen,Al weder heel besorght. Ick acht voor goet geradenDatgyhem selver hier van dese saeck nu spreeckt,Endatgy ander trouw hem inde sinnen steeckt.:Volsaus raet den Koningh, dat hy sijn Huysvrouw CatharinaSouverlaten, en trouwen des Koninex van Vranckryck S11-fter. Ende Langlandus Wort naer Roomen gesonden, om denPaus te verwilligen, dat hy dit Houwelyk fou uytsprekenvangeender weerden geweest tehebben.IV. UYT - GANCK.Henricus, Volfeus, Langlandus, Brianus.Hen.Hoe deerlijck isden stant, van die gedurich woelen,Enbinnen in hethert gedurich stryt gevoelen!1 Hoedeerlijck is een man, die noyt in sijngemoet,Eenstille rust en vint, maer altyt onruft voet.Ba Ellen12Ellendich als ick ben! sal ick dan moeten lyden,Enmet myneygenhert van binnen moeten stryden!Sal ickmet alle kracht, enaltytsonderrust,Benouwenmynen wensch, bevechten mynen lust!Odat is al te swaer. ’Ghebt menichmael voor desen,Volsæetrouwen vrint, my trouwen dienst bewesenVervolgens uwen last: Nu’t dat ick voorts versoeck,Weetgy nudienstich iet soo brengh’et uyt denhoeck.Volf. Hebb’ick uMaiefteyt oyt dienstich iet geweten,Daer hebb ickmynen last van stonden ingequeten;Dat salick voorder doen, en noch opdefen dach,Ineen gewighte saeck die ick niet swygen mach.Maer oft u Maiefteyt, sigh quam daer door te quellen,En, dat ick welgeloof, sijn sinnen te onstellen;Soo bidd’ ick eerst voor al te nemen hier gedult,Endat ick niettemin sal wesen buyten scult.TbetaemtdenKoningh niet, dat hysal vaste wettenSijnOndersatenals gestrenge toomen setten,1Endathy selver vanGodts Wetten niet enweet,Oftdatnoch flimmer gaet, Godts Wettenovertreet.Godtheeft uMachtich Vorst sijn eygen plaets bevolen;Int stieren vanuw Ryck, en soo gy komt te dolenSoodoolthet volc met u. Hen. Welwat is dat geseyt.Hebb’ickdan oft gedoolt, oft eenich mensch verleyt?Nuspreecktdan open uyt, wat wildedaer me seggen?Vol.Ic wilVmachtich Voorst hier door te voren leggen,Datgybedrogen zyt. Hen. Waer in?Vol.Inuwen staet,Daergy totheden in verkeerde wegen gaet.Hen.Welseggeens, waer iinn istochmynbedroch gelesen,En toont waer indat ick gaeheel verkeerdewegen?Vols.ifVois.Hetis in’ thouwelijck, daer gh’over twintichjaerInmet uwKoningin geleeft hebt by tegaer.Enmet een woort gefeyt: die gy tot noch voor desenGemeynthebt (buyten scult) uwechte vrou te wesenDees ishet evenniet, foofijnoyt wefen kan,Noch uwe Maiesteyt kan wesen haren man.Datis niet dan teklaer, mits datGodts hooghe Wetten,Denbant hier van de trouw, te niet doen en beletten,DoordienuwCatharien(’ tgeen ic wel swygenwou)Geweest is van te voor uw eygen broeders vrou.Hen. Volfre watgydoet, en foeckt geen vremde dingen(Ickraed’et u ten best) my inden sin tedringen: TSiet wel watdat gyseght, en gaethier niet te werck,Dannaer een wysberaet, en naer eendiep gemerck.V.’Ken soecgrootdadich Vorst, ken soec geen vrédesakeTeblasen in uwoir oft nieuws iet wys te maken;Al’tgenedat ick segg, is al te vast gegrontEndaer gy wat gydoet nietopgefeggen kont.Dus segg’ ick anderwerf, en’k salder over blyvenVervolgens datGodts voort, en d’oude Rechten scryvenUw trouw is tegen Recht, diesvolgens sonder slotUw trouw is tegen Reen dies volgens tegen Godt.H.Enwaerom tegenGodt.Omdat sijn hoogeWetteGelijck ickhebb’geseyt, alsulcken trouvy beletten.Hen. Den Pausheeft eerst voor all mysullex toegestaen.Volf.Daerheeft hy van gelijck oock qualijck ingedaen.H.Enwaerom qualijck doch? V.Omdathyin de saekenDieGodesWoort alleen, en sijne Wetten raeken,Sich tegen alle Recht en wonder onbedacht,Bemoeyt; en soo misbruyckt sijn Pauselijckemacht.Hen.14:Henr. En stact het hem niet toe dan fullex toe telaten?V. Ksegg ongetwyffelt neen.H.Niet aen sijn Ondersate?V.Nee.H.Datis immers vrét.V. soovret niet alsset scyntH. Enheefthydageemacht?V. soo veel niet als gymyntDe Pauselijcke macht staet in besettepalenEn niet in sijnen wil: dus kanhy licht gedwalenIndienhy hier sijn Ampt, oft macht te buytengaet,Oft ergens doet hetgen’ hean niet tedoenen staet.Soo isset hiergesciet. Heefthy consentgegeven,Ommet VKoninghin in echt te mogen leven,Tenhelpt u niet met al: mits dat hetGodt verbiet,En tegenGodtsGebot, kanhy noch iemant niet.Hen. Watdanhier in gedaen? Ick bender in beladen,Wat acht gy in dees saeckdan voor het best geraden?V.Datgygrootdadich Vorst voordaćhier anders leeft,Opdatgyaenuw Volck geen quaet exempel geeft.Enopen uyt geseyt, het staet u hier te lyden,Vanuwgemeynde vrouw u selven afte sceyden,Danwort met volle machtu weder toegestaen,Eenander inhaer plaets te mogen nemen aen.| De reden wys’et uyt en ’thoogh Gebot des Heeren,Datkanhet klaergenoech, en duydelijck geleeren,春Dat geenen vuylen drift noch vleeschelijcke lust,MachbuytenHouwelijck oyt werden uytgeblust.Numits gyfoo ick segg’ zyt buyten echte banden,Soomoogde machtich Vorst uw hert niet laten branden,In vleeschelijckeluft, oft eenich vuyl beiagh,’Tzy met uwv koninginn’ oft wie hetvwesen mach.H. Enkan mynkoninginn’ myn huysvroudan niet wese?v.’Ksegg ongetwyffelt nee.H. Enheeftse oocvoordeseMyn15fMynhuysvrou noyt geweest, en wettich in mynbed?Volf.’ K leg ongetwyfelt neen, vervolgensGodes wet.Die ider eenverbiet sijn swaegerin tetrouwen,Omaen sijn’sbroeders bloet sijn eere soo te houwenDie anders wortgekrenckt.H.Hebb’ic mynbroeders eerHier in te kort gedaen?V.’K seg’iae. H. Datdoetmyfeer.Ickhoop noch evenwel, Godt sall’et myvergevenVolf Indien datgy wilt nu voorderanders leven.Hen. Daerben ick toe gesint, ick wilvan desendach,Eenvrouwdie ick metGodt en eergebruycken mach.Vols. Dat sijne Maiefteyt des Franschens konincx susterNeem tot sijn echte vrouw, soo is uw Lant gerusterDoor dese nieuwe trouw. H. Ten is nochgeenen tyt,Ickmoest myn Catharien te voren wesen quyt.Maer hoedat hier gedaen! daer staen ick in verslagen,Hoesaldat aen het Ryck, en heel den Raet behaegen,Datickmynkoninghin sal laten gaen van my,Endat ick in haerplaets een ander maghet vry?Ten kan gelijck ickweet, tenkanniet anderskomen,Dandathet worden sal ten quaetsten afgenomen,Dandatmen overal sal lakendese daet,En seggen open uyt dat dit te qualijck gaet.Volf Wanneer uwMaiefteyt, laet weten aendeStaten,Endoor ’t geheele Ryck, en all’ uw Ondersaten,DatGyindesesaeckVvoeght naer Godes Wet,Dieduydelijck genoegh uw’ eerste trouw belet..Soo sal dan ider eenuw’ rechte myningh prysen,Naer’tOordeel vande Wett en ’t seggen vandewysen.Hen. MaersaldenKeyser oockde saeck alfoo verstaen,Alsfooeengroote scand’ wortaen sijn Bloet gedaen?Volf.16Volf. Datvryden Keyser segg’ al wat hykangeseggen,Soosal hy in dees saeckVniet als deught opleggen,En niet dandaergy toe vanRecht verbonden zyt,Oftanders wortgh uw ziel, en uwenhemel quyt.Danwel omeenichsins demonden vande quadenTestoppen overal; soo vind ickbest geraden,Dat, watdees saeck belanght, te Roomen in het kort,Door Pauselijcke macht terstont behandelt wort.Daer sal, naer uwe saeck tenvollen isgebleken,DenPausuyt sijnen Stoel het rechte vonnis spreken,Endoemen uwe trouw nu beter onderricht:"Tis qualijckg’absolveert, alst qualijck is gebicht.Hen. Weldat’et foogescie, ’ken wil niet langerdolen.Langlanddraeghtgy de sorgh, de saeck wort u bevolen,Engaet naer Roomen toe, en stiert uw’dingen wel.Lang.’Kfaldaer in neerstich zyn, endoen naerubevel.Maerdat uw’ Maiesteyt terwylen inuw’ Landen,Hiervanbevragen doet Rechtsinnige verstanden,Wathungevoelen is vandese nieuwe daet:Opdatmen indees saeck op vaste gronden gaet.Hen. Volfre ’kgeefu last, gy sult hier overhooren’Tgevoelen en den sin van Rechters enDoctooren.Volf. Daer valt geen hooren aen, het stucgaet al te vast,Maer’k sall’et even doenhetgeenmy wortbelas, tDeRedene,7De Redene, de Godevruchticheyt, de Goedertierentheyt foeckenHenricum van de echtbreuck afteradendaer by niernaer hooren wilt.V. UYT - GANCK.Henricus:de Redene de Godtvruchticheyt: deGoedertierentbeyt.Hen. Nu sienick ’thaeft gedaen, nu sienick middelopen,Daer ick myn’s herten wensch, kan me ten eyndenhopen:En kan myn Catharien, myn huysvrouw niet gezyn:’Tis effendat ick soeck, soo isBolena myn.Bolenaheeft myn hert en sinnen ingenomenCath’rien die keerweeromvan daer sij isgekomen’T is langh genoechgedoolt, ’t is meer,’tismeerdan tyt,Dat icdeestweedetrouw, en d’eerste niy maecktquyt.Wat nieuws verheught het hert, daer ben ic toegenegen,En wat ick wenschen soud’ dat hebb’ ick nu gecregen.Reden. Sultgy u koninghin verlaten tegen Recht?H. lae, maer metvolle recht.Red. Neesekerdat’s te slechtSiethier watdatgydoet: en voeght unaer de reden,Enhoudt u (zydy wys) met Catharien tevreden.Hen. De Reden volgicnaer, die dwingt myallendachDat ickverlatenmoet’t gen’ick niet houwenmach.Red. ’Tgen’gy niet houde meugt;wiekan u dat verbiede?H. Godts hooge wetwaer naer moet alle dinggesciede.Re.Neeg’hebthetdaer niet vast, Gy stuyt op Godes wetDaer gy in dese saeck u even tegen set.En weteniet dat Godt op sulcke vaste grondenHethouw’lijckheeft gebout, en soo door cengebonden,C Dar18Dat’t selve maer alleen is sceydbaer door de doot,En noyt door ander saeck, al waerse noch soo groot!Hen. Lac wol, maer daer noyt trou en is geweest voordefenDaer kanse fooheel vast oock niet gebonden wesen,Daer machmen alsmen wilt, daer moetmen scyden vanTe meerder alfmen weet dat ’tnoyt gevoegen kan.Red. Al’tgene gy hier seght, en my pooght wys temakenD.tkan, gy siet’et wel, Vniet met allen raecken,Gy weet, uw eerste trouw heeft van deneersten aen,Gelinckse heden noch, op vaste gront geftaen.Hen. Neen nee dat slaeg ic af, Godts wet die stuytter tege:Red. Neen, maer ’t is evenwel V daer aen niet gelegen:De wellust vanhet Vleesch, waer van uherte brandt,Verduystert uw gemoet, verblint u dom verstant.Maer stelt die wat ter syd en denckt met stille sinnen,Wat dat gy in dit stuck bestaen hebt te beginnen,yeEnnu ten eynde tracht; soo siedy metter daetDatgyhier qualijck doet, en buyten reden gaet.Hen. Geen malledrift oftlust en is in my geseten,Dat ick hier door verblintmy selven fou vergeten;Neen;verr’zy dat van my, maer d’ wit van myn gemoetIs anders niet dan recht, is anders niet dangoet,Teweten dat ick noyt myns broeders vrou sal houwenDie mydoor Godes wet verboden is te trouwen,1.Wat kan ic anders doen Red. Doet’t gene dat ick raey.Hen. Dat ben ick niet gesint, dat waer myn ziele scaey.En oft ick’t wildedoen,’t wort my niet toegelaten.R.Den paus geeft volle macht. H.wat kan dat imant batő?DenPaus enheeft geen macht, om my dit toe te staen.R.Het staet in sijne macht, daer’n is geen twyffel aen..Hen.ワーH.Van waer dan heeft dePausdees volle macht geeregé?R. VaGodt.H.Iclegge neen, want ider spreectidaer tege.R.Nietider.H. rmeestedeel R. wiedog.H. Geleerde mas.R.’T zyn mannesőder deugt,’t zyn manne sõderglans.Daer zynder leker meer, en hoogher oock van staten,Diehoudendatden Pausvermach het toe te laten; fEn dat is klaer genoech, maer gy wort tot het quaetGedreven van dit volck door hunner boofen raet.Maer sietin tyts doch toe, en let wel op uw saeckenOft anders fulde vast tot een quaer eynd’ geraeken.Godtvr. Vdient vrymeerder forgh tot uwe faelicheyt.Hen.Dees forghdie ist, die my inhert en finnen leyt.Godtyr, lae inuw finnen leyt, dat is genoéch te merckenAend’ontrecht enhet quaet,’ tgegy foect uyt te werckéDat is genoech te sien, wanneergy nu veracht’Tgen’ is soo vast gestelt door Pausselijcke macht.H.DePaus die heeft gedoolt, kemach daer naer niet levéGodtv Omdatgh’ u selven wilt tet overspel begeven:•Envreesdy niet, datGodtuw boosheyt straffen sal?H.Tis red’lijck wat ic doen,’ken vrees hier niet metal.WantGodt heeftdefen fin my følver ingegeven,Gelijck ick seker meyn.GoderGy worthiertoe gedrevé,Doorvleeschelijcke lust, gy weet, ’t heeft geenen scyn,DatGodtaenfulceen quaet soud’ konnégunstich zyn.DatGodt sou tegen recht, u inde sinnen steken,Dat gy door overspel, dien stercken bant sout Breken,Dienhydoor sijne Wet wilt altyt blyvenvastuNeen lieve dencket nietgy weet welhoe dit past.Red. En wildygeensins dan wvoegen naerde reden?Denckt dat u eer hier door wort met den voet getreden,Dencke 21 C2Denckt dat gy over al hier om sult zyn vervloeckt,Indien gy buyten echt uvy vuyle wellust soeckt.Hen Wat dat myn eer belangt, die kan hier door niet lyde’Ksal door dit bloedich sweert myn faegenoech bevrydenWie eens daer tegen hit, oft maer een woort en seytDien sal van stonden aen zyn totterdoot geleyt.Goeder. De wreetheyt vanhet sweert, past beter aen tiraneMaer aendenkoningh niet, oft aen beleefde mannen:Endaermen inhet Ryckdoet alles met geweltDaer sal den koninghhaeft zyn uyt het Ryck gestelt.)Hen.Daer valt niet aente doen, ick wil, ic sal dees dingen,Hetkostedat het wil oocktotden eynde bringen,Red. Sietdat gysonder eynd’dit eynde niet en klaeghtEn ceuwelijck verfoyt,’t geen’ u nufoo behaeght.Eynde van de eerste Handelingh.DE II. HANDELINGHE.Catharina de Huysbrouw vanHenricus beklaeghtsijn ontrouwicheyt en wort banThomas Morus vertroost.LUYT - GANCUKCCatharina, Thomas Morus, (Kameniren.Cath.Almachtich eeuwich Godt, die vander eeuwichedeHebtalledinghvoorsien, enmet gewisse reden d3 ElckElck scickt naer sijne eynd’, en wyselijck bestiert,Soodatniet als door u oockd’minste loof en swiert.Ickweet al watden mensch komt over ’ thooft gevaren,Van sijneneersten dach, tot d’leften van zijn jaren,Datdit niet bygeval, maer door uw hoogh beleyt,Waermeghy’tal bestiert, wort ider toe bereyt:Maer evenlact’et toe, en wiltuwoogen slagen,Op’tgen’ myn treurich hert bestaet aenute klagen;Van’tgen’myn bange ziel, van’t gen’myndroevengeeftTendeel onnoofel lyt, ten deel te lyden vreeft.Hebb’ ickdan foogeleeft, dat ick door boose daden,Gewekenvandedeught, gerekent byde quaden,Dees straffenhebb verdient? hebb’ ickdan foogeleeft,Datgydees herde plaegh my tot vergeldinghgeeft!’Kenhebb’ noctans(gy weet) oyt in myn’s levens dagenMyn reyne trouwbesmet, oft scandelijck misdragen,’Kenhebb’ nochtansgy weet, myn eere noyt beklat,Oft eenich vuylbeiagh in hert oft fin gehat.EnwaeromlieveGødt, en waerom toegelaten,Dat ickheel tegen recht, ontbloot van eer en staten,Soo scandich word’ veriaeght, oock uytmyn echtebedEndaer een ander wort in myne plaets gesetHebb’ ick altyt getracht, om naer myn lappicheden,Denweghvan ugebot in alles in te treden,Hebb ickaltyt getracht te leven in het goer,Gelijck’etmybetaemt, en sooeenChristen moet.Waeromdanword ick foovanuuwe hant geslagen,Meer als ickhadd’ verwacht, en als ickkan gedragen:Houtopdan lieveGodt, houtop’tis meer dantyt,Oftfoogyvoorder slaet, ick wordhet leven quyt.MOTS1221:M. Waer toe dees droeve klacht, watscort udoh vabinneDatgyudus onstelt, en quelt uw’ teere finnen,Leght afdit swaer gemoet, ’t gen’ dat u niet en dint,Endaergy nietemin geen voordeelin en vint.Oft iffer iet het gen’ u kan mistroostich maken,En quellen uwen geeft? komt opent my de saken,Ensegh eens claerlijck uytdengront van uw geklach,Opdat ickmynendienst aen u bethoonen mach.C.Dedroefheyt lievevrient die myhet hert doet breken,Endiede tranendoet op dese wanghen leken,<Is ider wel bekent, en soogy voorder vraeght,Desorg van mynenman ist daer mynhert van klaeght.Die dwinght my met gewelt, die perst myn droeve finneDiequelt myn bange ziel dieknaegt my’t hert van binneTemeer wanneer ick siehet bitter ongeluck, 2Datnoch te wachten staet, uyt ditgrof scellem stuck.Mor.Neen stelt dat op eesy:geen droefheyt dient genoméUyt iet dat naderhant onseker stat te komen;1Enoockgeloovet vry, en zyt daer sekerivan,Dat’tgen’ gydusbeklaeght niet langh geduren kan..’Theeft lag genoch geduert, twaertyt nu opgehouweMor. ’Kweetdat naerkorten tyt het stuche sal berouwe.C.Sijn liefde is te sterck.Mor.Geen liefde blystin stant,Die loert op slim beiagh, en komtuyt vuylen brant.Cat. Deliefde is te blint, daer hy light in versopen,Mor. Den tytsal evenwel hem doen sijn ooghen open.C-Daer n’tussensal ick zyn, tot scand’ van myngeslachtVerstooten uythet Hof, entot ellend’ gebracht.Mor.Den Keyfer uwenneef en salles niet gedoogen.Cat. Hy sal het tegen danc noch moeten sien voor oogen.23Mor. Ons Lant en’t heele Ryck dat salder tegen staen.Cat. Niet meer dan alsser is tot noch hier van gedaen.Mor. Gy meught in dese saeck al vry wat beters hopen.Cat. Wat middel tot iet goets siet gy voor my doch opetWanneer een vuyle hoer wort in myn echtebed,E ntegen alle recht in myne plaetsgeset!En ick integendeel, die in het echte leven,My noyt tot vuylendrift oft lust en hebb’ begeven;Word’daer verstootenuyt: wat hoop siet gy hier in?Mor. Dat ider is besorght voor haere Koninghin.DenPaus voor eerst, en oock den Keyser daer beneven,En sullent nimmermeer gedoogen in hunleven.Den Spaignaert van gelijck, dien salder in versien,Dat’ tgenegy hier vreest u niet en sal gescien.En oock dit Ryck daer by met all’ uw’ Ondersaten,En hebben geenen findit onrecht toe te laten:’Kbeloofhier toe voor eerst, neet mynédinst voor goetDat ick ubysal staen, oock met myn eygen bloet.c.Wel zyt daer van bedarict; nu gaet van mynentwegen,En pooght wat datgy kontden koningh te bewegen,Dathydoch meerder acht neem op zyn faelicheyt,Enscouw’ den vuylen lust die hem in’ therte leyt.M.Zyt vry daerin gerust. Ca. Nudochters volgt te gader.1.Kam. Uw ongeluc Mevrou, dat valt ons’tsame swaderDan imant dencken kan.C.Die gunst diegy my draeghtMaeckt dat myn ongeluck van u oock wort beklaeght.2.Kam.De droefheyt diewysienu bange finnen quellen,Diemoet oockvan gelijck ons ieughdich bloet onstellen:Uw ongeval is d’ ons, al wat uqualijck luckt,Dat maeckt oock insgelijck ons sinnen heel bedruckt.Cat.241:Cat. Hetstaet my stoe alleente vreesen en te suchten.3.Ka.Datdoetmeteenen ooc deblyscapvan ons vluchteDies zyn wy vast bedroeft, en’t samen in verdriet,Soolanghmen u mevrouw bedroeft en anghstich siet.C.Kótgaen wy’t samenvoort, en bidde wat wykunnenDat ons degoedeGodt doch wilgenade gunnen;Endathyalledingh tot sijner meerder eer,Entot ons saelicheyt door sijne goetheytkeer.:Henricus onderfoeckt wat het volck oordeelt vanfijnenflimmen Handel.:11. UYTGANGK.Henricus, Brian, Bolena.Hen. Hoe wel ’tmy nietendient tepassen oftte vragen,Hoedat aen allen’t Volck myn voorstel sal behagen,Nochtans mits myne saec is deug’dlijck, goet en recht,Soo wil ickhooren oock wat ider hier op seght.Briane seggh eens hier ’tgevoelen van de lieden,Hoestactdesaeckhun aen?Br.Dat sij soo moetgescieden.Hetvolckdat weetgenoegh dat sijne MaiesteytIs iverich, en soeckt sijn’s zielen saelicheyt.Hen. EnvanBolena dan, wat hoorde daer af spreken?Br. Dat niemant in het Ryck by haer wort vergeleken,Inscoonheyt van de ieught, en dat se wel verdintVanConinghente zyn gebeden en bemint.H. Watseghtden edeldom, en heel den Raet? Br.fij allenDiehouden’t welgedaen,’tgen’ u kan wel bevallen.Hem.25:H.’Kvrees die nochtas.B.Jaeweldat is hier geene nootSoo wie daer tegen wilt bestraft hem met dedoot.Oft wildy’tanders doen, gykont een iders sinnenDoormiddel vande gunst tot u genoegh gewinnen?Dat is den bestéraet. H. Kvrees voor deGeest’lijcheyt,Wat seggendie daer van?B. Die sprekenheel verspreyt.Eendeel is indie saeck uw’ Maiefteyt heel tegen,Eendeeldie scynter in met u te zyn genegen.Hen. Engy Briane,segh’ hoe staet dees saeck u aen?Br. Al watdenkoningh lust oft lieft, dat dient gedaen.H.Weldient hetdan gedaen, soo wil ic niet meer wachteMaer wat ick kan oft mach naer myne lusten trachten:Bolena foetemaeght tis tyt, tis heden tyt,Datgyindat ick foeck my nu goetgunstich zyt.Bol. Ten zy sijn Matesteyt, my sal sijn trouwe geven,Soo’nfal ickdatgy foeckt gedoogen noyt myn leven:Tis waer, ick voel myn selfvanbinnenheel beroert,Enheel mynhert en fin tot ugans omgevoert:Maer even hout’et vaft, gy fullet sien voor oogen,Alwatgy vlyt oft vryt en hier bestaet te poogen,Isaltemael om niet. Hen. Ickbidd’uscoone maeght,Ickbiddu laet’ettoe dathier den koningh vraeght.Bol.’Kerfal wat’dat gydoet myn eer niet latekrencken,Oftmynen besten pant bestaen ewech te scencken:Ten zy ick eerst voor al, versekert door de trou,Myn eer, myn hooghsten scat, in als daer in behou.Hen. Weł zydydan gesint, mynbe niet toe te slagen?Bol. Ickbengesint my noyt oneerelijck te dragen.H. Bemint gy soo gy pleegt den koning dan niet meer?Bol. Lae feker wel vandeegh, maer even oock myn eer.:D Hen.26Hen.Uweer die staethier door veelhooger op te rysen.Bol.Dat hoefde machtich Vorft, myhier niet aen te prysen’Ken ben geloovet vry, soo slecht vansinnenniet,Dat ick sou tot myn scand’ daer van gelooven iet.Tis niet dan al te klaer, een maget eens gesconden,Van wie het wesen mach, draeght altyt open wonden,Is altyt sonder eer, is altyt sonder glans:Endient maer voor een spot by alle iongemans.Dus eens voor al geseyt, en daer by dan geblevenIndien sijn Maiefteyt sijn trouw aen my wilt gevenSoobenick ’t uwen dienst, en zyt daer seker vanDat ick met gantscer hert in uwe liefde bran.Hen. Briangy neemtden last, datgy inalledingenDen wil sult van myn liefenhaer gebot volbringen,’K sal voorder gaen befien, en nemen mynberaetWatmyindefe saeck hier nu te volgen staet.4Brian en Bolena binnen.Langland, des Koninghs Biechtvader komt van Roomen, endeSeght, dat, naer ’t oordeel des Paus, het bouwelyck metCatharina geet is ende onsceydbaer.UYT - GANCK.1.III.Henricus, Langlandus,:Hen Clickwoeste zee, geflagen van dewinden,Altyt is vol tempeeft, en geenerust kan vindenSoo isset evencens hier in met my gestelt,Wanneer myn treurich hert wort over al gequelt.IckIck voel van eenen kant tot liefde mygenegen,Maer heel de Werelt tiert, en roept daer byster tegen,Soo dat ick in dees saeck hebbe innich hert verdriet,Ken ben eyldes,’ken ben myn sellefs meester niet.Al heersch ickoveral, al duycken all de liedenAlleennaermynen wenck en volgen myn gebieden;Ick weet nochtans ick weet dat ider overalVolgh ick hier mynen lust om ’seersten screeuwenfal.Wat dan hier in gedaen! sal ick het laten blyven?Sal ickmyn’sherten lust, verstooten en verdryven?Ensceyen vanhet geen myn ziel soo seer bemint:Neen neen myn ieughdich hert is daer toe niet gefint.Ickmoet, ickwil, ick sal oock sonder iet te vragen,Hierdoen naer mynen last, en volgen myn behagen,Het kost mydathet wiltBolena dieick minnSal zyn myn echte vrouw, sal zyn myn koninghinn.Langlande watvoor goets komt gy ons laten weten?Lang. Ichebgrootmachtich Vorst nu mynen last gequetenEnheeldesaeckdie is te Roomen ondersocht.Hen. Wat vonnis hebtgy dan ten eynde megebrocht?Lan.Den Paus (naerdat hy heeft aen all dehoogste scolenEendapper onderfoeck van uwe saeck bevolen,En oockaen sijnen Raet) heeft met een ryp beleyt,Het vonnis naederhant ten eynden uytgefeyt.Dat naerdemael de trouw, van uw gefellich leven,Nu over twintich iaer aen Catharien gegeven,Wort valt en goet geacht; dat desen uwen staet,Onsceydbaer is, enheel op vafte gronden gaet.Daer rwyffelt niemant aen, mits datde hoogeWetten,Die anders indit kas de echte trouw beletten,D2TDoor28ADoor Pauselijcke macht gefet zyn op een frEngaen inditgevaluuwwMaieftyt wooorby 1.Henr. Wiltgy my wederom in soo verweerde facken,Onseker, ongerust, en twyffelachtich maken?Lan.Daer’n is geen twyfel aen, de saeck gaet al te vast,Daer geen onsekerheyt oft twyffel op en past.Wantnaerdemael den Paus het vonnis heeft gestreken,Dat d’eerste trou gaet vast, en niet en is te breken,Sookanuw tweede trouw, daergy naer toe wilt gaenWatdat gydoet oft niet; in geen manier bestaen.Dus wat ickbidden mach wilt u dan hier naer voegen,Enmetuw echte vrouw, uvoorder vergenoegen;Enmits gh’ inuwen lust niet verder gaen en meugt;:Soo volgt hiergoede raet, maect van de noot ee deugt.Gyhebt een scoone vrouw, en van eengeestich wesen,Vandusent uytgesocht, van dusent uytgelesen,Uyt Coninghlijcken stam, en ’s konincx naefte blaetGodtvruchtichvanmanierreennheylichvan gemoet,En die noch boven dit, vanall’ de hooghite Staten,Bemint is overal gepresen boven matenSoodatter niet metall’ u koninghin ontbreeckt,Maer al wat deughdich is haer inden boesem streckt.Hen. Tis waer, en ick beken’t ’ tis lang genpech gebleken,Hoe sij in alle deught by elck heeft, uytgesteken;Endat s’is overal ’n en spiegel van de trouwaEndathaer niet ontbreeckt het geen ick wenschen sou.’Kenbender evenwel dach geensins toe genegen,Maer ’ k hebber’k weet niethoe een afkeer van geregen,Lan.Dat is grootdadich Vorst, om dat uw. Maieftyt,Sijnlustennniieett betoomt en opeGodt1.29:Godtheeftvan eersten af, de liefde soogescapen,Datsij maer tusscen twee, gewenschste vreught kanrapen;Eenderde is te veel, foodatse gansch verslaetWanneer fij buyten screef, en totden derden gaet,Soogaet’et oock metu, gysullet selfverklarenDat gygelijck ick segg’ zyt in dees saeck gevaren,Dat, soo gy uwe gunst gonckt setten op Boleen,Danoock uw’ eerste liefd’ tot Catharien’ verdween.Maer roept uwliefde thuys, gelijck gy zyt gehouwen,Daersultgy dan dengront van alle quaet me scouwen;Verlaetdenvuylen lust, en voeght u naer dereen,En zyt met Catharien’ uw’ echte vrouw te vreen.2Dat sal, geloovet my, dat sal uw beter wefen,Datsal u treurich hert, en onruft weergenesen,Dat salde eerste liefd’ oock brengen weder om,En geven u inruft gewenschsten ouderdom.H.Sou ic myn’sherten lust, myn’s herten wensch verlate)Soud’ ick myn eygen ziel, foud’ ick myn leven haten!Soud ick myneygen hert dan rucken van myn lyf!Neendat waer al te hert en alte slim bedryf.Ickmoet ick wil ickfal hier mynen wensch volbringen,Enmetditblacke sweertde saeck ten oyndedwingen,Alsoud den Hemel self my hier in tegen men.وتLan.Wie met denHemel vecht die iffer qualijck aen.H.’Kben nergens voor besorgt. L.’T betaede wel teweseDat u devreeseGodts quam in het hert gerefen, WHEndatgybovendit eens neerstich overdacht,Oft uniet toe en staet te vreesen ’s Keyfers macht.Te vreesen dat hy niet sal laten ongevroken,Datgyuw echte trouw habt met sijn mocy gebroken,Dat30Dat gy tot sijnder smaet, en aen sijn naestebloet,•Dees oneer, tegen recht, en dese scand’ aendoet.H.Wel, ligt dan all’ myn macht den Keyser aen de voetenDatickhem inmyn lant sal scandich vreesen moeten?Dat hem den Keyser moey, en stier sijn eygen saeck,’Tengaethe gans niet aen,’tgeen ichierbreec oftmaeeL.Descandegaethem aen, diegyhem foect te thoonen:Datsalhywillen met gelijcke gunst beloonen.H.Oft dathemliefoft leet, indesedaetgesciet,•Dat is my evenveel,’ken vrees den Keyfer niet.vnEen saeck maer die ick wensch, kan ick die eens bekomenSoovoerick’t seffens uyt dat ickhebb’ voorgenomen,Istdat den Roomschen Paus wilt doemend’eerste trouDanheb ickdat ick foeck, en dat ick wenschen fou.Ickhebb nu menichmael, soo ider kan geweten,Mynhulp en trouwendienst aen sijnen Stoel gequeten;Ickhebbhem selver noch in sijnen staet gestelt,’Tbetaemt dandathy nu oock mynen dinst vergelt.Lan. DenPausdie is genoech inals tot ugenegen,Maermitshy inde saeck’t verbotvan Godtheeft tegen;Dataen de echte lied het sceyden vast verbiet;Soo’nkan in uwe saeck denPaus u helpeniet.Danwel, hy heeft geltelt twee mannen van verstanden,Omdees verweerde facck te nemen in de handen,Endie te spreken uytnaer reden en naer recht.H. Watmané zyn’tdaer hier dePaus myn faec op legt?Lang. Volfæus is den een’ Campegius den and ren,Diefullen uwe saeck oordeelen met malkand’ren,H.Nuhoop ick hier terstont te fullen d’uytkomst sien,Endathet cynde sal naer mynen wenschgescien.Ioannes31Ioannes RoffenfisBisscop, Thomas Morm, Guilielmus VaramusJoecken den Koningh ten besten te raden.IV. UYTGANGK.Henricus: Roffenfis: Morus: Varamus.Roff.Godtdie Vmachtig Vorst, dé scepter geeft in handeEndieVd’Opperhooft stelt overdese Landen;Diegunn’ uw Maiesteyt geluck inovervloet,Ennaer uw’ levens eynd, het alderhooghite GoetDe liefde ende forgh, die w’all’ ons levens dagen, HƯỞZyn sculdich van Natuur uw’ Maiesteyt tedragen,Diedwinght ons met gewelt, V hier te seggenaen,1In wat benouden stant geheeluw saecken staen.Indienick bidden mach, wilt metbeleefde ooren...Deklacht, dedroeve klacht van uwen Raet aenhooren:Enneemt tenbesten af, het geenhier wort geseyt,Tot welvaertvan uw Lant, en van uw faelicheyt.Godtheeft VMachtich Vorst de kroon, en stafgegeven,Entotdienhoogen staet van’t koninckryck verheven,Gytoontudanbeleeft endanckbaer uwenGodt,Endoet noyt eenich quaet, tot smaer van sijn gebot.Denckt dat het byster luyt als hooge torens vallenDenckt dat het leelijck gaet als groote Princen mallen,Dengrontvanuberoep, dien eyscht een strengedeughtEn’t gen u hier betaemt, en isgeen vuyle vreught.Ghelooffet; ’t scandich stuckhetgen gyhebt voorhandeDat streeckt tot u verderf, en naerdeel van uw Landen,32Enfoogy inde saeck intyts niet toeenfiet,Soo loop’et al verdraeyt, soo gaet’et al te niet.Enwiltdan machtich Vorst, en wilt niet voorder tredenMaer voeght u naer het recht, en stiert u naerde reden:Laet uw’ grootmoedich hert niet meer zyn aengevat,Door wellust van het vleesch en ic en weet niet wat.Dochfoo hier uwengeeft tot liefden isgenegen,En loopt nietbuyten spoor, en vande rechtewegen:Die vreugtdie dient metGodt eneer, te zyn volbrocht,’Tgen’gy hebt binnen’shuys dient buyten niet gefochtGy, weet datuwe trouw, daergy zyt aenverbonden,Soo leelijck wordtonteert, soo leelijck wort gesconden;Door’tgene datgyfoeckt: gy weet dat dese daet,..Entegenalle recht en alle reden gaet.Oock tegenGodes Wet; waer door te geender stondenEenechtelijcken staetoyt wesen kan ontbonden,Dan door de doot alleen dus voeght u naer dees Wet,Dieallenvuyl beiagh in alles u belet.Enoftgyniettemin uw’ saeck wilt staenden houwen,Mitsdat gyniet vermocht uws broeders vrou te trouweSoo gaet gy hier verdoolt en van derechte baen,Gyweethoe dat den Pausde saeckheeft toegestaen.Daer’n isgeen twyfiel aen, de kerckelijcke WettenDieelek in dit geval, de echte trouw beletten,Verbinden niemant oyt, vandier tegen leeftWanneer denPausdaerindenvollen oirlofgeeft.Dicahebdy foogy weet, naeruwen wensch genoten,Al eer uwHouwelijck ten vollen was gesloten,Soogaethet, soo gy siet, dan ongetwyf. ltvast,Waerop geen twyffeloft onsekerheyt enpast.!Dus33!Duswat ickbidden mach ey wilt u anders scicken,Eerdat den hernel selfsou van dees boosheyt scricken;Eerdatter imant treet, naer’t speur vanuwenvoet,Eneven soo alsgy hier slim enqualijck doet.Hen. Al scynt gy, weerde man, al scynt gy, door u seggen,Hetonrecht vande saeck myop denhals te leggen,’Ken wilnoch uw’ gefpreeck, ten quaetstenemeniet,Mitsdatuwdeftich woort, uyt waregunstgesciet.Maer even ’t zygenoegh, en wilt vry seker wesen,Datgeenen vuylen brant my komt in’t hert gerefen,Dien ick, soo welals gy, verfoey, versaeck, vervloeck,Maerdat ick metterdaet myn zieler welvaertsoeck.Rof. Indiegy machtich vorst dees welvaert wiltbekomeSoodientVwysen raet gevolght en aengenomen:SoodientVboven al, datgyu voeght en stelt,GelijckuwOpperhooft, den Roomschen Pausbevelt.Dienheeftuw’ eerste trou voor vast engoetgevonden,Alsdie te geener tyt kangeensins zyn ontbonden,Mitsdat s’ is vant’ beginn’ opGodesWoortgegront,EenheylichSacrament, en wettich trou-verbont.Datkan(gy weethet wel) dat kanhier niemant breken,Ten zyeenvanVtweeuyt’t leven is geweken,Dienbant sluyt al te vast, dienknoopbint al te sterck,Endienlos tedoen, en isgeen menschenwerck.Mor. Indien gy zyt gesint uwkoninghinn’ te laten,SoofalVheelhet Lantom desenhandelhaten,Soo sal V ider een vervloecken over al,Mits dat ons koninghinn’ is ider liefgetal.Mitsdat sij overal van ider wort geprefen,Als foet in hare zed’ en geeftich in het vesen,E In34In tegendeel;daer foouwhert isopgefint,Die is en sonder glans, en daerby sonder vrint.2Die is van stueren aert, enbyster onbesneden,Vanwesenwonder plomp, en ongescickt van zeden,Detongh al wat te los, en byster onbedacht,Dat aen een maeght mistaet, en ider qualijck acht.Noch iffe bovendat (waer opgy dient te mercke)Vervallen van t’ Geloofder Catholiecke KerckeEn luters heel gefint, naer wiens sect sij leeftEn wïens kettery sij ingesopen heeft.Gelooftdat ickhier segg ick sal het waer bewysen,Daer’n is niet in Bolen’ dat weerdich is te prysen,Daer’n is niet inBolen’ dan’t gen’ een ider laeckt,Endathaer ongefien by all’ den eeldom maeckt.Maer ’t hooghste noch van all’, dat ider scynt te weten,Is, dat’s haer eygen eer soo scandich heeft vergeten,Soo scandich heeft verquist; doch nietmet eenalleen,Haer lyf, haer scoddich lyff dat ifsser veel gemeen.Hen.En pynt u zydy wys, en pynt vandese fakenNaerdesen geen vermaen oft geen gefpreeck te maken,Oft’t sal u qualijck gaen. Ick weetu heel verhael,Issonder reenoft flot, en logens altemael:Haer eer is mybekent, daer maghse vry op roemen,En haer, gelijck fij is, een suyver Maghet noemen,Sijis godtvruchtich oock, en Catholieckdaer by,Soo wel als imant is, en beter oock dan gy.Doch oft nu, foogyseght, haer eere wiert besprongen,Dat is door achterklap van quaey envalsche tongen,Hetisdoor haet ennyt, en valsche klapperny,Daer niemant, wiehet zy, is seldenheel afvry.1Vat.35Var. Soogyhet machtich Vorst, soogy het wilt gedoogeMen sal u heelde saeck, voor seker wel betoogen,Mensalu claer genoegh, doen kennen metter daet, fDat’tgen’ hier wort geseyt op claere gronden staet.Hen.Neen’t zyhiervan genoegh enlaet dat hierme blyveNoch pooght aendese maeghtgeen scande toe te scryvenEnfoogyhaeredeught, en goede zeden swyght,Soo wilick datgyhaer geen onrecht aen’en tyght.Maer gaet te samen aen en komtmet sulckesacken,Niet meer my ongesint, en ongeruster maken,Oftweete anders niet te blafenmy in d’oor;Sooblyftdanvry van hier ’k en geefu geen gehoor.1Campegiusen Volfaus Cardinaeten komen van den Pausgesonden, om de saeck te ondersoecken ende deSelve als Rechters uyt te wysen.Cam.V. UYTGANCK)Henricus, Campegius, Volsaus.Ydie als OpperhooftHEY COCOde werelt hier Beneden4HHuyt codes pembetiere, torchriftelijke zedeDien seynt V, machtich Vorft, den zegen van fiju hantEnwenscht u allegoet en voorspoet aen het fait.cHen.Godt wil ons Opperhooft met eenlangdurich’ leven,Geluck en faelicheyt infijn bestieringh geven, uqtadEn watmenhier voorgoets aen imant wenschen fou,Dat wensch ickuytterhert den man te goedertrottCam:Deredemachtich Vorst, waerom wy hier verseyneIs u inalles wel bekent, gelijck wymynen, monolioEz Doch336Dochoffernietemin wiert onsen last gevraeght,Soohoorthem inhet kort indienhet Vbehaeght.DenPausnaerdathyheeft, uw’ saeken overwogen,Sooveel als naerden eysch sou imantwegen mogen,Dien is geheel verstelt, en wenscht uythert en fin,Dat uwe Maiesteyt daer hadd’ voldoeningh in.Dathy in alles hieru dienstich konde wesen,En’t vonnis naer uw’ wensch en uwgenoegen lesen:Maer mits soo groote saeckheeft veel perykels aen,Soodienthier niet dan naer een ryp beraet gedaen.Dies zyn ons van den Paus bevolen dese lasten,Door meerder ondersoeck de sacken ’t ondertasten:Endat w’ in sijnen naem als Rechters, met besluyt,Oock sullen naer het recht het vonnis wysen uyt.Hen. Daerben ick toe gesint, en ick beloof mits desen,Dat ick in alles daer sal me te vreden wesen,Dat ick in alles sal myvoegen naer u woort:Soogaet dan alle twee in uwe lasten voort.Cam. Indienwymachtich Vorst, indien wyindees saken,Eeneynde van verscil te samen konden maken,Deheele werelt foud’ daer wesenom verblyt:Die anders in dees saeck u byster tegen stryt.DenKeyser van gelijck verbittert boven maten,Die sou indit geval sijngramme sinnen laten;En oock geheel u Ryck, sou zyndaer in verheught,Ensceppen over al een langh gewenschste vreught.Hen.Datwensch ick eerst vooral.Gy wilt indese dingenNuquytenuwen last, enuwen dienst volbringenTenbestendatgymeugt.C. Godt gaefdat desen twistKost sonder meer verscil hier zyn door ons geslist.J11Vol.37Vol. Lactonsdekoninghinn’ hier over doenbevragen,Oftdathaer geen verdragh van vrede sou behagen,Misscien is sij gefint, haer trou selfafte gaen,En’tklooster leven soo in stilt te nemen aen.C.weldathaer dese vraeg, voor eerst werd voorgehouweIssij daer toegefint, om allen twist te scouwen,Soo ishier sonder twist de saeck op goeden voet.Hen.Volfre ondersoeckt hier over haer gemoet.3Catharina Wort van Volfeus befocht, die baerfeght temocten voorde Paußelycke Rechters komen omhaeresaeckte verantwoorden.VI. UYT - GANCK.Catharina, Varamus, Volsaus.KLACHT-LIET Stemme: Geliyckde witteSwaen.زاCath,WAt kompter tegen wensch, 10In’t leven van den mensch,Hem over ’ thooft gevlogen!Tis enckel maer verdriet,Watm’ overal hier siets:En anders isser niet,300’Tgen’ datmen hier fou hopen mogen.Hier wortmen door den haet, 1.Daer door een flim verraet...Van quaey, en valsche tongen,Bescimt, gequelt, benyt,En Dat het meeste spyt,:1Men38Men wort sijn eer soo quyt,En wel onnoosclijck bespronghen.Geen soo verheven Staet,Die niet te gront en gaet,Als de fortuyn wilt tegen;Ick, die als KoninghinSoo hoogh in eer hier bin,Hebb wel myn deel hier in,Vandruck en tegenspoet gecregen.Eylaes! wat moet ick sien,Tot mynder smaet gescien,Eylaes! wat moet ick lyden?Tis my meer als de doot,...Dat mynen bedd’ genoot,Sijn echte vrouw verstoot,4En scandich uyt het hof doet scyden.Des moet ick allen dagh,Met soo een droef beklagh,Met soo veel bitter tranen:Benouwen myn gemoer,En all myn vleesch en bloet,Brenghen onder den voet,:A-THOAIOm ras den wech ter doot te banen.Maer oock wat sal het zyn,Als ick door druck en pyn,Myn leven dus sal krencken:Ick weet, ’t betaemt my meer,Dat ick myn ooghen keer,Tot mynenGodt en Heer,Sijn bitter lyden sal gedencken.Leef39Leef ick hier in verdriet,Hem is veel meer gesciet,Wat hoef ick dan te klagen?Hy heeft meer klagens noot,Als hy voor my de doot,Door lyden wonder groot,Heeft moeten aen het Cruys verdragen.Op op benouden geeft,Vdient geen pyn gevreest,Oft druck te willen vlieden,Denckt maer op Iefus smert,En neemt die wat ter hert,Scoon ghy geplaeght hier wert,Wenscht u noch meerder te gescieden.Wel aen dan lieven Godt,Ist lyden hier myn lot,Laet my tot uwer eeren,Al ’ tgen’ ick lyden moet,In druck en tegenspoet,Tot V, het beste Goet,Altyt myn hert en finnen keeren.1Wat hoor ick overal, zyn opden dach van hedenDe Rechters vanmyn saeck hier in hethof getreden,Enheeft denRoomschen Paus gelijc my wort vertelt,’Tbeleyt van onsen twist in ’s Rechters hant gestelt;Var.Tis soo gy fegt Mevrou, dePaus dieheeftvan stondeEen van de Cardinaels, en sijnenRaetgesonden:Diemet Volsæus heeft, als Rechter, volle macht,Opdat uw saeckdoorhun, ten Oordeel zy gebracht১০Cat404Cat.Welblyftdenkoningdan, dus in sijnquaetversopen,Engaenhemhedendan de oogen noch niet open,En ishy, soo ick sien, al even obftinaet,Enfooals van tevoorhertneckich in sijn quaet?OGodt! ô lievenGodt! diebovenhoogh geseten,Konteveweldengront van iders hertgeweten,Kont evewel’t gepeys vanider cen aenfien,Sietgydees boose daet, en laetgydie gescien?Sietgydat met gedult, en laetgy’t ongevroken,Dathieruwhooge Wet soo scandich wort gebroken,Sooscandich wort versmaeyt, dat mynenbebb’genootSootegen alle recht, sijn echte vrouw verstoot?Moet ick die bitter smaet, aenscouwen met mynoogen?Waerhebb’ ickdat verdient, waer konde dat gedoogen?Helphelpdanuytden noot, daergymybinnen siet,En laet ôgoedenGodt soo grove scelm stuck niet.Dan; hebb’ ick Vvergramt, en hebdy goet gevonden,Datmy eenharde strafword’ over ’ thooft gesonden,Ickbidde, watick mach, stelt my een ander pyn,Diemet soo boose daet niet moet vermengelt zyn.Var.Mevrouw, ey weest gestilt, en waerom dusgekreten?Waer toe u ieugdich bloet, door droefheyt afgesleten?Uwsaeck sal beter gaen, dan als gy selver mynt.C.Godtgaefet. V.hoop’et vast.C.mydúctdat anders scyntv.’kbiduhersceptde moet.c.wat moet diet hiergenoméIck weet hoe datdie saeck mysalten quaetstenkomen.Var.Sooquaetnietals gy meynt, en als gy feker vreeft.C.’Kevrees niet sonderreen’de faec die raect mymeestv. Tis waer fij raeckt u meest, maergeeft foolang te voreUw’ hoop niet buytentydt enuwen moet verloren:’Tdient43’Tdientdat gy meerder hier opGodes hulp betrout,’Tdient dat gy op sijn gunst, een vastehoop hierbout.Maer siet daer ginder aen, Volsæus tot ukomen,Daer sal nu heel de saeck haest wesen afvernomen:Volf. Godtgroet V Coninghin, engeefu Maiefteyt,Dat ickuw’ dinaer wensch, geluck en faelicheyt.C. Dat moogde, dobbel hert, dat moogde my welwesche,En met geveynsden sin hier seggenvoor de menschen,Maer’k weet uw voorstel wel, ic weet uw flimme vont,Ick weet, dat uw quaet hert denckt anders, als de mont.Maer seggh’ hier uwen last, vol. Den last aen mygegeven,Is, u tedienen aen in rust te willen leven.Cat.De rust ist die ick soeck. Vol. Staet u het rusten aen,Soo sienick uw verscil hier sondermoeyt gedaen.Den Paus vanRoomen heeft (om niet te konnen dolen)Een’ Rechter hier gestiert, enhemdesaeckbevolen,In sijnen naem enplaets; en geeft hem volle macht,Datdoorhemhet verscil ten eynde zy gebracht.Dien sal, naer alle dingh sal overwogen wesen,Het Vonnis naer het recht en naer de Reden lesen,En ulie trouw verbont, oft voorder stellen vast,Oftsceydenfoohet niet opGodes Woort enpast.Cat.Wat voorder stellen vast? wat dienter in die saeken,Doch onrust,sonder noot, en twyfelingh te maken,Daerheel de werelt is genoech versekertvan,Endaer geen twyffel aen in’t minste wesen kan.Enistu niet bekent, oft hebdydat vergeten,Ick weetgy weet het wel al scyndet niet te weten,Hoedat ons trou verbont geheel de werelt prees,Enhier en overal gewenschste vreught uyt rees.F Hoe42HoedatdenRoomschenPaus, blymoedich boven matenGewillich onse trouw ons selfheeft toegelaten,Mitsdat gelijck het sceen de Kerckelijcke wet,Het trouwen andersins soud’ hebben ons belet.Hoedat ick boven dit nu twintich volle iaren,Hebb’ in dees trouw geleeft, en kinders moeten baren,Tendienste van het Ryck, en van des konincx bloet;Engaetdan onse trouw niet op n’en vasten voet?Ickmeyn gy weet wel iae, al wildy ’t anders houwen,Maer siet Volsæe toe, want ’k weet ’tsal u berouwen,Gy zyt, gy zyt alleen door uwen boosen raet,De oorsaeck van dit feyt, en ongerechte daet.Gyfoeckt(mitsgy u hier niet anders kont gevreken)Opmyuw toornichhooft, en grammen fin te breken;Omdat Vmynen neefden Keyser soogy socht,Niet heeft totd’eere van de Roomsce Stoelgebrocht.Dat konde, soo ick sien, dat konde niet vergeten,Dies zyde ongesint, en stuer op mygebeten,Enfoeckt tot meerder spyt des keysors mynen neef;Datmydenkoningh liet, en uyt het Hoffverdreef.En even denckte niet, datgy in dese dingen,Denkoningh uwenheer foeckt tot verderf te bringen,En leyt als metter hant tot sijn verdoemeniss,Hetgeendat tegen Recht, enuw’ Conscienti is.Velf. Mevrouw om geenen tyt onnuttich te verflyten,Enoock om mynen last vervolgens hier te quyten,Soo zy noch voor het lest uw Maiesteyt gevraeght,Oftudangeenenpys oft vrede en behaeght.Sooniet, soo mooghde vry, en wel voorseker weten,Uw Rechters zyn bereyt en in het rechtgeseten,Daer43Daer moetgy kome voor.C.wehbooswiht, wech va myDaeght gy Hy voor het recht, ick salder komen by.’Kweet myn Onnooselheyt, en’t Recht van myne fakenDatkanmy sonder vrees en sonder scaemte maken,Te meer als ider een, en claer voor oogen siet,Datdoor een slim beleyt dit onrecht my gesciet.Ellendich als ick ben, wat moet ick all’ verdragen!Hoe word ick ’t allen kant soo wonder hert geslagen!EyGodt eylieveGodt;zyt my behulpich nu,Want ick alleen myn hoop en troost hier stel op u.Maer even waer toedoch ben ick als nu gekomen,Hoe wort myneer en glans aldus ewech genomen,Berst traenen berst doch uyt en maect een staegen vloet,Ickhebb’ hier stoffgenoech, al weend’ ick enckel bloet.Ickben nusonder eer, ach waer ick sonder levenAchhadd’ ick nimmermeer my indit lantgegevenOchhadd’ icknimmermeer, dat my nu byster rout,Eenfoo meyneedichhert, en wulpsce mensch getrout.Catharina Wort gedaeght voorde Pausselijcke Rechters.VII.UYT - GANCK.Catharina, Procureur.Proc.Mevrouw’ met uw verlof, den Raet die isgeseten,En laet uw Maiesteyt, door my uw’ dinaer wetenDat sij’er wort gedaeght, om daer tehooren aenWat datter in uw saeck wort tegen ugedaen,Endat van hooger hant en vandes Pauses wegen,DaerhaereMaiefteyt sichniet mach stellentegen,F:Cat.+L!Cat.Neen:watdenPausgebiet neem ickgewillich aen,Mits ick myhoud enken voor sijnen onderdaen.Maereven weet ick weldat alle dese dingen,...Alleen zyn opgemaeckt om my in’tnet te bringen.Totmynder grootesmaet, en meerder herten leet,Daer even van den Paus in ’t minste niet en weet.P.Nochtansden Pausheeft self, diemanne afgeveerdicht.Als rechters in sijn plaets, dus bidd’ ick dan geweerdichtTekomenvoorhet recht, om voor denheelen Raet,Te seggen al het geen udaer te seggen staet.c. Wat valter in een faec soo claer als d’licht der sonnen,Teseggen;en waerop soud’ nimant seggenkonnen,Tenwaerhydoorden haeten door den swerten nytVerblint, het rechte licht, waer van de reden quyt.Proc. Ickheb hier mynen last, gelijck ick moet gequeten,Als ickuwMaiesteyt dees dingen hier laet weten,DenKoningh is door myoock van gelijck gedaeght,Aenwiendatditrecht ten vollen wel behaeght.Mits hyhem soomen siet daer geeft vrywillich onder,C. Dathedit recht behaegt, enacht ic voor geen wonderHyweet dat heel den Raet, en Rechters alleby,Genegen zyn tot hem, verbittert tegen my.Proc. Sout recht naer redengaen, enop sijn platte voetenGelijck’et evenwel oock overal foud’ moeten,Soo’n mach in’s rechtershert noyt scuyle gunst oft haetWantd’een en d’ander is hier by te samen quaet.Maereven nietemindees rechtersby te samen,Zynmannenvan aensien endie hunfouden scamen,Tedoen iet tegen recht door gunst oft door den haetC.Godt gaef et, maer ic vrees.P.’Twaer tegehune staetCat.45C.Dat’swaer en claer genoeg, maer d’onrecht va de sakéDie sij soo tegen recht noch twyffelachtich maken,Endie gelijck men siet, zyn claerder als den dach,Datgeeftmy reengenoech dat ick’et vreesen mach.Te meer wanneer ick sie dat eenen vanhunbeyen,Mynvoordeel inde saeck naer recht myfou benyen.Proc. Mevrou ten isgeen noot dus laetdie redendaer,Cat.Welgaet enseght den raet, dat ic sal volgen naer.Den Koningh ende Koninghinne gedaeght zynde voor de PauffelijckeRechters, beroept de Koninghinne totden Roomschen Stoel binnen Roomen.VIII. UYTGANGK.Henricus, Catharina, Campegius, Volsaus.Camp. Menhadde wel gehoopt, en dat op vaste gronden,Datdese saeckenhier ten beter eynde stonden.Maer’k sienhoe lang gewacht hoe meerde onrust groeytEndatmendach voor dach bevintnoch meerder moeyt.En soo’er geenen scyn enis van vre te maken,Endatmen andersins niet kan ten eynd’ geraken,Soo salmen met verløfnaer regel van het Recht,Het vonnis wysen aen uytdat hier ider seght..Hier toe zyn wygestelt.Gygaet dees brieven lesen,Opdat eerst onse Macht sij aenden Raet bewesen,Endat men van de saeck de reden eerst verstaet:Enfoo geheel’t proces naer rechten regel gaet.Hier worden de bevel-brieven des Paus gelesen.Vol.46Vol. Nu gaenwytotde saeck. Denkoningh salgeliven,Sichmet de koninghin te voegen naer de brieven,Diehier gelesen zyn: waer in den Paus bevelt,Datwy inditverscil uw’ rechters zyn gestelt.Cam. Wel dat u dangelief uw reden uytteleggen,Enwatden koningh dient in sijnen naem teseggen:En die ophem de saeck neemt van dekoninghin,Diensal oock naderhant sijn reden bringen in.Bria. Den last die staet my toe des konings saec te styven.Var. En ick die sal het rechtder koninghinne dryven.B.Tis welic gae da voort. V. Nee’t diet voor al gevraegtOft aen de koninghinn’ oock sulcke recht behaegt.Oft dat sij is te vre voor Rechters dees’t ontfangen,Want hiersal eerst voor al de swaricheyt aenhangen.Br.En hebdy nietgehoort watdat den Paus gebiet,Dathyse Rechters stelt. V. Iae, maer s’en volgtdat niet,Ons isgenoegh bekent, enseker waer gevonden,Dat dese Rechters zyn ter quader trou gesonden,Endat door slim bedroch, door lagen en door lift,Alleentot uw profyt wort in de saeck gevist.De reden wylet uyt. Deesmannen hier gesonden,Zyn aendes koningh’sgunst te samen vast verbonden,En even oft het recht op geene gunst en siet:Wy seggen evewel dees Rechtersdienen niet.Tis feker nietgenoeghdat imant naer behagen,Sal in sijn eygen saeck sijn eygen Rechter vragen,Diehem zyn toegedaen, neenneen dat’s tegen recht,Wanneerhet tegendeel, met reen’ daer tegen seght.Enoock’t is claer genoech, dat hier is veel gelogen,EndatdenRoomschenStoel voorseker is bedrogen,Mits47Mits daer is wysgemaeckt, maer even sonderblyck,Dat onse koninghinn’ verlaten wilt het Ryck.Verlaten wilt haer Croon, en trouwe daer beneven,Omin een Clooster stil, in eenicheyt te leven:Daer sij indit geval niet toe enisgesint,En even isset al te Roomen aengedint.Ditheeft denPaus beroert omdese twee te seynden,Als Rechters van een saeckdiehy waerachtich meynden,Maer soo gy selver weet dat daer niet van en is:Soo’n is oockniet met all’ dengront van u Commiss’.Cam. Soolanghals niet en blyckt oft nimant isgekomen,Die toontdat ons Commisf’ is weder afgenomen,Oft wederroepen; soo moet blyven onsen last,Hier van de selve cracht, en altyt even vast.Soodan ’kgaen weder voort. V. Datfuldy vry wel laten,Oft allen wat gy seght, sal niet met allen baten;Mits dat dees plaets, en oock de Rechters van’t verscil,Zyntegen ons Consent, zyn tegen onfen wil.Cat. Datsal ickhouden staen, en ick getuygh mits desen,Dat ick wilvanden Paus alleen gevonnist wesen,Cam.Wat reen’ hebtgy daer toe! C.De reden is geseytGyzyt de dinaers byd’ van sijne Maiefteyt.Cam.Tis waer, maer evewel en hoefde niet tepysen,Dat imant foud’ van ons iet tegen reden wysen;Indien dat dithier van my te vreesen staet;Ickben van nubereet te sceyden van den Raet,C. Ick seggh, en’k blyver by,’k bendaer niet in te vreden,Deesplaets is tegen Recht, dees Rechters tegen Reden,Ickbenhier inbedwanck, ick ben hier buyten ’slant,Ickbenhier ingewelt, en inmyn’s vyants hant.Hen.48H. Neenliefste’t isgeen noot, gh’en zyt hier indehandenVanuwen vyant niet, maer in uwvrienden landen.Enoock geloovet vry, al watdat hier gesciet,En istotuwverderf, tot uwe scande niet.Dan’t wort alleengedaen om het gedurich knaegen,Vanditmyn treurich hert van myte konnen iagen;Waerdoormynbange ziel, geen stage rust en vint,Maer is gelijckdebaer geflagen vande wint.Endit omdat ick vrees, en met gewisse reden,•Godts Wet enhooghGebotdooru te overtreden,Endiesvolgens soo souw’ moeten wordenquyt,Dewelvaert van myn ziel, dat my in’t herte snyt.’Ten is dan liefste niet, soo gy bestaet te klagen,Dat ickVfoo ick pleegh, geen liefdescyn te dragen,Maerdat ickben besorght, gelijck’et mybetaemt,Dat ick niet tegen eer bloetscandich wordgenaemt.Ick wensch dan, en ick wil hier hebbenvan geswegen,Icdoen’ tgeen’ datick moetdaerkandoch niemant tegen,Gymannengaet nu voort, en maeckt eenkort befluytIck wilhet eynde sien, dus spreeck’et vonnis uyt.Cat, Ensal icktot den Pausdan niet beroepen mogen?Soosegg’ ickdat dit Recht is buyten recht gevlogen.Vol.Eerdatgy totden Paus dit recht beroepenkont,1Soo moet vast uw’ beroep opreden zyn gegront.Cat.Daer ist opvast gegront:en foogh’ ons woutgelooveGyfouthet konnen sien: maer mits gy speelt den doovenEtdat den swerten haet Vd’oogh daer by verblint,Soodunck’et myniet vremt dat gydus zyt gefint.Vol.Mevrouw met uw’ verloff, hier veel tewillenkyven,Et met een vremt getier uw’ recht te willen styven,Dat49DatisgansBuytenrecht. Duslaet vryhet getier,Enfoogy spreken wilt, soo brenght goeyreden hier.Cat. Mynredendie ick segg’ diegaen op vastegronden,Enniet op flim beleyt, oft vals versierde vonden;Var.Gytoonthierclaergenoech, datredenniet engeltMitsgywilt inde saeck noch voortgaen metgewelt.Cat.Engeltonsreden niet, om u hier te bewegen,Enwyft gy tegen recht mydit beroep nutegen:Soobidd’ ickdat gy doch opdese tranen siet,En op dittreurich hert vol lydenen verdriet.Ey laet’uw’ gunstigh oogh op mydoch neder scieten,Laetmyellendich wyfeen weynich troost genieten,Eerdat mynbange ziel door al tegroote pyn,Alsmet geweltveriaeght sal uyt dit leven zyn.Hebtgy myoytgelieft, hebtgymy oyt voordesen,Uw’ gunstich hertgetoont, uw liefden oyt bewesen,Soobidd’ ick wat ick mach verhoort mydesebe,Endan ben ick in als wel vergenoeght daer me.Hebb’ ic door eygen fout,’t gen’ dat icwensch teweten,Myn trouwendienst tot Vniet welgenoech gequeten;Hebb’ ickdoor eygen fout u ergens inmishaeght,Siet opdit rouwich hert, dat hier genadevraeght.Sietop u echte vrouwhier neder aen uw voeten,Dan fuldymyn verdriet en mynendruck verfocten:Ensegg’ eens open uyt waerin ickhebb misdaen,Soosal ick naderhant dan beter wegen gaen.H.Neenlieffte tis geen noot, gh’en worthier niet betege,Oockvanhet minstequaet;dus daer van hier geswegen;Dan soo ick hebb’ geseyt, al wat hier wort gedaen,Datgaet defaelicheyt van beyd’ ons zielen aen.G Cat.504Cat. Weldat het soo nu zy, Maerlastudanbehagen,Dat dees bewoeste sacckden Paus zy op gedragen: dEndatditons verscil hier buyten dit gewoelGevonnist engeslist zy by den Roomscen Stoel.......’Kben hiet een vremdelingh, het dient my toegelaten,Mits dat de Rechters zyn uw’ eygen Ondersaten,Endie noch boven dit vervoordert zyn tot Staet,En eer, door uwe gunst, vervolgens ’tuwer baet.....Hen.Wel’ksal tot uwer eer, my hier in onder geven,Dat (soo gy wilt) de saeck te Roomen word’ gedreven:En datdaer word bericht’t geen ons verscil belanght,Zyt voorder dangerust.Cat. Engy daer vangedanckt.DE III. HANDELINGHE.Henricus dringht Stercker aen tot het vonnisvande echtbreuck ende herroept sijn woort,van desaeck naerden Roomscen Stoelte laten beroepen.LUYT - GANCK.Henricus, Campegius, Volfaus, Varamus, Brianus, Ridless.Hen. Waer toedus lang vertoeft?sal ic danmoetenachtenDathier myn tegendeel, sal altyt blyven wachten?Neenneen,’t is meer dan tyt, al lang genoegh vertoeft,Het uytstel maeckt mygram, enmynengeeft bedroeft.NuNuRechters weder voort.C. De faec was welbegonnen,Maer ’k sien hier datmen die noyt sal geslissen konnen:Mitsdatuw’ Maiesteyt voor goet heeft toegestaen,DatbydenRoomscen Stoel’t proces sal voorder gaen.Hen.Neen, neen, dat is voor niet, hebb’ ickhet toegeslagen’Kherroep’et wederom. Cam. De koninghin sal klagen,Enroepen overal, dat fij hier onrecht lyt,En dat gygeenenman van u belooften zyt.Hen. Dat acht ick niet metal, en laetse vry al praten,Daer sal ick niet om doen, oft niet met all om laten,Hetgaetmyfoo het wil; gy past dan opmyn woort,Engaetweerop een nieuw in uwen handel voort.Cam.Weldanaldus gedaen. Datnu de twee partyen,Elck brenge voor den dagh’t gen’ kan hun recht bevryen,Br. Soo salickmet verloff, en naerdes konincx fin,?Totvoordeel van sijn Recht myn reden bringen in.Eenider is bekent, hoe inden tyt voorleden,Wanneer de Roomscen Stoel versocht wird engebedenOmdit nieuw trou verbont te willen toe te staen,Hier met veeldobbelheyt alfdoen is omgegaen.Menheeft den Paus voorall tot voordeel van de saeken,Voor reden aengedient, en poogen wys te maeken,Datalles uyt dennaem des koninghs wiert versocht,Daer vanhy evenwel in’t minste niet en docht.Dirgaet niet dan te vast, want die maer twellef iarenVanouderdom en was, wat wist dien van te paren,Watwistdienvandenvre die door dit trou-verbont,Gelijcken wiert geseytdoen vast te sluytenfrontTentweeden,’tgen’ de saeck, een ider als voor oogenKanbuyten twyffel en in sekerheyt bethoogen;G2 Is52:Isdatdenkoningh sijn gemeynde vrouw bestact,Door maeghscap onder een, en in deneerstengract.Arthurus soo men weet, sijn’s vaders, eerst geboren,Enonses koninghs broer, die hadde van tevoren,Sijn Catharien getrout, en naer de echte trouw,Beslapenals sijn bruyt, gebruyckt als echte vrouw.Nu mits soo ider weet, datGodes hooghe Wetten,Vanoutsaen ider een verbieden en beletten,2Het trouwen onder een, daer sulckeen maeghscap is,Soohoud’ ickdesesaeck voor claer en voor gewis.En oft gelijck gy meynt, dit onbeiarich trouwen, tiDenkoningh nadermael heeft scynen goet te houwen;Door dienhy langen tyt en over twintichiaer,Heeft Catharien gebruyckt, oft fij sijnhuysvrou waersSoo’nkanditevewel al niet met allen geven,?Mitsdatden koningh is in misverstant gebleven,Maereven sonder scult; foodat noch op ditpas,Sijn trouw staet opgegront, soo sij te vorenwas...Cam.’Tis wel hier vangenoeg.Nu laet ooc vangelijckenHet aengenomenrecht der koninghinne blycken.Gydoetdanuwenlast, opdat m’inalles hierGaetindees saeckte werck, vervolgens’srechtsmanier.Var.DenKoningh foogy weet, heeft volle machtgegeve.En wiltdatditverscil te Roomen zy gedreven DEWaertoedan wederom, waer toe hier dit gewoel?Waertoe weerditberoependesen Rechter stockMaer offer imant waer, die meynde datu seggenIsaltevastgegront, en niet tewederleggen;EndatdeConinghinn’ nuheeft metvollen blyckSoogyhethouden wilt, inalles ongelijk dat20 Soo53Soohoortmy metgedult, foohoorthaerbetergronden,Dieickten korsten sal in haren naem verkonden: DHMOpdat elck hier genoegh voor oogen kan gesien, viDathaergeenmeerder smaet en onrecht kan gescienDaer is voor’all’ geseyt, maer even niet gebleken,Datdoor veeldobbelheyt, en wonder loose treken, CDenPaus is omgeset om’t Houw’lijck toetestaenHetgen’ met Catharien’ is naermaels aengegaen. (()Hoevalschhetselven is, en plompelijck gelogen,Hoe sondergront versiert en uytden duym gefogen;Dat blyckt hier uyt de Bull’ van’t Pauselijck gescriftWaer me tedier tyt den koningh wiert begift.Hierwort klaerduydelijck, en in het lanck beschreven,Hoehy totdese trouw den oirlof heeft gegeven,Naer dat geheelde saeck ten aldernousten welerWasdapper ondersocht vervolgens sijn bevelerft 2Nu watter oockbelanght, de welgegronde reden,Waerom den Roomschen Stoel tot oirlof wierd gebedenTeweten meerderrust, en vollen pys en vredDiefoomen seker wist dees trouw soud’ bringen me. IDathoefick, soo ick weet, dathoefick niet te toogen,Als’tgen’dat claergenoegh elck sien kan voor sijn oogensHoe’tsedertdien tyt het Ryck en’tgansche Landt,Quam doordees nieuwe trouw, inwelbesetten stanteIckroepuw’ Maiefteyt hier over tot getuygen,Naerwiens hooghste Woort een ider sich salbuygen,Diedickwils heeft geseyt met onberoerden/futab HDeesrustvanheelmyn Ryc, komt door mynkoningingEnwatter tot de saeck is voorder aengegeven,Datalsdithouwelijck, te Roomen wiert gedrevens!Den34Denkoningh in perfoon, dat niet verstaenen kost,Mitshyeerstdoen ter tydt zyn derthien iaer begonst.Diesvolgens, dathynochwas onbequaem te trouwen,Soo gy wilt met gewelt, en volle kaken houwen,Mits sijnenouderdomalfdoen noch was telap;Datis alweder niet, dan al maer kinder klap.Maer’kwilu nietemindaer op voldoeningh geven,Opdat ons geen bedrochhier worde toegescreven,Neemt datiden koninghdoen noch minder iarich was,Soo komt dit evenwel noch wynich hier te pas.Het trouwen, foogy weet (’ tgeen aen soo ionge lieden,DeWettenen hetrecht, belettenen verbieden)Datgaet op vaften voet, wanneer dat desedaet,DePauselijckemacht van hun gescieden laet.Eensaeckismaervan noyd, die foose word bevonden,Soostaer uythaer natuur de trouw op vaste gronden,Tewetenfoodaer ishet oordeel van’t verstant,Waer door fij konnen sien dekracht van desen bant.Watkontgy foggen nu, een kint van derthien iaren,Iaminder nochdaer toe, is machtich om te paren,Is machtichdesen staer voor goer te nemen aen,Wanneer het vandenPaustevoor wort toegeftaen.Gelijck’thier is gesciet. Nu’tgeen soynt meer te nypen,Dathy alsdoende kracht der trouw niet kond’ begrypen,Dat stelt ickhier van kant, alscynet u te vroegh,Hywas te defer tyt hier toe al vals genoegh.Het derdevolghthieroen, daer’t al aenseynt te hangen,Endaerde swaricheyt geheel is in bevangen.Dat is gelijck gy seght, maer’t sluyt doch even niet,DitGodes hooghe Wet alsulcke trouw verbiet.Socckt1Soeckt vryal watgy kont gh’en sultniet anders vinden,Dandat uwwoorden en uw reden luttel binden,Dandatal watgy seght, op slechte gronden staerEnniet dan al te manck en alte kreupel gaet.coriniEn oft gy niettemin uw’ saeck noch wilde styven 20En opden vastengront vanGodes Wetten dryven,Soosegg’lick evenweldat gy hiergaet verkeert,Endat onsGodes Wet dees dingen niet enleert.Maer all’ uw’ steunsel isdatGodt heeft byde Ioden,Aenbroedersdese trouw van eene vrouw verboden, "Tis waer, dat laet ick toe vervolgensGodesWoort,Soodaer vand’eerste trouw zyn kinders komenvoort.Soo nietdennaesten broer, die wassertoe gehouwen,De naergelaten weefvan sijnen broer te trouwen,Maer even’t geen dat Godtvoor dien tyt gebietDat blyft bydien tyt, tenraecktons heden nietEn oft nu insgelijckx de kerckelijcke Wetten,Oock diergelijcketrouw aen twee gebroers beletten,Dat is al weder niet vervolgens het besceet,Waer indeRoomscen Stoel geeftoirloffoo gyweet.Br. Hykanwatdat hydoet hier in geen oirlofgeven.Rid. Ey seg eens waeromniet?waer is sijn macht geblevenDieGodthe heeft gegút.B. Die macht die houd ic staenMaer even die engaet hier onsesaeck niet aen.Dereden is geseyt, en niet tewederleggen,Rid. ’Kenhebbdie evewel tot noch niet hooren seggen,Danwel dat Godtdees trouw, gelijckgy seght verbietMaer’k bidd’ u toontdat eens, soo ist verscilte niet.En mits noch gy, noch oock hier imant dit sal konnen,Soovoeght u naer dereen, engeeft u overwonnen,oftOftsegg eens’tgeen ickwenschwatuwen finberoertDatgy met alluwcracht sulck vremtgevoelen voertIckhebbu vastgeseytde wetvan d’oudetyden, IDieisoocknuteniet, en met den tyt gescyden,...Dusgaetseons niet aen, te meer wanneer men vintDatdit heeftvoor maniervan dien tytgedint.Var.Maer evenoft nu noch de saecken alfoo stonden,Dat wygelijck als doennochwaren vast gebonden,Totdiergelijcke saeck, soo sluyt’et evenniet,•Tgeval is anders hier dan foohet Godt verbiet.Behalvendat hier noyt zyn kinders uytgesproten,SooheeftArthurus oocknoyt sijne bruyt genoten,Mitshybyongevalvan sijne krancke led’Noyt iet aenCatharien sijn weerdevrouw en ded.Datheeftde Coninghinn’ nu menichmael voordesen,En open uytgeseyt, en wel genoeghbewesen,Mitsdatse noyt alleenbyharen bruyd’gom fliep,Maerdat m’een edel vrouw, daer by in’tbedde riep.Dusheeft sijn Maiefteyt, ons meer dan eens beleden,Datfoohy eerstmael is by sijne vrouwgetreden,Deselvedoenbesliep, als noch een suyver maegt,Watdiet hier meergetoot, watdiethier meergevraegt.Cam. Wyhebbendese saeck van alle beyde syen,Tenvollen wel verstaen, maerdit verscil te soyenVereyscht vry meerder tyt en dieper ondersoeck,Opdattergeenenmensch ditoordeelen vervloeck.CCLEenighe12:11-- ----23 --- ----???????????????7eEenighe mannen van aenfien komen desaecken deskoninghins verantwoorden.II. UYTGANGKCampegius, Volsaus, Roffenfis, Ridleus, Henricus.Roff. Soo veel ickkan gefien, en uyt dees vremde werckenDengront van ditbeleyt ten mynen best aenmerckenzSoo gaet’et al verdraeyt, soo loop’et al verkeert,Het recht loopt buyten recht, alst sulcke dingen leert.Tisnieuws al wat ick sie, en wathier wort gedreven,Den Rechterstoel, de plaets, de Rechters daer beneven,Diezynhierbuyten recht, en’t loopt all’ tegen stiel,Mendenckt niet eens opGodtnochop sijn eygen ziel;Gymannen wilt de saeck, doch beter overleggen,Eerdat gy hier bestact het vonnis uyt te seggen:’Tis seker niet genoech, ick bidd onthout mydit,DatGy als Rechters hier in dese stoelen fit.Denckt vry dat dit verscil V hier gestelt in handen,Alleen streckt tot verderfvan allen onse Landen,Oockvan den koningh self, voor wiens ongeval,Soo gy hem zyt getrouw, te vreesen stact voor al.Dees dingen zyn te klaer,’t endient hier nietgestreden,Met woorden engetier, maer met gewiffe reden,741En die hier anders seght, dien moet niet indenscyn,Maer in de waere daet een’ rechten Ketter zyn.Hier toehebb’ ick de saeck, in’t lanck en breet befareven,Endefen mynenboeck sal daer van kennis geven,いH Aen58Aendiehem lesensal: daer kande werelt sien,Hoetegenalle recht, dees twistenhier gescien.Ickneemde waerheytGodts hier over tot getuygen,Inwienshoogenaem, sichalle knie moet buygen,Dat, neffens’tGodd’lije woort des konincx trouverbontOnsceyd’baer is engoet, enal te vastgegront.Sooniet, ickwensch datGodt, met ongehoorde plagen,Deesmyne swackelevan stonden aen wil slagen,C.Leghtdienboeckdaer neer.En wat segtgydaer van?Rid.Dat’tselve trouverbont hier niemant sceyden kan.Dees boeckenwysen’t uyt, die ickhebb’ willen maken,Ten eýnd’ elck hier foud’ sien, het onrecht deser saken,Waernaerde koningtracht;en waerdat klaer uytblyct,-Dat onse koninghinn’ hier wort verongelijckt.En waer toe meer gefeyt, gysullet klaer bevinden,Indiengydit verscil watbeter wilt verfinden,Enhier niettegen hert en uw’gewis en doet:Maer naer deredenler, gelijckgy letten moet.Hen. Welftaetgy weder stil? Sal ickdan weer naer desenGelijckals vante voor in twyffel moeten wesen?Ncen’tsa al weder voort, en naer een kort besluyt,Soowil ickdat gy sult het vonnis spreken uyt.C. En wilt ons Machtich Vorst, alniet te seer bedwingen,Omsulcke sware saeckfoohaest teneynd’ te bringenDaer is meer tyt van nood’. H.Ghebt tytgenoech gehat,Cam. De saeck dient andermael eens weder acngevat.Hen.Wiltgyoock soo ick sienden Rechterstoel verlaten?Camp.Dentytvereysch’et soo: wy zyn uw Ondersaten,AlstVgelieven sal, fooroept ons weer tegaer,Ick volgh te defer tyt ’ tgebruyck vanRoomennaer.Daer59Daerwort vrymeerder tyt inkleyndersaeckgegeven.Vol.’ Ten dient my niet alleen als Rechter hier gebleven,Dat uwe Maiefteyt gedult neem desen dach,Opdat m’in alles wel de saeck bepleyten mach.Thomas Morus Wort van Catharina by denkoningb gesonden.Vandenwelcken hy versocht wort om de echtbreuckvoor geette houwen’tgen’ by wygers.III. UYT - GANCK.Henricus, MorHS.Hen. Wort mydan sooicksien nu allehulp benomen,Omeensnaer mynen wensch, naer mynen lusttekomen?Sal ickdan koningh zyn, en kan ick fooveel niet,Dat’tgen’ ickhier begeer, naer mynen wilgesciet!Sal ickdanmoeten sien,sal ick dan moeten lyden,Dat elck my in dees saeck sal willen tegen stryden;.Endoemen mynen lust! neen ’t salder anders gaen;Alfoud’ geheel myn lant volgalgen moeten staen.Bolena ’k sweir u vast, gy sult myn gunstbehouwen,En’k sal u wathet kost voor heel de werelt trouwen.Scoon oft gyhierom wort van ider een benyt,Zytdaer med’ vergenoeght, dat gy myn liefite zyt.Mor.Grootdadich Machtich Vorst, icben te deser stondeAen wwe Maiesteyt, om seker saeck gesonden,Indien hetVgelieft, enVmits desen paft,Sal ickmetuwverlofvolbrengen mynen last.H. Spreeckt uwe bootscap uyt. M. uw weerde gemalinne,En onfer aller vrouw, en beste Coninginne,HaDie60Diewenscht uytheelhaer hert en wat fij wenssen mack•Vwelvaert en geluck, en daer bygoeden dach.Voorts, laet’su Maiefteyt, door my uw’ dienaer weten,Dat vandenRoomscen Stoel wort alles afgesmeten,’Tgen’ hier de Rechters doen oft van hun is gedaen,• EndatCampegius moet weer naerRoomen gaen:Mitshem den Paus ontbiet, die selver uw verseillen,Naer reden, en naerrecht, als Rechter foeckt te stillen,Dusdat sijn Maiesteyt zy vergenoeght daer me.Hen.AlwatdenPaus gelieft, daerben ick in tevre.MaerMore,segg’ eens uyt, sult gy voor goet ooc houwenDatick eenander vrouw, tot koninghinn’ sal trouwen?M.Noyt sal ic fullex doen. H. Oft ic’t soo hebben wou?Mor. Weet clat ickevewel Vtegenspreken fou..Enwat ickbidden mach, ey will’et doch niet dencken,Eywiltnoytuwefaem, met sulck een misslagh krenckenEywilt noyt heel uw’ Ryck, door fulc een flimme daet,Gaenbrengentot ellend en heel benouden staet.Hen. NeenMore’t isgeen noot, laetgyV maer gefeggen,Enwiltdat raey ickVdees saeck niet wederleggen,Maerhout die staen met my, danfulde konnen sien,Wateer, wat staet, wat loon, hier voor V sal gescien.Mor.Soo verr en isset recht niet uyt myn hert geweken,Dat ickhier tegenGodt en myngewis soud spreken..• Dus watden hooghsten staet, envoorder eer belanght,Uw Maiefteyt zy daer ten vollen affbedanckt.Hen. WelMore foude myfookleyne saeck ontseggen?Mor.Uw Maiesteyt kanmygeen saeck te voren leggen,Hoegroot fij kangezyn, oft’k foud’die nemen aen,AlsdiemetGodten eer, foud konnen zyn gedaen.1Ge61Gelooft vrywaticksegg’, ’kwilgeerne dit myn leven,En alles wat ickhebb’ voor u ten besten geven,Wanneerhet isvan nood’. Maer d’andermygevraeght,Datsal icknimmer doen, omdat hetGodt mishaeght.OmdatGodts hooghe Wet, daer door wort overtreden,’Tgen’ van uw Maiefteyt, doch niet en dient geleden.H.Wel gaetdan wech. M.Daer kot u koninginn gegaenIcbidVMachtich Vorst, hoort hieruw huysvrou aen.2Catharina foeckt haren man taverbilligen om voorder deecbibreuckniet meer te vervolgen.IV. UYT - GANCK.Henricus, Catharina, Maria hun beyder Dochter.Cat.Wel iffetdangedaen? wel moetick danvertrecken?Kanick tot medely Vgeenfinsdan verwecken?Kan ickwatdat ickdoe, kan ick 6weerde Man,Tot uw verbonden plicht Vgeensins brengen dan!Odat is al tehert, en schandich boven maten,Dat eenen echten man, sijn echte Vrouw sal laten,En stooten vanhem wech, en scuppen metde voet,Gelijekmen aen een floir, oftaen een hoere doet.Dat ick uw’ Coninghinn’ en vrouw’ die eens voordefen,Wiert foovanu bemint, als imant konde wesen,Nu tot myngroote scand’ nu tot myngroote smaet,Word’ van myn eer berooft, en vanden echten staet.’Tiswaer en ick bekent, ick bendoor V.verheven,DenScepter en deCroon, zyn my doorVgegeven,Dus62Dus ofthieronsverscil kost wesen me gedaen:Ickbengenoech bereyt die’t samen aftegaen.Dat kan ickwelgenoegh, dat wil ick sonder klagen,Indient V soo gelieft tot uwer eer verdragen:Maer d’echte trouw diegy myeenmael hebt gedaen,Enben ick wat ick doe niet machtich aftegaen.Maer wat doch liefste man, wat mach Vdoch bewegen,Datgysulckeenen haet, enafkeer hebt gecregen,Van my uw echte vrouw? en’tgen’ u niet en dint,Eenhoer een rechtehoer, in myne plaets bemint?Hebb’ ickdan k’bidd’u fegt, want’tdient my wel teweteInmyn verbondeplicht my niet genoech gequeten?Ofthebb’ ickbuytenweet Vergens in mishaeght,Waerovergymet recht, en vastereden klaeght?Hen. Ickhebbet nochgefeyt, en ’k segget noch opheden,Dat alles wat ickdoe alleen gesciet uyt reden,Datick inmyngemoet, dat ick inmynen sin,Soolangh ickubehoud niet dan maer onrust vind’.C.Watonrust liefste Ma}H. Dien naedie is waerachtichMybuyten sekerheyt en alte twyffelachtich.Cat.Hoe twyfelachtich? wel siet hier onsdochteraen,Daerkanden twyffel med’ ten vollen zyn gedaen.Gyweet, enhoeen sout’ gy ’t niet geweten konnen,Datgyals echte man uyt mydiehebt gewonnen,Hen. Iae wel, maer nietemin en kan datgeven niet,Wantsoogyweethet is uyt misverstantgesciet.Cat.Neenneen, geen misverstant, enhoefdeby te bringen,Datzyn, menweethet wel niet dangemaecktedingen,Datisdatgymyhaet, en nu een ander mint,Maer segg’ cens liefste liefwaerhebb’ ick datverdint?IckLIckbidd’ uwat ickkan, hebb’ick intyt voorleden,Voyt eendinghversocht, Voyt een dingh verbeden,Verhoortmydesendach, hebtderenis met my,Enmetueygenself, en met uw kintdaerby.Geloovetwat ickseggh’ geen alsoo seker sacken,Wysullen alledry tot ons verderfgeraeken,IaeoockgeheeluwLant, valt ’t seffensnute niet,Ten zygyhiervoordaen al beter voor u siet.Dus alderliefste Man, Hen.Ickhebb’misschien voordesen,Eensuwen mágeweest.C.Soo moetgh’hédánoch wesé.H.Neendatenvolgt hier niet, want’t was ontwetetheytDiemy, maer sonder scult, indolingh heeft geleyt.C.Mach ickVdandennaem van echte man niet geven?H.Dienkot my niet meer toe.C. Wien ishy dãgeblevé,Komthy u niet meer toe. H.Aen uwen eerstenman,Enmynen eygenbroer.C. Neen seker, swygtdaervan.Gyweethetanders wel.Hen.Daer valt niet aen tewetenDatmyniet toe enkompt, dat dient myoockgequeten.c. Wel;fooickvoorderVdienNaemniet gevenmach,Soohoort ten minstendan Heer Koningh mynbeklagh.Doetmyals koningh Recht.H.K’enmach indese sacken,Selfgeenen Rechter zyn, oft ons verscillen staeken,Datgaet een ander aen. Ick ben indesen staet,Ickben inditverscil, oock selver Ondersaet.c.Wellaetdanbidd’ick toe’t gen’ic noch hebb’ gebedenDatonfer beyde saeck, naer recht, ennaer de reden,... Eerst wel zy ondersocht; en dat mendan’tgevoel,En’tvonnisvan’t proces, wacht vandeRoomscéStoelWaeromdoch foogehaest, waeromdus voorts gedrevenWaerom aenfoo eensaeckgeenvollen tytgegeven?1Waer1Wacropword’ ickgedoemt, cer dar ic word gehoott?Oft liefste seggh’ waer me dat ick u hebb’ verstoort?Ick boogh myn ledenhier, en’ k vall’ voor uwe voeten,Eywilt uw stuerengeeft, ten minsten wat verfoeten,En sigtmygunstich aen.Hen. Staet open weestgestilt,’Genhebt my niet misdaen, tendient niet datgyknilt.Cat.Het opstaen weerde vrient, dat kan my luttel baten,Ten zygywilt voordaen, den slimmen handel laten,Hetonrecht, het verdriet, en bovenal die scan,Die gy myhebtgedaen, H. Staet open swygt daervaneCataHortfal ick opdan staen, en fuldeeven blyvenVerhert: en stuer vangeest? en willen my verdryvenDaer ick uytheel mynhert, Vboven all bemin?H.Neen liefftedenctdat niet. Staet opmyn koninginn’.Cat, BenickVkoninghinn’, soo moet gy daer beneven,Vervolgens, my dennaem vanechte vrouwe geven,4. Wantickouw koninghinn’ alleenbendoor de trouw.H.Staet op myn weerde lief, staet opmynechtevrouwCat.Benickuw echte vrouw, soo mach ic danmetredenVnoemenechte man. Hen. Daer ben ick in te vreden.AC.Ick bidd’ dan weerde lief, ick bidd’ dan liefste man,Verlaetuwvorighquaet, endoetdaer afstantvan.Waerachtich soo gy weet, oft welfoutkonnen weten,En soo een ider siet van all’ uw’. Ingeseten,:Het gaet te byster grof, het luyt te wonder vremt,Daergynaer henen tracht, en idertegen stemt.Eydenckteens bidd’ ickV hoequalijek word genomen,Als Vorstenvanhet Lantmet seand te vallen komen,Als Vorsten vanhet Lant vergeten hunne plicht,Waerdoor worthun gevolgh verargert en onsticht.DeDefonde vandenPrins, maeckt byster diepe wonden,Defonde van den Prinsluyt byster ongebonden,DefondevandenPrins, is als eendiepen kuyl,..Want als den koningh valt foomaeckt hem ider vuylDus siet wat dat gydoet, oft anders mooghdy weten,DatGodtdees flimme daet niet haest en sal vergeten,DatGodt sijn echte vraeck, datGodt sijn strafte hant,Salheffen over Ven over heeluw Lantanowe loudEnlaetdan bidd ickV, uw’ ongetoomde lusten,Niet veerder loopen uyt; maer laet uw finnen rusten,Enhoutudoch te vre. H. Ick wildedat ick mocht,Danwaer ickwel gerust, dan hadd’ ickdat ickfocht.Cat. Het mogen weerde man, het konnen daer beneven,Dat is aenuwen wil, aenuwe machtighedenoHen. Iae wel maerGodes Wet, diedringter tegen aen,Daer soo gy selver weetniet tegendient gedaen,C.Nee, vreefthier Godes Wet daer door niet’tovertredeHen. Datvrees ickboven al.C. Dat vreefde buyten reden.En foogh’ eens ondersoecht, dengront vanu gemoet,Danfoutgykonnen sien watonrechtgyhierdoet.Dansoudekonnen sien enbeter daer op letten,WatVhier staet tedoen vervolgensGodes Wetten,Dan foude konnen sien, enklaerder als den dagh,..Dat all’u slim bedryfmaer loert op vuyl beingh.inMaer loert op geylen lust, en vuyledertelheden, oftTgen’ volgens Godts Gebot hier niet en dient geledenEn’t gen’ gy(soo gy weet) moest wyseri van der handt,Eer u vuyl vlammichhert geraeckt in meerder brant,Dusbiddick weerde lief, let op uw eyge saecken,Let op uw eygen ziel, die qualijck sal geraecken, erI In66Indien gyvoorder gaet. Ick bidd’ uboven datHebtderenis metmy, en overdenckt dit wat... 1Mar. Hebt dereniss’ metons ô alderliefste vader.Enlectdit droefgeklaghVgaen een weynich nader,H.Hetgaetmynaer genoech.M.weltoon’et metter daetH.Wat wildedat ick doen?M.Dat gh’u geseggen laet.Doetdatgy sculdich zyt.H.wat is dat.C.Daer gy hedeSoo seer wortomgefmeect, soo feer wort om gebeden,Enmeteen woortgeseyt, het gen’ dat moeten fou,Eendeughdich eerlijck mandoen voor sijn echte vrou.En’tgen’ dat boven ditden Koningh fou betamen,Alshemde Coninghinn bidt methaer kint te samen.H.Welgaet, ick salletdoen, wiltgy noch voorder iet?c.’Tis ons daer med genoech waneer u woortgesciet.Henricus covichfins beweeght door sijne Huysvrouw, start inDeyffol Doch weder dengeprickelt door vleeschelijckeedufttot Bolena vaertvoorts in sijne boofbeyt.He Didy MUYT - GANCK.Henricus.WHen. Hoe staen ick nu verstelt?hoe dwalenmy de sinnen?Hoe iaegtmyn treurich hert!hoe klopt denpols van binneHoe sught myn bange ziel!Ic stae,’ ken weet niet hoe,Onfekerwat ick laet, onseker wat ickdoe,Sal ickmyn echte vrouw verstooten en verlaten,Sal ickmyn Coninghinn, de wysheyt selver haten,Oneendatwaerte slecht, en al te byster hertEn mytegroote scand’ en haer te groote smert.TEy67Eylaes watgaet myaen, watvaltmy in de sinnen,Datickloo vreemdedaetbestaen soud te beginnen,Dat ick soo slimm bedryf,soud’ brengenaen den dach,’Tgen’ noyt en is gesien, en ick nietdoenen mach.Myn lust, myn vuylen lust, daer ider van foud’ scroomen,Diendient myniet gevolght, maer korter in te toomen,Indien ick niet en wil, dat ider over al,Myn slimme daet vervloeck, en tegenspreken sal.Ickweethet algenoech, myn Hoffen alle Staten,Die fullen all’ gelijck, den slimmen handel haten,Den Keyser oockdaerbydie sal metheel sijn macht,Myvallen ophet Lyff, soo ick sijnMoey verachteMaerwat ickdoeoft niet, ick voel noch al van binnen,Dienbrant, dien stercken brant, dien ic niet kan verwinneDieknaegt myntreurig hert, ontsteect mynieugdig bloetSoodatmynbange ziel hier door beswycken moet.c?Bolena scooneMaeght, gy hebt myn hert gescoten,*Ken kan niet rusten voor dat ick u hebb’ genoten, atVoor ic naervollen wensch heb’t gen’myn hert bemint,Endat ick eens ben vanuw scoonicheyt gedintDat stell ickheden vast, uw scoon en aerdich wesenyMoetbinnenkorten tyt myn treurich hert genesenHetkost mydathet wilt; dan sal ick uyt de pyn,Dan sal ick buyten forgh, en uyt het treuren zyna’Ken sal,’k en wil,’ken kan denbrant niet meer verdrage’Ksal volgenmynen lust, en doennaer myn behagen,AL Al foud’ den Hemel self, al soud’ de Hel daer byMet allenhaer gowelt gaen opstaen tegen myHenricus68८Henricus verftaende dat Campegius vanden Paus Dederroeponis besluyt selver Rechter te zyn en defesaeck met eygenmacht te vonnissen, en Bolena te trouwen.VI.4UYT - GANCK.Henricus, Langland. Ridleus.TLan.DenRechter machtich Vorst vã roomě lest gekomeHeeft wederomde rys naer Roomen aengenomen.H.Naer Roome waerő dat?L. DePaus ontbiet hedaer.Hen. Welblyftdan mmyyrnne saeck altyt akeven naer?Lan.DenPaus wilt inuw faec het vonnis selver spreken.Hen.Soofaldanons verscil al weder blyven steken,おししEn mits dat alle dingh nu was op goeden voet:Soo spyt mydat ick weer in twyffel leven moet.Lan.Een saec foomet gewelt ten eynd’ te willen dwingeEnzyn, geloovetvry, geen welgescickte dingen: LDen tytbringht menichmael, iet fekers voor dendach.Datvoorwasonbekent en in het duyster lachariH. Tisdaer me niet genoech; soo uyt het lant te trecken,En evewel de rys voormyte willen decken:Dat’sonbedacht gedaen en sekerlijck verraet.L.Ic bid Vmachtich Vorst, en denct hier geen misdaet.Den Paus dien heeft belast, dat hy he weer soud’spoeyen.Hen.DenPaus fou beter thuys sijn eygen saeck bemoeyenWat stelthywederaen? Lan. Nietanders, dan hy wiltDat uljebeyder saeck zy door hem selfgestilt...H.’Kheb’daer niet me te doé. L.Nohtas ’ tsou wel betameEnzyrgh’ een Chriften densch soo moet gyu niet scameDat69DatgyVaenden Paus gewillich ondergeeft,En soo gelijck eenkintvan Godes Kercke leeft.H.Datben ic nietgesint, want’k hebb’voor mygenomen,Het koste dathet wil tot mynen wensch te komen.TLang. Dit opset is te quaet, ick bidd u lact dat staen,Hierdient nietdan naer Recht, en wys beraet gedaen.Hen.Het stuck is van te voor al langh genoech beraden.Lan. ’Tberaet en is niet goet, het sal ubyster scaden,Enstryden tegeneer, foogy niet toe en siet:H. Laet scadendat het wilt, voor my’kenvrees’et niet.En wie ist diemy doch foud’ derven tegen spreken.Lan.Elckeen.H.Dan sal ick dat ten alderhooghsten vrekëLan. Wat salhetdaer me zyn? H. Datider swygen sal.Lan.Dat suldy wat gydoet noyt konnenoveral.Hen. Wat’tvolck sal over al, bestaen vanmy te klagen,Enhoefick soo mydunckt soo veel niet aen te dragen.Enoock wat ifsset dan? elck segghe wat hem lust,Als ick hebb’ myn Bolen’ dan ben ick wel gerust.Lan. Wat fuldy voorder met uw’ eygen vrou danmaken,Hen. Diewil ick van nu affverstooten en versaken.Lan.Datkan gelijck gy weet, dat kan doch niet gezyn.Hen.’Tkan wel; wanneer ick wil Bolenadie is myn.Lan. Datkondeniet gedoen voor datu eerst salblycken,VoordatdeRoomscen Paus sal’t rechte vonnis stryckeDatuwe Coninghinn’ uw’ weerde Catharien,Uwhuysvrou is oft niet, Hen, Daer sal ic niet naer sierLan Sult gy’er niet naer sien? En wilt dat doch niet pyseMaer wiltden Roomscen Stoel gewoone eer bewysenSoogh’altyt hebt gedaen, H. Kbedat van geenen firBolena is myn vrouw, myn rechte Coninghinn’.Aίτα Hem70Hen.Henricus trout Bolen ende verstoot Catharien.VI. UYTGANGK.Henricus, Bolena, Grammer, Brians’Tyttisheden tyt, dat ick myn eygenfaken,Soo’t immers were moet sal selftë eynde makeWelkomt dan weerde lief, komt myne koninghin,Gy zyt alleen daer ickgewensiten troostin vind’.Daer ’kgeefu myne trouw, ick geefudaer beneven,DeesCroon, en scepter, daergy mede wort verheven,Tot rechte Coninghinn’ van myn geheele lant:...Dat stell’ ick in u macht, dat stell’ick inu hant.Bol. Ick geefu machtich Vorst, oock hedenvan gelijcken,Myntrou en ieughdich hert, dat nimmermeer sal wyckenMaer altyt in u liefd’ geheel stantvastich staen,:Soolangh ic leven sal. Hen. Tis wel, ickneem’et aen.H.Nu worter vorts versocht, om myne gunst te toonen,Dat icknaer oude wys u opentlijckdoe kroonen.B. Datuwen wilgescied’.H.GyGrammer comthier aenIckgeefu desen last, dit dient van u gedaen.Gram.Godtwil uw Maiefteyt, eenlangen tyt van iaren,En onse Coninghinn’ hier inhet leven sparen;En voorder wensch ic noch datdesen blydendach,U tot gewenschste vreught ten eyndedienen mach.Ontfanghtdan defeCroon, waer door elek een sal wetenDatgyalsConinghinn’ zyt in het Ryck gefeten,Ontfanghtdenscepter oock, en Coninghlijeken staf,Bestierthier door hetLant, gy zyt’er vrouw nu af.Bria.71Bria. Geluck ô liefste paer, Godtwil u’t samen laten,Tot vrede van het lant, en all’ u Ondersaten,Lang levenondereen, Hovelingen. Geluc 6 weerdepaer,Gelucken overvloed, dat wenschen wyte gaer.Hen. Godt zy’ervangedanckt, datnoch ten alderlesten,De saecknaer mynenwenschgeloopen istenbesten,Nu wil ick voorder noch en tot hetheelbefluyt,DatCatharinagae terstont ten hoveuyt.Dat fijhaernoyt vermeet, meer Koninghinn’ te roemen,Dat ider haerde weefsalvan Arthurus noemen,En niet myn echte vrouw; wantdees die ickbemin,Die is myn weerde vrouw, en myne Koninghinn.DE IV. HANDELINGHE.Catharina beklaeght het ongelijckhaer aengedaen.ende vertreckt uyt het Hoff.LUYT - GANCKCatharina, Maria, Langland, eenige Kameniren.19302Kat. Ck sien,’tis nugedaen, nuben ic vast verstooten,Nu heeft myn eygen man bevolemy’tontblootéVan scepter endeCroon, en ’t gen’ gaet boven al,Oock van myn echte bed’. ôbitter ongeval!Ellendich als ick ben! wat moet ick alverdragen!Hoe word’ ick sonder scult soo scandelijck geflagen!1.Hoe 172Hoe word’ ick tegen recht, gefoeckelt hict enAloft ickeeneslons, oft slechte floore waer., JoBedriegelijcke pracht, bedriegelijcke staten, yHoe vluchtgy dus van my, hoegaede my verlaten,Odwaes! 6 slechtenbloct! die sich opu betrouwt,Wanthyals inde locht alleen kasteelen bouwt.Hoewierd’ ick eens vereert! hoe wierd ick eens verheven!Enhoe word ick met scand’ nu uyt het hofgedreven,Ontblootvan eer en staet, komt’s werelts mensch en sietHoe all’ des werelts pracht op ’teyndegået te niet,Maer even danck ickGodt, dat icknoyt in myn levenMy op deesydel eer betrouthebb’ oft begeven,Hebb’ ick naermynen staet op hoofsche zed’ gelet,Kenhebber noyt oft hert oft sinnen op geset.Dus wat my overkomt, van d’ onverdiende plagen,Wil ick al nietemin verduldelijck verdragen’Tgeendatmenvante voor al langh voor oogen siet,Al isset byster quaet ’t en steeckt soo bysterniet.Oft ifsset nietgenoech my uyt het hoffte slagen,Myals een rechte hoer uyt’t echte bedd’ te iagen,Ickbenoock vast bereyt, met ongeftelt gemoetTedragen watter komt, te storten oock myn bloet.Lan.Neen weerde Koninginn’ dat staet uniet tewachtenC.Gh’enmoet myvoorder niet voor koningin meer achteDiehebb’ ick eens geweest, maer nu eylaes, ick benInfoobenouden staet, als ick oyt imant ken.MaerGodt die wil my hier doch sijn genade geven,Opdat ick in dees scand, oock mach verduldich leven,Opdat ick dees oneer, en onrecht my gedaenMach met een cloeck gemoetgewillich onderstaen.Lan.Lan, Godtvrughtige Princers, Godt sal ’t en bestekeeren,Betrout maer vastop hem, verdraegh’et’t sijnder eeren,Endoetgelijckt betaemt, aen eenkloecmoedich hert,’Tgeen noyt te leegh verdruckt, oft opgeblasen wert.cat.Hebb ic den overvloed en weelde konnen dragen,Watvalter indennoot van tegenspoet te klagen?Temeer wanneer ick weet, en als voor pogen sien..DatGodtdoorhoogen raet dit laet aldus gescien.Maer even watick dos, myn hert is als doorsteken,En’t scynt door groote smert te willen binnen breken,Myn ziel, myn bange ziel, dryght door dit ongeval,Datfij oock met geweltdit lichaem laten salsEylaes, wat salick doen, wat sal ick gae beginnen,De droefheyt is te groot, die krenckt mynteere sinnen,Och waer ick heden doot, dan waer, ick uyt de pyn,Kenfou dan nu geen soo bedruckte moeder zyn.Lan.Enlact uw droefheyt soo niet buyten reden loopen,Tbetaemt uw.edel hert die dichter in teknoopen,Tbetaemt uw edel bloet, te voegen naer den tyt,’Thetaemt aen uwen staet, dat gy verduldich zyt.Cat. Tae dat is wel geseyt, maer wie heeft oyt sijn levenAl sulck een stuckgehoort, oft fulcx gefien bescreven?Dat iç van sulckgeslacht, dat ic van’s Konincx bloet,Iae selfeenKoninghinn, soo scandich ruymen moet.Datic omeenehoer, myneer, myn hooge staten,Enbovenall’ myn trouw gedwongen word telaten,Odroefheyt sonder eynd’, ô ongehoorde fimaet,Die al watbitter is noch verr’ te bovengaet.Nu salick voor het volck wel eertyts hooghgepresenVeracht zyn, en van elck met vinders naer gewesen,K Oftン74Oftickdooreygen scult, oft ick door flimme daerTerechtverstooten wierd van’t Ryc enechten stact.Lan.Mevrou’t en isgeennoot, dathoefde niet te pylenWant’t volck sal u altyt gewoone eer bewysen,Alt’t geen voorseker hout en wel voor oogen siet,Dat’t geen u wort gedaenVtegen recht gescict. 31.Duszytdochwatgestilt. Cat. Alben ick wel van birinenIn mynen geeftgefterckt, nochtans de droeve finnen(Waticker tegen stryd, wat icker tegenpoogh)Diedwingen metgewelt de tranen uyt myn oogh.Enwie soukonnen doch in alsoodroeve saekenSijndroefheyt houden in, sijn bange suchten staeken:Vloeytdroevetranévloeyt, ’ken hebgeen hert van steenIckweetdat ickdees scand noch niet genoech beween.Lan.Laewel, maer wat sal doch van aldit weenen komenDandat uw ieugdich bloet gekrenckt wort, en genomenScept liever beter moet, en voeght unaer den tyt,’Tbetaemt een Christen mensch, dat hy verduldich lyt.Cat. Wanneer icweder sie, mynsdochters droeve tranen✓ Dat ooc een steenich hert tot droefheyt soud vermanen,Soo wort de bitter smert, al wederom ververst,Diehout myn bange ziel, gedwongen en geperst.Osmaet, owonder smaet, wy moetennu naer desen,Ick sonder echte man, gy sonder vader wesen,Maerdat waer noch een kleyn, en ded’m’ons gee verwytDat ickeene hoere ben en gy een bastaert zytLan.En vroes’et nietMevrou, dat saller noyt gescieden,Wantheel dewerelt door, foohouden alle lieden,Dat uwe trou gaet vast, scoon dat hier uwenman,Geheel daer tegen stryt, maer daer niettegenkan.Cat.75Cat. Ickfal ô liefste kint naer desenby te gaderUw’ rechte moeder zyn, en niettemin uw vader;Gyfult denhooghen stam daer gy oproemen meugtNuvoeren van myn bloet, niet van uw’s vaders deugt.Alfuldynuvoordaen, uws vaders goet niet erven,Sookonde evewel noch een Princerfse sterven:Vanfooverheven staet, van soo geachten stam,Alstoytuyt cenich hoffvan heelde wereltquam.Mar, Watonsen stam belanght, en d’eere scynt te raken,Dat zyngy weethet wel, verganckelijcke saken,Waeropdat niemant vast kan setten sijnen voet,Endaer een christenmensch noytop betrouwe moet.Dusbenick vast bereyt, oock sonder iet te klagenMyndroevich ongeluck beneffensu te dragen;Maer waticbidden mach Vroumoeder weest gestilt,Godthevet foogescict, Godthevet soo gewilt.C.Welaendanliefste kint heeft Godthet soo gescreven,HeeftGodthet soo gescickt, dat wy ons ondergevenAen sijnenhoogen will. Lan. Dat isden besten raet,Dat is waer inden gront van alle deught bestaet.C.MaerGodt, maer lieven Godt,ô kosten myne klachten,Okostmyn treurich hert dat krygel hooft versachten,Okost mynbange sucht, ô kost myn droevepynTenminstenhem een spoor van achterdencken zyn.Lan. Wat icVbidden mach, laet Godt daer me betyen,Die oock een staelen hert, oft wel van enckel kyenVermorft, wanneer hy wilt, alleen men eenen wenck.Cat. Wel dan aldusgedaan eer icmy voorder krenck,Maorgyferweerde man ey wilt doch uw gebeden,En wat gydienstic, h west voor mynen, man besteden,coff OP K276wOpdat hy desegunstvan boven doch geniet, sinDathytenminsten nu zyn seandich leven sietLan. Wat ichierdienstich toe, oft nut sal konnen pysen,Daersal ick seker in myn trouwendinst bewyfenov avVerwachtdat vryvan my, eenfaecdie bidd’ icmaer,Mevrou weest doh gestilt..C. Kõtdochters volgt myhaerBOVHenricus verstaende, dat den Paus hem dreyghde met den ban,ten zyby afftant dede van sijn boosheyt, start versteltendeseynt cenichsins Bolena te willen laten vsINUYTIGANCK.smeshniHenricus, Langland, Varam, Briannus,Volsaus, Ridieus.;7AHen.Wathoor ic, heeft den Paus het vonnisuytgesproke?B. Ufacck, die is ten cynd’.H. Is oock.de trouw gebrokeMetmyne Catharien’. Br. Den Paus hout voor gewisDat die staet vast gegront, en niettebreken is.Hen.WatvanBolena dan?Br.Uw trou aen haer gegevenEnis vágeender weerd’. H.Waer dan met haer geblevenB.fij moet voort uyt het hof.H.hoe uyt hethof.B.daer sietWatudenRoomschen Stoel van dese saeck gebiet. (DeBulle des Paus Wort hier gelefen.Hen. Gyleeft mydefe Bull’ moet ick Bolena derven,Enmagh icvoortsvan haer, geen gunste meer verwerven• Soofal het seoddich gaen, maer even segg eens uyt,En leefthoe dat den gront vandese brieven luyt.Br. Daerhebdynú gehoortheteyide van uw faekensHen. Seer woli maer wat salfohier in nu voorder mackenHoc40SA77Hoe bang wort my hethert, en hoeverscietmynbloetOnfeker watick doen oft wat ick laten moetสงกราSal ick Bolenadan voor altyt moeten laten,Sal ickmyn eygenhert, myneygen leven haten, LivSal ick myn eygen ziel, sal ickmyn ander ickVeriagen uyt het hof,’ tgeen ick soo wonder sorick.ATgeen ick niet doen en kan, oft noyt en wil beginnen.V.’Tbetaemtu machtich Vorft dees tochte’ toverwinneEnwilde overal kloeckmoedich zyn geseyt, nSoo toont indese saeckhieruw cloeckmoedicheytyGelooft vry wat ick segg hy die sich naer de redenKanvoegen inden stant van sijn genegentheden,En die hier met gewelt sichselven overwintown.Dat is den kloecksten helt van allen die men vintstonEnwaerom wilde dochal willens hier beswycken,Enwaerom laetgyhieruw edel hert niet blycken?WTen dientumachtich Vorst,’ten dient useker niet,Datgy soo standich hier op vuyle wellust siet. iswRid. Tis tyt, tis meer dan tyt (en wildet niet beklagen)Voordaenhaer uw beroep u eerelijck te dragenfnOft soo gylvanuw quaet mitsdesen niet ensceyt,Soo zydygans onweert, een Chriften mensch geseyt.H.IcbeneenChriften mensch, en’k wil een christeblyvéR.V.Diennaem hier sonderdaet sich wille toe te scryven,Is buytenrechtgedaen. Wilt gy een Christen zyn,ZytChristen metterdaet, enniet in valschen scynd vDoet soo eenChriften moet, soo fulde zyn geprefen,Soo sultgh’ inwaere daert, een rechten Chriften wesentH.Watmoeticdanhierdoen?. ’Tgen u dePaus gebietEndaer gyilkdaergenoech u toc verbonden fictino IA८०८ Hew.Hen Kbeloofick sallet doen.Maerhoedaer toe gekome?Lan. Voor eerstuw’ echte vrou dient weder aengenoméDient weer in eergestelt, en inhet echte bed!Maer uw Boleenmoet daerterstont zyn uytgeset.eH. Hetvolckdatsoud’ hier op al wat te scandich spreken,Als oftickdoorbedroch Boleen’ hadd’ uyt gestreken.Als oft ick tegen eer geenmanwaer van myn woort,Soo ick hier niet engae naer mynbeloften voort.Lan. In tegendeel sal’t volck denrechtenhandel prysen,Eninde plaets van scand’ u meerder eer bewysen,Als’tgeen gelooven sal, dat uwe Maiefteyt,Bedrogenwas, maer nuheeft vaste sekerheyt....... AEnwie naer’t vorich quaet, sich selvengaet bedroeven,Endaer wilt afstant doen en is geen van de boeven,Enisgeendeughniet meer, maer een rechtveerdigh manWaeropmennietals eer en deught gespreken kan.nEenwoortnochvoorhet left, endaer me dan geswegen,Uwziele saelicheyt die isser aen gelegen, GALSTIckbidd’ neemt hier ter hert, en vry bedencket wel,Datgymeteenen voet zytmidden in.deHel.Dusfietwatdatgydoct. Hen.Ick weet wel van te voren,Soo ickmynziel verlies soo ifsset al verloren,En mits ickhoud voor goet het genegymy ract,Soo wil ick uwen sin oock volgen metter dact...Maer gy Volfæe zyt de scult, van dese dingen,Gyhebthier vastgefocht my tot verdriette bringen,Enmet u flimbedrogh, geraden tot dedate of 3501Diemyniet sonder feand als nu telaten teeth002Gyhebt my wysgemaeckt, met opgemaeckte reden,Al oftickGodesWetfoud hebben overtreden, mittSoo79Soolangh ickCatharien genoot als echte vrouw,Mits dat ons Godes woort verbiet alsulcke trouw.Vol.’Tis waer en ick beken’t, maer niemant kander seggenDat ick oythebb bestaen Vlogens voor te leggenDatoyt is mynenraet gemengelt met bedrogh,En’tgeen ick hebb’geseyt, dat segg’ ick heden nogh.Var.Seghtgydat hedennoch? het soud’ u meer betamen,Tekennenuwescult, en u hier vante scamen,Temeer wanneer gy weet, en klaer voor oogen siet,Hoe uwen boofenraet, brenght heel het lant’te niet.Hoedatgy bovendit,’tgeen’t meesten is van allen,HebtfijneMaiefteyt soo scandelijck doen vallen,Bynaertot in dehel; alshy sijn echte vrouw,Door uwen boosen raet van hem verstooten wouw.Vol. Alwatiicckkiinndees saeck ten bestenhebbgeraden,Enheeft noyt aen het lant in’t minstenkonnen scaden,*Kenhebb’ oock nimmermeer myns wetens iet geseyt,Het geendat krencken soud’ des konincx saelicheyt.En hebb ick eens rontuyt naer myn gewiss’ gesproken,’K’en hebb hem evenwel noyt poogen op te stoken,Dan wel, wanneer ick sachdeonruftvan sijnhert,Sooquamick tot sijn hulp met desen raet te berrVar. NeenneenVolfæe neen, twaer beter dat geswegen,Ten was men weet’et wel, udaer aen niet gelegen,Tis u cergierich hert, t is’al tteehoogen moetDie hier belyet vry alsulcke dingen doet.Want soo gy sietdatu is alle hoep benomen,Vandoorden Keyser opden Roomscen Stoelte komen,Soodenct gy niet dan vraeck, soo denct gy niet met al,Danhoe uwnydich hert den Keyser trotfen sal.En80En mits uw’ corsel hooft, en opgeblasen sinnen,Datpoogentevergeefs en nietmet allen winnen,Soospoutgyhier uwgalop’s keysers naeste bloet,En maect dat sij haer trouw en’t bedde ruymen moet.Gh’ hebt even uwen wensch, ten vollen niet genoten,Mitsgy hadd’ sonder weert gerekent engelloten,Datgh’ uwen koningh fout op hoep vanhoogen loon,Doen trouwe met het bloet van d’ouwe franche Croon.Daer had gy ’t opgebrockt, daer hadd gy’t opgeladen,Daerwaertgygans besorght den koningh toe te raden,Maer mits hy heeel sijn hert gestelt hadd’ op BoleenSob was denraet uleet, en liept een blouwe sceen.Rid. Tiskennelijck genoech, het loopt hierachter straten,Dat gy indese saeck, maer socht uw eygen baten,Maer socht u eygen self, en niet het Lants profyt,Daergy seerwynich toe van het genegen zyHen. Vollze wechvan hier, en’k wil dat gy naer desen,Noch Raet, noch Cancellier sult inhet Ryck meer wesen.Vol. Daerben ick te in vre, Ick leggh gewillich af, fDen last, dien metditit Ampt uw’ Majesteytmy gaf.6WJTIrealleHen.Dat dele weerdicheyt zy Morus opgedragen,Dien manis naer myn hert en alle myn behagen,Volfre uyt myn oogh, en gy gaet henen gaet,Dat Morus sijnen last van desen dinst verstaet.2.Nu voorder machtich Vorst. Het geen is d’eynd’vaLactopuwechte vrouw uw sinnen weder vallen,Ontfanght uw Catharien in eer, en’t echte bedEniaegtdie hoer daer uyt, die’t selve heeft befinet.Daer fulde me volstaen, daer fulde me betoogen,Datgyuwbuyghsaem hert wilt naer de reden boogen,:4Dat81Datgyde RoomseenStoel, soo eengoet Christen moetIn alles volgen wilt, en all’eerbiedingh doet.Hen.Datben ic ooc van sinn’maer ’k will’ my watberadeHoeick salgaen te werck, daer ben ick in belader;Geensaeckdient hier gedaen, dienietenisbedacht,Die niet en is beleyt eer sij teneynde tracht.Henricus vervalt weder door ongescickte liefde op Bolena, endegaet voorts in syn boos voornemen.Hen.III. UYT - GANCKHenricus, Bolena, Brian.NV staen ic weer verstelt, onseker in mynsaken,Onseker wat tedoen oft wat te sullen laten,DenPaus van cenenkant, diendrygt my wonder straf,Ten zy ick van Boleen’ treck hert en finnen af.En ickvan d’ ander syd’ gevoel myn herten sinnen,Genegen totdemaeght, en vlackeren vanbinnen,Soodat, wat ickhierdoe, haer noyt verlaten kanAl foud’ ken weet niet wat daer moeten komen van.Bria. Het staet den koningh toe te volgen sijn behagen,Ensich naer sijnen lust enherten wensch te dragen;Waer toe dandus onstelt, waer toe hier dus gevreestWaer toe dient datgyfoo swaermoedich zyt vageest?Bolen. Enzydyfooick sien tot myniet meer genegen,Enhebdynufoohaest eenafkeer vanmy cregen?Oonstantvastichhert, ô wanckelbaeren mensch,Datgy foohaeft verfoeyt, dat sceen uws herten wensch.L Hebb:823Hebbick u dan vergramt, oft hebb’ ick my misdragen,Datgymyfoo met scand, foeckt uyt het hoff te iagen,Datgy myfoo met scand’ verfoeyt, versmaet, verstoot,Enniet meer wesen wilt myn lieven bedd’ genoot?H.Neen licfste’tis geen noot. B. Ick sie het anders blycken,Ick sienuw vierich hert ve flouwen en beswycken;Daer neemt dees kroone weer, en koninglijcken staf,Ick sie uwgunst tot my die isgeheel nu af.Hen. De kroonbehoort u toe, die fulde blyven dragen.Bol. Ick weet u eerste vrouw, staet meer inu behagen.Hen. Gy zyt myn vrouw alleen, en icben u’wenman,Bol. Wat roeptgy tot u bedd’ en kroon, een ander dan?Hebt gy als echte man, my uwe trouw gegeven,Wat wilde wederom nu met een ander leven?Hen. De trouw aen u gedaen, die houd’ ick ongescent,Godtzy hier van getuygh die hert en nieren kent.Bal.Gy foeckt uw Catharien weer totde kroon te bringeEndoor een flim bedroch in myne plaets te dringen.Hen.Zyt daer niet voor besorght, en stellet uyt den fin,Want ickenheelhet Ryck u houd’ voor Coninghinn’Bol. DenRoomscen Pausgebiet, my uythet Ryc te settenEnuyt uw echte bedd. Hen. Dat sal ick wel beletten,Dat kanhy niet gedoen: weeft gy maer vrygeruft,Gy zyt myn weerde vrou, myn lief, myns herten lust:Waertoe dit droefgesucht met tranenopde wangen?Daer moet ’ken weet niet wat u inde sinnen hangen,Seght liefste segg eens uyt wat datter u gebreeckt,Enwat voor ongenucht u inden boesem steeckt?Bel. Den Paus heeft foogy weet, my indenban geslagen,Endoet noch heel sijnbest, om my uytd’lant te iagen:Hen.83H.Icbidd’ en vrees’et niet. B. Ic vrees’et wel van deegh,H’en sal niet zyngerust voor hy het bringht te weegh.Hen. Al wathydoet oft niet,’ ten sal soo verr niet komenDatgy oyt vanmyn hert sult worden afgenomen,Dat oyt uw’ diepe gunst sal gaen uyt mynen fin.Bol.Mach ick’er vast opgaen? H. Zyt daer vry seker in.Bol.Wel’t is my dan genoech, ickben in als tevredenIck wil geheel myn lyff tot uw vermaeck besteden,Mynhertdat vlamttot u, en is noyt buyten pyn,Dan alsset seker is van u bemint te zyn..Hen. Ick sal u weerde lief, altyt genoech beminnen,Zytdaer niet voor besorght, en hout u tranen binnen,Enniemant wie het zy, en heeft soo stoutenbloet,Die u oft ongenucht oft eenich hinder doet.Briane ’ kgeefu last datgy in alle dingen,Denwil enhetgebot sult van myn lief volbringen,En zyt daer in besorght, dat ider met oitmoetHaerals mynechte vrouw, en dienst en eer aendoet.Br. Kfaldoennaeruw gebot, staet my noch iet te sorgenH.’Kwildat gy heelden Raet vergadert tegen morgenOp dat hier alle dinghgae naer rechte mact,Endatter naderhant niet te beklagen staet.:Henricus vol van gepeysen en achterdencken besluyt den Pausniet te gehoorsamen, maer te versmaden, ende Signe Pauffelijckemacht door heel sijn Ryck af te scaffen.IV. UYTGANGK,DHenricus.Iemeynt dat ons de kroon, en Scepter konnegevenOfteen blymoedich hert, oft een geluckich leven,L2 Die84Diekoom en sie aen my dat in eenhooft gekroontNiet dan een stage sorgh, en herten leet en woont.Ickdie vanlangen tyt ben inhet Ryck gesetenHebb’ meer vanherten leet, als herten wensch geweten.En wat ick’t meestendeel indesen staet geniet,Is oft benoude forgh, oft innich ziel verdriet.Indiender oyt een mensch is vanbenouwde sinnen,Indiender oyt eenmensch beladen is van binnen,Datben ick hedenself, dat ben ick metterdaet,Soodat ick qualijck weet, watdat ick doe oft laet.Mynhert dat isgeperft, myn bloet dat is onsteken,Mynherssens staen verdracyt, myn adem is geweken,Mynhooftdat suysebolt myn sinnen zyn onstelt,Myn ziel die is bedroeft, myngeeft die isgequelt:Nuben ick sus gefint, dan anders van gevoelen,Nuftaetmynhert inbrant, dan scyn’et weer tekoelen;Nu staetBoleen’ my aen, dan staen ick weer en sien,Als ick denck op den Paus en myne Catharien.Watsal ick d’ lestendoen, watsal ickd’lesten laten,Wiesal ickhebben lief, wiesal ick moeten haten?Hetgelter een van twee, wat dat icklaet oftdoe,Dies stae ic vast verstelt, ic ben ’ken weet niet hoe.Verstoot ick Catharien, daer ickben toe genegen,Soo crygh ick danden Paus enoockden Keyler tegen,Diesullen alle byd’hun bestendoen in alsOmmymethun gewelt te vallen op den hals;Laet ickBolena gaen, moet ick Bolenaderven,Soosalmyn ieughdich bloet, enmynen Geest versterven,Soofal myn treurich hert, hier altyt moeten zynVervult metswaer verdriet, vervult met droeve pyn.:Soo85Soosal ickscoon ick leef, het leven niet genieten,Mitsdat mysonderhaer het leven soud’ verdrietenMitsdat ick sonder haersoud wenschen omde doot,Want all’ mynsherten lust die leyt inhaeren scoot.Welwatdanhiergedaen?’k moet een van twee nu kiesenHet valt my veelte hert Bolena te verliefen;’TenisoockCatharien sooswaer nietdat se sceyt,Ick weet sij is van outs gewentde eenicheyt.Maerhoehet gaet oft niet, het zyn verdwelmde saekenDiemy en ongerust, endroeve sinnen maeken.Houd’ ickBolena vast sooben in denban,Laet ick Bolena gaen ickben een treurich man.Doen ick hier ’t geen my lust, soodoen ick tegen redenSoomoet ickGodes woort, en wetten overtreden;Gaen ick naermynen wilenvollen wensch tewerckSooword icdan terstont gesceyden vanGodtsKerck.Enals ickwou in als op recht enreden letten,Soo dunct my’t waerhet best te volgenGodes WettenSoodunct my’twaer het best, voor lyfen voor myn zielDat ick my als een kint van Godes Kerck behiel.Dat ick mynaerden Paus in tytssoud’ beter voegen,Enmynaerfijngebot, met Catharien vernoegen,Gelijcket oocknaer recht, en reden wel betaemtAen ider die wilt zyn eenChristen mensch genaemt.Maer sal ickoockhierom in droefheyt moeten leven,Sal ick naer mynenluft nietmogen my begeven,Sal ickdoor fotte vrees, dan moeten sceyden, van’Tgeen ick niet laten wil, oft niet gelaten kan?Sal ick omdatdenPaus my met den Ban komt drygenMyvoegenals een slaef, enevenmoeten swygen,Sal86f1Sal ick een koningh zyn, en staen in sijn gebietNeenneendat waer te slecht, en dat betaemtmyniet.Indien dat hy tracht, totheerschen engebieden,Dathy dat stell’ te werck, maer aen geringe lieden,En aen denkoningh niet. Dat hy sijn wetten geeftAen’t volc,’ tgeen inbedwane byhem te Roome leeft;"Ken salles wat hydoet, ken salles nietgedoogen,Dathyfal tegen my iet in myn landen poogen,Ick kan, ick wil, ick moet, ick sal, soo wel alshyZynkoningh in myn Ryck, en’t samen Paus daer by.Ick bennuvastgesint, voordaen niet toe te latenDathyhem moeyen sal hier met myn ondersaten.-Dryght hymy metden ban, ick dryghhem van gelijck,Dat ickhembannen sal, en stooten uytmyn Rijck.Soo’n salhyvoorder niet bestaen aen myte scryven,Oppene vanden ban Bolena wech te dryven:Dathy denban worp uytaen die hem vreesen sal,Voormyhet isgedaen, ken vrees hem niet metal.Maer onbedachten Paus en byster opgeblasen,Wat valt uinden sinhier tegen my te rasen,2Watvaltu indensin tetoonen sulck gebaer,Oftgy’kenweetniet wat, ick eenen lecker waer?Isdat voor mynendinst u eertyts opgedragen,Datgymy tegen Recht dryght indenban te slagen,Datgy’tgeen ick van u teRoomen hadd versocht,Noyt’t selve toestaen woud’ maer smeet’et inde locht?Nu seggh’ ick u ront uyt, my staet op uwe wetten,Mystaetop uwbevel met allen niet te letten;Etwat gydoet oft laet, en wat gy seght oft swyght,Weet seker dat gy my noyt naer uw’ sin encryght.Wel87Weldan aldus gedaen, weldan aldusgesloten,Wel danmyn vollen wensch, weldan myn lust genotenMaerfoo ick sien den Raet daer onder een vergaert,Soodient aenhun’t besluytvan mynen wil verklaert.eHenricus versoeckt dat den Raet hem sou verklaren en houdenvoor het hooft der Kercke soo in’t Geestelijck als in’twere lyck’tgeen Roffenfis en Morusweygerendie daeromwordengevangen.V. UYT - GANCK.Henricus, Crammer, Brian, Roffenfis, Morus, Raetsheeren.Hen. GoeyHeeren altemael, die menichmael voordefenHebt wel getrouwen dinst aenheel het Ryck bewesen,Endie met wysen raet en uw vernuft verstant,Met myhebt lang besorght, de welvaert van het Lant.’Tbetaemt my eerst voor al gedurich sorgh tedragen,Dat niemant wie het zy heeft over myte klagen,Datnoytmynhooge faem word’ ergens me beklat,Endat ick voor myn ziel besorght benboven dat.Wat myne faem belanght, dienkan door quade tongen,Gelijck ick vast betrouw, niet wordenhaest besprongen,Mits ider is bekent, mits ider kan verstaen,Dat ick inalledinghrecht inmyn scoenen gaen.Godt zy my tot getuygh, ken foeck myniet teprysen,Dedaetdie kan genoech het rechte vonnis wysen,Datick in geene saeck noyt tracht naer eygenbaet,Maer datgeheel myn sorgh op myne Landengaet.INu88.1Nu soo ick van gelijck, met alle myngedachten,Met alle neersticheyt, en alle myne crachtenBeforghtben voor myn ziel;word’ ic met groote scandVanRoomen, tegen recht gedregen metdenban.Het is genoech bekent, hoeick voor wynich dagen,Daer ick eerst over hebb’ doen aenden Raet bevragen,Getrouthebb’ eenemaegt (hoe wel ick’t anders socht)Mits ick met Catharien in echt niet leven mocht.Deeshebb ick naderhant tot koninghinn’ verheven,Enhaer, met uwendanck, dekroon en stafgegeven,Mits sij gelijckgy weet door haer gegeven trouwNu ismyn eenich lief, nu is myn echtevrouw.DiesisdenPausgestoort, en met een spytich scryven,Wilthydat ickde maeght met scande wech saldryven,Dat ickmynCatharien moetnemen weder aen,Endat icksal terstont Bolena laten gaen.Nochmeér soo ick haer niet en wil oft sal verstooten,DathymyvanmynCroon, enScepter sal ontblootenEnslagen in denban en noch tot meerder quaet,Gelijck’er klaer genoech in sijne brieven staet.Nu mitshetseker is dathydoor flimme trekenWilttegenmyngewis myn echte trouwdoen breken,Sooftell ickheden vaft, en ick gebied’ voor alDatniemantwie het zyden Paus meer hooren sal.Dat niemant wiehet zy, sal van den Paus vermanenOfthouden sich in’t Ryck een van sijn onderdanen,Maer datmen myalleen, soo ick van heden ben,Voorkoningh envoor Paus door heelhet Lantbeken.Datoockhethouwelijck nu met Bolen’ gesloten,Gaetvast engoet, endat het kintdaer uyt gesprotenIs89Is wettich, en daerbyooe erfgenaem van’tRyck,Dat ider eendit houd’ en sweire van gelijck.Datwil ick open uyt aen ider latenweten,Die in’t geheele Rycken hier zyn ingeseten,Endier tegendoet oft’t minste tegen seytSal plichtich wesen van gesconde Maiefteyt.Cram. Tisrecht al watgydoet, en icbekenn’ mitsdefen,AlleenV in dit Ryck het Opperhooft te wesen,En ick versaeck den Paus met alle sijne macht,Die ic door heel het Ryck voor niet met allenacht.Ick sweir noch boven dit, en al tegoeder trouwen,Dat ickhet kint alleen voor erfgenaem sal houwenVandit geheele Ryck, foogy het hebt verklaert’Tgeen aen uwe Maiesteyt Bolena heeft gebaert.Mor. Waer toehierdus gespoeyt, en sonder vastegronden" Een soo bewuste saeck by eedete verkonden?Cram. Wel More soo ic sien en dat met goeden scyn;Gyfultalwederom hier willen breeckspel zyn.Maer’kbiddehout u stil. M.’Kewilgeen breecspel wesenEn seker’tis geen spel,’t geen hier wort aengepresen,’Tis eentegroote saeck, die eyscht vry meerdertyt.Cram.Dar feghde, om datgyhier van afkeerich zyt.Raetsh. Wiltgyden koningdan nietkennen oft beleyen?Mor. Daer ben ick toe bereet, en’k doen het’taller tyen)En’k sallet voorder doen.Cram. Bekentgy insgelijckDathy hetOpperhooftalleen is van hetRijck?Mor.Lae, voor fooveel belanghtde wereltlijcke saken,Oftwetten vanhet Ryck, die hemals koningh raken.Cr. En kent gyheooe niet voor t hooft van dese Kerck?Mor.Dat isdesPaus alleen, en niet des Konings werck...10 M Hen,१०Hen. Isdatvoor mynendanck, dat ick u hebb’ verheven,Enonlanckdese eer en weerdicheytgegeven?CMor. Watdese groote eer en weerdicheyt belanght,Daer zy sijn Maiefteyt tenHooghstenvan bedanckt;Enfoo gyhoopthier door op my soo veel tewinnen,Dat ick toud’ tegen recht hier spreken, naer uw’ sinnen,Soo neemt die wederom myn amten weerdicheyt,Die zy naer’t u gelieft een ander opgeleyt.Hen.’Ksien Moredat gyfult al even crygel blyven.Mox.Dathoefde machtich Vorst aenmy niet toete scryveIndien uwgebot op reden waer gegront,Dann waer ick onbeleeft, fooickVtegen stont.Cram.Dat gy hier ded’ als wydat soud’ u meer betamen,En doet’et even nietmen salder u toe pramen.H.Myn woort enhoogh gebot moet wesenhiergedaen,Oft ’k seggh’ u voor gewis het salder qualijck gaen.Roff. Gy dwaelt, indien, gy meynt, datgy in dese dingenDic stryden tegenGodtions konttot eet bedwingen,•Neendat is al voor niet, geen mensch heeft dat gesaghDat hy sijn ondersaet, tot quaetbedwingenmach.Wieheefter oyt gehoort, wie heefter oyt gelesen,Dat oyt eenwerelts man het Opperhooft soud’ wesenVanGodeswaere Kerck? Datkandochniet bestaen,Godts Kerck engaetgeen prins, oftgeenen koningh aen.Cr. Den koningh soo gy weet heeft met beleefdedaden,Metgoet, en gunst, en eer u’tallen kant geladen,Enwaerisnudendanck? gebruyckt mümont en stem,Enzytniet’t goen mistaetondanckbaer tegen hem...Roff.Gh’en moetin dese faec my niet ondancbaer noemenEn sonder reenoftgront als onbeleeft verdoemen,FهماM1Oft91Oftfoud’ ick, soo ichier Godts hooghe Wetten scenBethoonen, soo gymeynt, dat ickdan danckbaer ben?Datheeft dochgeenen val.Cram. Ic segget eens voor allen,Gyfult indese saeck hier met den Koningh vallen,Oft foogy voorder unoch daerentegen stelt,4 Soosalmenu daer toe bedwingen metgewelt.R.’Tgewelt, noch ooc de doot en sal mykonné dwingenOm iet’t geen tegen recht is voordendach te bringen,Doetvrywatdatgykont. H.Gaet ouden gryfaert gaerHet sal u soo ickmeyn nochrouwen, maer te laet ALeydt’s allebyd van hier en kerekert hun te gader:M.Godt zy hier van gedanct; welkomt eerweerde vaderLaetons te samendaer blymoedich henen gaen;R.Godtheeft ons weerde vrint noyt sulcke gunst gedae.Komt liefsten’k ben gereet, den kercker sal naer desenEen wel geruste plaets, en my een speclhuys wesen,Hier sal ick op een nieuw gaen leven wel gemoet,Enwachten naer myndoot het alderhooghste Goet.Nu leyt ons daergy wilt.c.Wech weh hier uyt ons oogeSiethoe een crygel hooft breeckt liever als te boogen;Nu voorts weer totden eet.Br. Icfweir voor jder een,De Konigh is het hooft hier, van Godts Kerck alleen.1. Raetsh.’Kbeken, en ickbeloofdat ick sal’taller tyën,Den Koningh voor het hooft van Godes Kerck belyen.2. Raet. Ic sweirhier by myn ziel, en by myn salicheyt,Dat’ thooftvandese Kerck is uwe Maiefteyt.3.’K betuygh door vasten eedt, voorGodt en dese liedenDat onsen Koninghheeft ten vollen sijn gebiedenAenGodes Kerck alhier, als Opperhooft daer van4.’Kvervloec den Roomsce Paus metallen sijngespan.M 2 5.Kfal925.’Kfalaltyt houden staen, en’k sweir hier vangelijcken,Dat’thooft vanGodes Kerck in dese koninghryckenAlleenden Koningh is, en’k sweire by myn door,Dat ick des Paufens macht verfoey, vervloec, verstoor.Hen.Tis wel soo moet’et gaen. Nu fuldy vast besorgen,Dat dit ons hoogh gebot zy in geen plaets verborgen,Maer dattet overal, soo verr, als hier ontrentAen ider zygeleyt aen ider zy bekent.Noch fulde bovendat, die daer sal tegen spreken,Almetde verschedaetdoen inden kercker steken,Waerdat beleeftheyt oft de reden niet en gelt,Daer moetgydan dedaet bekomen met gewelt.Cr. Opdatter niemant zy van die dit Ryck bewoonen,Diefich met reden foud’ ontsculden en verscoonenVan dese nieuwe wet, en koninghlijck gebiet,Mits niemant van het volck daer van kan weten iet.Soogaet hierdoorde stat, verkondicht alle lieden’Tgeendatdenkoninghhier belast heeft tegescieden,En roept beneffens dat de straffop lyffen bloet,Voordier tegen spreeckt voor dier tegendoet.Dit wort uytgeroepen,Hoort lieden van het Ryck gy mannen, kinders, vrouwenEn wilt’tgeen ick hier roep ten nousten onderhouwen,Oppene vandegalgh oft noch een grooter quaet,Vooriderdiehier in sich selfte buyten gaet.DenKoningh onsen Heer, dieGodt wil langh bewaren,Diendoet fich hier het hooft vanGodes Kerck verklarenEnwilt dat ider een sijn hooghe Maiefteyt,Voor koning en voor Pausdoor heel het Lant beleyd.Noch93Nochwilthyboven dat, men sal in alle hoecken,Mensal op alle plaets, denRoomscen Paus vervloecken,Mensal oock sijnen naem uytscaffen over al,Weedier tegendoet, want ’t qualijck luckensal.Voor’t lesten wilt hy noch vermitsfijnwettich trouwenDat ider sijn Bolen’ voor koninghinn sal houwen,En dat ’t geboren kint, uyt dit nieuw Houwelijck,Iswettich en alleende erffgenaem van’t Ryck.DenBifscop Roffenfis wort ter doot verwesen.VI. UYT - GANCK.Roffenfis, Raetsheeren, Scerprechter.६Cram.Menmoet nu eerst voor all’hier een exempel settenSooheef’et volck daer op wat meerder dan te letten,Want soo het geene straffal eerst voor oogen sietSoo’n passet menichmael op’s konincx wetten niet.Br. Lae alife maer en sien, een mensch oft twee onthoofdenDangaet de strafter hertdaer zy niet van geloofden,En alsmen maeren siet, dat m’ oock Iuftici doet,Elc een spreect in sijn vayst, de faec gaet hier voor goétCram.Gaet honenhier by ons den Bifscop weder halen,Dien sal’et eerst vanall’ voor heel den hoop betalen,Indien hy crygel is. Oft is de saeckhem leet,’Dathygelijck als wy hier komen-doer den eet.Daersaldan all het volck, en naer ons welgenoegen,Gelijckden Bifscop doet, fich naer den Bifscop voegen,Iaeoock tot Morus self, dien sal oock eerst vooral,Doen fooden Bisscop doet, oft soo hy laten sal.1Raetf94Raets. Ickvrees, tenisgeen noot, dathy sal willen brekenTbesluyt van sijnen fin, met anders nu te spreken,Alshyte vorended’. Raets. Dienmandie staet tovastDie noch op sware pyn, noch opde doodt enpast.Raet. Siet ginderkomt hyaen heel onberoert van sinnen,Blymoedich vangelaet. Raet.Ophem is niet te winnen,. R.M’emerct niet dathy vreest, hoe kloec kőt hy daer aëOfthy naer een bancquet oft maeltyt quam gegaen..Cram.Wel isset u mynheer tot noch toe nietberouwen,Oft zydy’t nugefint voordaen met ons tehouwen,Enuwen eettedoen gelijck een ander doct?Soogy noch sparen wilt, uw leven, enuwbloet.*Tbetaemt geen oudenman, soo crygel sich te toonen,Daermoeft inuwen geeft beleefder zede woonen,Watfall’et doch al zyn, wanneer gy stervenmoet,Wanneergy sonder nootu dese scand’ aendoet,Waerom dochwilde hierfooby uw sinnen blyven,OftmeyndeValleen de wysheyt toe te scryven?Oftmeyndedatgh’ alleen hier dese sacck verstact,Enbeter dan als wy, en desen heelen Raet?Neen seker denck’et niet, daer zyn oock wyse mannen,Die hebbenhun verstant hier ’t seffens ingespannenEndapper ondersocht, het recht vandesen eet,Daer niemantdan gy twee iet op te seggen weet.Rof.Wy twee en zynt alleen niet, soo g’ons op wilt legge,All’die is Catholieck die salder tegen seggenGelijckgy claer genoech sultnaerderhantbefien,Raet.Neendat en is geen noot, dat salder noytgescien.Gyfiet het anders hier, hoe soo veel wyse lieden,Niet willenhetGebot en desen eet ontvlieden,1T Maer95Maer sonder tegenstryt hun voegen naer de daet,’Tgeen niemant doë en soud’ waer hier het minste quaetGy voegt u desgelijcx. Roff. Dathoefde niet tedencken,Br. Wat lust u (crygelhooft)dees oude led’te krencken,Wat lust u, visenkop, wat lust u sondernoot,Teloopen naerdepyn, te loopen naeruw doot.Foey dat betaemt u niet, dus wilde wyfer wesen,Laetuwenherdenkopdoorreden doch belesen,En sweirt gelijck als wy, dat sijne Maiefteyt,Is Paushier in het Ryck. Rof. Dat dienter noyt geseyt.Raet.En ishydanhet hooft nietvan sijn koninghryckentR.Dat loochentniemant hier. Raet. En is hy vangelijckenHet hooft niet vande Kerck hier in sijn eygen Lant,Roff.’K segg’ongetwyfelt neen, dat wys ic vander hant.En’t is dochal te klaer, gy konnet wel geweten,Ten zy gyhebt een deel van uwGeloof vergeten,Hetgeenfoo’tmaer alleen, eenGodes Kerckgelooft,Soo’n kan daer insgelijck niet wesen dan een hooft.Dat is den RoomscéPaus.Raet.Ic sien, gy foect te stervenRoff.Daer ben ick toe bereyt, al waer hetdusent werven,Raet.Nuseg eens voorder aen den gront van ugemoet,Houtgy ons konincx trou met sija Boleen’ voor goet?R.Neen,seker, en wat valtdaer aen voor goet te houwen?Menweetdat niemant kan twee wyven’t samentrouwenR.Hierdict niet meer gedaen, hier dient niet meer geseytDenMan is sculdich van gequetste Maiesteyt.Cram. Dees onbeleefde daet die dient te zyn gevroken,Raet. Wel dattet vonnis dan naerrechtzy uytgesproken.Cram.Mits datgy dooru feyt, verdient te zyn onthooft,Soo fuldydoorhet beyl van ’t levenzyn berooft.Gaet96Gaet stelt het recht te werc.Ro.Nu wort myhoep gegeveDat ick naer korten tyt sal gaen naer’t eeuwich leven.Dat ick naer kleyne pyn, en naer een korte doot,Sal totdehooghste vreught des Hemels zyn genoot.::DRoffenfis wort onthalft.VII. UYT - GANCK.Roffenfis, Scerprechter.ditvonnis hert, en seker tegen reden,Reff.A Lis dit ick evewel geheel daer in te vreden,Sooben ick evewelgeheel daer in verblyt.Geheel daer in vertroost, en alle droefheyt quyt.Ickvoelvan binnen iet, ick voel als nieuwe crachten,Die stercken myne led’ en doen de doot verachten,Ick voel een foeten douw, ick voel een selsaem werck,Ick word nuweder ionck, ick worde weder sterck.Het is ô lieven Godt uw gunst,’t is uwen zegen,Daergyuw’ minste slaef, en dinaer me komt tegen,’T is uwe hooge hant, engoddelijcke cracht,Die tot myn onderstant vanboven wort gebracht.’K en ben maer lieveGodt,’k en ben maer van uw’ slavenOnweerdich sulckegunst, en soo verheven gaven,...Onweerdichsulcke croon, als my hier wort bereyt.Scerp.Nu vader maeck’et kort hier diết niet langgebeyt.R.Welaenda watgespoet, Daer’k sienu voor mýn oogéDe plaets waerop ick sal mynfwacke leden boogen...Enwachten naerhet beyl, den wech en is nietwyt,’Tbetaemt dan dat.ick my maec van dit steunsel quyt.Den97Denstockdoet mybelet, dies kan ickhemgederven,Diesgaenick sonder hem blymoedich om te sterven,Soobidd ick liefsten soon, laet my voord’lesten toeDat ickGodt nu bedanck, en myngebedendoe.AlmachticheeuwichGodt, dryvoudichinhetwesen,Tenvollen noyt gelooft, ten vollen noyt geprefen,Wiens onbepaelde macht, wiens opgehevenhant,Hier allendingh bestiert, en hout in vollen stant.Eysietuwdienaer aen, en wilt mynu vergevenHetgeen ickhebb misdaen, den tyt vanheelmynleven,Icsterftot uwer eer, ey geeft dat uwen knechtindesenlesten stryt door u victori vecht.’Kbeveeldan myne geest ô lesu in uw handenEn wat ickbidden mach, ontfermt udeser Landen,Onfermt u desen staet van uwgeminde Kerck,Nu vrient ickhebb gedaen, doet hier u leste werck.DE V. HANDELINGHE.Henricus beklaeghtfich datterfoo luttelhem wildenbekennen voor het Hooftder Kercke.2I. UYT - GANCK.Henricus, Brian, Raetsheeren.Hen. Watsal icknu ter tyt, wat sal ickgaenbeginnen,Wanneer ic noch met quaet, noch goetheyt kagewinnenN Het98Hetmeeste vanhet volck verfoyt mynhoogh gebiet,Enwat ick hunbeveel, s’ en doen het evenniet.De straffen voorgestelt, en konnen hun niet dwingen,Enkonnen watmendoet hun totden eet niet bringen;Dus word’ ick hier versmaet, dus word’ ichier verachtEn’tscyntdat allen’t volck met myne wetten lacht.Watdienter dangedaen? sal ick het laten blyven,Ensal ick dese saeck niet voorder konnendryven?Dat waer te groote scand’ en al te grove smaet,Died’eer en’t groot aensien des Koninghs tegen gaet.Dussweir ick by myn ziel,’ken sal hetfoo niet laten,’Ken wil niet zyn veracht van eygen ondersaten;Ickbenhet opperhoofthier van de Kerck, ick ben’t,En’k wil dat ider een my oversulcx bekent.Daer valt niet aen tedoen, k’ saldat teneynde bringen,Al fouddeduvel self, en Hel daer tegendringen,’Ksal toonendat ick ben hier koningh in mynRyck,EnOpperhooft van’t Lant, en Paus oock desgelijck;Enmits indese saeck my niemant hier is tegen,Dandie tot d’Roomsch Geloofzyn al te seer genegen,Soo wil ick dit geloofhier hebben afgescaft,Endiehethouden wil, met lyfen goet gestraft.’Kwil ooc den naem des Paus geheel doen achterblyven,Datdien niemant noem oft sich verstout te scryven,Oft daer vandoet vermaen, en wier tegen feyt,Dien zy dan plichtich van gequerste Maiefteyt.Cram. Tis al verloren moeyt, wat gybestaet tedrygen,Want luttel, iae alsgeen zyn tot den eet te crygen,Een ider slaeget aff en wygert dese daet,En seght dathemhiervoor, de doot tekiesen stået.Hen,99Hen, ’Kensalhet evewel hierom niet laten blyvenIs eenedoot teswack, om myn besluyt te styven,Soo wil ickvoorder gaen, en dencken een torment,Datnoyt en is gedacht, dat noyt en is gekent.Rattsh. Dat is oock all’ om niet, ten zy gy sonderlingenWeetMorusaen ons zyd’ enuwen wil te bringen.Want soo men seker weet en dickwilsheeft gefien,’TgeenMorus voor sal doen,sal ooc van’t volc gescienHen. Ickweet dat Morus meer gedoen kan in dees saken,Dan wy met alle macht hier souden’t samen maken,Weldannoch eens geproeft, endaer medan gedaen,Ofthy hier sijn geluck moet willens wilt ontgaen.Br.Sietginderkomt sijn vrouw en dochter aengetreden,Diesullen allebeyd’ met suchten en gebeden,Hem vallen om den hals, soo gyhet hun gebiet,Enbrengen totdedaet, want anders ist omniet.Aloysia dehuysvrouw van Morus en Margaretafijne dochter,bidden den Koningh voor hem.II. UYT - GANCK.Henricus, Aloysia, Margareta.1000 1H.Wat ist,’ tgeen gy verfoect metdit gestadich weenen?Alo.Owilt ons machtich Vorst een gunstich oir verleenenEnwat ick bidden mach, geeft weder mynen man,Daer ick niet sonder wil, oft sonderleven karn.Mar.Laet toe’tgeen ick u smeeck,ő vader van ons landenMetneergebooghde led’ met toegevouwen handen;Laet100Laet toe’t geen ick u bidd’ door u goet gunstich hert,Eydat doch defebed’ ons toegeslagen werd’.Alo. Laet toe genadich Vorst, laet toe dat ic u rade,Tot’t geenV meest betaemt, tot goetheyt en genade,Ey steltde vraeckter zyd’ en laetu gramscap staen,Sietmet eengunstich oogh, ons bange droefheytaen.’Ken eysch geëgelt oft goet, këeysch geescoon iuweeléOft’ tgeenV scadich is een ander me tedeelen,’Ken bidd uwMaiesteyt voor geen verheven stact,Maerdat gymynen mandochuyt den kercker laet.Daer ben ick me vernoeght, daer ben ick me te vreden,Daer wort uwMaiesteyt alleen nu toe gebeden,Alleen nutoe gesmeeckt, alleen nutoe versocht,Ensoogy maer en wilt, myn wenschdie is volbrocht.Marg.Icbidgrootdadich vorst, met handen by te gader,Gunt aende vrouwden man, de dochter haren vader,Ey laet u gunstich hert, hier in ons zy getoont,’Kweet dat de goetheyt self, in uwe finnenwoont.Hen. Wel siet ick ben te vre, ick sal den man ontslagen,Indienhyvoorder sich naer mynen wil saldraegen,Indienhyfoo’t betaemt sich selven ondergeeft,En soo een ander doet, naer myne wetten fecft.Gaethenenbyd’ te gaer, om hem daer toe te raden,Ter wylen dat het hier noch tyt is vangenaden,Ensoohyisgesint te volgen goeden raet,Stell ick hemweer in eer, en inden eersten staet.Alo. Laethemdan los en vry uyt sijnen kereker wesen,Dansullenwyte gaerhem bidden en belesenDathy sichvoegensal. Hen.Hy moet daer blyven vast,Tothy op myngebor, en strenge wettenpast.i11MaerMaereven salmenubyhemdaerlaeten komen,All’ wat gydienstich weet, dat dient nu aengenomen,Indiengyuwen man, engy uw vaer bemint,Sietdatgyuwen man, en gyuw vader wint.Cr.Gaetvalthem omden hals, en kusthem aende wangenEn blyft hem alleby aen’t lyff te samen hangenTotdathyis te vre, hy sal doen voor sijnvrouwEnvoor sijnkint, het geen’ hy anders niet en fou.Alo.Godtgaef’et, dathysich eens latenwou geseggen!Raet.Soohyhetniet en wilt;gaethem te voren leggenDe uytterste ellend, het scandichste verdrietDaerhy fich andersins in, tot denhooft toe siet.Hen. Daer’nisnietaen tedoen, ishy niet te bewegen,Gaetseghthem open uyt, endat van mynen’twegen,Dathyin tyts sich voegh, en leef naer myngebot,Eer dathy door het beyl moet sterven op’t scavot.Dees straf wort hem bereyt.R. Wat salder noch gewordeGeenvanden scralenhoop der Minnebroeders OrdenNoch der Cathuysers oock, en willen wat men doetsich voegennaeruw wet, oft houden dievoor goet.En’tgeen nochhooger gaet, mits datse die verfoeyen,Beftaense tothet selfst de lidenop te roeyen,En seggen openuyt, en houden wonder sterck,Dathier deRoomscePaus, ooc’t hooft is vande kerckEndat uw Maiefteyt, soo veel belanght de saken,Degeen, dieGodes Kerck gewoon zyn aen te rakenGansch niet te sprekenheeft, mits’su niet aen engaenEndatse oversulcx in u gebiet niet staen.Sy roepen bovendit, endat met volle monden,Datgyuweerstetrouw bevleckt hebt engesconden,102En seggenoversulcx Bolenamdiegy mint,Te zyn een rechtehoer, haer vrucht eenhoerenkint.Hen. Sal ick dan onder hun ten lesten moeten duycken?Neen’k salder in versien, en middel toegebruycken,Gaet steeck’et al in brant, veriaeght mydit gespuys,Vernieltse over-al, en spaert noch kerck noch kluys.’Ken wil van desen hoop, hier niemant uytgenomen,Dandie myd’opperhooft der kerckbelyden komenCram. Tis altemael om niet, oft immers wynich baet,Want ider indit stuck naer Morus gangen gaet.Dienmoetmen eerst voor al tot een exempel setten.Hen.Soohyhemniet envoegt naer onse strenge WettenSoo zyvan stonden aenhem d’ leven afgefeyt,Alsplichtich, engedoemt van wederspannicheyt.Aloysia ende Margareta, de huysvrouw ende dochter van Morussoecken hem in den kereker te verwilligen om den** cet te doen, en sijn leven te behouwen.........II. UYTGANG Kosong datawMorm, Aloysia, Margareta.2Mor.Welkomt gy liefste hier met tranen opde kaken,Myn wel gerusten geeft en sinnen treurich maken;’Kbendaer me niet gedint, uw tranen en gesucht,Dieprangen uwengeeft, en even sondervrucht.Duslaethet weenen staen.Alo. Soud’ ichet weenen laten,Daer ick u hier dus sien berooft van eer en staten?En even boven datnoch midden in de dootM.Neen liefste weeft gerust, gh’enhebt daervageënoot.103Alo, Hebb ick daer van geen noot, en wilde blyven leven?Soo wilt u dan voordaengewillich ondergeven,En doen’t geen datdenraetdes konincx u gebiet,Daer isset med gedaen.Mor.Myn lief ken mach’esniet:Alo. En waerom meughde niet, ick bidd’ laet u geseggen,Enpooght doch ons versoeck niet voorder af te leggen:Ickbidd’ u wat ick kan, hebt dereniss’ met my,Hebtder’nis metuw kint, en metu selfdaer by.M. Het gaet hier wel met my. A. Met my niet va, gelijckenDedroefheyt doet mynhert, en bange ziel beswycken.Wanneer ick maer endenck het bitter ongeval’Tgeen u, ten zy gh’ u voeght, te haest verassensal.Ellendich alsick ben, hoe sal ickdat verdragen,Dat u dit weerdich hooft, sal worden afgeslagen,Dat gy die zyt het licht van heelhet VaderlantWortop’t scavot onthooft door eenes beules hant.M. ’Tbetaemt my liefste nietdat ic hier voor sou vreesen.Alo. Soo scick icmydan weef, enall’ uw kinders weesen.Mor. Godtfalder in versien, myn hoep staetdaer opvast,Dus watter komt oft niet, daer’n dient niet op gepast.Al. Wat kont gyhoepen doch, als gy gaet om te sterven?Mor. Dat ick naer myne doot het Hemelrijck sal erven.Al. Dat fulde even doen, maer wacht’tis noch geen tyt,’Tendientniet liefste man, datgy soo haestich zyt.Hetleven is te foet, dat konde noch genieten,Enlaet u diën tyt soo byster niet verdrieten,Maer leeft soo lag gy meugt.M. Ey segreens weerde vrouHoelanghdunckt udat ick noch konnen levensou?4.Misscien noch twintichiaer, dunct udat slecht gesprokeUw’ ieught scynt byster iongh en niet met all’ gebroken.Mor.104M.Misscien noch twintich iaer! Soud’ icom fooveel tyrSoud’ ick om twintich iaer denHemel worden quyt?Neen liefstedenck’et niet. Wat zyn doch twintich iaren?Hoehaest is dien tyt voorby, en wech gevaren!Waerachtich soo ick sien, gy zyt te slechte vrouw,Die fooeenmanghelingh mydunckt aenveerden sou.Al. Welmeyndedandat gy met d’leven hier te kiesen,DenHemel naderhant sout komen te verliefen?M. ’Khoud’ ongetwyfelt iae.4.Nee liefste dat’s te slechtEnseker soo mydunckt’t luyt tegen alle recht.Hoekomt degrooteGodt, den menschdante gebiden,Tedragenforgh voort lyf, en voordedoot te vliden?Sooveelhy immers kan, indien hytot een straf,Hierom aen imant soud’ den Hemel nemen af.Mor. Al foetienshiergedaen, u spraeck is sonder gronden,Uw’ tongh is byster gouw, uw’ reden ongebonden,Enwat ic voorder merck, uyt uwen lossen praet,Ick siendatgy oft niet, oft wynich my verstaet.Ickfeggdananderwerf, om voorder niet tedolen,WanneerdenGrooten Godtheeft ons natuur bevolen,Het levengaed’ te slaen, en’t samen ons hier door,Uyt eygendriftbestiert, omdaer te sorgen voor.Soo is dathooghgebiet, alleen daer in gelegen,Waer toe den mensch genoegh sij selven vint genegen,Dat niemant wie het zy oyt eenigh dinck bestaet,Het geen’ dat uyt sich self, het leventegengaet.Oftmethet leven stryt, dit dient voor al gelatenDatdient uyt eygen drift, dat ider mensch sal haten,Datdientdat ider een sal myden overal,Sal vlieden’t allenkantsoo langh hykonnen sal.Maer105Maer evennietemin, ick seggh’ oock daeren tegen,Wanneerdatdese saeck hier is alfoo gelegen,Dat imant tegenrecht wort met de doot gedryght,Ten zy hywil en hert tot quaderancken nyght.Dienmoet, scoon by dedoot met quaet tedoé kost mydeDe doot noch evenwel voor Godt gewilligh lyden,De reden wys’et uyt, de gen’ hier inbestaet,Dat oockdegroote Godt, voor d’ eygen levengaet.Alo. Dar is al welgeseyt, maer ’ kweetet nochtemaken,Datgy in dese saeck een eynde sult geraken,Dargyuvoegen sulenaert koninghlijck gebot,Endoch naer sijnen wil, behoudens d’eer van Godt.M. Ey laerdathoorê ees. A. wel hoort dannaermyn seggeWanneer men u den eet sal komen voor te leggen,Soo hout u dan geveynst, en sweirt’et met den mont,Maer metter herten niet. M. Dat is te slimmen vont.Dat waer teboofe daet, waernaer een man met eeren,Soo ick myn selven ken, fich niet en heeft te keeren,Te meer in fuck een saeck, waer aenGodtseere leyt,Waer aengeheelbelanght myn ziele faelicheyt.Godt foudat niet verstaen, die wilt oprechte sinnen,En datde tonge spreeckt, gelijck het hert vanbinnen.Alo.Maeruwrechtsinnicheyt, die salu lettenman.Mor. Wat meynde dat de deught dan imant lettenkan?Alo.Dat siede immers wel, wiehout u doch gevangen,Danuw’ te strengedeught, enal te rechte gangen,lac More houw’et vast, uw’ deughtgelijckgy siet,Diebrenght u inhet net, en heel ons huys te niet.Mor.Geheel onshuys te niet? Maer dat luyt ongebonden,Waer kander docheenhuys bestaen opvafter gronden,Dan106ADanop eenwaredeught? Dat staetopbeter voet,Dan op een ydel waen, van eer en nachtich goet.Alo.Menfiet nuhedendaeghs al meer ophooge staten,Dan op een waere deught. Mor. Dat dienter wel gelatenEn offethier en daer, gelijck gy seght gesciet,Tengaet noch even soo by wyse lieden niet.Voor my ick houw’et vast, Wanneer ic koom te sterven,Dansal ick meerdereer, en hoogher naem verwerven,Dan oft ick inhethof, iae door het gantsce Ryck,Ineer, enhoogen staet, hadd’ niemant myns gelijck.Dus liefste weest gestilt, en wilt het weenen staken,Gylievedochter oock, wilt hiergeen droefheyt maken.Mar.Soogyu, liefsten vaer, van onsgeseggen liet,Soo waer all’ ons gesucht endroefheythaest te niet.Maer nu menanders siet, engy niet zyt tekeeren,Soodoet gh’ ons tranen weer al opeenher vermeeren,En waerom segg’ eens doch blyft gy soo vastgesint,Datgy niet naer uw vrou, enhoort oft nåer uw kint?Gysout naer onfen wensch, en naer ons vergenoegen,Indiendat gywout seer wel ukonnen voegen,Endoendes konincx wil. M. Des koninex wil isquaet,Den welcken oversulcx my niet te doen en staet.Mar.Datis fooseker niet, de saeck is twyffelachtich.Mor. NeenMargareta neen, de saeck die is waerachtich,Ensekerbovendat. Mar. Dien Bisscop uwen vrindt,Heeft u in dese saeck gemaeckt aldus gesint.Mor. Dien Biscop mynen vrindt, ten volle noyt gepresenDienheef’et met sijn bloet, en met sijndoot bewesen,Maer’k hebbet niet van he,’tGeloof dat maeck’et sterckDatniemantdanden Paushet hooft is van de Kerck.روMarg.107Mar.Nochtansmensiet’er veel, iae hooghgeachte lieden,Diemaeken luttel wercx van desen eet te vlieden,En sweiren open uyt en houden groot enkleyn,Den koningh d’opperhooft hier vande kerck te zyn.M.’Kédraeg my dat niet ae, ic weet daer zynder meerderEnhooger van aensien, endaer bynoch geleerder, /Die’t anders houden staen, maer wat het zy oft niet,Ick houd’ my aen’t Geloof, en soo Godts kerck gebiet.M.Maer’k vrees, M.wat vreefle?M.O! Het gen’ic sal beclageM.Wat is dat?M. Uwe doot.M. Die wil ic geernedragen,’Kben daer niet voor bevreest, jae’k achtet wõderfoetDat ic voorGodes Kerck mach storten gaen mynbloet.Gy’tsamen weestgestilt. Maer waerom weer dit weenen?Mar. Geheel ons huysgesin, en allen ’t volck meteenen,Diezyn omVbedroeft, enweenen metgewelt,En siet hoedat het met ons moeder is gestelt.Mor.Icwensch, in dien ic koft, uw’ tranen wat te stelpenMaer Godt die sall’et doen, en u te samen helpen:Wel liefste weeft gegroet, en dochter weest gestilt,En quelt u voorderniet in’t geenGodt hebbenwilt.Morus Wort voor den Rechterstoelgebrocht endegedoemtons onthalft te worden.IV. UYT - GANCK.Crammer, Morus, Raetsbeeren.Cra.Gaet bringt ons Morushier, opdat ons zy gebleken,Watvonnis naerhet recht dient overhem gestreken,2WantWantfoohyaendeWet sich nieten ondergeeft,Soo ishymetter daet onweerdich dathy leeft.Raetsh. Wel More soo gy sier, den Raet is hier vergadert,’Tgeluck is in uw’ handt, oft uwe doot die nadert,Gelijckgy maer en wilt, dus spreeckt nu voor hetlest,’Tgeen gy nu acht te zyn geraden voor hetbest.Toont dat gy zyt getrouw den koninghuwen Heere,Endatgy sult voordaen naer sijnen will’ u keere,M.’Khebb’ dat altyt gedaen, en wat ic voorder mach,Ickwil noch altyt doen, soo ick te voren plach.Godt zy my tot getuygh,’k hebb al myns levens daegenEen trouwen ondersaet des koninghs my gedragen,ICr.Seer wel;maer voegt eens hier u seggen metter daetEntoont, dat gyhet meynt, dat’t u terherte gaet.Mor. Al’tgenedat ick segg’ dat meyn ick vangelijcken.Cr.Uwwoorden sullenhier voor allde werelt blycken;Indien gy sweiren wilt, dat gy sijn Maiefteyt,Voord’ opperhooft der kerck, in heel dit lant-beleyt.Mor.Datkanic niet gedoen, want dat waer klaer gelogen,"Tgeen, ic, nochgy, gy weet, hier geensins doen en mogenCr. Dat is al weder’t self. M. ’Tis soo gelijck’et moet.Br.Soo ifssetdan voor niet, al’tgeen m’hier weder doet.Cram. Enkanmen uwen kop door reden niet belesen,Soolaetdes koninex gunst, V menichmael bewesen,TotgunstV-wecken op, en zyt doch hier beleeft,En sietdat gh’ u in tyts gewillich ondergeeft.M.K will’met ee dacbaer hert, myn bloet, iaheel myn leveTendinst van mynen Heer, en’t Ryck ten besten geven.C.Dat iffer niet va nood’ doet’t geenhem meer behaegtEn’tgeen mitsdesen V.nochheden wort gevraegt.Raet.1109/ Raet.Waertoefoo langhgetoeft, ey laet V.dochgefeggenEn wilt, soo rechte saeck niet voorder wederleggen,:’Tsa spreeckt eens open uyt en daer med’dan gedaen.Datgy sijn laiesteyt, voor d’hooft der kerc neemt aen.M.Dat’stegenmyn Geloof, neen, neen, dat sal ic swygen,Daerfuldewatgydoet my nimmermeer toe crygen,DenPaus is soo gy weet, en ider een gelooft,Alleen vanGodes Kerckhet eenich opperhooft.cr. Den Paus is d’opperhooft, maer niet indese Rycken.Mor.Oocheelde wereltdoor.Cr. Dat segdysonder blyckéM.’Tblyct klaerder als de dach Godts kerc die is gemynDiekan niet anders hier, niet anders daer gesyn.Is ergensdan den Paus, oocknaer uw eygen seggen,HetOpperhooft daer van’k segg’ sonder weder leggen,Dathy is over al het Opperhooft daer van,Oft meyndedat dekerck twee hoofden hebben kan.Datweete beter wel, oft isset uvergeten,Soomeughde’t wederom wel trachten om te weten,Tis selve dat menhier, en over al beleyt,Eenkerck, eenhooft daer van. Br. Dat is sijn Maiesteyt.M.Dat is de Roomsce Paus.C.’Tis hier geen tytte prekéRaet. Ten zydat gy Vvoeght, het vonnis.is gestreken,Soomoet gy feker voort. Mor. Ichebb’et nochgefeyt,Daer ben ick als gy wilt van herten tae bereyt.Cr.Wel dat’et vonnis dan naer recht zy uytgesproken,Tis hier verloren moeyt’ het onrecht.dient gevroken,Raat. Mits desen hier verachthet koninghlijck gebot,Sookapthem methet beyl het hooft af op’t scayot.Mor.Godt zyjer van gedanckt en eeuwelijck gepresen,Diemy tedeser tyt, heeft sulck een gunst bewesen,Dat110Dathymyweerdich acht endese eer aendoet,Dat ickvoor syneKerck sal storten gaen mynbloet.R.wech wechmetdesen klap gaet voeght u om te stervenMor. Ick wil tereerenGodts myn leven geernederven.Scerp. WelMorefooghy siethet iffer me gedaenMo.Godt sy’er vangelooft ick neem’t gewillich aen.MorusWort totter doot geleyt ende onthooft.V. UYTGANGK.MórusRaetsh. Scerprechter de Catholijke Religie.Ster.Deplaets isdaergereet, daer sultgh’ u bloetvergiete,Mor.Hier door, soo salick oock, hethooghstegoet genieteDaer spoeyick vlytich toe. Laet ons wat raffergaen,Wantnoyt enhebb’ ickfoo een blyde rys gedaen.Ick salmyn nietich lyffaen’t Vaderlant hier gevenEnevensal deziel byGodt voor eeuwich leven.Scer.Detabbaert moet eert uyt.M. daer is hy lieve vrint.Enhouthemvryvooru sytghydaer med’ gedient.Rel.Soewort de waere deught van Engelant getrocken,Omallekettery dan beter aen te locken.Het meeste licht van d’lant, dat wort hier uyt gedaenDenckt hoe het naderhant in’t duyster sal vergaenRaets. Nu More, ick verbied’ u meer te sullen sprekenM.Dat’s immers tegen recht.R.laet hier u woordesteken,Mor. Wel laet ten minsten toe, dat ickhier eens bekenDat ick des konincx slief, en trouwen dienaer ben.Oock dat ick van gelijck voor ider mach beleyenDat ickwilCatholicck van dese werelt sceyenEn’t112En’t eenich waer geloof, alleen oprecht engoetBeleydemet myndoodt, bevesticht metmynbloet.OChriste geeft my kracht, versterckt mynhert en sinnenDat ick in desen stryt hier mach victori winnen’Kenvrees voorgeene doot, ’ken vrees voor geenepynHet is daer megenoech, laet myu dienaer zyn.Scerp.Ickbidd’ u weerde man, ickbidd’ wilt my vergeveDat ick van hooger hant u nemen moet het leven..Mor. Neen vrient’të isgeënoot, datgymydaerombideGh’ended’ my immer iet fooaengenaem als ditDus wil’ ick om hier doormyndanckbaerheyt te thooneDen aengenaemen dinst, met dese gunst beloonenDaer neemt dit gelt van my, en siet hier uwen vrintDie u uyt gantsrer hert, ter goedertrouw bemint.Religie: Sietdaer ô lieve Godt, ô fulde dat verdragenDathier ditweerdich hooft sal worden afgeslagenDat steunsel van het Ryck, dat Ciersel vanhet lant 1Sal swemmen in sijnbloet, en rolleninhet santScerp.Gedooghtdat ick vermachud’oogen toe te bindenMor. Ickfaldieselver hier indese slaepmuts winden2 Rel.OSon en sceynt niet meer vertrect vanhiero maenHet licht, vanheelhet Ryckdat sal nu ondergaen.Mor.O lesu! ô! ontfermt u over dese landen,OIefu mynenGheest, beveelick in uw handen; iOntfanghthem inuw rust, nu vrint komt vrylijck aca,Endoetuwleste werck, voor my ickhebb’ ghedaen,MorusMorus doot wort beslaeght.VL UYT - GANCK.De Carbohjoke Religie. Den Engel, Margareta, Morusdochter.Rel.Nu iffer heel gedaen, nu isset licht verscenen,Nu isdeklaere Sonn’ van heel het lant verdwenen,Nu is de Blomm’ vergaen, die in gereele het Ryck.Dieinher heel Lant, geen hadde haer’s gelyck..Ellendich Engelant, nu moete seker vallen,Wanneer uw wederstant, wanneer uw stercke wallen,Nu liggen omgevelt, nu liggen plat terneer,Haded ghy Roffenfis nu en uwen Morus weer!Komt sier dees hoofdenaen, die door haer wyfe tonghenEeniederwiehet was in hert en finnen drongen,Eylaesdiefoete spraeck, en iffer niet meer in,*Die hielen staenhet recht van onfe koninghinn’.Mar.Oiffer dan gedaen, ô komt nu hert van steenen,En wilt toch hier met my myn’s vaders door beweenen,Vloeyttranen als een beeck, en met eendroefgekerm,Kot maeckt eens voor het leftdees koude lyvewerm.Waer is dataengeficht soo wonder feer befredemWaer is datblyd’ geber, waer is diefoetereden?Waer is dengulden mont, waer is die wyfe spraeck?Waer in een ider hadd’ ten hooghsten syn vermaeck?Eylaes, daer is van als hier niet met all gebleven,Dan hunner bydergeeft, is in het eeuwich leven.13Maer ghy ôboos tyran, gh’ en fulles niet ontgaen,Godt dryght syn hant op u, de vraeck kot spoedich aenRel. Ick sien ick moet hier voorts en uyt does lande sceydeMits ick hier niemant vind die’ny wilt hier belyden.O Godt Rechveerdic Godt, gedooght gy sulck eê quaetDatgh’ uwendonder niet oft blixem uyt en slaet.En. Gyweeft hiervry gerust.Godts straffen komen neder.Gy sult noch in dit lant ten lesten komen weder,Maer even uw gevolgh sal moeten vluchten gaen,En alderhande pyn en smerten onderstaen,De snoode kettery sal langen tyt van jaren,Tot alle scelmery in boosheyt voorder varen****Totdat ten lesten eens Godts rechte gramscap strytEn dat het lant weerom den milden zegen cryght.Rel. Sal oock in desen stryt myn volck stantvastich blyvenEn. Daer sal een groot getal hier door veel quaets bedryvenEn sceyden aff van u en vallen van het goet,Ghelyck de kettery in alle plaetsen doet.Daer’n sal noch evenwel, oock geengetal gebreken,Diesullenopen uytvan uwe leeringh spreken,Enhangenaenuwborstenhouwen uwenscoot,Nochpassen op torment, noch opdegrootstedoor,Ret. Wellaet ons voor ’tgeloofdan hier en tussen lyden,Den tytsal voor hetquaet een middel eens beryden,MaerGodt, maer lievenGodt, ontfermt u Engelant,En doet voor all’ dit quaet een wynich wederstant.P Men14Menbootscape den Koningh de doot van Catharinafijn wettigebuysvrouw. Ende haren lesten brieftot hemVII.Wort gelesen.UYTGANCK.Henricus, Varam, Brian, Ruetsbeeren, Ridleus.Hen. Eylaes, hoc ben ick dus van alle kant besprongen,Hoeword ick door den anghst, en bangeforg bedwongenWaerickhet herte keer, waer ick myn oogen wend’’Kenvind nietdan verdriet,’ken sien niet dan ellend’,Is mynenMorusdoot? Reetsh. Den man is overleden,En sprackwanneer hy stirf, dees alderleste reden,Ichoud’het RoomschGeloof, alleen voor vast engoetEn indes konincx dienst,soo stort ick hier myn bloet.H.Hoe snytdat inmyn hert. R.H’e wouniet watwysydeVvoor het Opperhooft, van onse Kerck belyden,Maer hiel hem aenden Paus, daer wouhygeensins van.He. Ken hebbe noyt gehadt een soo stantvastich man.Var. Uw weerde Catharien, is opdendach vanheden,Denwechvan alle vleesch gewillich ingetreden,En lightnu vandedoot ter aerden uytgereckt,H.Godt weethoe mydees doot inhert en sinnésteckt.Is Catharina doot, Ridl. S’isheden vroegh gesceyden,Hen. OGodt 6 lieven Godt wat staet mynoch telyden,Is Catharina doot! ô wat eendroeve pyn,Datdunctmy eenen steen op myndroef hertte zyn.IsCatharinadoot.Rid. Syheeft dees klyn papieren,Belast uwMaiefteyt te doendoor my bestieren,Dacr,isDaer, foohetugelieft doorleest dit klyn gescrift,En neemt van uw vrindinn’ dees alderleste gift.Hoedicwils riep sij u, met een ellendich kermen,En syd’ ô lieveGodt wilt mynen man ontfermen,Vergeefthem sijne scult, gelijck ickhem vergeef,Eydathy door uw hulp voordaen doch beterleef.Hen. Is Catharina doot’ nu mach ic wel vervloecken,Dat ick oyt elders hebb’ myn lust bestaen te foecken,Oweerde Catharine, wat hebb’ ick u gedaen,Ohadd’ ick naer uw woort, en uwen raet gegaen.Gvleeft mydesen brief, diensal te kennengeven,Watharen lesten wil geweelt is van haer leven,Dienwil ick zyn volbrocht, dien wil ick zyn voldaenGodtweet hoe ick dees doot voel myterhertengaen.MDenBriefder Koningbinne wortgelesen.Inen Heer Koninck, ende alderliefstenman. Mits deure van myn door, na is aenstaende, soo dwinght my deliefde endegenegentheyt die icktot u drage, u met corte woordentevermaenen,te forgen voor uwe ziele- zaclicheyt die gymoet voorstellen voor alle goederen ende tydelijcke dingen vandese werelt, oockmet achterstel van de forghe uweslichaems,om de welcke gy my in soo vete miserien, endeafelven in meederebenoutheden hebt geworpen. Matrickvergevet u nitemaeluyter berte, ende ickbidde, dat Godt u bet selve oockwil vergeven.Voorder ick bevele u Mariam onfer beyde dochter, datgy sen haer toont het officie van tenen vader. Van gelyeken beveelicku oock myn dry Staer- louffrouwen, op datse gevo gelijckenmogen ten houwelijc deftelt worden. Ende voc allen my-P2 ne116we dienaren, aendewelcke boven het gene hun toecompt nocheen ider huer- loon zygegeven, op datse niet heel arm en wordenverlaten.Voor het lejt getuyge ic dit vaft, dat myne oogenualleen zyn wenschende boven alle dese sterffelycke dingben.Vacrt wel.Dat’s d’inhout vaděbrief. H.Hoe zyn myn droeve sinnéGequelt, geperst, benout, en heel beroert van binnen,Berstuyt berst tranen uyt, oft gy hier beken stort,Sookomtgy evenwel in droefheyt noch te kort.Bolena valt in het misnoegen van den Koningh endewort gedoemt (beticht ende overwonnen zynde van overspel metharen broeder en andere) om onthalst te worden.VIII. UYTGANCK.Henricus, Bolena, Brian, Varam, Raetsbeeren.H.Geenquaet en komt allee, maer brengt sijn med geselleOmditmyn treurich hert met meerder cracht tequellen,’Ken hebb’ maer eerst geproeft, de doot van CatharienNumoet ickmeerder druck en smaet voor oogen sien.Bolena waer toe ben ick doch door u gekomen,Hoehebdyeens mynhert en sinnen ingenomen,Ennu wat zydy doch als scande van myn hoff,Uw eer en eerstenglans verdwynt gelijck’et stoff.Brian. Sy heeft uw’ echte bedd’ soo scandelijck gescondenEn is, niet eens alleen, in overspelgevonden,En openuytgeseyt, als cenpubliecke hoer,Soo maeckt fij haer gemeyn, oock aen haer eygen broer.Hen.117Hen. Ic sweirbydefeCroon, ick wil, ick sall’et vreken,Geen scand’ geen smaet, geen pyn sal aen de straffgebrekenVar.Daer komtseginder aen.H. Oonbescofte hoer,Odat den duvel u in ’ therten leden voer.Ohadd ick noyt gedacht myn Katharien te laten,Ohadd ick dele hoer van d’eerst doch konnen haten!Bol.Word’ic hier soo ic hoor van eenich quaet betygtWat isset weerde man dat gh’ inde sinnen crygt!Wat isset datgy nu soo haest zyt van gelooven,Als oftickhadd myn eer van imant laten rooven,Ey segg’ eens open uyt wat hier doch scorten mach,Ick merck aen uw gelaet wat anders als ick plach.Hen.Du onbescofste hoer. Bol. Wel hoe nudus gesproken.Hen.Legt hier den scepter af, die smaet die dint gevroken.B.Den scepter af?H. En ooc daer by de croon van’thooftBol.Word ick dan soo ick sien van eer en staet berooft?Hen.’T sa nu terstont, leggh af, u Croon’t sa sonder toevenBol. Waerheb ic doch verdintdees bitterheyt te proeven?Hen. O onbescaemde hoer, zyt gy noch soo verblintDatgy hier niet en siet waer dat gh’et hebt verdint?Maer neengy weet het wel. R.’Theeft al te klaer geblekëHoe dat gy hebt bestaen Mevrouw uw trouw te breken,Hoe ghy tot groote scand’ van sijne MajefteytVhebt gemeyngemaeckt tot alle vuylicheyt.Bo. Wat! Ic my oyt misgaen! Ic myne trouw gesconden,Dathebb’ ick noytgedacht. Hen.Ghy zyt’er in bevondenB. Ick vuylicheyt gedaen? met wie?Raet, memet meer als eeMetuwen eygenBroer en uwen musiceen.Bol. OGodto lievenGodt, ick myne trouwgebroken!H.Laeooc u eygen eer. Rat. Dat dientnaer recht gevrokenHen.11877Hen. T’la uwe croon hier afden scepter oockdaerby.Bol.Hoe hebb’ ickdat verdient? H. met all’ u hoerery.Bol.Ic bidd’ u weerde man H.Dien was ic éens voordeseMaer nu niet. B. Liefite lief. H. Dathebde wel bewesenAlsghy een ander meer dan my hebt liefgehadtEn met soo menich pol, myn hoffen bebb bekladtWechwech van hier terftont. B. Kont gy my soo verjageDaerghy voordefen in hadd’ allen uw behagenDaer ick voor desen was uw blyscap, uwe vreughtHen.Dat is nu’t seffens aff, alst eynde niet en deughtWech wech van hier. B. Sultgyfoo scandich my verstooteH. ’ Kwildat m’ u bovendat van d’leven sal ontblootenWech ’khebb’et selfgefien, en meer dan eensgemercktDatgyniet inhet hoff als hoere trecken wercktWech wech mact u va hier.B. Ey laet my gúst verwerveH. Neenneen. B.Wel moeticdă voordaen u liefde dervéSoo gunt mydochdat ick ten minsten leven machH. Vă hier. B.Hoe dus sohert! ey hoort naer myn geklacH.Nee voort. B. En wilde da uw’ echte vrou niet hoore?Hen.’Kenhoorde hoeren niet oft onbescofte floorenBol.Dencktdat icbengeweeft uw liefste koninginnGuntdat ick leven mach voldoet myn bed’ daer in.H.Tis al verloren moeyt. B. Ey laet u weynich koelenO koningh.B.Diens vraeck sult gy terstont gevoelenBol. Ickbidd’ dooruwe Croon en koninghlijckenH.Wech onbescofste pry. Gaet neemt haer ’t leven af.Bol.Genade machtich Vorst! H.Die’n fulde niet genieten.Bol. Ey wilt eengunstich oogh op my doch neder scieten.H.Myngunstis u ontseyt. B. Ey waerom doch soo stuer.Zyt biddick, immers nu, wat faechter van natuer.1.staf.Henر119!Hen. Iaesachter van natuer, waer ick als ander mannen,1ck foud met volle recht u levend’ doen verbranden.wert,B. Ey toont my tochgenaey. H. Die hebde niet verdintBol. Eylaes hoe blyfdy dus soo byster ongefint.H. Wech wech ’ken kan opu myn oogen niet geslagenB. Tenminstengeeft gehoor aen dit myndroevichklaegeH. Vw klachtésynvoor niet. B. Sietdan dees tranéaenH. Ick weethoe aen eenhoer ter hertde tranengaenB. Eydoch hoeben ick dus u uyt het hert geweken!H. Met all’ uw flim bedryf, en fooveel hoere trekenDie gyhebt uyt gewerckt. B.Oongehoorde smertDat ic uw echte vrouw, hier soo verstootenDat ick soo scandich hier berooft van alle statenTen langen lesten noch dus moet het leven latenEywat ickbidden mach, verhoort mydesebeSiet op uw echte vrouw, hebt derenisdaer me.Genademachtich vorft.H. Die’n fuldeniet vercrygenB.Genade weerde lief. H. Dien naem staet u te swygenBol.Eyhebtdochderenis, ey hebt watmedely!H.Iac!meteen sulckenhoer en een soo vuyle pry?Gaet sleypse naer t’ gericht: wech wech hier uyt myn oogeK’en sal, k’en wil, k’en kan, die hoer niet meergedoogen.B.Ey doch een wynich troost. H Doet soo ic hebb’ gesytB.Soo icdan sterven moet, ten minsten watrespyt.Rats.Mevrouwhet is gedaen, dus voeght u om te stervenB.Enkan ickgeen genaeyvan mynen manverwerven?Rats. Neen dat is buytenhoep.B.Omy ellendich wyf!Rats.G’hebt nu verdiendeloon voor all’u flim bedryf.B.Owaer ic nimmermeer tot desen staetgekomen.Hadd’ ick denkoninghnoyt tot mynen mangenomen!Ratsh120:4Rats.Deesredenfynvoor niet.Dusknilthier op’t scavotEnvoeghtu naerdennoot, entkoninghlyck gebodt.Henricus sterft ende beklacht fich grootelycx van3 Syn vorich leven..IX. UYTGANGK,Henricus, Crammer, Brian, Eenighe, Hovelinghen.H.Eylaes hoe ligg’ ick hier ellendichboven matenOmringhtmet allen druck, van allentroostverlatenHoebenickdus gestelt Van binnen vol vanpynVanbuytenvolvanforgh. Wanneer sal d’eynde syn?Cram.Vfieckte mahtich Vorst begint heel aen te wassenEn’t sceyntdatu dedoot wilt kortelingh verrassen.Dus wat icbidden mach, tisheden meer als tytDat gy en voor uw ziel, en’t Ryck bekommert sytBrian.Daer valt niet aen tedoe. Want nimat uytgenomeElck mensch moet op het left totsulck eeneynde komen.Nochkoningh wie het fy, noch foogroot machtich vorstOft hem treft oock de doot op ’tleste in synborst.Hen.Datvoel ic welgenoech.Dus syn myn bange sinnen,Verstelt en gants beroert, enquellenmyvanbinnen:Ickfien het nu voor oogh, ick sien eylaes, ick sien"Dat ick nietbeter ben als ander slechte lien.Dat ick wat datick doe de doot niet kan ontloopenMaer dat ick’t als de rest metd’leven moet bekoopenDies kan myn anghstich hert, den scrick niet wederstačDienic in desen noot voel sen myn hertegaen.1.....Ellendich121Ellendich als ickben, watkanhetmy nu batenDat ick eenkoningh ben van fooveel ondersaten۱Dat ick inmyn gebiet, hebb’ soo eenmachtich rijck,Als ick wordt op het lest, den slechsten mensch gelijck.Maer dat waer noch een klyn kost ick dit anghitih knagenKost ick dees banghge forgh uyt desen boesem jagenKostick’t geen dat ick wensch met een gerust gemoet,Nu Leyden uyt den tyt gelyck een ander doet.Maer dat (ick weet het wel) en sal ick noyt verwerven.Omykatyvichmanhoe quaet ist soo te sterven!Omy ellendich hooft van Godes waere KerckOhadd’ ick’t noyt gepeyst en min gestelt te werck!Cram. Scept vry wat beter moet.H.ic word’ van alle sydeVervultmetbanghe forgh, en een verdrietigh lydenOch waer ick uyt den noot, och waer ick uyt de pynOchkost ick nu gerust gelyck een ander zyn.Brian.Watiffetdat u quelt. H. Iae dat is wel te vragenNiet anders dan het quaet, van all’ myn gantscedagen.: Niet anders dan het quaet’tgeen myaen’therte knaeght.En’tgeenmynbanghe ziel soo grooten scrick aejaeght.Cram.Steltu een vaste hoep.H. In wien sal ickhopenCr.In Godt.H.InGodt? Daer ic ligh teenemael versopenIn wellust vanhet vleesch, en in’t onnoofel bloet,’Tgeen ick hebb’ over all’getreden metden voet.Daer ickheb’ tegen rechtdoen kercken, kloosters, kluyfenBerooven, enhetvolck uyt’t eygen lant verhuysen,Daer ick soo scandich heb verjaeght myn echte vrouwDunckt udat ickinGodtnoch konnenhopenfou.Cr.Hierdoorhebtgy’t Geloofgebrocht indese landen.H.Hier doorheb ic’tGeloofverjaegtmet groote scanden122En’tgeenmynuwel spyt, gebannen uyt hetRyck,Hoeklopt myn anstich hert! mydunct dat ic beswyck.Owat hebb’ickgedaen! ô hadd’ ick noyt begonnen!Ohadd’ ick soo ick moest myn lusten overwonnen!Ohadd’ ick buyten echt, noyt vuyle lust gesocht!Soo’n waer ick nimmermeer tot dees ellend’ gebrocht.Ohadd ick ’t dertel vleesch doch noyt bestaen te volgen,Soo’nwaer denhemel nuniet fooop my verboigen,Soo’n waer ick nu ter tyt, niet infoo bangen staet,Soo’n waer ick heden niet, wat seg ick’t is te laet.Eylacen’tis te laet, wat ick bestaen te wenschen,Mits ickbenongefienbyGodt, enby de menschen,Een ider wie het is, diescroomt myn boose daet,’Ken weet indees ellend’ nu voorder geenen raet.’Tis nu al sonder vrucht, wat ick bestaen te klagen,- ’Tis nu al sonder hoep, foud’ ick genade vragen,DienGodt, dien GrootenGodt is al te byster gram,Endryght my fooick sien, met solpher vier, en vlam.•H. Sijnherssés zyn verdraeyt, hy’n sal’s niet lag meermakeH.Omy ellendich mesch. 3.Ho.de doot die scynt te nakenHen.O had’ic noyt geleeft. Cr. Coragiemachtich VorstUwhertdat is verhit, komt laeft hier uwen dorst.Hen. O wat n’en kouden scrick, verscit my in de leden,Brian, Ick bidde hout u stil, en stelt u doch te vreden.H.Te vrede dat’s voor niet. C. En waerő doch voor nietHen. Om dat ick ligg’ gestelt in innich hert verdriet.Odoot waer blyfdy nu, komthier en sciet uw peylen,Opdat ick mach van hier naer d’ander leven zeylen,Cr.Dedoot komttyts genoech, peyst op uw zaelicheyt,Hen. Kenhebb’ daer toe geenrecht, die is my afgefeyt.123Cr. Welwaerde niet altyt soo seerdaer voor beladen?Enwel tedeegh besorght. H. Hadd’ ick my laten raden,Tot afltant vanmynquaet, en onrechtveerdicheyt,Soo foud’ ick hopen nu voor myne zaelicheyt.Maerdat is nu voor niet. Voor my is niet tehopenIck weet, ick weet’et wel, de hel staet voor my open,Die ick hebb langh verdient.O tis met my gedaen!Ohadd ick noyt geleeft,ô waer ick nu vergaen!Hen.O!nergens hulp oft troost. Olwaer ic noyt geboren),Tis altemael ewech, wy hebben’t all verloren.Brian. Daer isdenlesten snack, hy isset leven quyt,Denkoninghdie is doot sietdat gy treurich zyt.DE SLUYT REDENE.Nu Vrienden ’tis gedaen. Den handel voor gehouwen,Dien dientu tot hetgoet, oft om het quaet te scouwen,Gy zythier toe besorght, want’t wort u toegestaen,Geladen met profyt naer huys te mogen gaen.Een woort noch evenwel, engaet dan vry uw’ gangen,Dat is laet Hendrick u inhert en sinnen hangen,Dat gy door sijne straf, door sijne qualijck- vaert,De welvaert van uw ziel met meerder sorgh bewaert.En wilde naer uw doot, een beter deel beerven,En niet, gelijck als hy, soo byster qualijck sterven,Siet dat gy beter leeft, en Godt hier meerder vreest,Want leefde soo een swyn, soo sterfde soo eenbeeft.Dus wacht u voor het meest, dat gy wort in uw leven,Totwellust van het vleesch oyt scandich aengedreven,124Hierdient een rype sorgh en weerstant in’tbegin,Soo’n fuld’ u, hoep’et vast daer noyt versmoren in.Voorts hout u in den scoot, van Godes waere Kercke,En toont u Catholieck, met Catholiecke, wercke.En ickbeloof u vast, soo fulde naer uw dootZyn totdegrootste vreught van’t hemelryck genoot.HOVT VAST, Soo’r PAST.FINIS.