Isaac de Vos: De beklaeglyke dwang. 1694.
Oorspronkelijke editie 1648 (Ceneton094880)
Naar de prozavertaling door Jacobus Barocus van La fuerza lastimosa
door Félix Lope de Vega y Carpio
Uitgegeven door een werkgroep Leidse neerlandici onder leiding van
dr. O. van Marion, m.m.v. drs. G.C. van Uitert
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton094990Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[
p. 1]

De BEKLAEGLYKE

DWANG,

Blyendent Treurspel.

In Nederduytsche Rijmen gestelt,

DOOR

IZAK VOS.

Den sesden Druk.

[Vignet: Putje met emmer links]

t’AMSTERDAM,
By de Wed. van GYSBERT de GROOT, Boeckverkoopster, in den groote Bybel, 1694.



[p. 2: blanco]
[p. 3]

Aen mijn HEER

JONKER

ADRIAEN BOELENS,

Edelman van mijn HEER

GERARD SCHAEP,

Burgemeester t’ Amsterdam,

Zijnde Ambassadeur van haer Ho: Mo:

By wylen

KRISTIAEN DE IV.

Koning tot Denemarck, &c.

MYN HEER,
    Ik offer u, uyt myn vrye wil, de Beklaeglijcke Dwang; maer so ik my nader besinne, vinde ick mijn wil verplicht; Dit doet my te rug deysen: siende uw weldaden soo groot, dat mijn danckbaerheyt om danck is verlegen en [p. 4] haer offerhande te slecht, om daer door te wijsen hoe veel zy in U E. gehouden sy. Doch kennende uw aert soo heus, uw beleeftheyt soo groot, dat sy sich de geringheydt mijner geschenck niet belgen sal; soo verstout het my, om mijn voorgenome toeleg in der daadt te doen blijcken, als die liever reukeloos ben, dan ondankbaer. UE. sult hier een spel sien, en, soo ick my niet bedriege, sal het u behagen, te meer, alsoo de maker meer gesien heeft na de tijdt daar in hy leefde, als wel op de oude Tooneel-wetten; en het dunckt my oock ongerijmt, in het rijmen van Tooneelspeelen, voor de tegenwoordige tijt, te letten op de voorledenen, nu het oog; neffens de ooren, wil aendeel hebben in het geen haer vertoont werdt. ’t Is uyt het Spaens my overgeset door den Heer Barokes, van my op Neêrduyts Rijm gebracht. Heeft het yets van sijn glans verloren, ick seg, tot mijn verschooning, met onsen gelaurierden Poët J. van Vondel, Yet van d’eene Tael in d’ander door eenen engen hals te gieten gaat sonder plengen niet te werck. Oor- [p. 5] deel hier na uw aerdt, terwijl gy my, en alle Lief hebbers belust gemaeckt hebt om yets van U E. maecksel op ons Toneel te sien, waer in het vermakelijck en ’t nut, volgens onse Toneelspreuck, van pas in een gedeugt zy. Hier mede eyndigende, wensche ick te blijven,

            MYN HEER,

                        U E. Dienaer

                                IZAK VOS.



[p. 6]

PERSONAEDJEN.

 Eduardo, Koning van Engelant.
 Dionisia, Princes van Engelant.
 Celinde, Staetjuffer van Dionisia.
 Henrijck, Engelsche Graef.
 Octavio, Graef van Exfort.
 Fabio, Capiteyn van ’s Konings lyfwacht.
 Klenardo, Geheymschrijver van de Koning.
 Altenio, Edelman van de Koning.
 Jagtmeester van de Koning.
 Rudolf, Graef van Bristol.
 Rosaura, Dochter van Rudolf, en Vrou van Graef Henrick.
 Mauritius, Zoon van Henrijk en Rozaura.
 Lizaura, Zuster van Mauritius.
Grimaldo,
Bellardo,
} Dienaers van Graef Henrijk.
 Karel, Capiteyn van Graef Rudolfs lijfwacht.
Fenicio,
Tebandro,
Bisschop,
}
}
Soldaten van Rudolf.
Continue
[
p. 7]

DE BEKLAEGLYKE

DWANG.

EERSTE BEDRYF.

Dionisia een Hert vervolgende.

O Gy snelvluchtende, vertoef een oogenblick;
    Of meent gy schichtige, benaude Hert, dat ick
    U volg gelijck de wint? o neen, ’t zijn mijn gedachten
    Die volgen u op ’t spoor; ay, wil een weinig wachten,
    (5) Schou mijn vermoeytheyt aen, geluckige die noch
    Ten laetsten, moe en mat, een rustplaets vint; maer och!
    Ick arm rampsalige, door groote min gedreven,
    Kan my aen beeck, of bron, of beemt tot rust begeven
    Gy maeckt, door uwe vlucht, een endt van u verdriet,
    (10) Maer ach! hoe seer ick vlie, ’k ontvlie mijn quelling niet.
Hendrijck, Dionisia.
O Aengename dou: vermakelijcke boomen;
    Doorwrocht met cierlijck lof, en gy o waterstroomen,
    Die, door uw helderheyt, schijnt vlietend’ stil te staen,
    Groeysame bergen, die ten hemel reyckt, schouwt aen
    (15) Dat bid ick mag het zijn, my doch als een geluckige,
    Door dies ick my godin beoog, gelijck een druckige
    En droeve Tantalus, die, als ick haer nau heb,
    My wederom ontsinckt als een afvallend’ Eb.
    Helaes?
[p. 8]
Dion.        Henrijck.
Hen.                        Mevrou, ick ben niet seer verwondert,
    (20) Of schoon dees waterbeek sich van zijn loop afsondert,
    En tusschen d’oevers, daer hy ruyssend’ vliet, als doot
    En roereloos blijft staen, ja selfs de roos syn root
    Verdubbelt, als beschaemt uw schoonheyt aen te schouwen.
    Dees uytgehouwe steen kant ’t zilvre nat niet houwen.
    (25) Den soeten Zephirus vast met een labb’re koelt,
    Op ’t aengenaemst en soetst, door bladt en telgen woelt.
    De Zon met sijne glans’t geboomt doet gloeyent verven.
    De bloemen, als door schrick der snelheyts, die besterven,
    En hangen als verslenst, door ’t derven van de douw,*
    (30) Die hun Aurora schenkt; vermits gy, waerde vrouw,
    Sijt Flora in ’t gebloemt, een Thetis in de beecken,
    En een Diaen in ’t bos, die, om recht uyt te spreecken,
    Den held’re Febus met sijn glans in all’s verdooft;
    En hem, wanneer ’t u lust, van zijn paruyck berooft,
    (35) Ja, die de hooge Goon kunt wet en regel geven,
    En die gebiester zijt van Henrijcks ziel, en leven.
Dion. Sal ick gebieden die, die ’k voor gebieder hiel?
    Soo hoor een woort of twee, mijn uytverkoore ziel.
    Dees Aaklig, eensaemheyt verplicht my u te seggen
    (40) Veel waerheen,* die in my, ô Graef, verborgen leggen.
Hen. Noch meer wordt gy verplicht, ô schoone, door mijn trouw,
    Aen u belooft met eedt; maer ’k bidt, ô waerde vrouw,
    Sla op mijn nedrigheyt doch niet uw lieve oogen,
    Laet die my gunstig zijn. Mevrouw, wie op een hoogen
    (45) Verheeve steenrotz staet, die d’ Hemel reyckt, wiens top
    Der Goden doen beloert, sie niet om laeg; want op
    So’n hoogen plaets te staen, en nederwaerts te kijcken,
    Sou Argus snel gesicht al deysend’ doen beswijcken,
    En duyss’len doen het breyn, door ’t schrickelijk vertoog
    (50) Van nederwaerts te sien, en schelden ’t nieuwsgierig oog
    Dies van uw Hemel, lief, ben ick de lage aerde,
    Soo veel scheelt onse staet na ’t lichaem, maer, ô waerde!
[p. 9]
    Doorluchtigste Princes, de grootste proef van min,
    En teycken, waer aen hy te kennen is, staet in
    (55) Een ongelijkheyt te gelijcken, in sijn handen
    Voert dese God een schael, daer hy de harten van de
    Verliefde, hoese zijn, gelijckt en Evenaert.
Dion. Indien uw nedrigheyt u ophoudt, of beswaert,
    Om met gelijcke min my weder te beminnen,
    (60) Soo is uw min geveynst, door dien ick in mijn sinnen.
    En mijn gedachten, u my waerdig heb gekent.
    Hoe beelt gy u dan in, als dat gy minder bent!
    Neen Heer, wy zijn gelijck.
Hen.                                        O goddelijcke harssen?
    Die mijn verwelkte liefd’ komt met uw douw vervarssen,
    (65) Die my self baent den weg, en maeckt ons min gelijck.
Dion. Laat af van godlijckheyt; wel aen, laet ons een blijck
    Doen van oprechte min, en ons genegentheden,
    Van onse zielen, in een ziel te samen smeden.              bin.
Octavio.
ICk soeck onwetend’, och, mijn doodt; ’k wordt nagespoort
    (70) Van een verslindend’ dier wat mensch heeft ooyt gehoort
    Dat een, die op de jacht het wilt soeckt te belagen,
    Selfs vlucht, en wordt gejaegt, in plaetse van te jagen.
    Als ick, die door Fortuyn, en bitt’re tegenspoet,
    Gedreven heen en wêer, met een ontsteecken moet
    (75) Mijn doodt soeck, en dat in die geen die my kan helpen?
    Doch als een Baselisk’ mijn levens lamp komt stelpen,
    Door ’t doodelijck gesicht van haer vergiftig oog.
    O beul van mijn gemoet! Tyran, ay seg, hoe hoog,
    Om my te plagen, sult gy in u wreetheit steyg’ren?
    (80) Hoe lang sult gy dees borst vol vuur, als Etna, weyg’ren
    Verkoeling? wreede Min, die onbeloont... maer sacht,
    Daer komt mijn vyandin. Wel aen stort nu uw klacht,
    En offert haer uw smart en pijn: laet niet verhoolen.
[p. 10]
    Neen, suchten, kropt u in; waer wilt gy heene doolen?
    (85) Siet gy daer Henrijck niet, uw vyandt? dit geboomt
    My voor een schuylplaets streck, en ick een spie.
Dionisia. Henrijck. Octavio
Dion.                                                                           Betoomt
    U; wat ik seg dat sweer ick u, en sal ’t ook houwe.
    Ben ik uw eygen niet?
Oct.                                 Hoe, is sy Henrijcks vrouwe?
    O Hemel wat is dit?
Hen.                             De blijtschap heeft mijn hart
    (90) Verwonnen. och Mevrouw! mijn ziel door vreugde wart
    Heel opgetrocken door uw gunst; ja soo gedreven,
    Dat sy mijn tong, naer eysch, geen oorelof kan geven
    Om u te dancken, voor uw weldaên, als verplicht:
    Doch ’t geen mijn tong verswijgt, dat melt u mijn gesicht.
    (95) Maer wie sal u Mevrou, doch tot dit Huw’lijck raden?
    De Majesteyt scheelt veel van Graef of sijn Genaden.
    Oock is het seecker, dat des Konings toorn en haet,
    Als zijn bevordering, by ons te wachten staet,
    Hij sal in eeuwigheyd ons beyder Trouw niet stemmen
Dion. (100) Ontsla u van die sorg, wil uwe vrees betemmen;
    Mijn vader die is out, en stapt met d’ eene voet
    Al buckend’ in sijn graf, en na sijn doodt, wie moet
    Als eenig erfgenaem dit Koningrijck regeeren?
    Ick, die sijn dochter ben: en of ick u vereeren
    (105) Wou met de naem eens Konings en mijn man, Wie sou
    Mijn macht doen deysen, of verhind’ren?
Hen.                                                               Schoone vrou,
    ’k Beken, het is wel waer; maer hoe sal ick de stroomen,
    En ’t vloeyen van de min, met zoo’n gedult betoomen?
    De parssing van de vloet die vrees ick dat de dijck
    (110) Vermorsselt en vernielt van mijn gedult, eer ’t Rijck,
    Uws vaders, door sijn doodt, aen u sal over-erven.
[p. 11]
Oct. Sijn liefde loopt te post, en sal geen rust verwerven
    Voor dat ick mee te vloet van Acheron betre.
Dion. Val u tijd te lang? verdriet het u alree?
    (115) Wel aan, ick sal u pijn, soo ’t mooglijck is, versachten;
    Want morgen sal ick u, in mijn vertreck verwachten.
Oct. Waer wacht ick na? helaes! het oordeel is gevelt.
    Mijn doodt, de plaets en uur van sterven is bestelt.
Hen. De gunst ben ick niet waert die gy my komt betoone.
    (120) Ick danck u voor dees eer die gy my doet. ô schoone!
    Dat ick u handen kus, maer ach, Mevrouw.
Dion.                                                               Hoe bang
    Staet u ’t gesicht, wat is ’t?
Hen.                                       Ay! morgen, ’t is lang.
Dion. Waerom vernoegt g’ u niet.
Hen.                                             Door dien ik in mijn hopen
    Op ’t yverigst ben, soeck ick door smeken af te koopen
    (125) Een naeuw geding van liefd’, het uytstel van mijn pijn;
    Vermits een oogenblick den hooper schijnt te zijn
    Een jaer.
Dion.         So segt gy dat de hoop sou quelling baren?
Hen. O ja, soo lang men niet den oorsprong van ’t beswaren
    Geniet, soo is de hoop en liefde al even swaer.
Dion. (130) Van nu tot morgen sal uw droefheyt eynden.
Hen.                                                                                   Maer
    Van nu tot morgen, lief, verbrande ’t oude Troyen.
    Van nu tot morgen sag men ’t Roomse Rijck verstroyen
    Haer glans en heerlijckheyt, de Persiaensche vloot
    Verdurf, en sonck te gront in Thetis* ruyme schoot.
    (135) Van nu tot morregen wierdt d’arremste geluckig
    De rijcke wederom seer jammerlijck en druckig
    Beweende sijn ellend’, alwaer hy in dees tijdt
    Vervallen waer. Mevrou, die geen die noyt benijdt
    Van ymandt had geweest, kreeg al sijn vrienden tegen.
    (140) De trouwste liet sich tot verradery bewegen.
    Van nu tot morregen verloor Pompeus ’t hooft;
[p. 12]
    En Caesar in dees tijdt wiert van sijn macht berooft.
    Van nu tot morregen verloor Candaules ’t leven,
    En in die selfde tijdt wiert sijne slaef verheven
    (145) Tot Koning. in de tijdt van morgen en van daeg
    Siet men den Hemel schoon, dan weder door een vlaeg
    Benevelt en beswalckt. het vogeltje gevangen,
    Ontkomt sijn strick. voor ’t laetst, Mevrouwe, het verlangen
    Van nu tot morregen baer veeltijdts druck en rouw,
    (150) En afgunst voor de gunst, en ontrouw voor de trouw.
    Van nu tot morgen werdt getrouwde liefd’ versmeeten,
    En ’t loon daer van gestelt in handen van ’t vergeeten,
Oct. Ach Dionisia! indien dat u ’t verstant
    Niet sinn’loos waer, gewis gy soudt hem haten; want
    (155) Nu hy u liefde siet, soeckt hy met listigheden
    Te trachten na u eer. ach, dat my ’t luck bekleeden
    Met sulk een gunst, Princes, nog, uur, noch dag, nog week,
    Nog maent, noch jaer, noch eeuw sou my noit uit streek
    Doen dwalen van de plicht; maer met gedult verwachten
    (160) ’t Genot, of schoon ’t gedult my in de min deed’ smachten.
Dion. Heer Graef, nu dese nacht wacht ick u in ’t paleys,
    Daer u getrouwe min u beloon na plicht en eys.
Hen. Mevrou, de Goden self verlieten haren Hemel,
    En kosen ’t wout tot lust; alwaer ’t pluymrijck gewemel
    (165) De half ontzielde weer tot nieuwe vreugt verweckt,
    Ay, laet ons, wijl dit bos ons tot een tent verstreckt,
    Wiens groen behangselen, door vrou Natuur geweven,
    De schaemte schaduwt, tot het wit der min begeven.
Oct. De minnen-yver woelt en barst ten boesem uyt.
    (170) Ick ga, en steur ’t versoeck en ’t opset van dien guyt.
    Doorluchtigste Princes, het bosswijn, dat mijn oogen
    Verlooren, is dat niet voorby dees plaets gevlogen,
    Al schuymend’, boos en fel, ick volligde zijn streeck;
    ’k Vertrou dat het sig hout omtrent dees waterbeek.
Dion. (175) Gy zijt het monster self, en ’t swijn dat ons komt storen.
    Henriko, kom, vertreckt, Octavi, dat de hooren
[p. 13]
    Terstont* geluyt sla, en vergaer al ’t volck by een.             bin.
Oct. Daer vliegt mijn doodt, gelijk een snelle schicht, weer heen.
    Hoe nu Octavio! sult gy dees smaedt verdragen?
    (180) Henriko moet van kant, als oorsaeck van mijn klagen,
    Ik dien ’t den Koning aen. neen, ’t is raetsaem, maer
    Het veynsen is my best, ’t welck veeltijds uyt gevaer
    ’t Verstant geholpen heeft, omringt met tegenspoeden.
    In allerleye ramp, het streck my dan ten goeden.
    (185) Mijn ziel, wat raet gy my? sal ick na lang gedult
    Genieten ’t geen ick wensch? o ja, seyt zy, gy sult.
    Maer segt my eens waer door, of hoe sal dit geschieden!
    Door liefde, die de Goôn kan na sijn wil gebieden,
    Die sal behulpsaem zijn in ’t geen daer hy na tracht.
    (190) Hoe raeck ick aen ’t genot der min? nu dese nacht
    Sult gy,*zeyt mijne ziel, al heymelijck uw lusjes
    Gaen boeten in de schijn van Henrick, met veel kusjes.
    Gy bossen, bergen, en gy velden, die met groen
    En bloemen zijn bezait, wiens vruchtbaerheit te voên,
    (195) En te bevochtigen dees beeck, sich ga verspreyen
    Gelijck een slang; en gy gehuchten en valeyen,
    En weeldrig pluimgediert, lacht* met een zoet geluyt:
    Lacht vry, ’k geef u verlof, mijn groote dwaasheyt uyt;
    Schoon ’t u niet eygen is, soo lacht om dees vermetel,
    (200) Die een* gekoren Vorst wil stoten uyt den zetel,
    Wien Dionisia haer min en Rijck belooft.
    Die kans moet zijn gewaegt al kosten ’t oock mijn hooft.
Koning Eduardus. met de Jagermeester.
Edu. WAer liet gy de Princes? waer is sy u ontkomen?
Jag. Veel snelder als de wint heeft sy haer streeck genomen
    (205) Of als een Attelandt, voorby dees groene laen,
Edu. Versaem al ’t volck by een, ’t is tijdt na stadt te gaen.
Jag. Ick sal des Konings last, met ernst en vlijt, volbrengen
Edu. Ick rust my op dees steen.

[p. 14]
Octavio. Eduardo.
Oct.                                           Goôn kunt gy dit gehengen;
    Daer is de Koning selfs, ick ga en spreeck hem aen,
    (210) Sijn Majesteyt, soo ’t lijckt, is moe en mat van gaen.
Edu. Met reen, Octavio, door dien dat my de jaren,
    Gelijck der Zonne loop, ontschieten en ontvaren,
    En laten d’ ouderdom niet dan een schaduw na
    Van pijn en onrust: maer wat jaegt u hier?
Oct.                                                                 Ick ga
    (215) Met* ongedult en vrees, met toorn en trouwigheyt swanger.
Edu. Wat is’er gaens, spreeck op?
Oct.                                               O Vorst! ik kan niet langer,
    Door dien, ’t geluck my voegt, dat ick by u alleen
    Gekomen ben, ’t geheym verheelen.
Edu.                                                     Segt, wat reen
    En oorsaeck porden u om my alleen te spreecken?
Oct. (220) Verradery, die schelms is tegens u besteecken.
Edu. Van wie? en waer van daen?
Oct.                                             Sijn Majesteyt geeft last
    Dat men terstont een man gevangen neem, en vast
    Dees nacht verseecker
Edu.                             Wie?
Oct.                                       Henrick.
Edu.                                                     Wie?
Oct.                                                             De Grave,
Edu. Wat Graef?
Oct.                    Henriko, Heer.
Edu.                                           Octavio! die brave
    (225) En hoogdeurluchte man? ick twijffelde in het eerst
    Wie dat gy meende.
Oct.                             Maer ick twijffel noch op ’t zeerst’
    Aen sijn gevangenis.
Edu.                             Maer d’ oorsaeck van dit vangen?
[p. 15]
Oct. Sal ick u morgen vroeg verhalen.
Edu.                                                     Het verlangen
    Van nu tot morgen prangt mijne ziel, sal ick
    (230) De trouwheyt, sonder recht of oorsaeck, in een strick
    Verstricken? om wat reen?
Oct.                                       ’t Geheym moet zijn verborgen
    Tot aen Auroraes komst; oock doet de vrees my sorgen,
    Dat, soo gy ’t eerder weet, mijn hoop gants vrucht’loos is.
    Een man alleen moet hem verseeckeren. gewis
    (235) Uw leven, Rijck en Kroon hangt aen dees saeck. voor allen
    Bidt ick sijn Majesteyt hy laet sig dit gevallen,
    En neem een kleyne wijl gedult.
Edu.                                               Voorwaer, ’t is vreemt
    Dat ick niet weten mag waer uyt dit oorspronk neemt,
    En sal een man alleen de Graef in hecht’nis setten?
    (240) Octavi, wie soo koen?
Oct.                                           De Vorst gelieft te letten,
    Indien dat Fabio alleen, op u bevel,
    Dit aen Henriko zeyt: dat hy gehoorsaem stel
    Sich in de handt van den Marquis, mijn Heer, ick sweere
    Dat hy sulcks daet’lijck doet, om soo met list te weeren
    (245) De wantrou, die hy merckt dat van sijn* handel weet.
Edu. Henriko, wat is dit? hoe breekt ge soo uw eed?
    Ick keer na ’t hof, en geeft mijn dochter dit te kennen.
Oct. O neen, sulcks most niet zijn, dit sou mijn voorneem schennen.
    Ick bidt sijn Majesteyt dit toch verborgen houdt;
    (250) Want morgen met de Zon soo sal ick sonder fout
    U melden, wie dat aen dit verraet is schuldig.
Edu. Wel ick sal lijdsaem dan die tijdt, en ongeduldig,
    Van beyts verwachten. ô gy Gordiaensche knoop!
    Dees my oude ziel stelt tusschen vrees en hoop.

[p. 16]

Bellardo. Grimaldo.
(255) SEgt, weet gy de oorsaak niet, mijn vriend, waerom het jagen
    Soo schielik is gestaeckt? ik sag de Princessen wagen,
    En d’ and’re koetsen oock, al voor een uur, soo ’k meen,
    Na stadt toe keeren. seg, weet gy de waerom?
Grim.                                                                 Neen,
    Ick moe me daer niet mee, en oock soo zijn het saecken
    (260) Die my niet aen en gaen, noch oock in ’t minste raecken.
    Ergo het roert me niet.
Bell.                                 Grimaldo, vriendt, gewis
    Ick meen gy zijt verlieft, en dat dit d’oorsaeck is
    Dat gy al d’andre sorg uyt u gedacht gaet wannen.
Grim. Voor my, ik wens de liefd’ voor eeuwiglijk gebannen
    (265) Bellardo, ick verlieft, op glas op kroes, op kan.
    O woorden! die mijn hart komt uit mijn boesem steelen.
    Avoes, garroes, dring an, gy kunt my niet verveelen
    Al quaemt gy hondertmael des daegs, ja in een uur:
    Mijn min, op u gevest is vaster, als een muur.
    (270) Maer hoor eens, weet gy niet, gy rechte Venusjancker,
    Dat liefd’, daer gy van spreekt, de mens gelijk een kanker
    Al quijnend’ doet vergaen! hoe meenig brave meyt
    Heeft, door de min geparst, met ongehoorsaemheyt
    Haer vaders huys onteert, en heeft alsoo geschonden
    (275) ’t Gebodt, waer doorse zijn wel stricktelijck verbonden
    Aen de gehoorsaemheit; en daerom wert de min
    Ons voorgestelt als blindt, om dat sy blind’lings, in
    Het geen hun schaedlijck is, met dollen yver loopen
    Heeft niet de min met list de harten vaeck bekropen
    (280) Van veel gehuwde? die, vergetende hun plicht,
    Verlooren schaemd en eer, nu laetst, in mijn gesicht,
    Seyd’ een getrouwde vrouw, doch niet getrouw, al lachende
    Met wat voor danckbaerheyt sal my mijn man, die prachende
[p. 17]
    Met veel gevley ten hoof het Gulde vlies versoeckt,
    (285) Bedencken, als hy hoort hoe ick hem gedoeckt
    Heb, met het geen wenst? soo dat hy sich mag reeck’nen
    Voor Aries, of de Stier onder de twalef teek’nen.
    Wat dunckt u of een vrouw sulcks toestaet of betaemt?
    En daerom werdt de min al naeckt, en sonder schaemt,
    (290) By d’ouden uytgebeelt. Ballardo, voor het laetste
    Is dit mijn oordeel, dat de liefde t’alderquaetste
    En argste voor de mensch op aerden is; voorwaer
    Dat tuygt ons Ilion, het welck in ’t tiende jaer
    Quam door de min ten val. wanneer ick sie de kuuren
    (295) En streecken van de min, kan ick my nau bestuuren
    Van lachen, om dat hy soo vaeck sich transformeert.
    In het Barbaers gewest daer wil hy zijn geeert
    Gelijck een Renegaed; Italien daer ’s Mejonker.
    Een grooten Spaensen Don, een Portugeeschen pronker;
    (300) In Spanjen, en het gezegent Nederlandt,
    Is hy Monsieur, il dit l’ uy mesme quil est le grand;
    In Vranckrijck kan dees droes sich als een staert man houwen,
    In Engelandt een Schot: en om onheyl te brouwen,
    ’t Sy in wat hoeck of landt, daer ’s stracks die Duyvel by,
    (305) En maeckt een vonk tot kool. dit’s d’oorsaeck waerom hy
    Met vleugels wordt gestelt. heb ick u nu het leven
    Van dees geveynsde God niet aerdiglijck beschreven?
    Weg dan met min en liefd’, het eed’le Bachus nat
    Dat wordt van my gelieft en aengebeen. maer wat
    (310) Mevrouwe de Princes belangt, sy is wel waerdig
    Dat yder een haer mint.
Bell.                                 Niet waer, mijn vrient? hoe aerdig
    Wanneer men haer besiet van ’t hooft tot aen de voet
    Is sy gestelt van le’en? ’t welck my gelooven doet
    Dat sy, wanneer se joegt, Diana gaet te boven
    (315) In schoont en raddigheyt. ’k wensch haer, wil my geloven
    Een man gelijck Adoon; doch niet soo wulps. noit dag
    Bejegen hem, waer in dat hy oit wijcken mag
[p. 18]
    Voor Alexanders luck, dat hy rijck gebooren
    Voor midas niet en swicht; maer wel in d’Ezels ooren:
    (320) En dat zy leven t’saem tot dat zy ’t leven moe
    Door hooge jaren zijn dit is mijn wensch.
Grim.                                                             Wel hoe
    Bellardo, soo de Graef dees uwe wenschen hoorde
    Hy schonckje wel een kleet, al sou hy ’t late boorde
    Met sulcken passement, daer men, als ’t gelt ons faelt,
    (325) De huysheer onverwacht de huyshuur mee betaelt.
Bell. Maer meent gy dat de Graef Mevrou Princes sal trouwen?
    Wat houdt gy van dit werck?
Grim.                                         Wat sou ik’er af houwen;
    Hy meent of meen’et niet, altoos hy staet’er na.
Bell. Dit vryen is so vreemt dat ick my niet versta.
    (330) ’t Is waer, als dat men zeyt, hoogdravende gedachten
    Die souden eerlijck zijn, ’k en wilse oock niet verachten:
    Maer al te hoog, mijn vrindt, dat is lichtvaerdigheyt,
    Door diense met de wint, gelijck een ronck verspreyt,
    Verdwijnen eer men ’t weet maer dat de Graef Mevrouwe
    (335) Van herten lieft, dat ’s waer, het welck ick seecker houwe
    Uyt eenig teecken dat ik laetstmael aen hem sag.
    Maer sijne Majesteyt, wanneer ’t hem goed dunckt, mach
    An d’een of d’ander Prins Mevrouw ten Huw’lijck geven.
    Hoe sal hy d’oogen, die hem eerst tot liefde dreven,
    (340) Beschulden, dat sijn hart so dwase daet bestont.
    Maer sacht daer komt hy aen.
Henriko. Grimaldo. Bellardo.
Hen.                                           Hoe lang sult gy dit rondt,
    O moeyelijken dag, die my verdriet, beschijnen
    Met uwe fackellicht? Apoll’, ay wilt verdwijnen,
    En wend’ uw koets na ’t West, vaer bidt ik, snellijck voort;
    (345) Denckt nu op Daphnes* vlucht, of op uw zoon. verhoort
    Mijn veil’ge nacht; spoed’ u, en wilt het aerdtrijck decken.
[p. 19]
    Niet met u lampen, neen; maar wiltse overtrecken
    Met uwe mantel dick benevelt, want nu ick
    Een held’re Zon verwacht, die my verheugt, so schrick
    (350) Ick voor u tintellicht en flickerende stralen.
Grim. Sal u Genade dan de gantsche nacht gaen dwalen?
    De jacht heeft u vermoeyt, mijn Heer, ’t is tijt te gaen.
Henr. ’t is so; ’k verwerpt dit kleet, en treck een ander aen.
    Nu sa, Bellardo, voort, ’k sal my gereet gaen maecken
Bell. (355) Wilt gy het swarte kleedt?
Henr.                                                   Wilt gy die reden staken?
    ’t Is nu geen tijd om my te kleeden in het swart;
    O neen, want desen nacht moet niet alleen het hart.
    Maer ziel en lichaem beyd’met vreugt gelijck verschijnen
    Voor mijn vergoode Zon.
Grim.                                   Uw vreugde Heer, die pijnen
    (360) En dwingen mijne ziel met u te zijn verblijt.
Hen. Mijn blijtschap woelt, en barst ten boesem uyt. gy zijt
    Het waerdig dat ik u mijn vreugde deel. o Goden!
    Haer Hoogheyt bint mijn tong; de spraeck wort mijn verboden,
    Ik kan niet soo ick wil.
Bell.                                 Wat is dat u ontbreeckt?
    (365) Wort uwe tong geboeyt, hoe komt dan dat gy spreeckt?
Hen. O waerde weg van hier. hoe! sult gy met my gecken?
    ’k Ondeck mijn vreugt aen u; hoor, ik sal u vertrecken,
    Hoe dat.
Grim.        Onnodig, Heer wijl het voorseecker is,
    Dat so Mevrou Princes u heeft gesien, gewis
    (370) ’s U vriend’lijck heeft beoogt, och, hadse durven spreecken
    Gy hadt het ja woord al.
Hen.                                   ’k Sal u de harssens breecken,
    Gy trouwelosen schelm, dat u de donder sla.
    Bellardo, sa, komt hier, gy sult het weten; ja.
    O ja, gy zijt de man die mijne vreugt sult plaetsen.
Gri. (375) ’kGeloof mijn Heer krijgt lust om wat met ons te kaetsen.
    Hy bruyckt ons voor sijn bal, en drijft ons heen en weer.
[p. 20]
Hen. Bellardo wat een vreugt; sie daer mijn vrient ik sweer
    Gy sult het weten, hoor. nu op de jacht. ter zijden.
Bell. Grimaldo, wachtje kop.
Grim.                                     Wat is’er?
Bell.                                                       Wiltje mijden,
    (380) Ick docht voorwaer dat hy met steenen goyen wou.
Hen. De mijn heeft my belooft, ovrienden, dat mijn trouw
    Eerlang...
Bell.             Wel nu: vaer voort, hoe is het hier geschapen?
    Hy swijgt gelijck een muis.
Grim.                                       Sacht, sou hy ook wel slapen?
    Hou, holla.
Hen.               Wel wat’s dit? wat wiltge?
Grim.                                                       Ay, vaer voort
    (385) Met uwe reden Heer, eerlang was ’t leste woort.
Hen. Eerlang quam een gedacht mijn voor’ge reden breecken;
    Mijn tong die wierdt eerlang al weer geboeit; het spreken
    Is my door vrees verboon, en mijn verlieft gemoet
    Dat sprack my aen, en zey, sie voor u wat gy doet,
    (390) Bedenckt u wel te deeg, daerom, ô snoode sielen,
    Wijckt van my, wijckt ter sy, of ick sal u vernielen,
    En geven u het loon ’t welck gy aen my verdient.
Grim. Je heb’et niet heel vast, je mist u sinnen vriendt.
    Dat gelt de Goden weer, kijck dat gesicht eens spalken,
Hen. (395) Diaen, wilt stracks de lucht benev’len en beswalcken,
    Deckt ’t zilver tintellicht; want d’oogen van Mevrouw
    Verduyst’ren uwe glans; ga, kleedt u in den rouw
    Om uw Endymion. wie komt daer?                          Klenardo uyt.*
Bell.                                                     ’t Is Klenarde.
Kle. Ick breng uw uw goede maêr, mijn Heer.
Hen.                                                                 Wat sal de wrede?
    (400) Wat is’er gaens, spreeck op?
Klen.                                                   Sijn Majesteyt begeert.
    Dat gy voorby hem kom, dies stracks ten hove keert,
    Hy wacht u.
[p. 21]
Hen.                 My, waerom? Klenardo, segt, wat reden?
Klen. Hy sal u lichtelijck met eenig ampt bekleden.
Hen. Mijn dienaers wapent u, op dat gy dese nacht
    (405) My, op de plaets bestemt, ter rechter tijdt verwacht.
Grim. Uw last sal zijn volbrocht.
Hen.                                             Wel aen, ick ga ten hove.
    O Hemel! wilt my doch niet van mijn vreucht berove.
    Geeft dat sijn Majesteyt op de bestemde uur
    My oorlof om te gaen; doch onbewust, om ’t vuur,
    (410) Te blussen door een vuur, ’t welck nimmer mag verkoelen.
Celinde. Dionisia.
Cel. MEvrouw, ay geeft gehoor, verandert u gevoelen
Dio. Wat beelt gy u toch in? en schoon of my de plicht
    Bindt aen gehoorsaemheyt mijns vaders, dat ick swicht
    Of duyck voor vaders haet? ô neen, door dien de liefde
    (415) My heel verwonnen heeft, die dese borst doorgriefde
    Met sijn vergifte pijl; doch aengenaem. ick sal
    Mijn Henrick, nu noch noit, om eenig ongeval
    Verlaten; dies u raedt, Celinde, moogt gy sparen,
    Die met u leste woordt is als een roock vervaren
    (420) Uyt mijn gedachten. hoe! gy weet de min is blindt,
    En maeckt oock ziende blindt die gene die hem mindt.
    U raedt die is vergeefs, u tegenstrijt verdrietig.
Cel. Mevrou, met u verlof, ick acht hem niet so nietig
    Dat hy niet waerdt sou zijn de liefde van een vrouw.
    (425) Maer tusschen u en hem is groot verscheel; de rouw
    Volgt sulk een Huw’lijkcks feest gemeenlijck dat d’oogen
    Des minnaers zijn berooft van’t licht’t verstant vervlogen.
    Dat stem ick toe, Princes; maer laet de reden, die
    Gelijck een Lincus ziet, u borst beheerschen; wie
    (430) Sal de hartneckigheyt, als oorsaeck aller rampen
    Indien men reden bruyckt, huisvesten? ach, wat dampen
    Benev’len u het breyn, dat gy soo onbedacht
[p. 22]
    Een man, u niet gelijck, in uwe kamer wacht?
    Mevrou, bedenckt u wel.
Dion.                                   Seg, Raetsvrou, om wat reden
    (435) Sal ick mijn man verbien in mijn vertreck te treden?
Cel. Daer is noch twijfel aen.
Dion.                                     Wat twijfel is’er spreeck?
    Ben ick sijn eigen niet!
Cel.                                   Gy mist de rechte streeck.
    Gy loopt verlooren so gy ’t doet.
Dion.                                               Gy onbesonnen
    Verlooren ben ick niet, maer segt, ick ben gewonnen.
Cel. (440) Princes.
Dion.                     Ay steurt my niet ga heen, de nacht genaeckt,
    Doof al het licht. sie toe Celinde dat gy waeckt
    Tot dat Henriko komt. sie toe, op dat de Koning
    Ons beyde niet verspie; wat uytvlucht, wat verschooning
    Sou voor my arme zijn? dies neemt het wel in acht
    (445) ’t geen ick u heb gezeyt.                                   Binnen.
Cel.                                              Uw last sal zijn volbracht.
    Mijn raedt die is om niet. o ramp! waer heen Celinde?
    Gy raedt een ander, ach, en kunt geen middel* vinden
    Voor u (ay my!)* wat raedt? ach Dionisia!
    Laet af van uwe min, se komt u niet te sta;
    (450) U kanse schade doen, my kanse voordeel geven;
    Wy zijn van staet gelijck hoe wort ik so gedreven
    En van de min gezolt vast heen en weer? o min!
    Hoe neemtge soo ter sluyck ons hete boesem in?
    Men mag de liefd’, en wijn, met recht wel evenaren,
    (455) Wanneer dat ons de wijn komt in de harssens varen,
    Dunckt hy ons lieffelijck; maer ach! niet lang daer na
    Toont hy ons sijn vergift.

[p. 23]
Eduardo. Fabio. Klenardo. Celinde.
Edua.                                     Spraeckt gy de Grave?
Klen.                                                                           Ja.
    Hij sal hier daetlijck zijn.
Edua.                                   Klenardo, segt, zijn wesen
    Hebt gy daer op gelet?
Klen.                               ’t Was bly en sonder vreesen.
Edua. (460) Men brengt hem hier by my. ga Fabio, besie
    Of ’t hier oock veylig is.
Fab.                                    Gints gaet Celinde.
Edua.                                                                 Wie?
Fab. Celinde, Heer.
Edua.                      Roep haer, segt, komt gy iets begeeren?
Cel. O neen, mijn Heer.
Edua.                             Wilt straks dan u kamer keeren?
    Mijn dochter; waer is die!
Cel.                                       Sins dat sijn Majesteyt
    (465) Haer laestmael sprack, ging sy in haer vertreck.               Cel. bin.
Edua.                                                                                 Wat seyt
    Klenardo nu?
Klen.                 Myn Heer, Henriko is gekomen.
Edua. Ga, hael’em, en vertreck                              Henriko uyt
Hen.                                          ’k Had naulijcks vernomen
    De last uws Majesteyt, of ik..
Edua.                                         Gy doet seer wel.
    Marquis,* volvoert mijn last, en volligt mijn bevel.     Ed. bin.
Hen. (470) Hoe gaet de Vorst voor my sich so af keerig houwen?
    Ben ik niet waerdig meer zijn aengesicht t’ aenschouwen?
    Wat ’s dit? wat is’er gaens?
Fab.                                         Heer Graef, geef my gehoor.
Hen. Wat is u last Marquis! wat hebt gy met my voor?
Fab. Vervloeckte werelts wet, sal men so trouheit loonen!
Hen. (475) Wat voor belooning? spreek, of soeckt men my te honen?
[p. 24]
    Wat is uw last? hoe nu, waerom wierdt ick gehaelt?
    Wat trouwheyd wil de Vorst, ontrouwe, seg?
Fab.                                                                   Ay smaelt,
    Dat bidt ick niet op my, ick moet gehoorsaem wesen.
Hen. Wat heb ick dan misdaen? of waer voor sal ick vreesen.
Fab. (480) Ick ben met eedt verplicht te heelen dese saeck.
Hen. Hoe; vindt sijn Majesteyt in mijne ramp vermaeck?
Wat is’er, boert of ernst!
Fab.                               My gevend’ uwen degen,
Door ’s Konings last, kunt gy de gront sacht overwegen.
Hen. Mijn degen, Fabio!
Fab.                                 Ik volg mijn last.
Hen.                                                            Wel aen,
    (485) ’k Volbreng des Konings wil; hy heeft seer wel gedaen
    Dat hy nu eyst, door u, ’t geen ick soo meening werven
    Heb in sijn dienst gebruyckt, ja tot op ’t punt van sterven,
    Ick offer, met dit swaert, met een mijn gemoedig hart.
    Sie daer, Marquis, sie daer.
Fab.                                        O duldelose smart!
    (490) ’t En worde nimmer waer, dat nijt, door haer vermogen,
    Ontwapendt uwe sy, ick sal het noit gedogen
    Dat gy gevangen en berooft zijt van geweer;
    Noyt geeft men my de schult dat ick sulcks deê; mijn Heer
    Daer is de mijn, ick bid wiltz’ aen u zijde hangen;
    (495) Schoon ick u lichaem boey, gy houdt mijn ziel gevangen.
Hen. Gy wacht, den Koning oock; kom, gaen wy, het is tijdt
    d’ Onnoselheyt mijn ziel van sorg en angst bevrijdt.
    ’k Sal u, ô Fabio, na d’ oorsaeck niet meer vragen,
    Is ’t ’s Konings wil, wel aen, ick volg sijn welbehagen.
    (500) Ga voor. Fab. Als ’t u belieft.
Hen.                                                      O moeyelijcke nacht!
    Die mijne vreugde rooft, helaes, soo onverwacht.

[p. 25]
Bellardo. Grimaldo.
    DIt wachten duurt te lang,
Grim.                                       Bellardo, is dat gapen?
Bell. ’k Heb vaeck? waer of hy blijft? ik loof de Graef moet slapen
Grim. O neen, dat loof ick niet, hy was te seer verblijdt.
    (505) En blijtschap voelt geen slaep.
Bell.                                                       Al evenwel ’t is tijdt.
    Auroor die doet de nacht door hare komst verdwijnen,
    En schuyft van ’t blaeuw gewelf de duystere gordijnen.
Grim. Gordijnen! dat is soet, jou rechten eezels kop.
    O mijn; ik lagme doodt.
Bell.                                   Waerom?
Grim.                                               Ay, laet men krop
    (510) Haer vreugt eerst uyten, och.
Bell.                                                    Wel waerom lacht de kinkel?
Grim. Om datje d’Hemel lijckt by een Barbier zijn winkel.
    Dit ’s d’oorsaeck van men lach.
Bell.                                             Lachje daerom so scheets?
    Is ’t anders niet jou sot? ick seg op zen Poëts,
    En dat verstaje niet; ’k heb mee het sop gesopen
    (515) Van Pegasus Fonteyn.
Grim.                                       Soo benje mee bespogen
    Van dese paerdemieg weg, eerje me besmet,
    ’k Wensch jou in Hipokreen, en my in ’t sachte bedt.
Bell. In ’t bedt wensch ik my ook, de Duyvel mocht so wagten?
    Ick wordt dit leven moê, dit duurt vast alle nachten.
    (520) Onluckig zijn wy, vriendt, door dient het onluck heeft
    Ons by d’onluckigste ter werelt die’er leeft,
    Gevoegt; want sie dees zot, door zijn zotachtig minnen,
    Meent dat Narcisses en Adoon misschepsels zinnen,
    By hem te reeckenen; ja dees gepluymde kieft
    (525) Meent dat al’t vrouwgeslacht terstont op hem verlieft.
    Hoe kan die kleyne Guyt met sulcke minnaers hand’len;
[p. 26]
    ’t Is om te lacchen als sy ’s nachts of ’s avonts wand’len
    Voor ’t venster, deur of glas, alwaer de liefste woont
    Die hunne ziel gebiedt, daer sich Jan Gadt vertoont,
    (530) Bemantelt om en om, en speelt een stomme bevert,
    Tot dat een oude Hekx, al quijlende en besevert,
    Ja sonder kies of tandt, een volgeschuymde pot,
    En sonder wachtje daer, van boven neer die zot
    Werpt over hals en hooft, en hy dan met verwond’ren
    (535) Staet so verbaest en kijckt als of hy ’t hoorde dond’ren;
    Dan met een broeck vol winds voort na een dist’lateur,
    Of met een waterke, of poeyerke, dees geur,
    Die hem niet wel en ruyckt, ten besten te versoeten.
    Ick vrees dat onsen haen die oock eens sal ontmoeten;
    (540) Hy staet’er dapper na.
Grim.                                       Bellardo, dat is waer.
    De min huyst in de beurs soo lang die rondt is; maer
    Soo veer ’t geldt verdwijnt, de min sal oock verdwijnen.
Bell. Maer sagt Grimaldo, sagt, wie komt ons hier verschijnen?
    Gewis het is de Graef, wat arge gast is dat!
    (545) ’k Vertrou hy heeft altoos geen quade nacht gehad.
Grim. Sijn blijtschap heeft sijn reên, kom, treden wy hem nader,
Octavio. Grimaldo. Bellardo.
TRee van my af, ter zy.
Grim.                               ’t Wort met hem langs hoe quader,
Oct. Dat niemandt sich verstoute te weten wie ick ben.
    Blijft staen.
Bell.               Mijn Heer.
Oct.                                 Wat Heer! dat u de donder schen.
Grim. (550) Hoe! slaet hy sulcke munt, sa repje dan mijn voeten.
Oct. Wat mensch quam oyt geluk soo heugelijk ontmoeten
    Als my, die in de schijn van Henrijck, het genot
    Mijns min genoten heb van die my haet, wat lot
    Verleent gy, ô Fortuyn, d’hoogdravende gedachten;
[p. 27]
    (555) En niet de bloden die uw mogentheyt verachten?
    O nacht? uw duysterheyt heeft my genoeg betoont
    Hoe gy de list bemindt, en haer met glory kroondt;
    Ik sal een zilv’re lamp, o nacht, als tot een teecken
    Van mijn verwinning, voor u outaar doen ontsteeken.
    (560) Mijn ziel die is verheugt, nu dat ick heb die geen
    Verwonnen; die op aerdt mijn wreetste vyant scheen.
Continue

TWEEDE BEDRYF.

Eduardo. Fabio. Klenardo.

HEt morregentroot had nau haer glinsterende stralen.
    Door ’t deysen van de nacht, doen op het aardtrijck dalen,
    Of my wiert dese Brief behandight, uyt de naem
    (565) Van Graef Octavio, wiens inhout, na ick raem,
    My niet veel goets vermelt; want als ick die door lese,
    Mijn oude ziel vervult met achterdocht en vrese.
    Marquies, door sie die eens.
Fab.                                         Mijn Heer, met u verlof

BRIEF.
DE oorsaeck. dat de Graaf gevangen is in ’t hof,
    (570) Door Koninglick bevel en mijne raedt is dese:
    Dat twe verraders, na mijn oordeel, aen hun wesen
    Daer ick wel op gelet, en oock wel onderricht
    van and’re ben geweest, gesworen ’t levens licht
    Van Henrick, dese nacht op ’t onversienst te blussen.

    (575) Waerom ick dit bedocht, en heb doe ondertusschen
    Een van mijn Dienaers, op de plaets bestemt, gestelt.
    In schijn van Henderick, alwaer ick doe, verselt
    Met veel gewapende, een hoeck heb in genomen,
    En pasten op hun komst; maer heb geen mensch vernomen.

[
p. 28]
    (580) En na my is geseyt, soo zijnse beyde deur.
    Uw Majesteyt die kan, na sijn goetwillige keur.
    Hem weer ontslaen, oock aen my verlof nu geven
    Om eenige van mijn volck te straffen aen het leven,
    Die in mijn af-zijn tegens my zijn opgestaen.

    (585) ’k Vertreck soo na mijn landt.
Fab.                                                     ’t En is niet wel gedaen,
    Wanneer men vrientschap soekt op sulck een wijs te toonen.
    My dunkt, in schijn van eer, soekt hy den Graef te hoonen.
Edu. Ga heen hael Henrijck hier.
Fab.                                             Mijn Heer, ik ben verblyt
    Dat gy van sijne trou te recht verseeckert zijt.          Fab. bin.
Edua. (590) Ik sal ’t geleden quaet weer Koninglijck versoeten.
Henriko en Fabio uyt.
Henr. Uw dienaer knielt en buygt ootmoedig voor uw voeten.
    Ick bid, indien de haet...
Edua.                                 Henriko, zijt gerust.
Henr. Wat wil sijn Majesteyt?
Edua.                                     Ick wil, dat gy de kust.
    Sult overal versien van schepen en van lieden;
    (595) Want gy als Admirael sult over haer gebieden.
    Ga, stel het stracks in ’t werk. voorts wat hier is gedaen
    Laet dat vry op de sorg van uwen Koning staen.
    Ik deê ’t om reden wil; ga heen, versie de schepen
Klen. Ick wensch u veel geluck.
binnen.
Henr.                                         Waer sal ’t geluck my slepen?
    (600) Bedriegt my mijn Fortuyn? of meent sy dat ze met
    Dees haer verbloemde gaef mijn ziel te vreden set?
    Voorwaer, dit brengt mijn geest in veelderley gepeynsen.
    Is onse min ondeckt? sou sich den Koning veynsen?
    O neen, dat kan niet zijn; want soo sijn Majesteyt
    (605) Dit kunbaer was, gewis mijn doodt waer al bereydt.
[p. 29]
    Hy sou my met dees eer en ampt niet gaen bekleeden
    Gelijck hy heeft gedaen. zegt, waerom mocht ick, wrede
    Weerbarstige Fortuyn, niet eens een enck’le dag
    Van u zijn ongemoeyt? lichtvaerdige, men mag
    (610) Met reden als een Vrouw uw beeltenis vertoonen,
    Door de ongestadigheen die in uw harssenen woonen.
Grimaldo. Henrijk. Bellardo.
MYn Heer, vindt ik u hier? hoe zijtge nu te moe?
    Is ’t onweer wat bedaert.?
Hen.                                     Wat wilt gy, schelm? hoe!
    Wat donder, steurt gy my?
Grim.                                     Hy staet gelijck verwondert.
    (615) My dunckt gy hebt genoeg gehagelt en gedondert;
    ’t Kon soo wel gaen, gewis het heugt ons noch?
Hen.                                                                         Wanneer?
Grim. Wanneer? toen gy te nacht al stil en sagt, mijn Heer,
    Uyt Venus boomgaert quaemt, daer gy de vruchten plukte
    En ons de steelen schonk, die ons wel dapper druckte.
    (620) Gans bloet je schermde soo.
Hen.                                                   Verrader, wel wat nu,
    Waer hebt gy my gesien? of segt, waer sloeg ick u?
Grim. Hoe! zijt gy ’t niet geweest, en durft gy dit onkennen?
    Soo heeft een ander wis uw Bogaert wese schennen.
Hen. Gy onbeschaemden bloet, spreeck van Mevrou met eer,
    (625) Onthou uw tong van sulcks, of andersints, ick sweer...
    Daer rijst mijn Morge-zon.
Dionisia. Henrijk. Celinde. Bellardo. Grimaldo.
Dion.                                     Mijn waerde, u vertoeven
    Doet mijn verliefde ziel tot in de doodt bedroeven.
    Hoe menigmael mijn lief, heb ick om u gewenst;
    Indien dat onse min aen d’armen waer gegrenst,
[p. 30]
    (630) Gy hadt dees nacht, ô Zon, so haest niet derven duycken
    Maer onse lust, na wensch, in vryheyt mogen bruycken.
    Mijn lief, hoe! spreekt gy niet?
Hen.                                               Ik luyster met voordagt
    Na ’t geen gy segt, Mevrou.* hoe! ben ick dese nacht
    In uw vertreck geweest?
Dion.                                 Wat doet mijn Engel vreese?
    (635) Celinde is ontrouw. ay, veyns niet.
Hen.                                                             Haer, noch dese
    En vrees ick niet, ô neen.
Dion.                                   Wat dan?
Hen.                                                   Mijn ongeval
    En bitt’re tegenspoet, die my, gelijck een bal,
    Op onlucks over kaets van heen in weer.
Dion.                                                           O snoode!
    Ontkent gy ’t u?
Hen.                       Is ’t waer den Hemel moet my dooden.
Dion. (640) Hoe, tergtgte* mijn gedult? hoor Henrick, heb ick u
    Niet vriendelijck omhelst? of wilt gy dat ick u
    Met schandelicke schaemt, en neergeslagen oogen,
    Mijn oneer tot een spot op nieuws eens sal vertoogen
    Aen u, die ’k niet en weet of ontrou zijt of trouw.
Hen. (645) Ick ben van u omhelst!
Dion.                                              Soo zijtge.
Hen.                                                                 Hoe Mevrouw?
    Die vreugt is my belet, door dien een yz’re keeren
    Omhelsde desen leen, en heb in druck versleeten
    Die nacht, die my al’t goedt dees werelts had belooft,
Dion. Het schijnt dat gy of ick zijn van ’t verstant berooft.
    (650) Celinde, hebt gy niet voor hem de deur ontsloten?
Cel. Gelijck hy selver weet.
Hen.                                     Ick sweer u by de groote
    En onverwinb’re macht des Hemels, dat gy liegt.
Dion. Ondanckb’re snoode man, die my in ’t aansicht vliegt
    Met u vermetelheyt. wat meent gy, ô verrader!
[p. 31]
    (655) Dat ick u korswijl ben; ick sweer, indien mijn vader
    Oyt Koninglicke macht gebruyckt heeft, dat hy sal
    Haest eynden uwe trots, en my mijn ongeval.
Hen. Mevrou, ick bid vertoef
Dion.                                      Laet af, laet my vertrecken.
Hen. Mijn reen sijn boert.
Dion.                                Dees boert sal u tot onheil strecken
    (660) Gedenckt dat uwe tong, die my mijn eer ontstal,
    Oock oorsaeck van u straf, en sterfdagh wesen sal.
Hen. hoe! wilt gy dat ick dan ons min sal ruchtbaer maken?
Dion. Dat wil ik niet, noch oock dat gy dat sult versaecken.
Hen. Ik bid, Mevrou, ay blijft.
Dion.                                       Uw heusheyt is het waert,
    (665) Vermits gy reckelijck en reed’lijck zijt van aerdt.
Hen. Soo wilt gy dat mijn min sal enden met mijn sterven.
Dion. Wanneer ik vraeg, en kan geen antwoort weer verwerven,
    Die acht ik oock niet waert dat ick hem antwoort geef.
    Celinde voort, ga meê.                                                     Bin.*
Bell.                                 Soo waerlijck als ick leef,
    (670) Gy doet niet wel, mijn Heer, haer so voor ’t hooft te stoten,
    Ick neem, gy had ’t genot*noyt van uw min genoten,
    Soo hadt veysen u voor dees tijdt wel gevoegt;
    Gedenckt dat dese smaet haer Hoogheyt dapper wroegt.
    En eeuwig wroegen sal, door dien sy schaemt en reden
    (675) Had aen een sy gestelt, om u haer min t’ ontleden,
    En liefde, die sy u met hart en ziele draegt;
    Dies waer dit mijnen raedt.
Hen.                                        Wie heeft u raedt gevraegt?
Bell. Nochtans waer ’t best, mijn Heer, haer om genâ te vleyen
    Gedenck wie dat sy is.
Hen.                                 Dat wy van hier verscheyen.
    (680) Dunck my het raedsaem; gâ, en spoed u met’er vaert,
    Versorg wat nodig is, en sadelt my mijn paert;
    Ick hoop, eer morgen vroeg, tot Bristol al te wesen.
Grim. Mijn Heer, wat dolligheyt is u in ’t hooft geresen?
[p. 32]
    Wat sal dit zijn? hoe nu! verlaet gy sulck een vrouw,
    (685) Voor wien men lijf en ziel gewillig off’ren sou?
Hen. Dat sou ick willig doen hadt ik haer min genooten;
    Een ander heeft de druyf, ende ick de schrale looten;
    Een ander heeft de vrucht, en ick, helaes! verdriet;
    Een ander in mijn plaets sijn lust en min geniet,
    (690) Terwijl dat men my vast in keet’nen houdt gebonden,
Grim. ’t Is wonder wat ick hoor; waerom verlaet gy Londen
    Om Bristol?
Hen.               Vraegt gy dat? Grimaldo, weet gy niet
    Dat daer Rozaura woont, die wel eer verliet?
    Swijgt lippen; want haer naem is voor u al te waerdig
    (695) Om die te noemen, ach, ick sie dat gy rechtvaerdig
    In uw oordeelen zijt, o Hemel; want dees rouw
    Gedijt my tot een straf voor mijn verbroocken trouw
    ’t Gaet nu in ’t achtste jaer dat ick met mijn Rozaure
    Twee kind’ren heb geteelt, Mauriti en Lizaure,
    (700) En sonder dat de Graef, haer vader, immermeer
    Oyt van ons liefde wist, o goed’ en ouden Heer!
    Voor al de gunst en deugt die gy my gingt betoonen
    Quam ick u wederom met sulck een oneer loonen.
    Foey my, ondankb’re, het is wonder dat de straf
    (705) My niet verdelg en snyt mijn eereloos leven af,
    Of dat het ongediert, met open muyl en pooten,
    My niet verslinde. ick sie de golleven ontslooten
    Vast springen uyt de bandt, en kabb’lende aen de wal
    Verkonden mijn ontrou, en staetzucht over al,
    (710) En rusten niet voor dat dees ziele ingeswolgen
    Van hunne baren is.
Bell.                            Mijn Heer, hoe dus verbolgen?
    Wilt gy u selfs verdoen? schep moedt, en zijt getroost.
Hen. O neen, Bellardo, neen! van ’t Westen tot het Oost,
    Van ’t Zuyden tot het Noort, is voor dees aldersnootste;
    (715) Ja d’heele werelt deur, geen middel om te trooste.
Bell. Daer is noch middel, Heer, dat is, dat gy voor al
[p. 33]
    Na Bristol stracks vertreck; wie twijffelt of hy sal,
    Ick meen uw tweede ziel, die u met groot verlangen
    Veel jaren heeft verwacht, nu minnelijck ontfangen.
    (720) En uw vergetenheyt, en ’t aengedane leet
    Versoeten, met dat sy al ’t voorige vergeet.
    Gy, voorsichtig zijt, kunt aen den Graef versoecke
    Rosaura tot u vrouw; hy, die u voor een kloecke
    En dapp’re krijsman kent, en steunsel van de kroon,
    (725) Sal billijck vinden, dat hy dese fout verschoon
    Van u verborgen Echt, en sich geluckig noemen,
    Dat hy een Schoon-zoon heeft daer Britt’ en Schot op roemen
Hen. Ik heylig uwen raedt; ’t is alles wel bedocht.
    Ik sal wanneer ick heb dees mijne reyse volbrocht,
    (730) Op ’t spoedigst weer ten hoof met mijn Rozaura keeren,
    Om soo alle achterdocht en quaet vermoen te weeren,
    En Dionisia sal dan versekert zijn
    Dat een verrader, en eereloose, in de schijn
    Van my, haer min genoot; en hoop my soo ’t ontwinden
    (735) Uyt desen doolhof, daer ick noyt geen endt kond vinden
    Door staetsucht opgehist. wel aen mijn dienaers, voort,
    Bestelt ons in der yl wat tot dees reys behoort.
Eduardo. Dionisia. Fabio. Celinde. Klenardo.
MYn Dionisie, indien ick met mijn leven
    U kon verblijden, ’k sou het willig voor u geven;
    (740) Ja duysendt jaren soud’ ick ruylen voor een dag.
    Hoe lange sultge noch volharden dit geklag?
    Sal eene met eene slag ons beyder leven enden?
    Ick bidt, seg wat u deert, dewijl dat uw elenden
    Oock mee de mijne zijn; dies verg ick u met recht:
    (745) Ick rust niet, waerde kindt, ’t en zy dat gy my segt
    In welcken Hemel gy de de starren houdt verborgen
    Van uw gesicht, laet gy dees oude ziel vol sorgen,
[p. 34]
    En antwoort gy my niet?
Fab.                                    Mijn Heer, ’k vertrou’t gespeel,
    En twijffelijck gesang, voor ’t vergen, sou ten deel
    (750) Haer droefheyt matigen.
Edua.                                           Wel aen, het sal geschieden
    Wilt gy gesang* of spel? spreeck, wat sal ick gebiden?
Dion. Ter eeren van mijn doot soo laetse singen? schoon
    Dat diese niet en geeft niet waerdig is.
Edua.                                                       Wat hoon,
    Wat oneer kunt gy doch hier op der aerdt beleven?
    (755) Wie kon u meerder eer als ick, uw vader, geven?
    Gy zijt een Konings kint.
Dion.                                   Helaes? met schand bevlekt.
Edu. Wat segt gy?
Dion.                    Dat men singt, of dat men voort vertrekt
    Uyt mijn gesicht.
Edu.                        Wel aen, men laetse voort beginnen.

ZANG

STEMME: Qui le tien d’Amarilies.
                    NOch naeuw’lijcks had Aurore
                            (760) Den dageraet geboore,
                    d’ Nacht begon ’t licht te haten,
                            Wanneer Olimpe bevant
                    Haer van Vireen verlaten,
                            Liep snel na de waterkant.

                    (765) Al suchtend riep sy, Goden!
                            Ay stut dees vals en snooden
                    Die my verlaet, doe ’m sinken.
                            Nee, nee, ontseg my dees bee.

[p. 35]
                    Bewaer hem voor ’t verdrinken;
                            (770) Want hy voert mijn ziel ook mee.

Dio. Vervloeckte, loont gy soo die gene die beminnen?
Edu. Het is maer ydelheyt, mijn kindt, versteur u niet.
Dion. Is dat maer ydelheyt, dat hy haer schelms verliet?
    ’t Is ontrouw.
Edu.                  ’t Waer nu soo, wilt gy u daerom stooren?
Dion. (775) Soo dickwils ick sal van diergelijke hooren.
    Meyneedige Vireen, verlaet gy soo uw vrouw?
    Olimpe, dese ziel heeft deernis met uw rouw.
Cel. Het is maer boert, Mevrouw, hy heeft haer niet bedrogen.
Dion. En wie heeft u gevraegt of ’t waerheyt is of logen?
    (780) Helaes! ’t is al te waer, ’k ben die bedruckte vrouw
    Die hy aen strant verliet, belaen met druck en rouw.
    O eerelosen man!
Klen.                         Mevrouw, wilt uw bedaren,
    En laet dees droefheyt doch uyt uw gedachten varen.
Dion. Soo haest en had Olimp haer zuiv’re kuysche schoot
    (785) Vireno niet gewijdt, of stracks dien snellen vloot.
    Met reden riep sy, Goden!
        Ay stut dees valsch en snooden
            Die my verlaet, doe hem versinken.
        Neptuyn, neen, weygert my dees beê,
            (790) Ick bidt bewaer hem voor ’t verdrinken;
        Want hy voert mijn ziele mee.                         Altenio uyt.
Alt. Graef Henderijk versoekt, verselt met vrou en kind’ren,
    Soo hy sijn Majesteit niet steuren sou of hind’ren,
    Uw handt te kussen.
Dion.                           Och! helaes, waer wacht ik na?
    (795) Hoe! is de Graef getrouwt!
Alt.                                                   Mevrou, hy seyt van ja.
Edu. Ga seg hem, ’t is mijn leet dat hy juist komt verschijnen
    Soo t’ onpas; mits de Son mijns leven is aen ’t dwijnen;
    Door hare ongeneugt.
[p. 36]
Dion.                             Neen, segt hun datse vry
    Hier komen, want ik weet, Heer vader, dat g’in my
    (800) Sult veel verandring sien door haer gesicht.
Edu.                                                                            Ga henen,
    En seg dat Henrijck komt.
Dion.                                     Mijn oogen, laes, tot weenen
    Sijn vaerdig? maer mijn hart, veel harder als een muur,
    Laet niet dan suchten deur, en stut de vloet. ô uur,
    Die mijne schant ontdeckt weer op een nieuw.
Cel.                                                                       Mevrouwe,
    (805) Sijt doch voorsichtig.
Dion.                                       Seg hoe dat ick my sal houwen
    Wanneer ick sie die geen.
Cel.                                      Mevrouw, ay, sijt gerust.

Henrijck. Eduard. Dionusia. Rosaura. Mauritius.
Lasaura. Celinde. Fabio. Altenio. Klenardo.
Bellardo. Grimaldo.
    VErgun dat uwe slaef uw heyl’ge handen kust,
    Met u verlof.
Edua.               Heer Graef, gy zijt my welkomen
    Met u beminde. ’k wensch dat het geluck haer stroom en
    (810) Op u steets vloeyen laet, gelijck ick ree ’t begin
    In dese schoonheyt sie. mijn dochter, dees Gravin
    Laet die u sy bekleen.
Dion.*                            Mevrouw die kan sich setten.
Ros. Wijl gy my sulcks gebiedt. volg ik u hoogheyts wetten.
    Met u verlof, Mevrouw.
Dion.                                 Verlofs genoeg, sit neer.
Edua. (815) Heer Grave, neem u plaets.
Hen.                                                        Ik volg u last, mijn Heer.
Dion. Hoe tergt men mijn gedult. ach! sal ick dan gedogen
    Dat ick mijn vyanden sie spoocken voor mijn oogen!
    O duldeloose smert.
Hen.                             Mauritius, ga heen;
[p. 37]
    En kust des Konings handt.
Maur.                                     Sijn Majesteyt, soo ’k meen
    (820) Sal sulck een kleyne knaep, onnut tot dienst, versmaden;
    Dock ’t geen ick kom te kort; hoop ick dat sijn Genaden
    Mijn vader sal voldoen.
Edua.                                 Wie is dees?
Hen.                                                         ’t Is mijn Soon;
    Een scheytsman tussen my en Grootvaer; ’t is een loon
    Van heymelijcke min, ick heb soo lange jaren
    (825) Mijn kroost en lief gemist. alleen om te bewaren
    Mijn eer in uwen dienst.
Maur.                                 Mevrouw, gun my verlof
    Dat ick uw handen kus.
Dion.                                Wat helsche pijnen of
    Dees arm bedruckt ziel ten laetsten noch bestormen;
    ’t Is wel, ick sal de vreugt, dat sweer ick, soo vervormen
    (830) Dat sy; swijgt tong, en veyns, hebt gy geen kinders meer?
Ros. Ja, dese,
Dion.             Seg my doch : Henriko, uwen Heer,
    Draegt hy u groote liefd?
Ros.                                     Hy sey, dat in sijn leven
    Hy niemandt heeft bemint als my; maar het begeven,
    En lang afwesen, maeckt dat ick het nau vertrouw.
    (835) Indien haer Hoogheyt had gevraegt, of ick hem minde, ’k sou
    Doen blijcken dat mijn min geen Porcy heeft te wijcken
    Noch dat voor Celia mijn trouw nooyt sou beswijcken :
    Doch hier op kan men my wel antwoort geven, dat
    Henriko waerdig is dat men hem mindt; en wat
    (840) Getrouwigheyt belangt, ’k sal hem mijn trou steets tonen,
    Vermits dat trouw en eer in zijne boesem woonen.
    Ick roem, dat mijns gelijck nooyt adelijcker man.
    Als ick genoot; noch dat mijn Heer den Koning kan
    Van trouwer ondersaet, als van mijn Henrijck, bogen.
Dion. (845) De furien alle drie verschijnen voor mijn oogen.
    Een droppel waer genoeg van dit vervloeckt fenijn.
[p. 38]
    O wrede Vader, moest het juyst een beecker zijn
    Ten boorde vol. helaes? elendige waer henen
    Moeloose vrouw, hou op, ’t is nu geen tijdt van weenen;
    (850) Schep moet, volvoer uw wraeck. vervloeckte, weg van hier.
    O gy drie slangde strick, en ysselick monster dier,
    Die mijn bevrooren bloet doet als een Etna zieden.
    Weg oneer die my doet het licht des Hemels vlieden.
    Ach, waer verschuyl ick my? het aerdtrijck dat is bang;
    (855) Den Hemel haet my, en de zee wort voor my ang.
    Aen wie sal ick mijn klacht, en droeve toeval, uyten?
    De Boom mijn oneers toont haer wortelen en spruyten
    Voor mijne oogen, weg vervloeckte.
Edu.                                                      Ay, bedaert!
    Het schijnt dat haer de siekt hoe langs hoe meer beswaert.
Hen. (860) Het is my leet, o Vorst, dat ick juyst ben gekomen
    In dees bedroefde tijdt, nu ’t ongeval haer stroomen
    Soo overvloedig giet op dees. ay, hou haer vast,
    Rozaura hoort gy niet?
Dion.                               Heb ick u niet belast,
    Veraderesse, dat gy soudt met uw stoet vertrecken?
    (865) En noch en doet gy ’t niet.
Hen.                                                Om haer niet te verwecken
    Tot meerder raserny, met uw verlof, wy gaen.
Edu. Gy doet seer wel, en gy vertreckt al ’t saem.
Fab.                                                                        Wel aen,
    Wy volgen*u bevel.                                                 Alle binnen.
Edu.                           Se zijn nu alle buyten,
    Mijn Dionisia, wil nu u borst ontsluyten,
    (870) En seg my wat u deert.
Dio.                                           Ick sal mijn Heer, ’t is tijdt
    Dat ick mijn angst en vrees maeck uyt dees boesem quijt.
Edu. Waer vreest gy voor?
Dio.                                   Helaes! met recht mag ik wel vresen
    Voor mijn geschonden eer.
Edu.                                       Wat voor eer is dese,
[p. 39]
    Daer al u quaet uyt spruyt? ik weet nau wat ick denck
    (875) Of wat ick doe ick peyns, ick overleg, ick krenck
    Vast ziel en zinnen om de oorsprong eens te vinden
    Van uw verwarde sieckt; ick weet nau, mijn beminde,
    Een eenig steunsel van mijn ouderdom, hoe ick
    U best bejegen, ’t sy met minlijckheyt of schrick.
    (880) Hier heb ick opgelet, wanneer als gy hoort spreecken
    Van liefde schijnt uw hart ten boesem uyt te breecken;
    En uwe dwaesheyt melt oock d’oorsprong van uw pijn.
    Mijn Doinisia, soudt niet wel kunnen zijn
    Dat gy, door minnesucht en liefde aengedreven,
    (885) Aen een hoogmoedig mensch uw eer hebt opgegeven,
    Die nu laf hertig u verlaet, uyt vrees dat ick
    My rechtlijck wreecken sou? gy kunt nu dese strick
    Van mijne sorg ontdoen wat is u wedervaren?
    Hoe swigt gy noch? en wilt g’u vader iet verklaren
    (890) Wat u gebreeckt! spreeck op, u bloet dat is het mijn,
    Soo sal oock uwe schant mijn schant en oneer zijn.
    Hoe sit gy soo bedroeft, mijn kint? wis af u oogen
Dion. De vaderlijcke sucht, mijn Heer heeft u bewogen
    Tot medelijden och, ick sie mijn droeve staet,
    (895) Soo ick die langer heel, gewis uws levens draet
    Sou korten; neen, op uw sorgvuldigheden,
    Rust sich mijn swackheyt, maer om u, mijn Heer, ’t ontleden
    Mijn droefheyt,met mijn tong, dat sal noch mag geschien
Edu. Ick wil het weten, en gy moogt na middel sien.
Dion. (900) Ga Heen, hael pen en inkt, Celinde ick sal schrijven
    Het welk door schaemt, in mijn verborgen hoort te blijven
Edu. Gy doet, mijn kint, gelijck een slechten Schilder doet
    Die iemandt naboorst; maer helaes, een arme bloet,
    Om dat het niet gelijckt, schrijft, dit is het beelt van dese;
    (905) Nu gy mijn oogen zijt, soudt gy mijn tong oock wese
    Op dat gy met de uw’ de mijne stelt te vreê.
Bel. Mevrou, als ’t u belieft, het schrijftuyg dat is reê.
Dio. De dooden sullen nu mijn schant en oneer spreecken.
[p. 40]
Edua. Als een misdadige, van alle hoop versteecken,
    (910) Die na zijn vonnis wacht, soo wacht ick oock na ’t mijn;
    Het haesten brengt my sorg, ’t verlangen baert mijn pijn,
    En angst voor onneer voert mijn tot in der hellen?
    ’t Beramen van de straf doet mijne geest ontstellen.
    De vrees en achterdocht zijn oorsaeck van mijn doodt.
    (915) Mijn ingebeelde waen gaet swanger uyt wiens schoot
    Een monster wort geteelt, de rechte voester vader
    Van argwaen, toorn en schrick, een ondier welck ter quader;
    Een ongeluck’ger uur sijn zaedt en oorsprong nam
    Uyt mijn bedroefde smart mijn vel wort kout en klam.
    (920) Daer strijckt zy ’t oordeel, och, van mijn bedroefde leven.
Dion. Celinde, wilt dees brief aen mijn Heer vader geven.
    En volg me.
Cel.                 ’t Sal geschien met u verlof, ick ga.
EDUARDO leest den Brief.
IK ben met Henrijck getrouwt in ’t heym’lijck; soo dra
    Hadt dees ontsinnige zijn wellust nauw genote

    (925) En mijne eer, of is van stonden aen, o groote
    En grouwelijcke schandt, van my gevloon, en komt
    Met vrouw en kinders nu om ’t schelmstuk soo vermomt
    Te maecken, dese is die goddeloose en snode.
    Die my bedroog, en na ’t bedrog is weg gevlode.

    (930) Nu weet gy waer dat my dees dolligheyt uyt sproot.
    Schaf nu sijn straf, uw wraeck, of vordert my mijn doodt.


    O Hemel! laet gy my tot sulck een ramspoet leven?
    Vervloeckte, ’k sal u loon na uw verdienste geven.
    Marquis, sa Fabio, waer zijt gy?                     Fabio uyt.
Fab.                                                 Hier mijn Heer.
Edua. (935) Gedoogt den Hemel sulcks? ik niet; voorwaer ik sweer
    Dat ick, hou, holla Kapiteyn.
[p. 41]
Fab.                                           Wat is mijn Heers gebieden?
Edua. Ik wil dat gy terstont. ach, kan het oock geschieden
    Dat Dionisia met swackheyd is besmet
    Gelijck ’t gemeene volck? ’k wil dat gy heden let
    (940) Op zijne doodt, en op mijn eer. Sie toe dat dese
    My niet ontvlucht, voor ick my wreek.
Fab.                                                           Maer segt zijn wesen?
    En ook sijn naem, mijn Heer, hoe is die?
Edua.                                                           Die ’s bedrog,
    Hoogmoet in deugdens schijn, en daer en boven noch
    Ondanckbaer, en geveynst. ’k wil dat gy, sonder dralen
    (945) Hem daet’lijck haelt; ga voort.
Fab.                                                       Mijn Heer, wie sal ick halen?
Edua.* Den Grave Henrijk.
Fab.                                     Wie?
Edua.                                           ’k Seg Schenrijk, die mijn eer
    En Rijck geschonden heeft. o bosewicht, ick sweer
    Dat ick mijn wraeck, door list, so seecker sal besetten
    Dat selfs uw oordeel u dien trotsen kop sal pletten.
    (950) Daer komt hy.
Fabio. Eduardo. Henryko.
Fab.                             Hier mijn Heer.
Edua.                                                   ’t Is wel Marquis, ga heen
    En sluyt het binnen hof.
Fab.                                   Ik volg uw last.                         binnen.
Edua.                                                         De reên
    Dat ick u ontboon by my, Heer graef, zijn dese:
    Ick heb dees brief niet eens, maer tienmael overlese,
    Die van den Deensen Vorst my nu behandigt is :
    (955) Waer in hy my verhaelt de won’dre saeck, gewis
    Een bitt’re toeval, die my ’t hart beklemt. zijn schrijven
    Bidt my om hulp en raedt; maer, laes, al mijn bedrijven
    Is vruchteloos; doch u, die ’k voor verstandig ken,
[p. 42]
    Stel ick dees handel voor; wij! ick verseeckert ben
    (960) Van uwe wijsheyt. segt, wat sal ik hem ontbieden
    Op sijn versoeck?
Hen.                         Mijn Heer, indien dat al de lieden
    Des aertboôms aen een man opofferden ’t gebiedt,
    U quam dien Scepter toe; doch d’eer die my geschiedt
    Is al te groot, ick loof uw heusheyt soeckt mijn sinnen
    (965) Te slijpen op de steen van uwe vernuft, t’ beginnen
    Sal ons een proef sien; sijn Majesteyt begint,
    Vermits men in het slijck somwijl wel perlen vint.
Edu. De Vorst die ’t Deense Rijck soo meenigte van jaren
    Geluckig heeft beheerst; voor wien sijn nabuurs waren
    (970) Angstvallig en bevreest, komt in sijn grijse tijdt
    Dit ongeval ter handt: sijn dochter, die gevrijdt
    Val veelen is geweest (als of ick wilde spreeken
    Van Dionisia) heeft met een man besteecken
    Haer trouw in ’t heymelijck, hy ’s Adelijck, maer,* ach,
    (975) Een die in ’t minste deel by haer niet halen mach,
    En oock haer ondersaet, die heeft haer min genoten,
    En is doe trouweloos, ô schant voor alle Grooten!
    Gevlucht voor ’s Konings haet, en na een ruyme tijdt
    Begeeft sich weer ten hoof, getrouwt, voorwaer; dees spijt
    (980) Was niet verdraeglijck voor een Princes; ter quader
    En onluck’ger uur geeft sy dit aen haer vader
    Te kennen; die terstont den schender dreygt den doodt;
    Doch haer geschonden eer weer houdt hem hare schoot
    Door ’t Huwelick aen hem, om reden wil te geven;
    (985) Het walgt hem. mits dien drog sich in het Echt leven
    Gaf met een and’re vrou, en houdt sich wonder vreemt;
    Als of men op sijn doent’ geen achterdencken neemt;
    Dit tergt de vorst tot wraeck. dien booswigt niet te straffe
    Dunckt hem onredelijck; versoeckt dat ick sal schaffen
    (990) Een middel in dees saeck, en ick versoeckt aen u.
Hen. O vreemde toeval die mijn harssens dooft! doch nu
    Gy sulcks van my begeert, sal ick gehoorsaem wesen?
[p. 43]
    Soo seg ick, doodt men hem, soo staet dan noch te vreesen
    Dat hier des Konings eer niet door gebetert sy,
    (995) Noch ook Mevrouw Princes, maer ’t raedsaemst is dat hy
    Hun beyde trouwen doe.
Edua.                                 Maer hoe kan hy haer trouwen?
    Wat middel, en waer door?
Hen.                                       Door ’t moorden van sijn vrouwe;
    Tot straffe van sijn snoode en goddeloose daet.
Edu. Hoe! sal d’onschuldige mee schuldig zijn aen ’t quaet?
    (1000) d’Onnoos’le vrou die hoort dees straf en plaeg te derven.
Hen. ’t Is beter dat men een onnoosele doe sterven,
    Eer ’t Rijck te gronde ga; en dat, men seyt, die Heer
    Is sonder schaemte en wraeck, sijn Dochter sonder eer.
Edu. Wanneer ’t vergoten bloet den Hemel vult met suchten?
Hen. (1005) ’t En is geen Abels bloet daer Kayen voor most vlugten.
Edu. Wie sulk bloet vergiet dees doodslag weer vernuwt.
Hen. Hoe! David heeft sich niet des Urias geschuwt
    Te dooden, om sijn vrou te plegen voor sijn boele.
Edu. Helaes! wat straf, wat ramp most hy weerom gevoelen.
    (1010) En doodelijcke pijn voor dese misdaed.
Hen.                                                                       Wel,
    Dit schiet om wet en eer, en om geen overspel.
Edu. Den hemel is men d’eer, en geene menschen schuldig;
    Een wet vervreemt van die, is valsch. men moet geduldig
    Sich dragen tegen die, die menschlijk heeft misdaen,
    (1015) Door dien wy menschen zijn.
Hen.                                                       ’t Is waer, geen Wet kan staen
    Soo geen barmhartigheyt werd in de wet gevonden;
    Maer weder, groote Vorst, de straf past op de sonden.
    Indien ik Koning, waer, dees vrouwe moest van kant.
    En smoren door haer bloet dees overgroote schant.
Edua. (1020) ’t is wel geseyt, voorwaer, ’t en kan niet anders wesen.
    ’k Sal sien of gy ’t bevest. daer, wilt dees brief eens lesen.
[p. 44]
HENRYK leest.
    Ik ben met Henrijk getrouwt in ’t heymelijk. hoe nu
    Mijn Heer, wat ’s dit?
Edu.                               Wel wort gy voor u oordeel schuw?
    Het vonnis is gevelt; gy hebt het recht gesproocken,
    (1025) En mijne ziel vernoegt; door dien ik word gewroocken,
    Gy zijt dien ondersaet, vermeet’le.
Hen.                                                    Ach! Wat ramp
    Benevelt my het breyn met een vergifte damp?
Edu.     Gy zijt u selfs geweest een wijs verstandig rechter.
HENRYK leest.
    Mijn min genot hy in het heymelijk; en echter
    (1030) Verliet my trouweloos, en sonder eer, en komt
    Met vrouwen kinders nu om ’t schelmstuk soo vermomt
    Te maken,
och, mijn Heer, ik sweer u by de hooge
    En onverwinb’re macht, dat gy en ik bedroge
    Door dese lett’ren zijn.
Edu.                                 O Henrijk! dit papier
    (1035) En schrift melt uwe fout; doch ’t is onnoodig hier
    Te pleyten van een saek, alree tot mijnen voordeel;
    Wijl gy na rijpen raet hebt selfs gevelt het oordeel.
    Ga heen, doorsteekt u vrouw, en uwen arm verstout,
    Op dat, eer morgen vroeg, mijn dochter sy getrout.
Hen. (1040) Mijn Heer...
Edu.                                 Ay, spreek niet meer, ’k wil na geen reden horen
    Ik geef u keur. mijn gunst te kiesen, of mijn toren.
    Marquys, sa Fabio, ga heen, neem mijne wacht.
    Beset des Graven huys.
Hen.                                  Ik bid, mijn Heer, ay sacht,
    Besadigt u gemoet, ik sweer, ik sal haer dooden;
    (1045) Ay, laet ons dan alleen, waer toe veel volks van nooden?
[p. 45]
    ’t Geheym is wichtig, en van groot belang, mijn Heer:
    Het streckt soo wel tot uw als der Princessen eer,
Edua. ’t Is wel, volvoert dit soo gy sult de Graef geleyden.
    ’k Sal met verlangen u in mijn vertreck verbeyden.             Binn.
Fab. (1050) mijn Heer, het sal geschien. Henriko, wat is dit?
Hen. Mijn onluck, Fabio, die dese siel besit,
    Mijn tegenspoet; ick sterf. ick sie den afgront gapen
    Na dees elendige. wie is’er oyt geschapen,
    Wat mensch, leeft op der aert, wie heeft’er ooyt gehoort
    (1055) Beklaeglijcker Dwang als dees? ô wraeck, ô moort,
    O Hemel, sal u dan dees offerhand’ behagen?
    Stort, bidt ick, op my neêr u felle donderslagen;
    Schiet met uw blixemstrael in mijn benauwde borst,
    Eer dat dees wreede handt sich met het bloedt bemorst
    (1060) Van die mijn ziel bemint, sou ick soo onverduldig
    De deugt verdelgen, die noyt strafbaer was noch schuldig
    Aen eenig quaedt? helaes! sal ick het doen? ô neen,
    Eer vaer ick levendig ten gravewaert.
Fab.                                                         Uw reên
    Doorsnijden my mijn hart. wat is u wedervaren?
Hen. (1065) Ach, Fabio, mijn vrient, ick sal het u verklaren
    Kom, gaen wy; dat uw oor en oog van beyts vervult
    Sy van mijn ongeval, en lijden sonder schult.
Continue

DARDE BEDRYF.

Rosaura. Henrijck. Fabio.

    MYn Henrijck, och mijn lief! hoe seer ben ick bekommert
    Om u afzijn geweest; en was alsins beslommert
    (1070) Met achterdocht en vrees; vermits een sware droom
    Mijn ziele heeft vervult met angst, met schrik en schroom;
    Maer door uw wederkomst mijn ziel sig weêr verheugde.
[
p. 46]
Hen. Och mijn Rozaura! spaer, voor dese tijd, u vreugde.
    Hou op, mijn lief, en sie wie my geselschap houdt.
Roz. (1075) Vergeeft het my, mijn Heer, indien ik al te stout.
    My in ’t omhelsen in u by zijn heb gedragen:
    Mijn oog verloor ’t gesicht, door suyv’re minnevlagen,
    Dat ik u niet en sag, want d’eerb’re liefdens lust
    Vervoert de sinnen vaeck.
Fab.                                      Mevrou, ay, sijt gerust,
    (1080) U onschult hadt u min my te gelijk doen weten;
    Ik bidt dat ik voortaen u slaef mag zijn geheten.
Roz. Wel hoe, mijn Heer, wat’s dit? hoe staegtge so versuft?
    Weest vrolijck, mag zijn, beswaert doch u vernuft
    Met geene sorgen, lief, wilt uwe geest herhalen.
Hen. (1085) Rosaura, och, ik vrees gy sult te duur betalen
    Het loon van dese brief; wiens inhout gy niet weet:
    Doch als gy die doorleest, helaes; mijn lief, hoe leet
    Sal het u zijn dat gy soo vele vreugd betaelde
    Voor ’t opschrift. nu wel aen vervloekte, en verstaelde,
    (1090) En al wreede hant, volvoert des Konings last.
    Is ’t hier ook veylig? ach, zijn ook de grendels vast?
Roz. Waer toe dees toestel, Heer? ay, seg, wat sal dit wesen?
    Waer toe de deur in ’t slot?
Henr.                                       Rampsalige, sie, dese.
    Die sal u kondschap doen van ’t geen dat hier geschiet.
Fab. (1095) Helaes. mijn hart beklemt, en smoort in dit verdriet.
    Mijn droeve siel geprangt, schijnt uyt dit lijf te scheijen.
Roz. Hoe nu, Marquijs, wat ’s dit? begeeft gy u tot schreijen?
    Wat is’er gaens, mijn lief? wat deert u? schreyt gy mee?
    Ben ik soo krachtig, dat ik door ’t gesigt u twee
    (1100) Aen ’t weenen help? Houd op, en wilt u tranen droogen,
    Dit schijnt lafhartigheyt. sal dan een vrouws vermogen
    Meer als twee mannen zijn? gy beyde schijnt een vliet,
    En ik het kruyd, het welk gy met u dou begiet.
    Ik vrees, indien gy niet u tranen wilt besnoeijen.
    (1105) Dat ik versinken sal door ’t hevig overvloeijen.
[p. 47]
Fab. Onluckige Gravin, die onder een Planeet
    Van onluck zijt geteelt. ô schoonheydt! die ick weet
    Op aerden geen gelijck. ô deugdelijke baken
    Van alle eerbaerheyt! op wiens gebloosde kaken
    (1110) De schaemte sigh vertoont van ’t vrouwelijck geslacht,
    Welk uyt uw Zonnen strael hun wet en regel wacht,
    Onnoos’le, die gedoemt zijt heden om te sterven.
    De handt die u bemint, helaes, sal u bederven,
    En ik moet zijn de boo van uw elend en druk.
    (1115) ’t Is nu een wijl geleen dat het geveynst geluk
    Sich voegden aen de sy van Henrijk, door het minnen
    Van ons Princes, die hem met hart, met siel en sinnen
    Begunstigde; maer sins dat hy van ’t Hof vertrok,
    En keerde weer met u, heeft hare ziel een wrok
    (1120) En bitse nijdigheydt op u geluck gekregen,
    En sogt van stonden aen haer vader te bewegen,
    Tot toornigheyt en wraek, en seyde dat haer eer
    Van Henrijk was geschent; die goed’ en ouden Heer
    Geloofden ’t waer te zijn, hoewel ik seker wete
    (1125) Dat Henrijk in sijn plicht sich noyt soo heeft vergete.
    O ramp! wanneer men trou soo eereloos vergelt.
    De Koning die sijn eer nu garen sag herstelt,
    Heeft, ach, mijn tong beswijckt, een straf gebodt gebooden.
    Dat Henrijck met sijn handt sijn eygen vrou moet dooden,
    (1130) Op dat, eer morgen vroeg, sijn dochter sy getrout.
Roz. Is die nu d’oorsaek, Heer die u het hart benout!
    Ik sal my williglijk tot desen offer geven.
    Ik vreesde dat de Vorst stont na des Graven leven:
    Leef, mijn beminde, leeft nu gy behouwen blijft
    (1135) Ben ik behouden, lief, schoon dat men my ontlijft.
    Ik schrei van droefheyt niet, ô neen, ik schrey van vreugde
    Ach, of den Hemel u soo seer in d’Echt verheugde
    Met u Princes, als ik u wensch. een gulde Troon
    Zijt gy met reden waert; de Scepter en de Kroon
    (1140) Die passen u, mijn Heer, gy zijt ’er toe geboren,
[p. 48]
    En nu gy Koning zijt, soo bidt ick, wilt my hooren;
    Indien ick immermeer waer in uw hart geplaetst,
    Ontseg my niet het geen, ’t welk ik versoeck voor ’t laetst.
    Twee beeden bidt ick u, die gy ook door twee reden
    (1145) Gehouden zijt te doen; want als een Vorst komt treden
    Eerst in sijn heerlijckheyt, begaeft hy yder een
    Met staet, met eeren goedt; zijn miltheyt is gemeen.
    Ten tweeden, als hy sich in d’Echt begeeft, soo toont hy
    Aen yder een genâ, en met gedult verschoont hy
    (1150) Al wie sich tegens hem te buyten heeft gegaen;
    Dies op uw reed’lijckheyt, vang ick mijn beden aen.
    Ick heb, ô Henderick! by uw twee lieve kind’ren
    Geteelt, ay, laet die doch, wijl het u niet kan hind’ren
    Op ’t spoedigst’, mag het zijn, na Bristol, by mijn Heer
    (1155) En vader zijn gevoert; mijn geest sal dies te meer
    Gerust zijn, datse niet in handen van een wrede
    En preutse stiefmoer zijn. nu bidt ick voor het tweede,
    Dat ick mijn kroost nog eens, voor mijne doodt, mag sien
    Ay, laet my voor het laetst dees kleyne vreugt geschiên?
    (1160) En mijn vergoote bloedt, onnosel, sal noyt klagen,
    Noch u, noch de Princes, voor d’Oppertroon doen dagen.
Hen. Hou op, ay moort niet meer, door dies dat gy mijn hart
    Doorgrieft met uwe reên. helaes, mijn ziele wart
    Vast uytgeteert door ’t vuur van uwe vogte stralen,
    (1165) Die gy, als siendend’loot, doet op dees boesem dalen.
    Den Hemel zy getuyg, dat ick des Konings eer
    Noyt hebt gehoont, o neen, ick ken my vry, hoe seer
    Dat Dionisia dit staende houdt, ’t is logen,
    Door dien een quaden geest of sieckt haer heeft bedrogen.
    (1170) O list des ouden mans, die door Mijn trouwe raedt
    Mijn sellefs heeft verstrickt in dit vervloeckte quaedt.
    Onluckige, ick heb onwetende uytgesproocken
    Het vonnis van uw doodt, en de Princes gewroocken
    Van hare haet op my. ach, Fabio, ick sou,
    (1175) Indien ick eerloos waer, het moorden van mijn vrouw
[p. 49]
    Met een geveynsde schijn van echtbreuk wel verbloemen;
    Dat werde nimmer waer. den Hemel moet my doemen
    Soo ick op sulck een wijs uw eer en leven roof.
    ’k Verfoey dien valschen raet. Rosaura, lief, geloof,
    (1180) Ik wenschte my vervloeckt, of nimmermeer geboren;
    Eer gy, als mart’laers; om hoog by d’ uytverkooren
    Ik d’eeuw’ge vreugt soudt zijn, en dat men uwe naem;
    Met oneer smetten sou, en vlecken uwe faem
    Op dees heylloose aerdt, ick sal uw lieve vruchten
    (1185) Na Bristol senden, op dat sy, door hunne suchten,
    Haer Grootvaêr eenigsints bewegen tot de wraeck,
    Indien sijn ziel oyt smart sal voelen door dees saeck.
    ’t En is niet billijck, dat de spruyten souden blijven
    By hem, die, sonder reen, hun moeder dorst ontlijven.
    (1190) ’t Is tijdt, den Koning wacht, kniel, mijn Rosaura, kniel;
    Bereydt u tot’er doodt, mijn uytverkooren ziel.
Roz. Ick sal my tot de doodt niet wel bereyden kunnen
    Voor my mijn tweede beê, Henrijck, sult vergunnen,
    Dat is, dat ik, voor ’t laetst, mijn kinders eens aenschou,
    (1195) En neem mijn afscheyt, ach,verhoor dees droeve vrouw
Hen. Ga heen ick vrees dit hart ten boesem uyt sal dringen
Door hun gesicht.
Fab.                     Helaes al te beklaeglijk dwingen;
    Ick ga:                                                                 Fabio binn.
Hen.        Mijn Eng’len, komt, aenschouwt nu voor ’t laetst;
    Uw moeders ongeval, siet hoe het onluck kaetst
    (1200) Ons heen en weer: komt hier, komt hier mijn welbeminde,
    Laet u, als ’t naeste bloedt, by desen offer vinden,
    Op dat gy in ’t gerecht, het welck na dese tijdt
    Sal komen, ons getuyg dan voor dien rechter zijt.
Roz. Vermoeyde ziel, hou op, en staeck u deerlijck suchten.
Hen. (1205) Rosaura, lief, wat raed! ick kan dit niet ontvluchten,
    De Koning heeft het hof rontom beset met wacht,
    Ick sal, en moet het doen; maer sacht, Henriko, sacht,
Sie of gy eenigsints een middel kunt beramen,
[p. 50]
    Doodt u, en haer, ’t is goet, soo sterven wy te samen.
Ros. (1210) Sal nu lafhertigheyt beheerschen uw gemoet,
Hen. ’t En is lafhertigheyt, noch vreese die ’t my doet.
    Maer seg, hoe sal ick hier op aerden kunnen leven
    Als gy, o waerde ziel, dit lichaem sult begeven?
    Beklaeglijcke Dwang; o wreetheyt van die Vorst,
    (1215) Die ’t onrecht na mijn val, en na uw leven dorst.
    Ik sorg zijn wreetheyt sal sich langs hoe meer vergrooten,
    Door dien barmhertigheyt is uyt sijn borst geslooten,
    En voor de wreetheyt heeft gebaent een open weg.
    Indien ick nu mijn handt, Rosaura, niet en leg
    (1220) Aen ons onnosel bloedt, soo leydt hy wis sijn handen
    Aen ons, en aen ons kroost. ô smart! ô wreede banden.
    Die my gebonden houdt! Onluckige Rosaur,
    Gy spaert, door uwe doodt, Mauriti en Lisaur.
Roz. Ay, spaer uw tranen, lief, sy zijn u niet van nooden;
    (1225) Men sal Henriko niet, maer wel Rosaura dooden.
    ’k Vrees voor geen sterven, neen, ik ben de doodt getroost,
    Nu gy behouden blijft met mijn beminde kroost.
Fabio, met de kinderen, uyt.
Fab. Sie hier uw vruchten.
Roz.                                   Ach, komt hier mijn lieve kind’ren,
    Op dat g’uw moeders druck een weynig moogt vermind’ren;
    (1230) Komt, voegt u aen mijn zy, getuygen, dat ick stil
    Aen u verklaren mag mijn alderlaetste wil.
    Ick wensch u nu ter plaets daer gy wel eer beslooten
    Laegt onder ’t hart, op dat wanneer ik werdt doorstooten.
    En my de ziel verlaet, oock uwe zielen bey,
    (1235) Als vuur’ge voncken, na om hoog, met bley geschrey
    Ten Hemel vlogen; ach, ick endig nu mijn leven.
    Niet dat men my de naem kan van lichtvaerdig geven;
    O neen, in ’t minste niet; maer daerom dat ick ben
    Gebooren tot de doodt, die ’k niet ontvlieden ken’.
    (1240) Mijn ziel vaert weer om hoog van daer sy is gekomen.
    En ’t lichaem weer ter aerd’, en dese bracke stroomen
[p. 51]
    Vermanen u, mijn Heer, soo ick u oyt misdee
    Dat gy het my vergeeft, en gy mijn Schaepjes mee.
    Gy zijt het errifdeel dat ick sal achterlaten.
    (1245) Onnos’le Eng’len, wat kan u mijn sorgen baten.
    Nu mijn onrijpe doodt u aen een stiefmoer geeft?
    En of ick sterf, soo sal, soo lang als gy hier leeft,
    Gestadig by u zijn, mijn geest sal om u swerven,
    En neemen u in acht, tot dat gy oock sult sterven.
    (1250) Wanneer gy t’een’ger tijdt na Bristol weer verryst,
    Soo bid ick, dat gy noyt mijn bloedt van vader eyst;
    Hy is onschuldig; ach! hy wordt’er toe gedrongen,
    En door een bitze haet tot dese moort gedwongen.
    Ick ga, en sterf alleen door een vervloeckte dwang,
Mau. (1255) Waer gaet gy moederlief? waerom maeckt gy ons bang?
Hen. Sy gaet door hare doodt om hoog by d’uytverkooren.
Mau. Ach waerom doodt gy haer?
Roz.                                                 Om dat ick ben geboren
    Tot onluck.
Hen.                             Fabio, brengt hun uyt mijn gesicht;
    Daar niet alleen mijn arm, maer ook mijn hart voor swigt.
Roz. (1260) Noch eens gekust voor ’t laetst. Vaer wel onnosle lamm’ren.
    Hoe ruckt men u van my!                           Fabio met de kinderen binn.
Hen.                                     Ik bidt, hou op van jamm’ren,
    Of mijn benoude geest verstickt in my bedaert.
Roz. Nu sta ick al gereet om van uw handt en swaert
    Mijn doodt t’ ontfangen. Kom dewijl de Zon aen ’t dalen
    (1265) Mijn droeve nacht voorseyt; waer toe dan lang te dralen?
    Nu dat ick van mijn hart drie lieve deelen derf,
    Is ’t billick dat het vierde oock heenen vaer en sterf.
    Dit is onnodig Heer, ay, boey my met geen banden,
    Maer boe my voor het laetst eens met uw lieve handen,
    (1270) Soo wordt mijn hart verheugt, mijn zielewel te moe.
Fab. Hebt gy ’t volbracht, mijn Heer?
Hen.                                                     Ik weet nau wat ik doe
    Wanneer dat mijne hand sig wapent om te blicken.
[p. 52]
    Te sluyten van mijn lief, begint mijn hart te schricken;
    En weder als mijn hart sich moedigt kloeck en gaeu,*
    (1275) Soo schrickt en beeft mijn arm, en sijne kracht word flaeuw,
    Dies alles wat ick doe om niet is en verlooren,
    Och, sturf ick op dees plaets, of waer ik noyt gebooren,
    Helaes!
Fab.         Ik heb, mijn Heer, met oogmerck oock geraemt
    Dat u dees wreede daedt en doodtslag niet betaemt;
    (1280) ’t En voegt u niet.*
Hen.                                     Wat raed, hoe sal ik dit ontkomen?
    Ik sie geen uytkomst, och!
Fab.                                       Henriko, wil niet schroomen.
Hen. Wat raedt dan Fabio?
Fab.                                   Mijn Heer, ik weet noch raed;
    Indien het u belieft, dat uw Rosaura gaet
    Met my.
Hen.          Met u! waer heen?
Fab.                                        Alwaer de lamp haers levens
    (1285) Sal doven met haer ramp, en onlucken tevens.
    Ick sal, wanneer de nacht het* aerdtrijck oversprayt,
    En dat het hel gestart is door de lucht gesayt,
    Haer in een roerloos boot doen zetten, datse drijve
    Tot dat sy op een zant of droogte komt te blijve;
    (1290) Soo payt gy ’s Konings toorn, die dol is en verwoedt,
    En uwe handt is vry van haer onnosel bloedt,
    Wat dunckt u?
Hen.                   Vraeg Rosaur.
Roz.                                           Ik sal met hem vertrecken;
    Op hoop dat mijne doodt u tot geluck sal strecken.
    Vaer wel mijn lief.
Henr.                         Vaer wel mijn ziele vint noch heul;
    (1295) Vermits dees handt u niet sal strecken tot een beul;
    Maer wel een wrede, die het vonnis heeft gegeven
    Van u verderf.
Roz.                   Vaer wel, ô oorsaeck van mijn leven!
[p. 53]
Hen. Seg oorsaeck van uw doodt mijn lief, noch eens gekust.
    Wanneer de doodt u lamp des levens heeft geblust,
    (1300) En dat ick hoor uw endt en jammerlijck verderven,
    Sal ick met ’t leste woordt van dese tyding sterven.
    Gy gaet een weynig voor, ick volleg u eerlang.
Roz. Vaer wel, mijn lief.
Hen.                               Helaes, beklaeghelijcke Dwang
Continue

VIERDE BEDRYF.

Eduardo. Dionisia. Celinde. Fabio.

Edua. SO is ’t, de schender heeft het oordeel selfs gegeven
Dion. (1305) Onnosele Rosaur! verliest gy soo uw leven?
Edua. d’ Onnoos’le kuysheyt sturf om uw lichtvaerdigheyt,
    ’t Is billijck dat gy uw en mijne fout beschreyt.
    Kom, spiegel uwe schult en misdaedt in de mijne.
    Haer leven was uw doodt; uw onneer deed’ my quijnen.
    (1310) En jammerlijck vergaen; doch staetzucht hiel de zeeg,
Dion. Onluckige Gravin.
Edua.                               Eer ick Henriko kreeg.
    Tot dees vervloeckte daedt, heb ick hem voorgehouwen,
    Dat hy van stonden aen met u, mijn kindt, moet trouwen.
    Sijn sterven lust my wel; maer ’t best is dat hy leeft,
    (1315) Op dat hy my mijn rust. u d’achtbaerheyt hergeeft,
    Die anders duysentmael op eenen dag zou sterven,
    Door uw geschonden eer, en wy alt’saem verderven;
    Dit ’s nu de middel waer door alles wort herstelt.
    Daer komt de Bisschop aen.
De Bischop, met gevolg van Geestelicken uyt.
Dion.                                         Heer vader, och hoe quelt
    (1320) Gy dees bedroefde ziel: sult gy uw kindt doen trouwe
    Met een tyran, een schelm, een moorder van sijn vrouwe?
    Uw eer, Princes, die sal hier door verbetert zijn,
[
p. 54]
    En dees bedroefde Vorst ontlast van angst en pijn.
Dion. Ay, seg me doch, wat eer kan een verrader geven
    (1325) Die my mijn eer ontstal, en d’eerbaerheyt het leven?
    Bloetdorstige Tyran.
Edu.                              Hoe tergt gy mijn gedult?
    Wy zijn de moorders selfs, gy eerst door uwe schult,
    En ick door ongeluck.
Dion.                              Och onluckig trouwen,
    Wanneer men ’t Huw’lijks feest moet op een dooden bouwen.
Edu. (1330) Het schijnt dat u het licht des Hemels al verdriet;
    Of dat gy groot vermaeck in mijn elende siet.
    Men mag met reden u gelijcken by een krancken,
    Wiens hart gedurig schijnt na vreemde spijs te jancken;
    Maer walgt stracks door ’t gesicht gy hebt voor dees u min
    (1335) Genooten met gevaer, en nu gy midden in
    Uw vryheyt oock uw min met wellust moogt genieten,
    Begint u, na my dunckt, het minnen te verdrieten;
    En walgt nu van die geen die als een waerde schat
    Beheersten u gemoet, en uwe ziel bezat.
Dio. (1340) ’t Verdriet my niet, o neen! my walgt alleen het trouwen
    Op dat ick niet en hoor: moordresse, ’k heb mijn vrouwe
    Om uwent wil vermoort. ay seg my doch, hoe sal
    Ick vrolijck zijn met die staeg sijn ongeval
    Sal klagen yder een, en met betraende oogen
    (1345) Het wesen van Rozaur ons eeuwiglijck vertoogen?
Edu. ’t Is billijck dat gy weent en sucht om sulck een vrouw;*
    Maer gy die oorsaeck zijt van dees elende en rouw,
    Moet u om sinelijckheyt, noch keur’ge minne quellen;
    Gy trouwt alleen uyt noot, om uwe eer t’herstellen.
Cel. (1350) Ick twijffel niet Mevrou, soo haest als Henrijck sal
    Genieten uwe min, af ’t vorige ongeval
    Sal oock vergeten zijn.
Biss.                                 Mijn kint, stel u te vreden,
    Maeck u gereedt, ’t is tijdt met hem in d’ Echt te treden.
Edu. Hoe nu! Wat sal dit zijn? wat jaegt u hier verbaest?
[p. 55]
    (1355) Klenardo, wat’s’ er gaens?
Klen.                                                 ’t Schijnt dat de hemel raest
    Met ongedult en wraeck, en spuwt sijn felle tooren
    Op dit gezegent Rijck.
Edua.                               Wat is’er gaens laet hooren?
Klen. Henriko hadt noch nau het eeren kleet aen ’t lijf,
    En dat hy doende was sijn geweer, viel stijf
    (1360) En roer’loos voor ons neer; so dat wy t’ saem verschricken,
    En staen gelijck verbaest: hy rijst en slaet sijn blicken
    Nu hier en dan daer; hy roept. hy raest. hy tiert en schreyt.
    Vast met een heesche stem, Rozaura, och! ontbeydt,
    Waer vlugt gy? wreek u eerst aen hem die dorst moorden,
    (1365) ’t Was wonder dat hy niet in dese droefheyt smoorden.
    Het waer heel nodig dat hem lijfwacht wiert bestelt.
    Daer komt hy aen.
Edu.                           Sta vast, en keer hem met gewelt.
Henderijk half gekleedt, met een degen in de vuyst,
met Grimaldo en Bellardo uyt.
Hen. VErtoef gy vrouw, vertoef, vertoef mijn schoon Rozaura.
Bell. Bedaert mijn Heer, bedaert.
Hen.                                             De slang van Epidaura*
    (1370) Toont ons sijn gunst; blijft staen. Waer looptge? ’k zal u wond.
    Genesen; kom, mijn lief reyck my uw lieve mont,
    Dat ik u kus voor ’t laetst. daer vaert haer schaduw henen.
    Och mijn Uridice, waer sijtge daer verdwenen?
    O moorderes, o doodt, hoe! vluchtge van my af?
    (1375) Hou stant, en voer mijn ziel ook met u in het graf?
    Of wiltge dat ick leef gedompelt in de plagen?
    Wat, vraegt gy wie Rozaur mijn Engel heeft verslagen?
    Dees vuist, gy schelm, dees vuist; wekt gy mijn gramschap op
    Rampsalige, wel aen; verrader wacht u kop.
Edua. (1380) Neem hem sijn degen af.
[p. 56]
Hen.                                                    Daer isse, ’k wil niet moorden?
    Gelijck ick heb gedaen door uwe raedt en woorden.
Edu. ’t Waer beter dat gy sweegt, en meld’ ons oneer niet.
Hen. ’t Is beter dat gy vreest voor ’t Hemelsche gebiedt,
    Als voor des werelts eer; want by aldien den hemel
    (1385) Uw doen niet goet en kent, gewis al uw geweemel
    Van schijn deugt komt u doch in ’t minste niet te baet;
    Het is maer ydelheyt daer gy u op verlaet.
Biss. Hoe! is dit dolligheyt? voorwaer ’t zijn wijse woorden.
Hen. ’k Beken, dat ick Rosaur soo eereloos dorst vermoorden;
    (1390) Maer niet dat ick oyt d’eer van dees Princes genoot?
    En soo ick lieg, ick wensch dat my den Hemel doodt
    Van stonden aen. helaes, mijn min die is gesnevelt.
    ’t Is waer, het was bestemt, wanneer de lucht benevelt
    En overtrocken waer, dat ick dan aen haer zy
    (1395) Vernachten sou; maer, och, dat ’s my gemist; want hy,
    Ick meen den ouden vos, liet my in d’yzers sluyten,
    Terwijl een honingdief een Horsel dorst vry buyten
    In mijn vergaerde zoet, het welck hy soo verdorf
    Dat my niet overschoot als slechts de leege korf.
Dion. (1400) O woorden! die mijn hart en ziel gelijck ontstellen.
Hen. Ick bid u, hou doch op, laet af van my te quellen;
    Ick seg, indien ick oyt genoot Mevrouw haer eer,
    Dat my den Hemel plaeg, maer hoor, mijn vriend ik sweer
    Dat een vermomde guyt haer kuysheyt heeft genoten;
    (1405) Vermits dat hy haer deur en Venster sag ontslooten,
    En dat gelegentheyt sich toonde moeder naeckt,
    Is hy, door hare gunst, aen het genot geraeckt.
    Indien ick schuldig waer ick hadt het uytgesproken.
    Daer komt Rosauraes geest weer voor mijn oogen spoken.
    (1410) Maer sacht, wijk achterwaerts, van hier, van hier, wel hoe!
    Waer vluchte? kom, en vlieg; bindt my mijn oogen toe.
Grin. Seg, om wat oorsaeck, Heer, sal ick uw oogen sluyten,
Hen. Wilt gy de oorsaeck sien? Wel aen, treê met my buyten
    Siet gy Rosaur daer niet in weduwlijck gewaet,
[p. 57]
    (1415) En dat aen yder zijd’ een van haer kinders staet,
    Als tuygen van ’t gerecht, het welk dien Vorst zal spreken?
    Daer komt hy op sijn Troon, en heerlijck uytgestreecken.
    Wie meent gy dat hier blinckt gelijck de morgen-Zon?
    Het is den heyl’gen en oprechten Salomon.
    (1420) Sie daer, daer ziet gy ’t bloedt sijn eygen bloedt beklagen;
    Om dat het wreede bloedt ’t* onnoos’le heeft verslagen.
    Daer ziet gy hoe ’t bedrog als een misdader staet,
    En wacht sijn vonnis. daer, daer siet gy oock hoe quaet
    d’ Onwetenheyt het ampt van voorspraeck kan bestuuren.
    (1425) Och, dit gesicht moet ick nu met mijn doodt besuren,
    Om dat ick u door ’t glas en spiegel heb getoont,
    Waer dat de waerde ziel van mijn Rozaura woont.
    Dies seg niet meer dat haer schellems heb doorsteeken?
    Swijg ook van dees’ haer eer, of ick sal mij soo wreecken
    (1430) Dat ick... wie roep my daer? o zael’ge ziel, zijt gy’t?
    Ick kom u daet’lijck by, mijn Engel, hoe verblijdt
    Staet uw gesicht; ay, sie haer lieve aenschijn blosen;
    Daer werpt sy op my neer een meenigte van roosen.
    Laet af van ’t heyligdom, eer gy uw handen smet.
Dion. (1435) Nu ziet gy dat uw waen en voorneem is belet?
    En vindt u overal in uwe hoop bedroogen.
Edu. De liefd, en ook mijn eer, die hebben my bewogen
    Dat ick hantdadig ben aen uw vervloeckte schult.
Hen. Rozaura, ach, mijn lief, ick bid’u heb gedult.
    (1440) Ick most u door bedwang van dese grijsaerdt dooden.
    ’k Vervloeck geboorsaemheyt, en die ’t my heeft geboden.
Edu. Hoor Henrijk, weet gy niet dat ick uw Koning ben?
Hen. Gy sijt een slang geweest in listigheden, en
    Uw dochter Eva, die my heeft een vrucht gegeven,
    (1445) Waer, door ick met Rozaur verloor het vrolijck leven;
    En mijn ontroerde geest en wanhoop, is die geen
    Die ons door ’t vuur’ge zwaerdt deed’ uyt den lusthof treen.
Edua. Mijn ziel vindt sich benart, wat raedt nu!
Dion.                                                                   Och elende!
[p. 58]
    Hoe overvalt gy ons; ick ben mijn raedt ten ende,
    (1450) Ick weet niet hoe men sal.
Edu.                                                  Wel aen, ik weet noch raedt,
    Henriko moet van kant.
Dion.                                 Och al te wrede daet!
    Heer vader, spaer hem doch, hoe zytge dus verbolgen?
Edu. Ik wil dat het geschiet, en sulcks moet daet’lijk volgen.
Hen. Gy wrede, weet gy niet dat ick uw wreetheyt ken?
    (1455) Hier sta ick, doodt me vry; want nu dat gy de Hen
    Met hare Kuyckens hebt verslonden, o gy wrede!
    So scharpt uw klouwen vry, verscheur de Haen ook mede
    Ik sal dat sweer ick u vroeg voor den dageraedt
    Uytkrayen dese snood’; en godlose daedt.
    (1460) Ick sterf dan met Rozaur; maar hoe ick kan niet sterven,
    Mijn wandelende ziel sal nu en altoos swerven.
Fab. Mijn Heer, indien de Graef yets nuttigde, ’k vertrouw
    Dat sijn ontsinnigheyt wel licht bedaren sou.
    ’t Is nu den tweden dag dat hy niet heeft gegeten.
Edu. (1465) Ga Fabio, besie dat gy hem krijgt aen ’t eten.
Hen. O neen, ik heb genoeg van uw vervloekt fenijn;
    My walgt uw spijse, weg, ’k moet by Rozaura zijn.
    Ik sal my nu voortaen van spijs en drank onthouwen.
    Tot dat ik mijn Rozaur in vreugde sal aenschouwen.
    (1470) O wreede, heugt u wel het geen gy my geboodt?
    Ik heb uw wil volbracht; nu is Rozaura doodt.
    Of zoeckt Herodes meer onnooselen te dooden?
    Doodt my, soo doodt gy ’t al, waar toe meer bloeds van nooden?
Edu. Men breng hem voort van hier.
Hen.                                                    Ik ga gewillig, ja,
    (1475) Ik acht uw gramschap niet     ik volg Rozaura na;*
    Want yder druppel bloet, uyt hare borst gezegen,
    Wijst my de weg tot haer. o aengename wegen,
    Hoe soet valt gy dees ziel; ga, verrader, maer
    Onthou uw tong van sulcks, en seg niet dat ik haer
    (1480) Genoten heb, o neen: hoe, mijn gesicht aen ’t dwalen?
[p. 59]
    Daer komt Rozauraes geest om mijnen ziel te halen.
    Ick groet uw sael’ge ziel, en volg u op het spoor.
Hen. Bin.
Edu. Gy Heeren, op dat ick mijn schand’ en oneer smoor,
    Soo wil ick dat men die geen mensch sal openbaren;
    (1485) En wie dat anders doet, sal ick voortaen verklaren
    Voor vyandt eeuwiglijck. Altenio, wat nu?
    Wat jaegt u herwaerts?                                            Altenio uyt.
Al.                                   Ik kom, ô Vorst, tot u
    Met een bedroefde máár; al ’t landt dat is in roeren;
    Vermits Rudolfus al sijn ruytery doet voeren
    (1490) In yl na dese stadt, en ’t voetvolck leyt noch stil
    Tien mijlen maer van hier, en huyst na wensch en wil
    Den Adel met hun volck, en lantluy, die besetten
    Vast overal de pas; doch kunnen ’t niet beletten
    Ten zy men haer versterckt. en oock is my geseyt,
    (1495) Dat hy Rozauraes beeld in sijne standaert sweyt.
    Den jongen Mauwerits, door wraecklust opgetogen,
    Voert hy het leger om, voor aller krijsliên oogen,
    Met schrickelijck geluyt van trommels en trompet.
    Hy heeft sijn zwaert op u en Henrijck gewet;
    (1500) En hitst haer, nevens hem; sijn dochters dood te wreken.
    Ick ben op ’t spoedigste terstond na ’t hof geweecken,
    Op dat sijn Majesteyt sich datelijck versie,
    Het is hoog tijdt.
Edu.                       Ick sal. maer segt, gy Heeren, wie
    Sal ick, als Veltheer, nu de krijsmacht toevertrouwen?
Fab. (1505) Mijns oordeels soud’ ick het met Graef Octavi houwen.
    Nu dat uw Veltheer is van wit en sin* berooft,
    Is hy de naeste, Heer.
Edu.                               Wel aen, hy sal als hooft
    Het leger na behoor, uyt mijne naem, gebieden
    ’k Wil dat terstont te post een van de Edellieden
    (1510) Na Oxfort tijdt, en seg als dat hy daet’lijck kom
    Ten hove hier by my. ick sal terwijlen, om
    Op alles goede wacht te neemen, my begeven
[p. 60]
    By mijne Raedt, kom, volg.
Fab.                                         Lang moet den Koning leven.
Octavio. Rozaura.
    Houdt op, ay, ween niet meer, ’k heb deernis met uw rouw.
    (1515) Droog uwe tranen af; ’t is waer, ô schoone vrouw,
    Dat ick twee jaren lang uw Henrijk niet mocht lijden,
    Als macker in mijn min, het welck ick hem benijden.
    Mijn haet, en oock mijn min zijn tevens uytgedooft.
    Hy is onschuldig: mijn Rosaura, lief, gelooft
    (1520) Dat ick, in schijn van hem, mijn wellust heb genoten
    Van Dionisia; nu ziet gy hoe ontslooten
    En openhartig ick mijn boesem voor u toon;
    En twijffelt gy noch meer? ick sweer u by het schoon
    Dat uwe kaken ciert, dat ick mijn ziel, en leven,
    (1525) En alles wat u lust, gewillig overgeven,
Roz. Ick twijffel geensins, Heer, aen uw getrouwigheyt
    Maer ’k sta verbaest, en denck om ’t geen gy hebt geseyt.
    Foey Dionisia, hoe zijtge soo lichtvaerdig?
Oct. Na ’t minnelijck genot ben ick terstont heel vaerdig
    (1530) Na Oxfort weer verreyst; Henriko sat noch vast.
    Maer wiert, door mijne brief, van stonden aen ontlast.
    En dat het waerheyt sy al ’t geen gy my hoort spreeken,
    Besiet dees ring, Mevrou, als een waerachtig teecken
    Van sijn onnoselheyt; dit kreeg ick van Mevrouw.
    (1535) Soo is ’t geschiet ’t is waer, ik heb deernis met sijn rouw;
    Maer haet hem wederom, om dat hy ’t stael dorst trecken
    Op u, die selfs de doon kunt van de doodt verwecken;
    En ’s Konings wreetheyt is niet minder straffens waert.
Roz. ’k Beschuldig niet sijn eer, maer wel sijn wreden aert.
    (1540) Maer nu dat ick mijn man, mijn Hendrijk moet derven,
    Soo gun me, wijl ick doch in ongeluck moet swerven,
    Dat ick na Bristol keer, alwaer mijn laetste troost
    Mijn oude vader is, met mijn beminde kroost.
[p. 61]
Oct. Die in des doods gevaer behouden heeft uw leven.
    (1545) Wilt gy die nu de doodt, ondanckb’re, overgeven?
    ’t Is waer, ’k brocht u te landt, en bergde u met uw boot,
    Ik hulp u, maar mijn hulp heeft mijn van hulp ontbloot.
    Wat heymelijck vuur hebt gy in dese borst gesteecken
    Dat als een Etna brand? wiens vlam met kracht komt breken
    (1550) Door dees mijn oogen heen, en ’t hart lost zucht op zucht?
    Maer yder sucht verstickt, door ’t nev’len van uw lucht.
    Rosaura,* mach het zijn, soo laet de Zonnestralen
    Van uw medogentheyt op dees verliefde dalen.
Roz. Mijn Heer, wat wiltge doch? ziet gy niet dat ick ben
    (1555) ’t Afbeelsel van de ramp, en ’t ongeval? ey, schen
    Doch d’eer niet om de lust, en wilt mijn eer verschoonen,
    Ter eeren uw geslacht, en ’t mijne. ’k sal betoonen
    Dat ick uw wederom in all’es wilvaerdig zy,
    Behoudens mijne eer.
Oct.                                Rosaura, of gy my
    (1560) Dit schoon voor oogen stelt, mijn liefde volgt geen reden.*
Ros. Bedaer u Heer, en stel ’t verlieft gemoet te vreden.
    Bezadigt uwen lust, betoom uw geyle min,
    En teugel met verstant uw toomeloose zin:
    Ay, denck wie dat ick ben, tree het verstant wat nader
    (1565) Ick ben Rosaura, Heer, en Rudolf is mijn vader,
    Graef Henderick mijn man, Verlaet my; want by hem
    Heb ick twee kinderen; gy die my uyt de klem
    Des doodts getrocken hebt, met recht mag ick u noemen
    Mijn Heylandt, op wiens deugt ik eeuwiglijck sal roemen
    (1570) En altoos dankbaer* zijn, nu gy dit alles weet,
    Soo bidt ick dat gy doch u selfs soo niet vergeet;
    Maer vreest den Hemel, Heer.
Oct.                                             Neen. ik sal niemandt vresen
    Mijn hart sal als een steen voor uwe klachten wesen;
    Mijn ooren voor uw doof: mijn min, gelijck een pael
    (1575) Ten gronde ingeheydt, sal ’t alderhartste stael
    Verduren, ’t geen ick niet door smeecken kan verwerven,
[p. 62]
    Sal ick nu met gewelt, ja op het punt van sterven,
    Genieten tegens danck; ’t is recht dat gy geneest
    Mijn wond, waer van gy eerst een oorsaeck zijt geweest.
Roz. (1580) Helaes, bedruckte vrouw! waer sal ick arme heenen?
    Mijn weerstant is vergeefs, hy luystert na geen weenen,
    Sijn ooren sijn verstopt; ’k getroost mijn eer de doodt
    Eer hy mijn kuysheyt schent. wat raedt nu om dees noodt
    ’t Ontvlieden? sacht, ick veyns, en sie of my de tijdt
    (1585) Door ’t eerlijck bedrog van schendery bevrijdt,
    Mijn Heer, nu gy my hebt uw trouwe liefd’ doen blijcken,
    Sal ick in weerliefd’ uw in ’t minste niet beswijcken.
    Ick heb uw trouw bespeurt; uw openhartigheyt
    Heeft mijn geveynsde rouw en weyg’ring neergeleydt.
    (1590) Ick ben voor u, mijn Heer, en sal my altoos dragen
    Na uw begeerlijckheyt; maer ’k bidt u wijl de vlagen
    Van ’t ongeluck noch niet wel gestilt zijn en geblust,
    Dat gy my eenen dag vergunnen wilt tot rust
Oct. Mijn Engel, ga mijn Schoon, wilt u tot rust begeven.
Roz. (1595) Mijn heer, hoe sal ick best hy verseeckert leven.
    Op dat men my niet ken?        Oct. Ay, stel u ziel gerust,
    Mijn achtbaerheyt alleen dees misdaet wel versust.
Roz. Ick weet een beter vondt; ick sal als kamerling
    Gestadig by u zijn.        Oct. Mijn schoone, dese ring,
    (1600) Waer in beslooten is mijn sterven en mijn leven,
    Die Dionisi my ontwetend’ heeft gegeven,
    Schenck ick u weer, Mevrouw, tot teecken van mijn min.
Roz. Versie my met een kleet, ’t is tijdt dat ick begin,
    En maeck my vaerdig om mijn Paedjes rol te speelen.
Oct. (1605) Ick stel het voort in ’t werck, om onse min te heelen.
Roz. Vervloeckte, ga vry heen; o bron van mijn elende,
    Waar sal ick, arme mensch, mijn noch ten laetste wende
    Och, of dit goet geluck, het zy dan door de doodt
    Of and’er toevoel, my verloste uyt dees noot,
    (1610) Soo waer mijn ziel gerust, ick sal hem tegenstreven,
    En soo mijn eerbaerheyt verlossen met mijn leven.
Continue
[
p. 63]

VYFDE BEDRYF.

Rudolf.* Mauritius. Kapiteyn. Karel. Tebandre.
Fenicio, en gevolg van Soldaten.

    AL is ’t dat my door recht en billickheyt behoort.
    Dees Staf als Oppervoogt, soo heb ick rechtevoort,
    (Schoon dat ervarentheyt ’t vernuft soo heeft gesleepen,
    (1615) Dat al door mijn beleyt de vyant aengegrepen
    Stracks vluchten reddeloos, als oock om dat ick ben
    Gerechtig tot de wraeck van mijn Rozaura, en
    Dien wreeden Hendrick te straffen na behooren,)
    Tot Veltheer in mijn plaets u Mauwerits verkooren.
    (1620) Het past jonge spruyt, gy die de spiegel zijt.
    Waer in dat sich ’t gesicht van mijn Rozaur altijdt
    Weer op een nieuws vertoont; ga, wreeck nu vry d’ elende,
    Uw moeder aengedaen, en breng dees wraeck ten ende.
    ’t Is waer dat Griecken noyt het machtig Ilion
    (1625) Door kinders, maer wel eer door mannen kracht verwon;
    Noch moest Achillis kracht voor Nestors wijsheydt buygen,
    Want wijsheyt gaet voor kracht, dat kan ons Room’ getuygen,
    ’t Welck Hanibal door list weer uyt Itael’jen kreeg,
    En d’overwinner weer verwon; ja sijne zeeg
    (1630) Deed’ eynden met sijn doodt; doch dese lieden streden
    Uyt afgunst, om ’t gesag; maer wy om recht en reden.
    Ick sal dees oorelog heel anders, als men plag,
    Uytvoeren, dat hier door de werelt weten mach
    Hoe dat d’onneselheyt, met recht te saem gespannen,
    (1635) Sijn wraecklust boeten kan aen schelmen en tyrannen.
    Soldaten, dese sal voortaen uw Veltheer zijn:
    Gehoorsaemt hem in all’s; gelijck gy-luyden mijn
    Gehoorsaemt hebt voor dees, en nu rechtvaerdigheden
[p. 64]
    Uw Wapens sijn, wel aen, soo stel mijn ziel te vreden
    (1640) Door uwe dapperheyt: ick stelt u hier ten toon
    Mijn erfgenaem, uw Heer, en mijn Rousauraes zoon,
Maur. Beroemde Grootvaêr, en al t’saem gy eed’le Heeren,
    Nu dat gy my dees staf als Veltheer komt vereeren,
    Neem ickse danckbaer aen; en schoon of het getal
    (1645) Van jaren my ontbreeckt, soo sweer ick dat ick sal
    Aen grootvaer, en aen u, met rechten yver toonen
    Dat in dit kleyn begrip veel dapp’re deugden woonen.
    Het hart, dat in dees borst soo naeu beslooten leyt,
    Verstickt voor wraeck, maar leeft door edelmoedigheyt,
    (1650) Soldaten, schoon dat noch mijn krachten niet vermogen.
    Soo let op mijn gesicht, en ziet hoe dat mijn oogen
    Vast vlammen op de wraeck, en dat ick niet en wijck
    Voor dat ick u, en gy in all’s my zijt gelijck.
Rud. Ick kus die dapp’re mont, waer uyt dees reden vloeyen.
    (1655) Sie hier uyt Briestols boom een nieuwe wortel groeyen,
    Die in manhaftigheyt zijn voorvaers niet en wijckt.
    Sie daer mijn zoon, die geen die gy in deugt gelijckt.
    Dit is u moeders beelt, sie haer gesicht eens blincken
    In dese swarte vaen.
Maur.                           Grootvader laet my sincken,
    (1660) Ay, zet my neer ter aerdt, eer dat mijn teer gesicht
    Een vloeyt van tranen stort. wel aen, ick sal de plicht,
    Die ick u schuldig ben, o moeder soo volvoeren
    Dat men in eeuwigheyt de tong daer van sal roeren.
Kar. Sa, krijsluy, neemt hem op, en zweert by trouw en eer,
    (1665) Dat gy Mauritius houdt voor uw Opperheer.
Algelijck. Lang leef Mauritius, lang moet ons Veltheer leven.
Fen. Soo lang ick aessem schep sal ick u niet begeven.
    Mijn laetste druppel bloet is, Heer, tot uwen dienst.
Teb. Indien dat Attila oud Room op ’t onversienst
    (1670) Sijn machten proeven deed’, soo sal oock Londen smaken
    Het scharp* van ons geweer, en vuur op hare daken.
Kar. Nu dat gelegentheyt ons toont een volle ruymt.
[p. 65]
    Is ’t nodig dat men geen gelegentheyt verzuymt;
    Maer dat men ’t leger doet in yl op Londen keeren.
Rud. (1675) Uw sorge, Kapiteyn, neem ik in danck, gy Heeren
    En gy Soldaten, die uw in trouwheyt aen ons toont,
    ’t Sal weer tot sijner tijdt van ons sijn beloont.
    Dus niemandt van uw al laet hart noch moet beswijcken,
    Voor dat gy my of hem, door noot geparst, siet wijcken.
    (1680) Een yder toont sijn kracht, en ick sal niet te min
    Doen blijcken, dat ick noch dien ouden Rudolf bin,
    Die door sijn krijgsbeleyt den Vrank en Schot dee beven.
Allegelijck. Lang leef Rudolfus, en lang moet ons Veltheer leven.
Klenardus, Eduardus. Dionisia. Celinde.
DEn wreeden Rudolf blaeckt, en werpt het al ten gront,
    (1685) ’t En zy dat men ’t versie.
Edu.                                                 Ick sal, ga heen terstont
    En hael Henriko hier.
Dion.                             Mijn hart begint te beeven;
    Wat sult gy met hem doen?
Edu.                                        Ick sal hem overgeven
    Aen Rudolf, die mijn Rijck om zijnent wil verderft.
Dion. Sal ’t dan gewonnen zijn, wanneer Henriko sterft?
    (1690) Och al te wrede daet!
Edu.                                          Wat is’er doch bedreven
    Aen een uytsinnige, niet waerdig om te leven?
    Hy is het Sulphervuyr dat dese vlam ontstack.
Klenardo met Henriko uyt.
Klen. Mijn Heer, hier is de Graef.
Edu.                                              Klenardo, breng hem strack;
    Geketent en geboeyt, in Graef Rudolfus handen;
    (1695) Hy koel sijn lust met hem, en blus het hevig branden
    Van sijn verhitte wraeck, en door den moorder self,
    Op dat hy met sijn wraeck mijn wraeck en onneer delf.
Hen. O gy barmhertigheyt des Hemels, die ten lesten
[p. 66]
    Mijn ziele hebt vernoegt, en alles voegt ten besten:
    (1700) O welgekomen dag, hoe seer heb ick verlangt
    Na d’ uytspraeck van mijn doot; ’t schijnt dat my nu omvangt
    Een noyt gehoorde vreugt. ick wensch niet meer te leven
    Nu dat Mauriti sal zijn vaders vonnis geven,
    Die soo onmenschelijck sijn moeder heeft verdaen.
    (1705) Kom voort, Klenardo, kom, ay laet ons samen gaen,
    En brengt my by Rudolf, ick sal gewillig sterven.
    O Vorst, soo moet ick noit des Hemels vreugt beërven
    Indien ick immermeer Mevrou haer eer genoot.
    Maer dat ick schuldig ben aen mijn Rosauraes doot,
    (1710) Ontken ick niet, o neen, noch oock dat uw gewisse
    Sou vry zijn van dees moort, neen, de gedachtenisse
    Van dit treurspel sal voortaen de wecker zijn
    Van u onrust gemoet.
Edu.                              Klenardo, ga, breng mijn
    Dien dollen uyt ’t gesicht.
Hen.                                      Ick ga, gy sult haest volgen.
    (1715) Want wraeklust loert op u, en toont sig gans verbolgen. bin.
    Fabio en Octavio uyt.
Fab. Ick heb op u gebodt Actavio mee gebracht.
Edu. Heer Graef, zijt wellekom, ick heb u waert geacht
    Dat gy, als Veltheer, sult in mijne naem gebieden
    Mijn Leger is versterckt, op ’t nieuw, met Edellieden,
    (1720) En dapp’re krijgsluy; ga, en stut dien wreeden Graef,
    Verleer hem sijne trots.
Oct.                                  Ik danck u voor dees gaef
    Die ick niet waerdig ben. Ick hadt nau uyt de Brieven
    Uw last verstaen, of ben terstont op uw believen;
    Met al mijn beste volck, tot d’oorelog bequaem,
    (1725) Verschenen hier ter plaets,
Edu.                                                   Indien Rosauraes naem
    Met Henrijck nu niet sterft, en men ons soeckt te nad’ren,
    Soo neem uw legerplaets, daer men terstont vergad’ren,
    En Rudolf stutten mag.
[p. 67]
Oct.                                 met u verlof, ick ga.
Fab. Hoe! is Henriko in de handt van Rudolf?
Edu.                                                                 Ja.
Fab. (1730) Mijns oordeels en mijn raet...
Edu.                                                           Uw raed komt u te spade;
    Dies raed niet meer eer dat uw raed gedy tot schade.
    Octavio, ga meê.                                                             Binnen.
Oct.                         Ik volg uw last mijn Heer.
    Doorluchtige Princes, gun uwe slaef doch d’eer
    Dat hy uw zy bekleedt.
Dion.                               Ik kan ’t u niet ontseggen,
    (1735) Door dien ik hoop dat gy de wapens neêr sult leggen
    Van dit ontvonckte Rijk, mijn Heer, door u beleyt.
Oct. Dat geeft den Hemel ons, die groote Majesteyt.
Rozaura, in mans kleeding.
    O Hemel! sult gy noyt ophouden my te plagen?
    Zal dan dees droeve vrouw al onluck moeten dragen?
    (1740) Elendige, gy waert naeu van de dood bevrijd
    Of straks uw achtbaerheyt en eer aenvechtig lijd
    Van hem, die ik de naem van heylant hoor te geven;
    Doch die recht’ oorsaek is van mijn elendig leven
    Vervloekte, hebt gy niet door uwe list gemaekt
    (1745) Dat ick soo troosteloos van Henrijk ben geraekt.
    Ik sal my hier soo lang verburgen sien te houwen.
    Tot dat ik ’t goet geluk weer vrolijck mag aanschouwen.
    Helaes, waer berg ik my? wie mag daer ginder gaen!
Tebandro. Rozaura. Fenicio.
    GY zijt dan wie gy zijt, ik seg dat gy blijft staen;
    (1750) Soo-niet, dat gaet ’er deur.
Roz.                                                   Ay, laat u doch bewegen
    Door uw rampsaligheyt; schoon dat ick desen degen
[p. 68]
    Aen mijne zijde draeg, ick ben niet die gy meent.
Fen. Dat wordt u niet gevraegt wie dat gy zijt, o neen.
    Sa geef ons u geweer, en blijft voort ons gevangen.
Roz. (1755) Daer is ’t, mijn vriendt, sie daer, ik sal ’t u willig langen;
    Maer seg my eerst de naem van wie ’k gevangen ben.
Teb. Van Graef Rudolfus, en sijn dochters zoon.
Roz.                                                                     Ik ken
    Hun beyde wel, en wens den Hemel wil haer zeeg’nen.
Fen. Daer komt de Veltheer juyst met Karel ons bejeeg’nen.
    (1760) Kom, sta wat aen d’een zy.
Mauritius met Kapiteyn Karel uyt.
Mau.                                                   So ’s ’t met de Schans gedaen.
Kar. De schrick van uwe macht deed’ hun stracks overgaen.
Roz. O Hemel wat is dit! zou dit mijn Maurits wesen?
    Wat grooter luck is uyt mijn ongeluck geresen!
    O neen, ’k meen ongeluck; door dien dat dese bant
    (1765) Mijn hindert, dat ick niet met armen en met hand’
    Mijn zoon omhelsen mach. maer och, mijn vreugdetranen
    Die sullen my de weg als ongesloten banen,
    En doen de plicht van ’t geen dat my dees koort ontseyt.
    Swijgt tonge swijgt en veynst.*
Mau.                                            Wie is ’t die men daer leit
    (1770) Gebonden voor ons heen
Teb.                                                 Mijn Heer, ’t is een verrader,
    Soo ’t aen sijn wesen lijckt.
Mau.                                         Men brengt hem hier wat nader
    Wat quaemt gy hier te doen?
Roz.                                           Het Leger eens besien.
Kar. Segt liever, dat gy quaemt om ’t Leger te bespien.
    Soo spreeckt gy wel en recht.
Roz.                                             Mijn Heer, ik quam hier loope
    (1775) Gedreven door ’t geluck, alwaer ick buyten hoope
    Vry meer gevonden heb, als ick’er heb gesocht;
    Want ick maer op elend’ en droefheyt heb gedocht.
Mau. Wat maeckt u Koning al?
[p. 69]
Roz.                                           Ick weet gantsch niet te seggen.
Kar. Mijn Heer, indien gy hem deed op de pijnbank leggen
    (1780) ’k vertrou dat hy terstont wel yetwes klappen sou.
Maur. Men pijnigt hem te deeg.
Teb.                                           Wel aen bindt vast het tou.
Roz. Het sal o jongeling, nu d’eerste pijn niet wesen
    Die ick geleden heb om u met angst en vreese.
Mau. Hebt gy om mijnent wil oyt angst of pijn geleen?
Roz. (1785) Op d’oever van de doodt, met suchten en gesteen;
    En soo ick nimmermeer u kon voor ramp bevrijen,
    ’k Sou willig duysent doon om uwent wille lyen.
Mau. Ontbint hem, maeck hem los, door dien dat in dit beelt
    ’t Gelaet, en oock de geest van mijne moeder speelt.
    (1790) O wonder wat ick sie, ’t schijnt dat de dooden leven.
    Sou moeders geest om wraeck hier voor ons oogen sweven?
    Van waer zijt gy Soldaet.
Roz.                                     Van Bristol ben ick, Heer.
Mau. Sijt gy een borgers zoon?
Roz.                                           Een Edelman.
Mau.                                                                 Hoe seer
    Swijmt dit gesicht, helaes, na mijn beminde moeder.
    (1795) Hebt gy haer oit gekent?
Roz.                                                Mijn vader is de hoeder
    Eer van u oom geweest, en mijne moeder die
    Was voedstervrou van d’ uw.
Kar.                                           ’t Is wonder wat ick sie.
    Hoe dat ik meer en meer dees jongeling aenschouwe.
    Hoe ik hem meer en meer sou voor Rozaura houwen.
Mau. (1800) Ick maeck u Kapiteyn van mijne lijfwacht; ga
    En breng hem in mijn tent, op dat mijn volck versta
    Dat dit af-beeldsel van mijn moeder sal gebieden
    Over mijn lijfwacht: ga, en volg mijn last, gy lieden.
Roz. Dees eer is al te groot; doch ’k sal mijn trou en plicht
    (1805) Steets toonen in u dienst.                             Roz. binn.
Mau.                                               Voorwaer, dit schoon gesicht,
[p. 70]
    Indien ick niet wel wist dat moeder was om ’t leven,
    Sou mijn doen looven dat ick sag haer schaduw zweven.
Kar. Hy lijckt haer wonder wel. gins komt u Grootvaer aen.
Rudolfus. Klenardo. Henrijck. Maurits. Karel.
    UW Koning heeft seer wel en wijselijck gedaen,
    (1810) Aen my die snoo tyran en wreede beul te geven.
Klen. Sijn Majesteyt versoeckt, dat gy met Henrijcks leven.
    Wanneer het is geblust, dees oorlog blussen zult.
Rud. Meyneedige tyran, die mijne ziel vervult.
    Met toorn en wrede wraeck. bloetdorstige, hoe rooken
    (1815) Uw handen van het bloedt van die gy hebt doorstoocken
    En schandig omgebracht. noch deernis, noch rou,
    Noch medelijden, o gy moorder van u vrou,
    Sal voor u ov’rig zijn.
Hen.                                 Waer wacht gy na verstoorde?
    Vaer met u wraecklust voort.
Mau.                                         Hoe dorst gy so vermoorden*
    (1820) Mijn moeder? vader, och! wat dolheyt quam u aen?
Hen. Noch dolheyt noch vernuft heeft my hier toe geraên;
    Maer een vervloeckte Dwang heeft mijn Rozaur doen smoren.
Rud. Gy mist, u reen zijn vals.
Hen.                                         Ik ben een mensch geboren,
    En heb, gelijck een mensch, oock onversiens gedwaelt.
Mau. (1825) Hadt gy uw hooge moet en staatzucht yets bepaelt,
    En uwe trouw bedacht, soo waer sy noch in ’t leven,
    Die gy, ter doodt gewont, hebt zeewaert in gedreven.
    Tyrannige, de zee met al haar ebb’en vloet
    Sal noit de vlack van haer t’ onrecht vergoten bloet
    (1830) Afspoelen, noch de rouw van haer gedachtenissen.
    Noch u bloetdorstigheyt uyt ons gedachten wissen.
    ’t Is billick, dat het bloet door bloet gezuyvert wordt
Knielt.
    Nu bidt ick, wijl de wraeck u tot het wreecken port,
    O Grootvaer, dat gy doch mijn vader wilt verschoonen.
[p. 71]
    (1835) Wilt u barmhartigheyt aen ons bedruckte toonen.
    ’k Herroep mijn vonnis; want moet die my ’t leven gaf
    Den doodt besuyren, hy sleept my Met hem in ’t graf.
Hen. Houdt op Mauritius, houdt op; want uwe reden
    Vermeerderen mijn schult. mijn ziel is wel te vreden
    (1840) Van u rechtvaerd’ge handt gestraft te zijn; want ick
    Herroep uw vonnis niet als onrecht, ’t is ’t beschick
    Des Hemels: sie hoe dat mijn zond’ en lichaem grooter
    Als dat van Maurits is. kom Rudolf, kom, en stooter
    Met uwe degen door, of slaet met eene slag,
    (1845) Op dat het hoogste hooft ter aerden vallen mach
    Voor uwe voeten neer, soo sal het swaert de haren
    Naeu roeren van mijn zoon, hem als onschuldig sparen.
Rud. Gy hebt een rechte plaets gekoren, om mijn haet
    En gramschap so ’t ontvlien; want hy, die voor u staet.
    (1850) Is d’oorsaeck dat het loot van mijn gevreesde tooren
    U niet getroffen heeft, om soo u ziel te smooren.
    Gy doet gelijck die geen die op een hoogte vlucht
    Met een onnosel kint, op dat hy door ’t gesucht
    Sijn vyandt staende houdt, en aflaet van ’t vervolgen.
    (1855) Of als een wreden Wolf, die ’t landtvolck gantsch verbolgen
    Gewapent op hem aensiet komen, en begeeft
    Sich met een Lam ter vlucht. nu sich mijn ziele heeft
    Gespiegelt in het glas van dees, heb ick mijn tooren
    En onversoenb’re haet gelijckelijck doen smooren.
    (1860) Indien ick nu de lijst noch breecken sou, voorwaer,
    Mijn Kristalijne glas, mijn Maurits liep gevaer.
    ’t Is best dat ick vertreck.                                             Rud. binn.
Hen.                                     Hoe! wilt gy my niet dooden?
    Mijn zoon, mijn waerde kind!
Mau.                                            Wijk af van my, o snoode.
    Schoon dat Mijn Grootvaer nu vertrocken is, soo woont
    (1865) Uw’ vyandt in dees borst.
Hen.                                                 Ick bidt, mijn kint, betoont
    Doch eens barmhertigheyt aen u bedroefde Vader:
[p. 72]
    Ontsluyt dees borst, wel aan, en lapt mijn levens-ader
    Door uwe degen af.                                                         Rozaura uyt.
Maur.                           Daer komt dat lieve beelt,
    Waer in d’ aenminnigheyd van mijn moeder speelt
    (1870) Hoor Karel, ’kwil voortaen mijn Grootvaêr met misnoegen
    Noch oock mijn Vader in geen meer elende voegen;
    Maer hoort, dit wil ik, dat men hem nu gevangen houdt
    Dees schoone jongeling, op dat hy sijne fout
    Als in een spiegel sie. doet als ick heb geheeten. Maur binn.
Kar. (1875) Uw naem, soldaet?
Roz.                                           Gelieft mijn Heer mijn naem te weten?
    ’k Heet Thomas, sint die tijdt dat my een man bedroog,
Kar. Bewaart gy dese man, en houdt hem wel in ’t oog.
    Ons Veltheer sulcks begeert, hy wil uw trouw beproeven.       Binnen.
Roz. Hy zalse vinden. segt, wie sijt gy, arm en droeve?
Hen. (1880) Ick ben die geen, soldaet, die eer met eene stap
    Gesteegen waer om hoog tot boven op de trap
    Van het geluck; maar och, door ’t sorgeloose mallen
    Ben ick soo onversiens en plotseling gevallen
    Tot onder uw gewelt, ick ben een Diamant,
    (1885) Een toesteen van ’t geluck, een proef van wapens; want
    Geen deegen soo verstaelt kan dese borst ontsluyten;
    Maer schijnen, zidderend’ van angst, weerom te stuyten;
    En walgen van mijn bloet; ja selfs de bleeke doodt
    Misgunt my oock de rust van haar geruste schoot.
    (1890) Onschuldig moet ick, laes’ een groote misdaet boeten.
    Wat sal my, arme mensch, ten laetsten noch ontmoeten!
    En daar ick schuldig ben, ja dubb’le straffe waert,
    Daer raeck ick los en vry. o snood’ en valschen aert
    Van medelijden! foey, voor ’t laetste, met twee woorden,
    (1895) Ick ben dien Hend’rijk, die Rozaura dorst vermoorden.
    Maer gy, die nevens my het laetste deel vertoont
    Van mijne treurspel; ja die waerdig zijt gekroont
    Met blad’ren van Laurier, hoe kont gy soo vertonen
    Het beelt van mijn Rosaur? ’t schijnt dat haer geesten wonen
[p. 73]
    (1900) In uwe boesem. och! wie stelt gy my ten toon?
    Maer sacht, besnoeyt u tong, ’t is Rudolfs oudtste zoon.
    Die weder van de doodt door wraecklust is geresen.
    Ja dese mijn Rozaur sal onse scheytsman wesen.
Roz. Wanneer men roekeloos onnosel bloet vergiet,
    (1905) Soo meent men dat men staeg d’ontlijfde voor hem siet,
    Gy meent dat gy in my Rosaura hebt gevonden,
    Maer dees gelijckenis gelijcken uwe sonden,
    Die waren u voor ’t oog. maer seg my doch, u vrou,
    Heeft sy u niet bemint, of was s’u niet getrou,
    (1910) Dat gy haar sterven deed’?
Hen.                                                    Sy was een baak der deugden!
    Soldaet, wat vraegt gy my? och, yder een verheugden
    Die hare schoonheyt sag, gemengelt met een schaemt’
    Van kuysche eerbaerheyt. hoor hier mijn vriendt, ’t betaemt
    Niet met gedeckten hoofd’ van sulk een deugt te spreeken
    (1915) Ick sal, soo lang ick leef, dees Echte bant niet breecken
    Om Dionisia, ’k verfoey dien wreeden Echt,
    En gruwelijke dwang.
Roz.                                Het ware oock buyten recht
    Dat gy sulcks deed’, mijn Heer, door dien ik seeker weete,
    Dat sich een ander heeft met de Princes vergeeten
    (1920) In ontucht.    Hen. Weet gy wie?
Roz.                                                            De Graef Octavio.
Hen. Vervloeckte, om u lust en geylheyt heb ick soo
    Veel pijnen uytgestaen: maer hoor Soldaet, de Koning
    Is die hier van bewust, heeft yemant mijn verschooning:
    Aen hem gedaen?
Ros.                           Noch niet, nu ’t Hemelsche beschick
    (1925) U my heeft toevertrout, als oock mijn Heer, wil ick
    Verseeckert ben in all’s van u gedwongen lijden,
    Soo sal ick door de vlucht u van de doodt bevrijden.
    Sie daer ik maeck u los.
Hen.                                  Barmhartige Soldaet,
    Ick bid’ u dat gy my voor al niet los en laet:
[p. 74]
    (1930) Nu dat ick ’t ongeval met eene handt vol levens
    Mach pajen, wil ick niet al d’ onlucken tevens
    Verwachten. neen, o neen
Roz.                                      Ick bid’ u, vlie toch weg.
Hen. Ick kan niet.
Roz.                      waerom doch? wat reden, ’k bid’ ay seg?
Hen. Om dat ick sterven sal.
Roz.                                      Wat voordeel kunt gy halen
    (1935) Door uwe doodt!
Hen.                                    Genoeg, ick kan mijn schult betalen.
Roz. Gy zijt onschuldig; Heer, ’t is beter dat gy leeft.
Hen. Soo straft den Hemel doch.
Roz.                                              Den Hemel die vergeeft.
Hen. Schoon dat den Hemel my mijn misdaed wou vergeven
    Ja zelfs den Koning oock, noch wensch ik niet te leven.
Roz. (1940) Daer komt den Koning, vlie.
Hen.                                                          Nu ik Rozaura derf,
    ’t Is billick dat ick oock mee heenen vaer, en sterf.



Eduardo. Rudolf. Mauritius. Dionisia. Octavio. Rozaura. Henrijck. Fabio. Klenardo. Celindo. Altenio. Grimaldo. Bellardo. Karel. Tenebandro. Fenicio.
Edu. ZYt gy, Heer, Grave, nu met Henderijk te vreden?
    Ja Heer, ga, hael ons hier die Goddeloos en wreeden
    Bloetdorstigen tyran, op dat ick nu mijn moet
    (1945) Mag koelen met het bloet, ’t welck mijn Rosauras* bloet
    Soo schelms vergooten heeft. verrader, sla u oogen
    Vry nederwaerts, gedenck, het zelfde mededoogen
    ’t Geen mijn Rosaura eer genooten heeft van u,
    Sal u geworden, voort, geeft den verrader nu
    (1950) Sijn welverdiende loon, men doe hen schand’lijk sterven,
    Door dien de kuysheydt selfs by hem niet mocht verwerven,
    Een eerelijcke doodt: straft hem, die desen Heer
[p. 75]
    En my bedroogen heeft; die der Princessen eer
    Soo schelms gestoolen heeft, en d’eerbaerheyt het leven.
Hen. (1955) Ick sal my williglijck tot desen offer geven.
    Wel* aen mijn dienaers, komt, voldoet u laetste plicht,
    En blindt my met dees doeck, op dat sich mijn gesicht
    In ’t werelts niet vergeet; maer met geslooten oogen
    Rozaur aenschouwen mach, wiens ziel nu den hoogen
    (1960) Alleenig met het oog van kennis wordt gesien.
Bell. Hebt gy voor ’t laetste ons noch yetwes te gebien?
Hen. Dit is mijn laetste wil, dewijl ick niet en vreese
    Voor ’t sterven, dat gy zult met my geduldig wesen:
    Denckt nimmer op geen wraeck; bemin u Vorst en Heer.
    (1965) Schoon dat ick sterven moet om haer geschonden eer
    Onschuldig, ’t is mijn lief. ’k sal het met gedult verdragen,
    Door dien ick met een slag ontwijcken sal veel slagen
    Van ramp en ongeval, wel aen, waer wacht gy na?
    Volvoer u last.
Roz.                    Houdt op, o wreede, seg ick, sta.
    (1970) En hoor mijn woorden eerst, ick weet al t’saem gy Heeren,
    Dat het u wonder geeft dat ick hier wil beweeren
    Dat dees onschuldig is, die van u allen nu
    Verwesen is ter doodt. o Koning! ick sal u,
    En alle die hier zijn, zijn onschult doen betoonen,
    (1975) Wanneer ik zegenrijck mijn hooft met Lauw’ren kroonen:
    Dies seg ick overluydt, op dat’ een yder hoort,
    Dat hy onschuldig is; het welck ick rechtevoort
    Met leven, goet en bloet, en all’s sal staende houwen.
    Maer gy Octavio, verrader, die Mevrouwe
    (1980) Haer eer genoten hebt, u daer ick hier voor ’t recht.
Oct. Soldaet, wat sal dit zijn? gy weet niet wat gy segt.
Roz. ’k Seg dat gy d’oorsaeck zijt van Henderijcks bederven,
    En dat gy oock Rozaur door u verraet deed’ sterven,
    En dat gy, in de schijn van Henrijk, uwe lust
    (1985) Met Dionisia in oneer hebt geblust.
Edua. Octavio! wat ’s dit? hebt gy haer eer genooten?
[p. 76]
    En weet gy van de saeck? ick sweer u by het groote
    En held’re licht, dat ick u beyde straffen sal,
    ’t En zy ’t my ontdeckt. wat segt gy?
Oct.                                                        Dat het al
    (1990) Onwaerheit sy mijn Heer.
Roz.                                                  En ik sal staende houwen
    Dat dit waerachtig is, indien gy wilt vertrouwen
    Mijn deugt en krachten beyd’: ick sal betoonen dat
    Octavi schuldig is aen al dees onheyl
Oct.                                                        Wat
    Of dit noch worden sal! mijn hart begint te vreesen,
    (1995) O Hemel wat is dit? sou ’t wel Rozaura wesen?
    Sy is ’t, och ja, zy is ’t. wat staet my nu te doen?
    Ick ben benart, wat raedt? wel aen, ick sal my spoen
    Met haer te vechten; en soo veer sy wordt verslagen,
    Sal ick haer onbekent van stonden aen doen dragen
    (2000) En sincken in de Zee. op dat men soo versmoor
    Haer lichaem, en mijn schand’. de Koning geef gehoor
    En gun my dat ick mach mijn eer, gestort, door vechten,
    Indien het moog’lijck is, met dit geweer oprechten.
Roz. ’k Versoeck het selfde ’t geen Octavio versoeckt.
    (2005) Vergun dit gevecht, soo sla ick dien vervloeckt’
    En eervergeten mensch, sijn hoogmot haestig fnuycken,
    ’k Sal met dees kling sijn trots en lastering doen duycken,
    En d’ ongerechtigheyt doen buygen voor het recht.
Rud. Wat seyt sijn Majesteyt?
Edua.                                      Ick stem hun dit gevecht.
Klen. (2010) Gelieft sijn Majesteyt dan Rechters te verkiesen?
Edua. Ja, u met Fabio.
Maur.                          Och Grootvaêr, het verliesen
    Van sulck een evenbeelt van moeder, sal mijn hart,
    Indien dat sulcks geschiet, doorgrieven met veel smart.
Rud. Weest wel gemoet, mijn zoon, de wapens moeten ’t geven.
    (2015) Mijn steekt stracks de trompet.
[p. 77]
Daer wordt gevochten. Rozaura gequetst zijnde, valt in flaeute.


Maur.                                                Houdt op, ay, spaer sijn leven,
    Octavio, houdt op, ick bid! u, laet doch af
    En voert mijn moeders beeldt geheel in het graf.
    Laet af, hy is al doodt.
Alt.                                  O neen, daer is noch leven.
Fab. Wijk af mijn Heer, wijk af, en wilt hem aemtocht geven
    (2020) Ondoet zijn boesem. soo, ’t sal nu wel gaen, ’k vertrouw
    Dat het wel beet’ren sal.
Klen.                                  O wonder, ’t is een vrouw.
Oct. Het is Rosaura selfs, ’k ben in mijn hoop bedroogen,
Rud. Och mijn Rosaura lief, mijn kindt, ontsluyt u oogen,
    En siet u vader, die soo meen’gen droeven traen,
    (2025) Om u behoudenis, laet uyt sijn oogen gaen.
    Indien ick u mijn kindt, weer op een nieuw moet derven,
    Soo sal ick op een nieuw met u, mijn Dochter, sterven,
    Och, daer bekomtse weer, men set haer op dees stoel.
Mau. Hoe is ’t nu, moeder lief?
Roz.                                            My dunckt dat ick gevoel
    (2030) Een noyt-gehoorde vreugt, nu dat ik, door mijn wonden
    U uyt dees valsche waen en doolhof heb ontbonden.
Rud. Gy zijt gequetst, mijn kind.
Roz.                                            Heer vader, ’t heeft geen noot.
    Gy onbeschaemde Graef, van eer en schaemt, ontbloot,
    Meyneedige: wel aen, kom opent uwe blicken,
    (2035) En siet u vyandin; of schijnt u hart te schricken
    Nu dat u schamery een yeder wordt gewaer?
    Sie daer, daer is de ring, die gy die nacht van haer
    Genooten hebt, toen gy u geyle lust versade.
Edu. Rosaura, laet my sien.
Oct.                                      O Vorst, indien genade
[p. 78]
    (2040) Noch by u huysvest, Heer, gelijckse altoos plag
    In overvloet en ruymt, soo bid’ ick dat ick mach
    Iets mee deelachtig zijn, ay wilt mijn fout verschoonen?
    Want liefd’ heeft my vervoert. ick sal voortaen betoonen
    Dat ick in trouwigheyt mijn voor-vaers niet en wijck,
    (2045) Om u te dienen Heer.
Edu.                                          Schoon dat ick groot gelijck
    Om u te straffen heb, nochtans sal ick mijne sinnen,
    Om u vooroud’ren deugt, met reden overwinnen.
    ’k Vergeef u misdaat; Graef, en uwe grove fout
    Sal voort vergeten zijn als gy mijn dochter trouwt.
Oct. (2050) Ik kus u voeten Heer, ik ben dees eer niet waerdig.
    Mevrou met u verlof, schoon dat mijn min lichtvaerdig
    Voor desen is geweest, soo sal ick nu ter tijdt,
    Bewijsen met der daet, dat gy verseeckert zijt
    Van d’ aldertrouwste man te hebben van de werelt.
Hen. (2055) O Hemel! wat is dit? wat mag’t zijn daer dweerelt
    Staeg yets voor mijn gesicht, my dunckt als dat ick hoor
    Mijn lief Rosauraes stem: ’k versinck, helaes, ick smoor
    Van vreugd’ en vrese bey. o wonderlijck gewemel!
    Soeck ick mijn lief op aerd’, soo isse in den Hemel;
    (2060) En soo ick wederom haer in den Hemel soeck,
    Soo is sy hier op aerd’; wie doet my dese doeck
    Van mijn gesicht, op dat ick met dees aerdtsche oogen
    Besie het geene dat d’inwend’ge niet vermogen.
Roz. Dat sal Rosaura doen, mijn lief mijn waerde man
Hen. (2065) Mijn Engel, och, mijn ziel, wat grooter vreugde kan
    Den Hemel my alhier op deser aerde geven,
    Als dat ick u gesont en wel te pas zie leven?
Rud. Mijn kind’ren, och hoe seer is mijne ziel verheugt,
Mau. Maer gy, die oorsaeck zijt van al haer ongeneugt,
    (2070) Ick daeg u voor de kling, kom hier gy onbesonnen,
    En proef mijn dapperheyt, schoon moeder is verwonnen.
Oct. Uw dapperheyt is groot; maar uwe macht te teer.
Rud. Wel aen, soo proef de mijn.
[p. 79]
Oct.                                              Gy zijt te oudt, mijn Heer.
Hen. ’t Is waer, den een is jonck, en d’ander oudt van jaren;
    (2075) Maer ick ben tusschen beyd’, en kan dit evenaren,
    Indien sijn Majesteyt ons dit vergunnen wil.
    Lang my ’t geweer.
Rud.                            Wel aen.
Edu.                                          Gy Heeren, sacht, weest stil;
    Ons vreugde-Zon heeft nou na ’t onweêr eens gescheenen
    Of gy drijft dese vreugdt weêr vruchteloos daer heenen.
    (2080) ’k Wil dat gy vrede houdt. Henrijck, gy die u Heer
    Gehoorsaemt hebt in all’s, betracht ditmael uw eer.
    En weest gehoorsaem; want ick wil als dat gy-lieden
    Sult voortaen broeders zijn, des volligt mijn gebieden.
Hen. Heer ick volg uw last. Octavio, ick sweer
    (2085) Dat ick de vyandtschap gelijck’lijck leg ter neêr.
    En sal, van nu voortaen, u voor mijn broeder eeren.
Oct. ’k Hoop dat de vrientschap niet vermind’ren maer vermeeren
    Sal in oprechte liefd’ en eenigheyt.
Edu.                                                    Wel aen
    Nu dat de vyandtschap, en alles is gedaen,
    (2090) Wil ick dat wy al t’saem na Londen sullen keeren;
    Om daer mijn Feest met vreugde te vereeren.
Rud. Wy volgen uw bevel, ga Karel, en geef last
    Het heele leeger door, als dat een yder past
    ’t Geschut te lossen: doe met branden en krioelen
    (2095) Ons vreugt en vrolijckheyt een yder een gevoelen.
EYNDE.

[p. 80: blanco]

Continue

Tekstkritiek:

vs. 215: Met er staat: Mer
vs. 29: de douw, er staat: douw,
vs. 40: waarheen, er staat: waar heen,
vs. 134: Thetis er staat: Rhetis
vs. 177: Terstont er staat: Verstont
vs. 191: gy, er staat: gy.
vs. 197: lacht er staat: licht
vs. 200: een er staat: aen
vs. 245: sijn er staat: mijn
vs. 265 is een weesrijm
vs. 301: l’ uy mesme quil lees: luy mesme qu’il
vs. 345: Daphnes er staat: Daphanes
bij vs. 398: uyt er staat: nyt
vs. 447: middel er staat: midddel
vs. 448: my!) er staat: my!
vs. 469: Marquis, er staat: Marqnis,
vs. 633: segt, Mevrou. er staat: segr, Mevron.
vs. 640: tergtge er staat: tergtgte
na vs. 669a: de regie-aanwijzing Bin. staat niet cursief
vs. 671: genot er staat: ge not
vs. 696: rouw er staat: rouw?
vs. 741: gesang er staat: gasang
vs. 868: volgen er staat: volgeu
voor vs. 812b: Dion. er staat: Dion
voor vs. 946: Edua. er staat: Edur
vs. 974: maer er staat: mear
vs. 1274: gaeu, er staat: gaen,
vs. 1286: het er staat: hat
vs. 1280a: is een regel te hoog gedrukt
vs. 1346: vrouw; er staat: veouw;
vs. 1369: Epidaura er staat: Epiduara (lees: Epidaurus)
vs. 1421: ’t er staat: ’s
vs. 1475: na niet staat geen leesteken maar wel extra witruimte;
        na
na een leesteken dat niet duidelijk is
vs. 1506: wit en sin er staat: wit sin
vs. 1552: Rosaura er staat: Rosoura
vs. 1560: reden. er staat: reden
vs. 1570: dankbaer er staat: danbkbaer
voor vs. 1612: Rudolf. er staat: Rudolf
vs. 1671: scharp er staat: sckarp
vs. 1769: veynst. er staat: veyust.
vs. 1819: vermoorden. er staat: wermoorden.
vs. 1945: Rosauras er staat: Rosauros
vs. 1956: Wel er staat: wel