Joost van den Vondel: Noah, of ondergang der eerste weerelt. Amsterdam, 1667.
Uitgegeven door dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton08676 - Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.

Continue
[fol. A1r]

J. V. VONDELS

NOAH,

Of ondergang der

EERSTE WEERELT.

Treurspel.

Tantaene animis coelestibus irae!

[Vignet: putje met emmer rechts].

t’AMSTERDAM,
__________________________________

Voor de weduwe van Abraham de Wees, op den Middeldam,
in ’t Nieuwe Testament. 1667.




[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

Den weledelen HEERE

JOAN DE WAEL,

Heere van ANKEVEEN.

INdien een treurspel, naer de maet van zijnen nadruk groot geacht wort, zoo zoude Lucifer d’eerste plaets, Adam in Ballingschap de tweede, en Noah, of d’ondergang der eerste weerelt, de derde plaets bekleeden. Lucifer en zijne aenhangelingen vervielen, uit hunne zaligen staet, in eeuwige ongenade, zonder hoope van verzoeninge; Adam en zijne nakomelingen in de verdoemenisse, met hoope van herstellinge, door de belofte des toekomenden verlossers. De rechtvaerdige Noë bleef behouden, toen de gansche weerelt, hardtnekkigh in haere misdaet, quam te smooren, uitgezondert boetvaerdingen, die van naberou getroffen, hunne schult bekenden, en, door de zuivering van smette in den kerker, op den troost en het verschijnen des verlossers met groot verlangen hoopten. Sint Peter, de Prins der Apostelen, en Christus stedehouder, stelt Gods rechtvaerdigheit ten toon, in den afval der wederspannige engelen; Sint Paulus in den val van Adam en Adams nakomelingen. Sint Peter gedenkt in beide zijne brieven den weereltvloet, in Noahs tijt; gelijk voor hem des zelfs leermeester, Jesus Christus, zijne onverwachte toekomste, ten jongsten dage, gelijkt by [fol. A2v] de bedorve eeu van Noë, toen de menschen bruiloften en banketteerden, tot dat, Noë in d’arke getreden, de weereltvloet hen altezaemen verdeighde. Syrach hadde Noë voorheene onder de naemhaftige voorvaders gestelt, om ’s mans volkomenheit en rechtvaerdigheit, waerom hy, van boven begenadight, voor den watervloet beschermt bleef, en de belofte ontfing, dat de menschen namaels niet door het water zouden uitgeroit worden. De schryver aen de Hebreen voert Noë, den bouheer der arke, onder de geloovigen, in de triomfe des geloofs om. Moses onfaelbaere historie, al den aerdtbodem door gespreit, bestelde den dichteren, en onder meer anderen Ovidius, stof om den watervloet van Deucalion hier op te bouwen. Josefus gewaeght hoe d’Armeners den bergh, waerop d’ark quam te rusten, Apobaterion of uitgang noemen; daer de lantzaeten, te zijnen tijde, noch het overschot der arke toonden. Hy getuight hoe Berosus, een Chaldeeus historieschrijver, omtrent dryhondert jaeren voor het jaer der verlossinge levende, aentekent, gelijk meer andere ongriexe pennen, den weereltvloet, voor koning Ninus tijt bekent. Filo melt in Moses leven mede den weereltvloet, gelijk ook Nikolaus Damascenus. Plutarchus verhaelt uit bekende fabelen, hoe Deucalion, versta hier Noë by, geduurende den watervloet een duif opschoot, die in d’arke wederkeerde, en weder uitgelaeten achterbleef. De schryver van de orakelen der Sibyllen verhaelt den watervloet, en het rusten der arke op den [fol. A3r] bergh Ararat, doch t’onrecht in Frygie gestelt. Een overout verleider, Apelles genoemt, leerling van zijnen godtloozen meester Marcion, en verwaent genoegh, poogende Moses zuivere bladen hierin hunnen luister te beneemen, gaf den outvaderen inzonderheit Origenes stof, onder andere punten, te handelen van het begrijp, en de maet der arke, qualijk en averechts by zulke dwaelgeesten opgevat: maer het windigh opgeven van zijne gezochte schijnredenen wert met pit van gezonde reden rustigh gestuit en te rugge gekaetst. De heilige outvader Cyrillus stopt den afvalligen Juliaen, het Heidendom poogende in te voeren, Moses en Christus, als verleiders af te maelen, den lastermont, met getuighenissen van Abydeen en Alexander Polyhistor: bevestigende hoe Xisuthrus, versta Noë, zich met dieren en vogelen in d’arke begaf, en uit opgeschote vogelen vernam dat de watervloet ophiel. Epifanius zeght datze de vrou van Noë Pyrrham noemden: ook melden Diodoor, en Plinius niet duister van dezen watervloet; inzonderheit Luciaen, het hooft der Godtslasteraeren, die, op den naem van Deucalion, heel breet gaet weiden, en alle omstandigheden, by Moses gemelt, waerneemt, gelijk hyze zelf uit den mont der Grieken hoorde.
    Onaengezien zulk eene overeenstemminge van onfaelbaere en geloofwaerdige getuigen, vrienden vyanden, rustten d’ongodisten noit (om het wroegen van hun overtuight geweten te paeien, en gelijk het re- [fol. A3v] denlooze vee, zonder hoop op d’onsterflijkheit, heen te sterven) de heldere waerheit van Profeet Moses historie, als een verziert fabelwerk te wederspreeken en beschimpen.
    D’opperste wijsheit, kennende de bedorvenheit en krankheit der menschen, en de listen en laegen des satans, die, als een brullende leeu, hen omringt, en pooght te verslinden, zoekt doorgaens in de gewijde bladen elk van het quaet af te trekken, en tot het goet te brengen, door voorbeelden van straffe en vergeldinge, hechtende aen zijne geboden en verboden, beloften en dreigementen. Zoo kan het dan niet anders dan stichtzaem geschat worden voorbeelden van Godts rechtvaerdige oordeelen, ten nutten spiegel der aenschouweren, openbaer ten toon te stellen, om ’t een en ’t ander uit te werken. Op dit betrouwen voere ik dit werk, hoedanig het zy, ten treurtooneele, onder de schaduwe van uwen naem en titel, hoopende dat het by uwe heuscheit ten goede zal geduit worden, en ik blijven

                            Uw weled. ootmoedigh dienaer

                                            J. v. VONDEL.



[fol. A4r]

INHOUDT.

ADam, eerste aertsvader, en stam der geslachten, spreide zich uit in twee takken, Kain en Seth. Deze, in hunne telgen aenwinnende, bouden de weerelt. De zoonen van Seth, bekoort door de schoonheit en bevalligheit van Kains dochteren, traden met haer in beddegenootschap, teelden eenen aert van reuzen en geweldenaeren, en vervielen door deze ongelijke vermenginge tot allerhande godeloosheit, verlieten den heiligen wandel van Seth, Enoch, Henoch, en offerhanden en altaeren, bedreven overspel en bloetschande, misbruikten zusters en moeders, en noch erger, zonder onderscheit, verdrukten onschuldigen door gewelt en wapens, en mestten zich met bloei en roof der nagebuuren. Aertsvader Noë, Lamechs zoon, het eenigh voorbeelt van godtvruchtigheit, en boetgezant, kante zich met leeraeren en dreigementen vergeefs hier tegens. Toen der menschen boosheit de langmoedigheit des allerhoogsten hardnekkigh misbruikte, en het ten leste, Gode verdroot, boude Noë door last van hooger hand eene ark, vergaderde hierin viervoetige dieren, en vogels, van elk slagh by paeren, en begaf zich endelijk, met zijne echt genoote, dry zoonen, en hunne vrouwen, in dit gebou, van Godt achter hem toe geslooten, waerop de weereltvloet, door het opbersten des grooten afgronts, en d’opgezette sluizen des hemels, en geduurigen slaghregen, veertigh etmael aen groeiende, zich vijftien ellen boven alle bergen verhief, en menschen en dieren teffens verdelghde.

    Het tooneel is voor Reuzenburgh, aen den voet van Kaukazus,
            en den hoek van het cederbosch, in het gezicht van Noahs
            timmerwerf. Het treurspel begint voor den opgang en en-
            dight met den ondergang der zonne.



[fol. A4v]

DE TOONEELISTEN.

APOLLION, de koning des afgronts.
NOE, de boet gezant, en bouheer der arke.
REY VAN ENGELEWACHT.
DE BOUMEESTER DER ARKE.
ACHIMAN, de grootvorst van het oosten.
HOFMEESTER,
AERTSHERDER,
} Amptenaers van Achiman.
URANIA, de grootvorstin van het oosten.
JOFFERS.
CHAM,
SEM,
JAFED,
} Noahs dry zoonen.
URIEL, gerechtsengel.

Continue
[
p. 1, fol. B1r]

J. V. VONDELS

NOAH,

Of Ondergang der

EERSTE WEERELT.

HET EERSTE BEDRIJF

Apollion.

HIer steigre ik, koning van den nacht, Apollion,
    Uit ’s aerdtrijx navel, eer d’inarbeitgaende zon,
    Het daghlicht baerende, uit de kim koome opgestegen.
    Mijn stinkende adem is alree den hemel tegen,
    (5) Die schuw van helschen stank, de starren trekt om hoogh;
    Dewijl mijn zwavelkeel den starrenlichten boogh,
    Met smook bezwalkende, berooft van zijnen luister.
    Mijn blikken branden, als twee kooien, in het duister,
    De dikke duisternis, met eenen rooden gloet.
    (10) De pekstok blaekt, en stut mijn’ twijfelenden voet.
    Waer ik den gront betre. het gras en bloemen quijnen.
    En ’t ongedierte vlught naer wouden en woestijnen.
    Daer rijst het vlotgevaerte, op Noahs timmerwerf,
    Na hondert jaeren tijts volbout, om in ’t bederf
    (15) Des menschdoms eenen man en zijn gezin te bergen;
    Rechtschape stof, om onze almogentheit te tergen.
    Waer toe getoeft? vaer voort: wat houdtge langer stant?
    Steek met dien pekstok flux dat zeegewelt in brant.
    Vaer voort, mijn helsche stoet, steek aen: gy kunt niet doolen.
    (20) Laet branden voor den wint, en warm u by de koolen
[p. 2, fol. B1v]
    Van ’t cedren balkwerk. is de worm voor ’t hout vervaert;
    Verrot het in geen lucht; de gloênde pekstok spaert
    Geen cedre planken, dicht en hecht met werk gedreven.
    Het pek en werk zal vier en vlamme voedtzel geven.
    (25) Al ’t heir des afgronts met ontvouwe krijghsbanier
    Wil danssen, klaeu aen klaeu, op zulk een zegevier;
    En Noë, Lamechs zoon, die ’t water woude ontvlughten
    Op dezen vlotbalk, zal bedrukt en troostloos zuchten,
    Als d’arbeit van eene eeu gezwint tot asch verteert.
    (30) Maer deze hoop is wint. Een wacht van geesten keert
    Den stookebrant van ’t vlot, dat anders, lang verbarrent,
    d’Opgaende vlam voor wint zou drijven naer ’t gestarrent.
    Verdoemde spooken, helpt ons raeden; zet u kant.
    Hier rijst het cederbosch, tot onzen dienst geplant.
    (35) Gy kunt hier in ’t verschiet van ’t bosch ’t gevaert zien steigeren,
    En zoo veel velts beslaen, de cederboomen weigeren
    Ons geene schaduwen, in ’t opgaen van den dagh,
    Om stil te schuilen, wat de schaduwe vermagh,
    Dat leerde u Adams hof, daer draek, en duizent spooken,
    (40) En grijnzen van de hel zich legerden en dooken,
    Tot dat hun aenslagh wiert zeeghaftig uitgevoert;
    Een oorloghszege, die den aerdtboôm noch beroert.
    De zestien eeuwen en noch zesenvijftigh jaeren
    Zijn sedert roemt vry, niet onvruchtbaer heengevaeren:
    (45) En nu verwacht de dagh den inbreuk van veel wee,
    Die ’t aerdtrijk zetten zal in eene bare zee.
    d’Aertsvader staet gereedt, met zijnen baert vol staetsie
    Den boezem dekkende, de jongste predikaetsie
    Te sluiten, houdt u stil in ’t ronde hier omtrent,
    (50) En past uit eenen mont zijn schriklijk dreigement
    Zoo na te baeuwen met een’ boschgalm, dat de wateren
    En bosch, en bergh, en dal eens lachen datze schateren,
    Beschimpen ’s mans gejank, en rouklagt, en geween,
    En traenen, bigglende langs kin en boezem heen.
[p. 3, fol. B2r]
    (55) Door vrouwelist wert eerst de man in ’t net getogen
    Men bezige dees kunne, en legre zich in d’oogen
    Van Kains dochtren, en beschiete uit haer gezicht
    Het hart der Reuzen. schoon het voor geen wapen zwicht,
    Noch moet de grootvorst zelf voor ’t joffrentimmer buigen,
    (60) En heur naer d’oogen zien. wy hoeven geen getuigen
    Te zoeken: d’uitkomst heeft doorgaens genoegh geleert,
    Hoe wellust over al de weerelt triomfeert.
    Zy plante haren stoel op Reuzenburgh, gehouwen
    Uit klaeren marmersteen, in Kaucazus landouwen:
    (65) Want sedert ’s Hemels wraek den eersten vader dreef
    Uit Eeden, met een zwaert van blixemstralen, bleef
    Dees weerelt ongeschent van uitgebraeckte vloeken.
    Hier vindt de snoeplust al wat ’s menschen lust loopt zoeken,
    Lusthoven, beemden, beek en bronnen in het ront.
    (70) De vruchten druppen van de takken in den mont,
    En smilten op de tong. de vogels quinkeleeren.
    Het dansen, speelen, het gedurigh banketteeren,
    En bruiloften gaet hier het gansche jaer in zwang.
    Men hint de zielen aen geen wetten, en bedwang
    (75) Van Enochs voorbeelt, of geboden en verboden.
    De blyschap kort den tijt, godinnen scheppen goden.
    Een reuzenafkomst trotst het hemelsche gezagh.
    Al watze met den boogh en ’t zwaert bereiken magh
    Dat ’s recht, het waenrecht schept braven en lantsheeren.
    (80) De grootvorst van het oost, met geen gewelt te keeren,
    Achiman, Enaks zoon, de weerelt door gevreest,
    Besloot op dezen dagh hier ’t jaergetijdigh feest
    Der grootvorstinne met een staetsie in te kleeden,
    Van d’allermaghtighsten, in dienst van ’t hof getreden.
    (85) Hier zal niet mangelen aen pracht en overdaet.
    De Ganges, Indusstroom, de Tiger, en Eufraet
    Gedwongen, moeten hem voor hunnen leenheer kennen.
    De vogel fenix eert met schitterende pennen
[p. 4, fol. B2v]
    De kroon van Oostenrijk, geheilight aen dit hooft,
    (90) Om welx baldaedigheit te voên al ’t aerdtrijks looft,
    En met gebogen knien schenkaedjen komt vereeren.
    Maer ginder wil de zon de schemering braveeren,
    En opgaen: laet ons, eer haer fakkel uit de kim
    Den aerdtboom toelichte, ons verbergen in de schim
    (95) Van ’t hooge bosch. hier komt de aertsvader aengetreden
    Met zijnen krommen staf, om traenen en gebeden
    Te storten. duikenwe in dien schuilhoek voor den dagh,
    En luistert, achter my, naer ’s grijzaerts weegeklagh.

                                                NOE.
            DAer komt het morgenlicht gevaeren,
            (100) Als een heraut, uit Godts palais,
            Om ’t menschdom voor de leste reis
            Te wekken, of hen Godt wou spaeren.
            Zy leggen in den eersten droom
            En slaep, tot over ’t hooft verzoopen.
            (105) Hoe kunnenze op genade hoopen,
            Zoo ’t hart blijf hollen zonder toom!
            Zy luisteren naer geen vermaenen,
            In wrevelmoedigheit te trots,
            En, harder dan eene ysre rots,
            (110) Noch noit vermurwt door mijne traenen.
            Genade, ô vader, kan ’t geschiên,
            Geef uitstel: ofze zich berieden,
            Om dien gedreighden vloek t’ontvlieden,
            En naer hun hielen om te zien.
            (115) Het water rijst allengs van onder
            Ten gront uit, in zoo menigh dal,
            Een voorbo van den waterval,
            Gereet te volgen op den donder.
            Het dreigen stapt vooruit: dan kraekt
            (120) De slagh het bekkeneel van boven,
[p. 5, fol. B3r]
            Dat geen waerschouwing wil geloven,
            Eer d’allerhooghste ’t onweêr slaekt.
            De boosheit is in top gewassen
            Met ’s menschdoms aenwas dagh en nacht.
            (125) Hier wil de grootvorst d’oppermaght
            En haeren hoogen troon verbassen.
            Ik vinde langer stof noch reên
            Om Godts langkmoedigheit te rekken,
            En ’s menschen gruwzaemheên te dekken,
            (130) Die schreien door de wolken heen.
            Dit lichaem schijnt een dor geraemte,
            Gekrenkt van vasten en verdriet.
            De hemel hoort mijn voorbe niet.
            Ik sla mijne oogen neêr van schaemte.
            (135) Genade, ô oirsprong van gena!
            Vergeef ons toch dit langkzaem bouwen,
            Of u het opzet moght berouwen,
            Al komt boetveerdigheit zoo spa.
            Gedenk hoe ’s volx natuur den zegen
            (140) In hunnen grootvaêr eerst verloor,
            En, door zijn misdaet van uw spoor
            Gedwaelt, dien zielkrak heeft gekregen.
            Verhoor de voorbe van uw knecht.
            Genade, ô vader, en geen recht.

REY VAN ENGELEWACHT.

                            I. ZANG.
            (145) WY schaduwen met goude pennen
                    De treden van
                    Dien vroomen man,
            Gewaerdight God alleen te kennen;
            Terwijl alle andren, van dit licht
                    (150) Versteeken, dwaelen
[p. 6, fol. B3v]
                    In duistre dalen,
            En slaen, als dieren, hun gezicht
            Van Godt op tijdelijke dingen,
                    Die snel vergaen
                    (155) Beneên de maen,
            Den spiegel der veranderingen.
            Verbasterden van ’s levens struik,
            Waer vint men ’s levens recht gebruik!

                    I. TEGENZANG.
            In eenen is dit goet gebleven,
                    (160) Al ,’t overschot
                    Gedwaelt van Godt.
            En ’t heiligh voorbeelt, hun gegeven.
            Wat leeft, helt over tot het quaet.
                    Schoon Eve in ’t ooste
                    (165) Zich zelve trooste
            In Seth, noch groeide Kains zaet:
            En Henoch zagh den sleep der kinderen,
                    Al ’t aerdtrijk door,
                    Het heiligh spoor,
            (170) Verlaten, en de deught verminderen.
            Dat viel hem bitter, als de doot.
            Hy klaeghde Godt om hoogh zijn’ noot.
                            II. ZANG.
            Wat baet, sprak hy, uw beelt de reden,
                    Zoo lang uw beelt
                    (175) Van reên verscheelt,
            En dat geschenk niet wil besteden?
            Ik leeraere elk, wie hoort naer my!
                    Elk leeft ontuchtigh,
                    En ongodtvruchtigh.
            (180) Mijn leering schijnt een razerny.
[p. 7, fol. B4r]
            Zy schimpen met uwe offereere
                    En offervier.
                    Wat blijve ik hier!
            ’k Hoor smaet waer ikme wende en keere.
            (185) Indien mijn wandel u behaegh,
            Verlosme, ô vader, van dees plaegh.

                        II. TEGENZANG.
            De vader ziet op Henochs klaegen
                    Uit ’s hemels troon.
                    Wy ’s hemels boôn.
            (190) Verschijnen hem terstont, en draegen
            Dien trouwen dienaer, Godt ten prijs,
                    Als op een’ wagen,
                    Door wint en vlaegen,
            In ’t eeuwigh bloeiend paradijs;
            (195) Daer sluimert d’aengevochten veiligh,
                    Tot dat hy weér
                    Opwaeke, en keer’,
            Verzelschapt met een’ grooten heiligh.
            Nu slaenwe aertsvader Noë ga.
            (200) Hy volght in ’t leerampt Henoch na.
                              TOEZANG.
            Aertsvader Henoch, van beneden
            Om hoog gevoert, gy zet uw treden
                    Op roozen in dien roozengaert
                    Van rust, daer u geen last bezwaert.
            (205) De weerelt haet Godts uitgekoornen.
            Hier treet godtvruchtigheit op doornen
                    En distels, dat de voeten bloên.
                    Het ruischen van de watervloên
            Getuight alree, hoe duizent stroomen
            (210) Van onder opgeborrelt komen.
[p. 8, fol. B4v]
                    De voeten worden nat en vlot:
                    En luistert niemant noch naer Godt!

Continue

HET TWEEDE BEDRYF.

Boumeester. Achiman.

AChiman, grootvorst, op het rijkste begenadight
    Van vrou natuure, en die uw heerschappy verdaedight
    (215) Met wapenen, daer staet mijn werk in top volbout.
    De leste nagel is geklonken aen het hout.
    Indien de hooghste maght uw reuzekracht wil temmen
    Door eenen watervloet, berey u om te zwemmen,
    Of een geheele zee te drinken: want gy hoort
    (220) Hoe ’s hemels almaght op het aerdtrijk is gestoort.
Achi. Boumeester van ’t gebou, waeraen veel jaeren zweetten,
    Hoe groot is van ’t begrijp, met uwe maet gemeeten?
Bou. Dryhondert ellen langh, en dertigh ellen wijt,
    En vijftigh hoogh. de deur, waer door men binnen schrijt,
    (225) Staet midden in de zy, de venster boven. binnen
    Valt ruimte, om daer verblijf en ook gerijf te vinnen:
    Dry zolderingen, een om hoogh, en een om laegh,
    En een in ’t midden, om t’ontschuilen zulk een plaegh.
Achi. Gy hebt naer uw vernuft, dit dus bequaem geoordeelt?
Bou. (230) In ’t bouwen volghde ik stip des ouden vaders voorbeelt,
    Een tekening, waer in men niets bestraffen kan.
Achi. En hoe behaeghde uw werk in ’t endt den ouden man?
Bou. Volkomen: want hy heeft dien arbeit rijk vergouden,
    En zoo veel schimps, geleên terwijl mijn knechten bouden.
Achi. (235) Verdroeghtge met gedult dien dagelijxen hoon?
Bou. Wy kreunden ’t ons niet eens, en wrochten slechts om loon.
Achi. Wie wil hy bergen voor der watren ongenade?
Bou. Gedierte en vogel, van elk slagh de wedergade
    En gade, op datze weêr aenteelen op haer’ tijt.
    (240) Wy zienze alree gescheept, en voor gevaer bevrijt.
[
p. 9, fol. C1r]
    Ik zagh my zelven blint, toenze alle in orde t’zaemen
    By paeren herwaert aen, gelijk gedaghvaert, quamen,
    Uit vier gewesten. dit heeft zeven dagen lang
    Geduurt. nu rustenze in ’t volboude slotbedwang.
    (245) Hy schaftze nootdruft naer den eisch, en spijs, en voeder,
    En drank, en onderhoudt, gelijk een trou behoeder:
    Want eerze aenquamen uit geberghte bosch en velt
    Had zijn voorzienigheit dien voorraet al bestelt.
Achi. Verneemt men geenen strijt van duiven raven gieren,
    (250) Van leeuwen, luiperden, en tamme en wilde dieren,
    En ongelijken aert, beschaduwt van een dak?
    Gedooght de wolf het lam? en zit de tyger mak?
Bou. Der dieren koning, die de wouden plagh te vullen
    Met yslijkheên, weet hier van brieschen noch van brullen.
    (255) De draeken neemen geen venijn op hunne tong.
    De slangen sluimeren, gekrunkelt in een’ wrong.
    Indien de beer besta te grimmen en te gillen,
    d’Outvader weet hem flux met een gezicht te stillen.
    ’k Begrijp niet door wat kracht, in dit benaeude kot,
    (260) De wreetheit staet verbaest, en hoe een mans gebodt
    Deze onvernuftige en verslindende natuuren,
    Alleen met eenen wenk gebreidelt, kan bestuuren.
Achi. Hoe draeght zich Lamechs zoon, in wandel spijze en draght?
Bou. Gestreng, en elk ten schimp. de gansche weerelt lacht,
    (265) Wanneer hy met een kleet van kemelshaer, geslagen
    Om ’t lichaem, heenestapt door koude, en regenvlagen.
    De zoonen vlochten hem van biezen een mattras,
    Om ’s nachts te rusten, of te waeken op zijn pas,
    In een spelonke, daer de gade om zeven dagen
    (270) Haer weêrgade eens genaekt, en noch op ’s mans behaegen.
    Zoo dra de wakkre haen den midnacht innekraeit,
    De zon van ’t noorden naer de zuidas ’t aenzicht draeit,
    Verrijst de vader, schuw van ’s levens tijt te korten
    Met slaepen, om voor Godt zijn nachtgebeên te storten,
[p. 10, fol. C1v]
    (275) Voor ons te bidden, en te lozen zucht op zucht.
    Men zagh hem menighmael ophangen in de lucht
    Van d’aerde, uit yver diep verrukt in zijn gedachten,
    En eenen glans om ’t hooft, gemat van jammerklaghten,
    Om d’onbekeerzaemheit der menschen, jaeren lang
    (280) Gewaerschuwt voor den haest aenstaenden ondergang
    Van al wat adem schept, het welk zy traegh gelooven.
Achi. Onnoosle droefheit! quam het hartenwee dan boven?
Bou. Al wat den ouden man, gelijk een molensteen,
    Op ’t hart leght, jammert hy, in ’t barnen der gebeên,
    (285) Met zilte traenen uit, die langs de kaeken rollen.
    Dan ziet men d’oogen root bekreeten en gezwollen,
    Een groef van traenen doorgelekt op elke wang,
    Het aenzicht, in een kreuk van rouwe, bleek en bang
    Bestorven, en te vroegh gerimpelt en gebroken.
    (290) De winkbraeu hangt op ’t oogh, verslapt en traegh geloken
    Ten slaep, en ’t vasten put al ’s lichaems krachten uit.
Achi. De bouheer openbaerde u ’t opperste besluit?
Bou. Geduurigh, en bleef ons noit les en leering schuldigh.
    By wijlen wrong hy bey de handen ongeduldigh,
    (295) En stroide troosteloos zijn klaghten in den wint,
    De rotsen baeuden ’t na, en galmden: zijtge blint,
    Verstokt, versteent! waekt op: de vloet wil u verrassen,
    Verlaet u op geen kracht, noch zwaert, noch harrenassen.
    By wijlen greep hy zelf een’ hamer in de hant,
    (300) En dreef den arbeit aen, niet anders of al ’t lant
    Tot aen den hals verzonk. wy lieten hem betyen,
    En gaven noit geloof aen zulke razernyen.
Achi. Men moght gelooven dat het aen de zinnen schort.
    Hy suft van ouderdom, en zwakheit, en verkort
    (305) Het leven met vergeefs te huilen en misbaeren.
Bou. Dees strenge telt een ry van zeswerf hondert jaeren,
    En wou noit luisteren naer ’t vleien van gemak,
    Terwijl hy ’t lichaem temt, en, schuw van huis en dak,
[p. 11, fol. C2r]
    Blootshoofts, en barevoets, met moedernaekte beenen,
    (310) In ope lucht, langs ’t velt, door slijk en scherpe steenen
    De raeuwe voeten quetst, in ’t waschbadt noit gestooft.
    By wijlen slaet hy eens een schaepevacht om ’t hooft
    En schouders, daer de schaer, gezeten om te hooren,
    Gedult neemt: maer zoo dra het dreigement van toren
    (315) En straffe, en watervloet, gelijk een donderstem
    Uitbuldert, schietenze op, en vlughten wech van hem,
    Als een’ die raeskalt, of, van razerny bezeten,
    Veel nutter laegh geboeit aen een metaele keten.
Achi. Hoe draegen zich de zoons, en zijne gemaelin?
Bou. (320) De vaderlijke zorgh bewaert het huisgezin
    In tucht en zedigheit. zy, volghzaem en gebogen,
    Zien hunnen vader met eerbiedigheit naer d’oogen,
    En scheppen leerzaem hem de spreuken uit den mont;
    Gelijk de honighby, omvliegende in het ront,
    (325) Den honighdaeu, op tijm gedropen, weet te zuigen.
Achi. Men roept nochtans hoe Cham te noode zich wil buigen
    Om ’t juk van onderwijs te draegen, zoo ’t betaemt.
Bou. Hy volght zijn vaders les gehoorzaem, doch gepraemt,
    En houdt zich by een vrou alleen en onbesproken.
    (330) Waer Kaïn Abels moort zoo zuur niet opgebroken,
    Dees wrevlige aert moght ook door eenen broederwrok
    Uitspatten, en de broêrs voorthelpen met een’ stok,
    Of steen, of moortpriem: maer dees strenge leert dien kriegelen
    En byster barssen zich aen Kaïns onrust spiegelen.
    (335) Aen Sem en Jafet ziet de vader zijnen wensch.
Achi. Zy neemen ’t hier te naeu, of wy te ruim. een mensch,
    Een eenigh man verwijt alle andere hun gebreken.
Bou. De boetgezant brengt net zijn’ wandel en zijn preeken
    Gestadigh overeen, en wort geen yvren moe.
Achi. (340) Zoo komt de titel van rechtvaerdigh eenen toe,
    En niemant meer. wat raet? hoe staet ons dit te lijden?
Bou. Verstoor u niet: een man verandert geene tijden,
[p. 12, fol. C2v]
    Noch stelt de wetten aen geweldigen als gy,
    Gesteigert door uw kracht in top van heerschappy.
Achi. (345) Een eenigh hooft ontrust veel duizent onderdaenen.
Bou. Hy schreit zijne oogen uit, en smilt vergeefs in traenen.
Achi. Hy dreight het gansche lant te zetten in een zee.
Bou. Hy dreight, en ’t roestigh zwaert wil langkzaem uit de schee.
Achi. Een, onder schijn van dwaes, kon op zijn luimen leggen,
    (350) En naer regeering staen. wat valt’er op te zeggen?
Bou. Dit staet te duchten, zoo de leeraar aenhang wint.
    Nu stroit dees leeringen, van niemant oit bemint.
    Hy looft verstorvenheit, en eigen wil te haeten.
    Alle oogen kijken uit naer wellusten, en staeten,
    (355) En rijkdommen, behaelt door loosheit of gewelt,
    Het lekker lokaes, daer elx oor naer overhelt.
    Zoo kan dees strenge leer geen menighten bekooren.
Achi. Ik hielme doorgaens schuw dat prevelen te hooren:
    Doch nu hy ’t leerampt dreight te schorten uit verdriet,
    (360) Laet ons eens luistren, het behaege ’t oor of niet.
Bou. Daer treên de zoons vooruit, met kopere bazuinen.
    d’Inwoonders schieten toe, uit vestingen, en tuinen,
    En hofsteên, vlek, en slot, op luid bazuingeschal,
    Belust te hooren hoe hy afscheit neemen zal.
    (365) De vader volght de zoons, en zoekt zich t’ondersteunen
    Met eene sparre, daer zijne armen zacht aen leunen,
    Ten cederbossche uit, op twee boomen. hy staet stil,
    En wenkt elk met de hant, als een die spreeken wil.
    De zedige ega zet zich neder, voor zijn voeten,
    (370) Met dry schoondochtren. hy begint het volk te groeten.
    NOË. ACHIMAN. HOFMEESTER.
Noë. Hoort toe, gy volken, zoo voorspelling by u gelt.
    ’k Heb, hondert jaeren lang, den jongsten dagh gespelt,
    Doch ydel en vergeefs, nu is de dagh geboren,
    Die, met den ondergang der zonne, u dreight te smooren
[p. 13, fol. C3r]
    (375) In eenen eeuwigen verdoemden duistren nacht,
    Een’ nacht, die schemerlicht noch morgenstont verwacht.
    Gy zult, na dezen dagh, mijn aenzicht niet aenschouwen.
    Dit stom gevaerte heeft geduurigh, onder ’t bouwen,
    U toegeroepen: schrikt voor ’t bruischende element,
    (380) Dat u bestormen komt, en strant noch paelen kent.
    Maer Godts langkmoedigheit, misbruikt al t’onboetvaerdigh,
    Na zoo veel uitstels, acht u geen genade waerdigh,
    Die, van verwaetenheit en wrevel overtuight,
    U, onder ’t hoogh gebodt, door geen waarschuwing buigt,
    (385) Ja voortvaert, tot daer ’t quaet uit onmaght voortgang weigert.
    Uw lasterstukken staen nu kuin in top gesteigert,
    Gereet te storten van het overwightigh steil.
    Gy stort alree. hier is geen hoop van eenigh heil.
    Ik wil den oirsprong der elende kort ontvouwen,
    (390) Te reukeloos verhangtge uw ziel aen schoone vrouwen,
    Aen Kains dochters. al ’t godtvruchtigh zaet van Seth,
    Ontaert van Godt, verlaet der vadren stijl en wet,
    Vermengt zich met den stam van Kain, noit boetvaerdigh.
    Uit dit vermengen spruit een afkomst, die boosaerdigh
    (395) Een pest en vlegel strekt van ’t menschelijk geslacht,
    Een afkomst, die noch wet, noch recht, noch regel acht,
    Geene andre godtheit kent dan ’t zwaert, op zy gehangen;
    Een godtheit, nimmermeer afkeerigh van ontfangen,
    En vrek in ’t zegenen. ’t gewelt, een afgodin,
    (400) Geeft wellust, eer, en staet, en sleept den rijkdom in.
    Zy kan de harten der geweldigen veroveren,
    En in haer’ zachten schoot hunne oogen zulx betoveren,
    Dat zy verblint niet zien ’t genaekende ongeluk,
    Begravende alle vreught in eenen poel van druk.
    (405) O overdwaelschen, van dien tuimelgeest bezeten,
    ’k Heb mijne keel lang heesch, mijne oogen blint gekreeten,
    Veel tijt verloren, niet gewonnen. och, och, och,
    Laetge u bekooren van blanketzel en bedrogh,
[p. 14, fol. C3v]
    Een schoonheit, haest verwelkt! geen roos verwelkte oit radder.
    (410) Wat koestertge in uw bedde en boezem? och een adder,
    Een giftige adder, die u ’t hart afsteeken zal.
    Dat vleien staet u op een eeuwigh ongeval.
    Woudt gy u spiegelen, geen voorbeelt toont u nader
    Dan ’t heiloos voorbeelt van den allereersten vader
    (415) Wat eene vrou vermagh. de snoeplust van een vrou
    Ging boven Godt en al. een entloos naberou
    Tradt, na een’ montvol saps, de misdaet op de hielen;
    Toen zy, ten lusthove uit, in ’s hemels ban vervielen,
    Met alle hunne afkomste, aes van d’onverzoenbre doot.
    (420) De rampen spreidden zich rondom den weereltkloot.
    Alle elementen, met de vloeken aengespannen,
    Bestormden Adams zaet geduurigh. dat leert mannen
    Zich onderworpen der jongkvrouwen zinlijkheit!
    Waekt op: verlaetze, eer gy die smet vergeefs beschreit.
    (425) Haer vrientschap staet u dier. verlaet uw bedtgenoten,
    Eer ’s hemels grimmigheit, van boven uitgegoten,
    U t’zaemen dompele in een grondeloos bederf:
    Het water schokt alree den bodem van dees werf.
Achi. Hoe vader, heetge ons voor een schoonheit d’oogen luiken?
    (430) Natuur schiep niet vergeefs: zy leerde een vrou gebruiken.
Noë. Godt schiep een eenige, en verloofdeze aen den man.
    Van Adam af tot Seth bestont het echtgespan
    Alleen by twee, zoo langh godtvruchtigheit in waerde
    Van ’t heiligh voorbeelt der vooroudren niet veraerde,
    (435) Hun onderwijs, gelijk een wet in ’t hart gesneên,
    Gevolght wiert, en het licht, dat uit den hemel scheen,
    Alle aerdtsche duisternis verdreef uit zuivre zielen:
    Maer toen de jongen door bekooringen vervielen
    Van d’oude zeden, wies ’t getal der vrouwen aen.
    (440) Wat gruwlen durf men nu niet denken en bestaen!
    Kan Godt dees boosheit, koel aenschouwende, gehengen
    Dat moeders, dochters, en de zusters zich vermengen,
[p. 15, fol. C4r]
    De vaders, zoons en broêrs, te toomen noch verbiên,
    Als dieren, los van bant, geen schennissen ontzien,
    (445) Geen bloetschande, overspel, noch bijstre lasterstukken?
    Dit kon den oirsprong der genade zoo verrukken
    Van zijn natuure, dat hy zwoer, vol naberou
    Om ’t scheppen van den mensch, veraert van Godt en trou,
    Door eenen watervloet al ’t menschdom wech te spoelen.
    (450) Gaet heene zoekt nu troost en hulp by schoone boelen,
    Een’ kranken toeverlaat, in zulk een’ watersnoot.
    Een schrede is tusschen u en d’onontvlughtbre doot.
Achi. Men zeght hoe geesten, die om hoogh op wolken treden,
    Bekoort door schoonheên, zich vermengden hier beneden
    (455) Met keur van maeghden, ’t welk een kroost te voorschijn broght,
    Waer in men levend twee natuuren zagh verknocht,
    Gemengt van geest en mensch, uit zulk een paer gesproten.
    Verslingren geesten zelfs op aerdtsche bedtgenooten,
    Vergeef den grootvorst dan dees dertle vrouwezucht.
Noë. (460) Verwijfden pooghden door dit lasterlijk gerucht
    Hunne ongebondenheên, te schendigh om te noemen,
    Met eenen schoonen glimp te dekken en verbloemen:
    Doch geen gezonde reên, geen wijs vernuft gehengt
    Dat zich d’onsterflijkheit met sterflijkheên vermenght.
    (465) Laet dees gedichtzels, die de geilheit voên, dan vaeren.
Achi. Gelukkigh levenze, die ’t eêlste van hun jaeren
    Besteên in wellust, eer ’t hun d’ouderdom benijt.
Noë. Gelukkigh levenze, die zuiver ’s levens tijt
    Besteden, Godt ter eere, in ’t bloeienst van hun leven.
Achi. (470) ’t Gebruik van ’t leven is den mensch gemeen gegeven
    Met stomme dieren. het verdwijnt, gelijk een rook.
    Men zagh noit iemant, die voor ’t licht zijne oogen look,
    Verrijzen uit het graf. geen mensch verstaet te voren
    Met kennisse, eer hy van een vrouwe wort geboren,
    (475) Zijn levens oirsprong, en vaert heene met een’ zucht.
    De geest verdwijnt, gelijk een damp, in dunne lucht;
[p. 16, fol. C4v]
    Gelijk een schaduwe, als de zon begint te daelen,
    En kan den adem, na dien dootsnik, niet herhaelen.
    Het staet eens vast gestelt dat niemant wederkeert.
Noë. (480) Och Seth, och Enoch, hoort. hoor, Henoch, wat men leert.
    Die pijlen komen uit den koker van verbastert
    Verwildert reuzenzaet, ’t welk ’s hooghsten naem verlastert.
    Houdt u gewaerschuwt, eens voor eeuwigh, datge scheit
    Van ’t heiloos vrouwendom, ’t welk mannen laegen leit,
    (485) Verblint door wellusten, en stijft in alle boosheit.
    Of wacht vergeldingen naer uwe godeloosheit.
    De roe, die langsaem komt, wil met te feller slagh
    Uw staetsi treffen. waekt. beraet u, eer de dagh,
    De leste dagh van boete, ontschoten, ’s hemels plaegen
    (490) Deze eeu, verzweerende rechtvaerdigen te draegen,
    Al teffens dompele in de grootste jammernis,
    Die met geen traenen noch berou te boeten is.
Achi. Het luste ons ’s levens tijt, nu tijdigh en voorhanden,
    Te bezigen, ontbloeit van tucht en strenge banden.
    (495) Het luste ons deze leên, nu jeughdigh en gezont,
    Te bezigen, en niet, geprangt door naeu verbont,
    Zwaermoedigh, hangends hoofts, te jammeren, te treuren.
    Schenkt wijn. brengt balssem. juicht. het magh ons nu gebeuren.
    Vlecht roozekranssen. zet op elke knie een bruit,
    (500) Eer ’s levens tijt verloop’, de doot den draeiboom sluit’.
    Belieft het vader, hy magh speelen, daer wy danssen.
    Een jeugdigh hart verzuim’ noch feest noch bruiloftskanssen.
Noë. Een schoone vrou is geil en trots en trouweloos.
    Haer afkomst volght den aert der moeder, valsch en boos.
    (505) De hemel, lang geterght, door bloetschand, zal ’t zich belgen,
    En ’s overspeelders bedde en zijne vrucht verdelgen.
Hof. Doorluchtste weereltvorst, het joffrentimmer wacht
    Uw komste op ’t juichend hof, vol heerlijkheit en pracht.
    De bruit verlangt of zy uwe aenspraek magh genieten.
Achi. (510) Wy zien de menighten dit prevelen verdrieten.
[p. 17, fol. D1r]
    Dees feestdagh is de vreught der grooten toegewijt.
    Wie ’t leven niet gebruikt beklaeght d’ontschote tijt.
    De tijt vereischt dat wy de vorsten welkom heeten.
Noë. Toehoorders hier rondom voor Reuzenburgh gezeten,
    (515) Ziet toe, de tijt verloopt. verzuimtge Godts gena,
    Het zal u rouwen, eer de zon te water ga.

REY VAN ENGELEWACHT.

                                I. ZANG.
    Waer is de klaere luister
            Gebleven, die voorheen
            Uit ’s eersten vaders aenschijn scheen!
    (520) Hoe ziet Godts beelt dus duister,
            Dat eerst zoo helder blonk!
    Toen d’ongekrenkte reden,
    Bestierende al des menschen leden,
            Als met een’ toom bedwongk.
    (525) Het lichaem, zijne plichten
            Bewaerende, bestaet
            Niets buiten zijn gestelde maet
    Te reppen, maer leert zwichten.
            Het luistert, en ziet om,
    (530) Ook zonder wederstreven,
    Naer dees vooghdes, den mensch gegeven
            Van ’t hoogh almogendom,
    Daer ziel en lichaem paeren,
    Als zangk en klank van snaeren.
                        I. TEGENZANG.
    (535) ’t Vernuft van Jubal boude,
            Op ’t gadeslaen van klank
            En maet, het lieflijk maetgezangk,
    Dat zich, vol geest, ontvoude.
[p. 18, fol. D1v]
            Der zangen vader wist
    (540) Door onderling vermengen
    Een hemelsche eendraght voort te brengen,
            Uit klankkrakkeel en twist.
    Hy bint de schaepedarmen,
            Metaelen, elpenbeen,
            (545) Schalmeyhout, wint, en keel aen een.
    Zy ketelen, en kermen.
            De gallem geeft den geest,
    Of wort gezwint herboren.
    Zoo leit hy mensch en dier by d’ooren;
            (550) Een vont, die rou geneest.
    Dus stemden ziel en leden,
    Eer Adam vlughte uit Eden.
                                II. ZANG.
    Nu strijden d’ongelijken.
            Het lichaem luistert niet
            (555) Naer ’t geen de geest met Godt gebiet.
    ’t Gebrek ontzeght te strijken
            Voor reden, en de mensch
    Wil onder Godt niet buigen,
    Schoon hem de misdaên overtuigen.
            (560) De hooghste mist zijn’ wensch.
    De heilige herouten
            Vermaenen vruchteloos
            Hardnekkigen, verstokt en boos.
    Wat raet met zulke stouten!
            (565) Zy zingen eenen zang.
    Zy zwichten niet, noch schroomen.
    De weerelt draeght geen vroomen,
            En spoet ten ondergang.
    Het uurglas is verloopen.
    (570) Wat heil staet hier te hoopen!
[p. 19, fol. D2r]
                        II. TEGENZANG.
    Kon Noë, door vermaenen
            Tot afstant en berou,             Uit vaderlijke trou,
    In eene zee van traenen
            (575) Verdrinken al het quaet,
    Eer Godt hen overrompelt,
    Hy had het lang gedompelt:
            Maer niemant hoort naer raet.
    Wie spiegelt zich aen ’t ende
            (580) Van Kain, die verbaest
            Onrustigh voorvloot met der haest,
    Vol wanhoop en elende!
            Hy boude een stadt, doch vont
    Zich in geen vesting zeker.
            (585) In ’t harte zat de worm, een wreker,
    Die hem naer ’t leven stont.
    Zijn afkomste is veroordeelt.
    Hier baet noch les noch voorbeelt.
Continue

HET DERDE BEDRYF.
    Achiman. Aertsherder. Hofmeester.

Achi. Aertsherder, hoe? hoe dus? wat jaeght u herwaert aen?
    (590) Gy steurt ons bruiloftsfeest. wien zoektge zoo belaên?
Aer. Ik zocht den grootvorst zelf, en stak in ’t bosch den horen.
    Schaf tijdigh raet. helaes, het staet’er slecht geschoren.
Achi. Ons slotwacht antwoorde u. wat onraet brengtge me?
Aer. ’t Is omgekomen met uw herderen en ’t vee.
Hof. (595) Men hoorde in langen tijt noch wolf noch weêrwolf huilen.
Aer. Geen herders vreezen wolf, noch leeu, noch tigersmuilen.
Achi. Wat onheil vreestge dan? schep adem. rust een poos.
Aer. Ik rende, uit al mijn maght, my zelven ademloos.
[
p. 20, fol. D2v]
Achi. Kon deze tijding dan niet langer uitstel lijden?
Aer. (600) Men zagh de herders, in twee hoopen, heftigh strijden,
    De herders van ’t geberghte om hoogh, en van beneên.
Achi. Wat oirzaek hitste twee gebuuren fel aen een?
    Zy plaghten, onderling gerust, in vrê te leven.
Aer. De lantstroom uit der zee komt bruizende opwaert streven
    (605) Naer zijnen oirsprong toe, en d’oevers leggen vlot,
    Beneên den zoom des berghs. wy dreven eerst den spot
    Met dees waerzeggerye, eer ’t water ’t lant quam praemen.
    Maer door den waters noot vergaêrdenwe te zaemen,
    En leefden raet om ’t vee te bergen met gemak
    (610) Ten bergh op, eer de stroom de horens hooger stak.
    Men badt de berghwacht of men kudden moght verweiden.
    De kudden loeiden, of zy naer den hemel schreiden
    Om drooghte en weide: maer de berghwacht sloegh het af,
    En dreef het blatend schaep te water met den staf.
    (615) Wy reddenze uit den noot, en houden aen met smeeken.
    d’Onheusche berghman blaest den horen. alle streeken
    Verzaemen op ’t getoet, tot gramschap aengeterght,
    En zweeren ons met kracht te jaegen van ’t geberght.
    Zy vallen op het vee, en drijvenze van boven.
    (620) Het baet niet datwe hun vergoedinge beloven
    Voor schade en ongerief, by ’s oppervorsten woort.
    De herders groeien aen, en vaeren echter voort,
    Van weêrzy toegerust met steenen, staven, stokken.
    De herderinnen, op gevecht en bloedigh wrokken,
    (625) Toeschietende onversaeght in ’t midden van dien drang,
    Met een gesloten harte, en traenen op de wang,
    Verzachten ’t wreet gebriesch, naer heure maght, met kermen
    En jammeren. de bruit besterft in ’s bruigoms armen.
    De vrou omhelst den man, en roept vast: hooger niet!
    (630) Hier wort een maght vereischt, die tusschen beide schiet,
    Of al het water kan dit oorloghsvier niet lessen.
    Het moorden gaet zijn’ gang, met vorken, zwaerden, messen,
[p. 21, fol. D3r]
    En zeissenen, zoo ’t valt. ’t geweste leght bezaeit6
    Met dooden, voor den tijt van ’s levens struik gemaeit.6
Hof. (635) Gy zijt aertsherder, wien het voeght de landeryen,
    De stallen, volk en vee te waeren en te vryen
    Voor schade en ongemak, uit alle uw maght en kracht;
    En komtge hier om hulp gedropen van uw wacht?
    Hoe kan de grootvorst nu dees schult in u verschoonen?
Achi. (640) Hy plagh voorheene zich doorgaens getrou te toonen.
    De grootvorst van het lant beval dees zorgen hem.
    Het raetslot hing alleen en alijk aen zijn stem.
    Wie zou dees slofheit in een’ amptenaer verwachten?
    Terstont te rugh ten bergh gevlogen. laet ons maghten
    (645) U volgen op het spoor. spreek rustigh uit den mont.
    Stel orden, straf, en dreigh. wy volgen u terstont.

                    Achiman. Hofmeester.
Ik kan den springvloet van den lantstroom niet beseffen.
    Dees plagh in bloeimaent noit de horens te verheffen,
    En boven d’oevers heen te steigeren zoo steil.
    (650) De zee, om dezen tijt, bewaert gerust haer peil
    En bedde, niet gewoon te rijzen aen de stranden,
    Eer uit den evenaer de zon beginn’ te branden.
    De halve maen verwekt geen’ springvloet uit het meer.
    Het water vloeit en ebt geduurigh heene en weêr,
    (655) Elk etmael tweewerf, en ’t saizoen der lentedagen
    Kan zoute baren niet zoo hoogh den stroom opjaegen,
    Om stroom en pekelschuim te mengen ondereen.
    Dit ’s, boven stijl van reên, te hoogh en ongemeen.
Hof. Wie kan de wondren van natuure recht bevroeden!
Achi. (660) Aertsvader Noë spelde een’ springvloet van veel vloeden
    In eenen boezem, en vertrok dus lang het werk,
    Op zijne timmerwerf: nu leght de cedren ark
    Bevracht met dieren, in dat houte slot begreepen.
    Hy staet gereet om zich en zijn gezin te scheepen.
[p. 22, fol. D3v]
Hof. (665) ’k Geloof de grootvorst wil met hem te water gaen.
Achi. Dat ’s veiliger dan al den weerelt-oceaen
    Gedronken: want gy hoort den nadruk van zijn spelling.
Hof. Een droom des ouden mans is eene losse stelling
    Van ’t geen gebeuren moet of kan. wat razerny
    (670) Bevangt uw harssens! wech met zulke suffery.
Achi. Wie redenkavelt kan men geenen suffer achten.
Hof. Dees ydle dootschrik broeit een dwarling van gedachten,
    Die zwindelen in ’t hooft. gy wandelde eerst gerust.
Achi. Noch blijft ons d’oirzaek van dit jammer onbewust,
    (675) En geene reden sluit het in zijn rechte vormen.
    Wanneer de herfst genaekt begint het fel te stormen,
    Te waeien dat het ruischt, het bosch zijn bladers krolt,
    De golf, gelijk een kloot, al hooger opwaert rolt,
    De rotsen daveren, de stroomen, onder open,
    (680) Het zoete water, ’t welkze uit duizent adren zoopen,
    Niet loozen konnen, uit hun kristalijne kruik.
    Dan zwelt de waterzucht, in ’s aerdtrijx hollen buik.
    Het water rijst aen ’t hart, in groot gevaer van smooren.
    Zoo staet het heden met ons leven ook geschoren.
    (685) Het is vergeefs geschimpt: men ziet het tegendeel.
    Gy hoort dees neêrlaegh, uit der herdren lantkrakkeel
    Alreede ontstaen. ’t is kunst te slechten dees geschillen,
    Die, groeienze aen, zich door geen aenzien laeten stillen.
Hof. Begint de wijsheit nu een’ dwazen droom te broên?
Achi. (690) Hy waer niet onwijs, die noch tijdigh zijnen zoen
    By Lamechs afkomst zocht, eer, ’t water op de lippen,
    De hoop des levens al de weerelt quaem t’ontglippen.
Hof. Getroost u eerst dat gy van ’t bedgenootschap scheit.
Achi. ’t Is waer: hy heeftme dit ernsthaftigh voorgeleit.
    (695) Een harde voorwaerde, ik bekent: een’ bant te breeken
    Als tusschen lijf en ziel: van wellusten versteeken
    Te leven: dit valt hardt, ook harder dan de doot:
    Maer evenwel, waer brengt het nijpen van den noot
[p. 23, fol. D4r]
    Den stoutsten reus niet toe, en allerbraefste helden!
Hof. (700) Genadighste, elk wil u een’ vrouwenhaeter schelden,
    En lasteren. bedenk dit nader. och bera
    U wijzer, eerge valt in d’uiterste ongena
    Der halsvrindinnen, en getrouwe bedtverwanten.
    Zich tegens ’t jofferdom en vrouwentimmer kanten,
    (705) Daer hangt uw gansche staet, uw ziel en leven aen.
Achi. Ik wilme in ’t cederbosch alleen en stil beraên.
Hof. Wat komt ons over? in het midden van ’t vergaeren,
    Op ’t feestgetijde (daer ’s grootvorsten amptenaeren,
    Leenmannen, maghtigen, geweldigen, en voort
    (710) Het vrouwentimmer, dat de goden zelf bekoort,
    De grootvorstin ten roem, om strijt te zaemen komen,)
    Begint de grootvorst om te zien naer Noahs droomen;
    En stelt de grooten en hun heerlijkheit te leur.
    Indien dees razerny ons nieuwe bruiloft steur’,
    (715) Wie kanze ontschuldigen! het hof begint te woelen.
    Gewelven mompelen, en galmen, en krioelen.
    Daer komen grootvorstin en bedgenooten aen,
    Bestuwt van grooten. och, hoe wil dit spel vergaen!

                    Urania. Hofmeester.

Waer steekt de grootvorst? wat belet hem hier beneden?
Hof. (720) Hy hiel een wijl gesprek met my, niet zonder reden.
Ura. Wie geeft elk dit gerucht van onraet in den mont?
Hof. d’Aertsherder melde hoe het aen den lantstroom stont
    Geschapen door de spring, gerezen in die wijken.
    De stroom, ten bedde uit, zagh noch dammen aen, noch dijken.
    (725) De herders wouden ’t vee verweiden op ’t geberght:
    Het berghvolk, straf van aert, door hunne scha geterght,
    Riep wapen, en men raekte aen ’t razen en krakkeelen.
    De slinger zwaeide om ’t hooft. wie zal die wonden heelen?
    Daer leght een menighte gesneuvelt in het zant.
Ura. (730) Een kleen verlies: men vint meer herders by der hant.
[p. 24, fol. D4v]
    Wel, laet de grootvorst dus het lantkrakkeel geworden?
Hof. d’Aertsherder en de bende ontfingen last om orden
    Te stellen in der yl. zy vliegen derwaert heen.
Ura. De grootvorst was gewoon, daer bloedigh wert gestreên,
    (735) In ’t voorste van den strijt het leven op te zetten,
    De klinkende klaeroen zijn’ oorloghsmoet te wetten.
    ’k Geloof hy weeght dit licht, en rust op ’s anders wacht.
Hof. Hy weeght het zwaer genoegh. ik pooghde uit al mijn maght
    Zijn hart van zorgen, waer het mogelijk, t’ontlasten,
    (740) Met pit van redenen, die bondigh hierop pasten:
    Doch arbeide al vergeefs; mijn woorden golden niet.
Ura. Wie om een lantgevecht uit vrees zijn verf verschiet
    Is niet rechtschapen. dit kan naulijx in my koomen.
Hof. Mevrou, hy stelt geloof in Noahs ydle droomen.
Ura. (745) Wat keert zijn zinnen om? dit’s anders dan het plagh.
    Een grootvorst, wiens gewelt al ’t oosten overmagh,
    Versuft om geenen droom, en zulke beuzelingen.
Hof. Nu ’t water uit de zee van onder op komt dringen
    Naer zijnen oirsprong, dat ’s een voorbode en een merk
    (750) Van ’s weerelts ondergangk. geen reden is zoo sterk,
    Die hem van schrik ontlast. hier baet geen tegenspreeken.
Ura. Het zalme, luistert hy, aen geene artsny ontbreeken,
    Die zulk een krankheit kan genezen op een’ sprong.
Hof. Noch leghtme wat op ’t hart, dat weigert op de tong
    (755) Te komen: evenwel mevrou moet zich niet stooren.
Ura. Verberghme niets: het lustme u met gedult te hooren.
Hof. Uw liefste is van beraet te breeken zijne trou.
Ura. Hy breekze, zoo hy zich kan speenen van een vrou.
    Wat misdaet is de pijl, die hem in ’t harte griefde?
Hof. (760) Outvader Noah drijft met kracht dat vrouweliefde
    En schoone vrouwen, met haer’ meereminnezang,
    Een eenige oirzaek zijn van ’s weerelts ondergang.
    Hy zoekt gelieven van hun wederga te scheiden.
Ura. Heet dit bekeeren van gebreken, of verleiden
[p. 25, fol. E1r]
    (765) Tot lasterstukken, al t’afgrysselijk en boos?
    Begint het mansdom door dees leering vrouweloos
    Te leven, zeker ’t is dan ver genoegh gekomen.
    Men hoeft de weerelt in geen zee en waterstroomen
    Te smooren: want zy kan niet vrouweloos bestaen.
Hof. (770) Mevrou, nu spreek hem zelf alleen: hier komt hy aen.
    ’t Gelief den heeren my te volgen, ’k zalze leiden.
    Wy willen op het hof hun wederkomst verbeiden,
    U onderhouden met al wat de lust behaegh.
    Ik zie den zonneschijn, na deze korte vlaegh.

                    Urania. Achiman.

(775) Genadighste, heet dit uw gasten onderhouden?
Achi. Nu stort mijn staet, waeraen alle Asianen bouden.
Ura. Wat onraet jaeght u naer ons cedren lustbosch heen?
Achi. ’t Geberghte en ’t laege lant, in ’t harnas tegens een.
Ura. Wat’s oirzaek van krakkeel? zy leefden eerst in vrede.
Achi. (780) Dees droeve lantplaegh sleept een’ staert van plaegen mede.
Ura. De kudden weidden eerst gerust in ’t groene velt.
Achi. Aertsvader Noah heeft dien springvloet lang gespelt.
Ura. Begintge Noahs droom, een klucht, geloof te geven?
Achi. Het water rijst. wie kan de waerheit tegenstreven?
    (785) De zee vloeit herwaert aen. al ’t lantvolk schreit om hulp.
    Men dient te vlughten, eer de zee ons overstulp’.
Ura. Zoo dientge in Noahs kist uw leven flux te bergen.
Achi. Dat komt van vrouweminne, en ’s hemels roe te tergen.
Ura. De vrouwen draegen dan de schult van deze straf?
Achi. (790) De vrouwen dompelen al ’t menschdom in een graf.
Ura. Het water kon weleer een lantgewest verdrinken.
Achi. Nu schijnt al d’aerdkloot in den afgront wech te zinken.
Ura. Natuur regeert het al. dees stuurvrou zit aen ’t stuur.
    Het vloeiende element volght eeuwigh zijn natuur,
    (795) En komt van boven naer zijn middelpunt toerollen.
Achi. Nu steigert het ten bergh. de meeren staen geswollen.
[p. 26, fol. E1v]
Ura. Zoo staet een wintballon gespannen van den wint.
    Een wintveêr drijft veel raên. van alle werken vint
    Hy d’oirzaek, wie den aert der dingen wil doorgronden.
    (800) Zoo veel beweegingen staen onderling verbonden.
    Gelijk ons lichaem is met aderen doorgroeit,
    Zoo wort het aertrijk ook bevochtight en besproeit.
    De hitte van de zon trekt dampen uit de wateren,
    Die, in de lucht verdikt, neêrstorten, datze klateren.
    (805) De maen regeert de zee, en wat by water leeft:
    Dat tuigen eb en vloet, en oester, en de kreeft.
    By trek en tegenheit, den dingen ingeschapen,
    Bestaet het al. laet zich onweetenden vergaepen
    Aen beelden van een wolk, of schrikken voor een’ schicht
    (810) En staertstar, root van vier, en schittrend wederlicht
    Van blixemstraelen, en het baldren van den donder:
    Met zulk een staetgrijns houdt men kleene kinders onder
    De roe: maer wie natuur in ’t werken onderkent,
    Beseft waer zy begint, en voortstapt, en volendt.
    (815) Gy plaght de liefste al uwe opmerkinge in te scherpen,
    En rietze zich natuur gehoorzaem onderwerpen,
    De dertle toghten wijs involgen met een lust.
    Zoo voelde ’t lijf geen smart: zoo bleef de geest gerust:
    Terwijl men, tusschen wiegh en graf, bevrijt voor treuren,
    (820) Gebruikte al wat den mensche in ’t leven magh gebeuren:
    En wortge nu misleit van eenen guighelaer,
    Belachen van elk een, omtrent de hondert jaer?
Achi. Wy volghden u dus lang, helaes, gelijk een slave.
    Uw schoonheit staet ons dier. Ura. De schoonheit is een gave,
    (825) Aen weinigen gegunt. Achi. Wy zijn door haer misleit.
    Vervallen in Godts toorne. ô smart! ô onbescheit!
    O schendigh misbruik van veel schoone vrouwen t’zamen!
Ura. Gy hoeft u, om ’t gebruik van veelen, niet te schaemen,
    Zoo luttel als de haen, die veel vriendinnen mint
    (830) Natuurlijk, zonder smet, en weeligh jongen wint.
[p. 27, fol. E2r]
    Wat reden stijft u dat gy ’t vrouwendom beschuldight?
    Zoo groeit uw heerschappy, en wort vermenighvuldight.
    Zoo rijst de stamboom, rijk van telgen, in de lucht.
Achi. Het is geraên dat ik uw bedgenootschap vlught’,
    (835) Gelijk een adder, die bevrozen, na’et verwarmen,
    Een die haer koestert in den boezem, onder d’armen,
    Naer ’t slaepend hart steekt, en in zijnen slaep vermoort.
    Verleister, toveres. wat tovergrijns bekoort
    Mijne oogen, datze blint op schoonheit zich verslingeren!
    (840) De godtheit zagh dit lang geduldigh door de vingeren,
    Doch ydel en vergeefs: nu komt berou te spa,
    Ten waere een middelaers voorbede Godts gena
    Verworf door offerhande, en wierook van gebeden.
Ura. Indien u ’t lastren lust, beschuldigh ons met reden.
Achi. (845) De vrouwemin alleen is oirsprong van al ’t quaet.
    Ik gorde in haren dienst, niet wettigh, als soldaet
    En grootvorst, ’t zwaert op zy, maer eer gelijk een roover
    De landen stroopende, gaf u den roofschat over,
    En goot in uwen schoot, tot ’s nabuurs harteleet,
    (850) Den nootdruft, die hem stont op arbeit bloet en zweet.
Ura. Zoo droegh de lantsheer schult, en d’onderzaet most bloeden?
Achi. Om uwe hovaerdy te sterken, en te voeden,
    Uw hoofsche pracht en prael en dartele overdaet
    Te houden in haere eere, en achtbaerheit, en staet.
    (855) Mejoffer laet zich met den nootdruft niet genoegen.
    De heer maeit ’s anders oogst, al zou’ er ’t hart af wroegen.
    Zy slikt een weerelt in, aen ringen en cieraet,
    Juweelen, perlen, gout, gesteente, en pronkgewaet.
    Haer dartelheit bedijt by ’s armens bloet en traenen
    (860) En jammeren. zy leert den wegh ter boosheit baenen,
    Met woeker en gewelt insleepen wat men kan.
    Zoo Godt de weerelt straft, wie is hier oirzaek van?
    Uw schoonheit, slechts een schijn van schoonheit in het leven.
    Gy weet afzichtigheit een’ glimp een verf te geven,
[p. 28, fol. E2v]
    (865) Gebrek t’ontveinzen, en beguighelt ons gezicht.
    Wie, door ’t ontveinzen ziende, u dit momaenzicht licht,
    Beklaeght dat hy zijn ziel verhing aen goude snoeren
    Van joffrevlechten, die krankzinnigen vervoeren.
Ura. Is dit u dankbaerheit voor lang genote deught?
    (870) Heel anders zongtge, toen wy ’t eêlst van onze jeught
    De roos des maeghdoms, voor den daeu noch toegeloken,
    En ’s levens dageraet, noch nuchtre en onbesproken,
    U offerden, daer gy, van top tot teen verzaet,
    Verrukt wiert buiten u door wellust, zonder maet.
    (875) Wy hingen, mont aen mont, en arm in arm gestrengelt,
    Twee zielen beide in een gesmolten en gemengelt.
    Wat zwoertge niet! de zon van straelen eer berooft
    Te zien dan ’t minnevier in uwe borst gedooft.
    Is dit het jaergety der bruiloftsstaetsie eeren,
    (880) Met reuzen, maghtigen, geweldigen, en heeren,
    Steekspeelen, renstrijt, en tooneelpracht, noit voorheen
    Zoo heerlijk toegerust! de morgenzon bescheen,
    Noch zagh, opryzende uit het heldere oosten nimmer
    Zoo groot een heerlijkheit, noch schooner vrouwentimmer:
    (885) Daer wy, de schoonste van ’t opwassende oostenrijk,
    Ons zouden zetten op het bruitsaltaer te prijk,
    En, blaekende onderling van minnegloet, verzaemen.
    Durf nu de grootvorst dus zijn grootvorstin beschaemen
    Voor al de weerelt! och een schantvlak, eene smet,
    (890) Met geenen oceaen te wisschen uit ons bedt.
    Gy trouwelooze, ga nu heen: vervloek de vrouwen:
    Verlaetze: maer ik zweer het zal u eeuwigh rouwen.
    Daer leggen oorcieraên, de trouring, van mijn hant
    Gestreeken, in het slijk, juweelen, halskarkant,8
    (895) Uw vrybuit, ons ter gunst, behaelt al t’onrechtvaerdigh.
    Tast aen, en eigenze u: wy zijn deze eer onwaerdigh.
    Gy waert te lang verleit, vervoert door vrouwelist.
    Ga heene, bergh u lijf in Noahs beestekist.
[p. 29, fol. E3r]
Achi. Wat raet, helaes, wat raet? het schijnt haer ernst te scheiden.
    (900) Och liefste, sta een poos.
Ura. de tijt verbiet te beiden.
    Het water rijst ten bergh. bidt Noah om gena,
    En bergh uw leven, eer de zon te water ga.
Achi. ’k Beken het is mijn schult, en wilze dubbel boeten.
    ’k Verneêrme ootmoedigh aen het outer van uw voeten,
    (905) Van uwe schoonheit, waert gedient en aengebeên.
Ura. Zoo spraektge flus niet.
Achi. och ick wert vervoert, bestreên
    Van wederzy, gelijk een bergheik, out van daegen,
    Met eenen lantorkaen ter neder wort geslagen.
    Uw liefde ruktme hier, daer Noahs dreigement.
    (910) Hy is genade waert, die zijne schult bekent.
Ura. Rechtschape helden staen geen vrouwen ter genade,
    En vrouwenliefde wort gekocht met schande en schade.
    Van wederzijde dreight u een gewisse doot.
    Wat scheelt het ofge sterft in eenen vrouweschoot,
    (915) Of in het water? zoek geene adder aen te queeken,
    Die u al slaepende het hart dreight af te steeken.
Achi. Te reukeloos is my een onheusch woort ontslipt.
    Een onderlinge min wort nimmer naeu bestipt.
    Zy kan ten minste een woort verteeren en verduwen.
Ura. (920) Een joffrenhaeter leere in tijts een adder schuwen,
    En duizent plaegen, door een overtolligheit
    Van vrouwemonstren, al de weerelt door gespreit.
Achi. Waer vintmen balssem, om dees hartquetzuur te heelen?
Ura. Gy hoeftme langer niet te vleien, niet te streelen,
    (925) Verlochenaer van liefde, en toegezwore trou.
    Meineedige, verlaetme, en kies een liever vrou.
Achi. Gebeurtme langer geen genade te verwerven;
    Ik troostme van uw hant, op staenden voet, te sterven,
    En legh dien blooten dolk voor uwe voeten neêr,
    (930) En ruk den boezem op. gy mooght met dit geweer,
    Dit koude lemmer vry mijn brandend hart afstooten:
    Of weigert gy ’t, verkies uit al dees bedtgenooten
[p. 30, fol. E3v]
    De strengste, die het recht uitvoere streng en straf,
    Naerdien ik u te brusk in ’t hart dien smaetsteek gaf.
Ura. (935) Ik neeme u in genade, uit enkel mededoogen,
    Omhelze u als voorheen. gy hebt mijn hart bewogen.
    Steek op, steek op den dolk, en overleef mijn tijt.
    Hervat uwe eerste trou, in ’t aenzien van den nijt.
Achi. Een nieuwe bruiloft. daer komt Noah aengetreden,
    (940) Bestraf dien suffer, en beschaem met pit van reden
    Zijn schendige onreên, die al ’t vrouwendom betight.
    Van verre geeft hy u een overdwers gezicht.
    Hy schijnt met zijn gezicht de jofferschap te moorden,
    En mompelt binnen ’s monts uit steurnis halve woorden.

                    Noë. Urania. Joffers.
(945) GEen grooter manneplaegh als Kains vrouwendom.
    Al wat een leeraer wint, dat stoot mejoffer om.
    Een guure hagelbuy plagh ’s lantmans hoop te raeken,
    Den bloesem af te slaen, dat bosch en boomgaert kraeken,
    In ’t quikste van de lent, met bulderend gewelt,
    (950) ’t Welk hemel aerde en zee en al de lucht ontstelt:
    Een schoone vrou vermagh, met zachte toverstreeken,
    En liefelijk gevley, gestreel en minzaem smeeken,
    Te leenigen een hart, verhart als diamant.
    Och hemel, haelme t’huis. verlos uw’ afgezant.
    (955) De weerelt wort te zwak rechtvaerdigen te draegen.
    Elx eige zinlijkheên, het ydele behaegen
    Van joffrenoogen, daer ’s grootvorsten zin op viel,
    Beguighlen hem, dat hy zijn redelijke ziel,
    Zelf Godt verwaerloost, om de gunst van snoode boelen.
    (960) Zoo gelt geen dreigement, eer zy den slagh gevoelen
    Der waterroede, een eeu bykans te week gelegt.
Ura. En blijft dees suffery noch duuren? oude knecht,
    Gy suft u selven doot. wat hebtge toch gewonnen
    Uw leven lang, als twist gerokkent, niet gesponnen!
[p. 31, fol. E4r]
    (965) Hoe staen de vrouwen u zoo byster in het licht?
    Een vrou heeft u gebaert, haer liefde uw trou verplicht
    Door kinderbaeren: en uw zoons, verknocht aen vrouwen,
    Haer aenschijn liever dan het allerschoonste aenschouwen,
    Dat is het aenschijn van d’alkoesterende zon,
    (970) Der levendigen vreught, en aller lichten bron:
    Of is door ouderdom uw vrouwezucht gesleeten,
    Dat werde uw’ ouderdom, en geene vrou geweeten.
Noë. Wy leeraeren vergeefs: gy zingt een’ zelven zang,
    En gaet, tot ons verdriet, doorgaens den kreeftegang.
    (975) Wy haeten geene vrou, noch schoonheit, maer misbruiken
    Van ’s hemels gaven. laet de roos op doornestruiken
    Vry plukken, en den geur verquikken ’t flaeuwe hart;
    Maer niemant quets’ de hant aen dorens, tot zijn smart.
    Hy quetst zich zelven, die zijn hart verhangt aen veelen.
Ura. (980) De weerelt wort bevolkt door liefde en kinderteelen.
Noë. Gy kent den oirbaer niet, die blint u zelve streelt.
    Door tal van vrouwen wort ’s mans liefde en trou gedeelt,
    Die anders kort in een, en dicht en naeu gedrongen,
    Hem sterker prikkelt: want de min, die onbedwongen
    (985) Magh weiden, spilt haer kracht: maer werktze op een vriendin,
    Zoo brengtze een ongelijk veel grooter vrientschap in.
    Verstontge dit, gy zoudt, niet belghziek noch verbolgen,
    Uw heerschap prikkelen Godts wijzen raet te volgen.
Ura. Wy zijn’er t’edel toe, om naer uw strenge wijs
    (990) Ons lief te noodigen op eenerhande spijs,
    Waer van de snoeplust walght. de brant wort meer ontsteeken,
    Indien men liefde door verandering wil queeken,
    En aenvoên met meer gloets. dat’s vrientschap en gerief.
    De minnaer, in den schoot ontfangen van zijn lief,
    (995) Is aengenaemer dan de daeu op dorre kruiden
    Door uitstel; doch dit is geen kost voor slechte luiden,
    Maer edelmoedigen, die hoofsche spraek verstaen.
Noë. O pest van ’t zuivre bed! meer vrouwen aen te slaen
[p. 32, fol. E4v]
    Dan eene alleen, dat wil u beide deerlijk smarten.
    (1000) Wat is natuurlijker dan twee verliefde harten,
    Verknocht door eenen bant van ongeschende trou!
    Mijn voorbeelt laet den man niet toe dan eene vrou.
    De stommen leeren ons met eene weêrga paeren.
Ura. Uw eigen vader, out en hoogh op zijne jaeren,
    (1005) Sloegh eerst twee vrouwen aen, waeraen hy zoonen won.
    Hoe scheltge ’t huwen aen meer vrouwen dan de bron
    Van alle elenden, uit veelvoudigheit van vrouwen
    Gesprooten, waerom Godt de schepping schijnt te rouwen?
Noë. Het voeght den zoone dat hy ’s vaders schande dekt.
Ura. (1010) Een booswicht, die zijn hant met ’s grootvaêrs bloet bevlekt,
    En zelf zijn eigen bedt, door ’t geil verdubbeleeren
    Van vrouwen, onbeschaemt durf schenden en schoffeeren,
    Gaf ’t leven aen een’ zoon, die voor geen grooten zwicht,
    Maer klitst hun onbeschaemt en stout in ’t aengezicht
    (1015) De zelve vuilicheên, die op den vader kleven.
Noë. ’k Vergeef het gaerne, wil ’t de hemel u vergeven,
    Wiens afgezant ik ben. hardtnekkigen, nu staekt
    Dit wederspreeken. hoort wat onheil u genaekt.
    Heft op uwe oogen naer die drift van zwarte wolken,
    (1020) Gezogen uit de zeen en diepe waterkolken.
    De gansche lucht verkeert in eene baere zee,
    Een voorbo van den vloet, en ’t endelooze wee.
    De lucht hangt zwanger van stortregen, zonder vlaegen.
    Verwacht een’ langen nacht, een’ nacht van veertigh dagen,
    (1025) Of veertigh etmael, zoo veel zeen op een geperst.
    Waer berght zich ’t menschdom! och, zoo dra de hemel berst
    Met weêrlicht, blixemen, en balderenden donder;
    Terwijl een oceaen opwellen komt van onder,
    Zoo dra de hooghste hant uit ’s aerdtrijx sponsi duwt
    (1030) Al ’t water, dat het zoogh en inzwolgh. menschen gruwt,
    Bekeert u. lust het u Godts goetheit meer te vergen?
    Gy troost u, och vergeefs, en waent op hooge bergen
[p. 33, fol. F1r]
    Dien vloek t’ontvlughten, in bosschaedje en eiken boom:
    Maer och die worden door den storm, en sterken stroom
    (1035) Verdelght, en afgerukt van hunnen gront en wortel.
    De torens storten in, geplet aen gruis en mortel.
    Daer drijven duizenden van dooden, dieren, vee
    En drenkelingen heene, in ’t ronde, in ’t lang en breê,
    De hooftgebouwen en de daeken, hoven, huizen.
    (1040) Hier gelt geen wederstant van dammen, dijken, sluizen.
    De moeder pooght haer vrucht, de vader zijnen zoon
    Te redden, och te spa, men hoort al eenen toon
    Van jammeren, gespreit op ’t zwalpen van de wateren.
    Nu zwijght de bruiloftsgalm. dat juichen, lachen, schateren
    (1045) Wort snel misschapen in een ysselijk gekarm.
    De bruit verdronken, sterft in ’s bruigoms moeden arm.
    Het uiterste overschot, een drom van dootsche schimmen,
    Aen ’t klautren op ’t geberght, pooght hygende, onder ’t klimmen,
    Haer ziel te bergen: maer de grimmige oceaen,
    (1050) Gedreven van de wraek, verschrikt de bleeke maen,
    Die ziet de golven, als een blaes vol wint, opzwellen.
    De hooghste berghkruin zinkt in ’t water vijftien ellen.
    Aldus verzinkt het al wat op den aerdtboôm leeft.
    ’t Geschrey wort stom, zoo dra het al dien dootsnik geeft.
Ura. (1055) Een slechte vogel zwicht voor ’s molox dreigementen:
    De wijzen laeten zich geene ydle vrees inprenten.
    Gy Joffers zingt en danst eens achter deze haegh.
    Wy trotsen midlerwijl op ’t hof dees bruiloftsplaegh.
            Joffers. Zou het al zinken en vergaen,
                                (1060) Waer bleef de zwaen?
                                Waer bleef de zwaen,
                De zwaen, dat vrolijke waterdier,
                                Noit zat van kussen?
                                Geen watren blussen
                                (1065) Haer minnevier.
                ’t Lust haer te nestlen op den vloet.
[p. 34, fol. F1v]
                                Zy queekt den gloet,
                                Zy queekt den gloet
                  Met haere vrolijke wederga,
                                (1070) En kipt haere eiers,
                                En acht geen schreiers,
                                Noch vreest geen scha.
                  Vliegende jongen zwemmen me,
                                Door stroom en zee,
                                (1075) Door stroom en zee.
                  Zy groeit in ’t levendigh element,
                                En wast de veêren,
                                En vaert spansseeren
                                Tot ’s levens endt.
                  (1080) Stervende zingtze een vrolijk liet
                                In ’t suikerriet,
                                In ’t suikerriet.
                  Zy tart de nijdige doot uit lust,
                                Met quinkeleeren,
                                (1085) En triomfeeren,
                                En sterft gerust.
                  Stervende zoekt haer flaeu gezicht
                                Noch eens het licht,
                                Noch eens het licht,
                  (1090) Den bruitschat, van de natuur te leen
                                Aen elk gegeven,
                                Om bly te leven.
                                Zoo vaertze heen.
Noë. Hoe bitter wil in ’t endt dees bruiloft hun opbreeken!
    (1095) Geen woorden gelden hier: de klaere daet moet spreeken.

REY VAN ENGELEWACHT.

                                I. ZANG.
    EEr Godt door ’t eeuwigh woort
    De strijdige krakkeelen
[p. 35, fol. F2r]
    Des Bajerts quam te deelen,
        Lagh d’aerde in zee gesmoort.
    (1100) De geest der godtheit weide
        Op ’t water, zonder licht.
        ’t Had al een aengezicht.
    Toen schoof Godts hant en scheide
        Het nat en droogh. zoo stont
    (1105) Het zakkende aerdtrijk boven,
    En ’t water neêrgeschoven
        Toogh naer den diepen gront.
    Het water, wuft van zinnen,
        Durf tegens ’s hemels reên
        (1110) Zijn perk niet overtreên,
    Uit zucht om lant te winnen.
        Dus blijvenze elk in staet.
        Godts almaght steltze een maet.

                  I. TEGENZANG.

        Nu dienen aerde en zee
    (1115) Het menschdom, als zijn slaven,
    Op dat het ’s hemels gaven
        Gebruike in vollen vre:
    Maer ’t misbruik ingesloopen,
        Verbittert Godts gedult,
        (1120) En, diep geraekt in schult,
    Behoeft geen’ zoen te hoopen.
        Men ziet den schouburgh van
    De weerelt ter stellaedje,
    Voor Noahs boubosschaedje,
        (1125) Vertoonen den tyran,
    Bekoort van snoode boelen,
        Verworpen Noahs raet,
        Volharden in het quaet,
    Om geilen brant te koelen.
[p. 36, fol. F2v]
        (1130) Dit treurspel keert te dra.
        Verwacht het slot hier na.

                  II. ZANG.

        Godts scherprecht wil, als roên,
    Eer vaek het oogh koom’ luiken,
    Het water streng gebruiken.
        (1135) Nu zal de misdaet bloên.
    De zee, dus lang te temmen,
        Te stuiten op het strant,
        Wil, springende uit den bant,
    De wanhoop leeren zwemmen.
        (1140) De hooghste, om Noah niet
    Te smooren in dien rouwe,
    Zoo hy ’s volx druk aenschouwe,
        En hoore met verdriet,
    Belast Uriël buiten
        (1145) Met eene donderstem
        De drijfark achter hem,
    Na’et intreên, toe te sluiten,
        En teffens oor en oogh.
        Dit jammer schreit te hoogh.

                  II. TEGENZANG.

        (1150) Moght grootvaêr Adam spa
    Eens opzien, als herboren,
    En dit gejammer hooren
        En zien met d’echte ga,
    Zijne Eva, die op d’aerde
        (1155) Lijfeigen aen de doot,
        In wee en baerens noot,
    Haer vruchten won en baerde;
[p. 37, fol. F3r]
        Zy riepen: och waer toe
    Geploeght, gezweet, geronnen,
    (1160) En afkomste aengewonnen?
        Gestrenge waterroe,
    Straf d’ouders, die veroordeelt,
        Om ’t ingevoerde quaet,
        Bedorven al hun zaet
    (1165) Bekoort door ’t eerste voorbeelt.
        De schiltwacht sloot Godts hof,
        Nu d’ark. ô jammerstof!

Continue

HET VIERDE BEDRYF.

Cham. Noë.

BElieft heer vader my te spreeken, ik zal hooren?
Noë. Wel Cham, wat broutge? Cham. niet. Noë. die klinkt in niemants ooren:
    (1170) Nu baeut de weêrgalm van het bosch uw boschspraek na.
Cham. Ik hiel gesprek met vorst Achimans wederga.
Noë. Wie raet u, buiten last van vader, haer te spreeken?
Cham. Ik houme by der hant. Noë. de dagh is schier verstreeken,
    Om met uw gemaelin te treeden binnen d’ark.
Cham. (1175) Dees tijding valtme op ’t hart, gelijk een zwaere zark.
Noë. Uw vader, moeder, broêrs en zusters, hun getrouden,
    Staen reede, en willen u in d’ark gezelschap houden.
Cham. Heer vader, gunme toch te volgen mijnen zin.
Noë. Geef vader reden, zoon, en stel u willigh in.
Cham. (1180) Wien lust het willigh in een’ beestestal te kruipen?
Noë. Dat’s min bezwaerlijk dan een heele zee te zuipen.
Cham. De zee deist achterwaert: noch lijdenwe geen’ last.
Noë. Gy hoort hoe schrikkelijk dees springvloet bruist en wast.
Cham. Hoe lang zoude eene zee dat houte moorthol schokken?
Noë. (1185) Tot dat de zonnekar haer ronde hebb’ voltrokken.
Cham. Een jaer, het gansche jaer uitharden met verdriet?
Noë. Die voerman staet niet stil, een jaer verveele u niet.
[
p. 38, fol. F3v]
Cham. Gy plaght de ledigheit, een hooftgebrek, te straffen.
Noë. Zijt onbezorght: men zal u werx genoegh beschaffen.
Cham. (1190) Hier valt geen hartevangst, noch wilde zwijnejaght.
    Hier schijnen zon noch maen. hier is het eeuwigh nacht.
    In een spelonk van hout kan niemant adem scheppen,
    Maer boozen stank, een goot te roeren noch te reppen.
    Wat zal hier uit ontstaen? wat anders dan een pest?
    (1195) O tuchthuis, verkenskot, ô katte- ô hondenest!
Noë. Indien u ’t werken lust, zoo toon u als een hoeder,
    Met Sem en Jafed. woel, bestel den dieren voeder,
    En drank en water, hoy en haver, aes en vleisch.
    Verschoonze. vaegh hun hok. geef elk zijn’ vollen eisch.
Cham. (1200) O tuchthuis! moet zich Cham hierin te berste slaven?
    Dat heet geen leven, maer te leven als begraven:
    Te sterven, in geen graf van marmer, maer van hout,
    Uw eigen huisgezin tot hartewee gebout:
Noë. Door last van hooger hant tot ons behout geklonken.
Cham. (1205) Veel liever eenwerf dan tienduizentwerf verdronken.
    Ik sprong van ongedult en wanhoop in den vloet.
Noë. Uw vader zal getrou u sterken: hou slechts moedt.
Cham. Gedoogh eerst dat ik my verdaedige met reden.
Noë. De tijt gehengt naeu in een lang gesprek te treden.
    (1210) Doch ’k wil u dit verzoek niet weigren. spreek, mijn zoon.
Cham. Gy zet geen’ vader, maer scherprechter op den troon,
    Die elke struikling telt, de misdaet naeu wil weegen,
    En dreigen ’s menschen hals met eenen blooten deegen.
    Gy beelt de godtheit uit, gelijk een’ wilden beer.
    (1215) Een beer, een everzwijn rukt een bosschaedje neêr,
    De dwingelant een rijk; de godtheit alle rijken,
    Ja al de weerelt. wie zagh grooter ongelijken!
    Zoo veele wateren en wolken aengezakt,
    En aen de lucht allengs met kracht op een gepakt,
    (1220) Aen ’t scheuren, zullen volk en bergen teffens smooren,
    Wy ’s weerelts jongsten snik, in eenen dootsnik hooren.
[p. 39, fol. F4r]
    Wort Godt verbolgen en oploopende, als een vrou?
    Wort Godts voorzienigheit geraekt van naberou?
    Dat ’s geen voorzienigheit, maer krankheit, ongestadigh,
    (1225) En wispeltuur. ay zijt u zelven eerst genadigh.
Noë. O Cham, wien lastertge? och wat hoore ik? waertge stom
    Geboren! zwijgh, verdriet van vaders ouderdom,
    En erfschand van mijn huis. och waertge vroegh gestorven!
    Uwe eigezinnigheit en waen heeft u bedorven.
    (1230) Ik vreeze, ô hemel, keer het voorspook van ’t geval,
    Dat vaders vloek uw hooft rechtvaerdigh treffen zal.
    Ik weete, Godt zy lof, dat krachten ons ontbreeken
    Om zonder stameren van Gods natuur te spreeken,
    Een onbegrijpzaemheit, geen steurnis onderdaen.
    (1235) Men moet door ’s menschen spraek Godts eigenschap verstaen.
    Naeryver, naberou, de toorne en wraekzucht hechten
    Oneigen op dien heer en rechter, streng in ’t rechten.
    Hier geeft des menschen tong alleen een krank geluit,
    En drukt de beelden van de ziel door dootverf uit.
    (1240) Een rechter straft de quaên, die van hun boosheit roemen.
    Zou Godt dan geen gewelt en dwinglandy verdoemen,
    En ’s aerdtrijx aenzicht rein afwasschen van zijn smet?
    Twee vruchtbre takken, een van Kaïn, een van Seth,
    En beide uit eenen stam, vervullend ’s weerelts luchten
    (1245) Met ongelijke, d’een met wilde en wrange vruchten,
    En d’ander met een ooft, gezont en zoet van smaek.
    Dees geeft genoegen: maer de wrange terght Godts wraek.
    Der vroomen aert wort door verbastert zaet bedorven.
    Nu eischt de boosheit straf. de deught is uitgestorven.
Cham. (1250) Heer vader, stoor u niet: ik stelle my bereit
    Te volgen ’t hoogh gebodt, en uit gehoorzaemheit,
    Uw voorbeelt eerende, te schroomen, noch te schrikken,
    Al zoude ik in dees kist, een rechte dootkist, stikken.
Noë. Achimans lustgenoote, een rechte vyandin
    (1255) Van eer en deught, ley toe om al ons huisgezin
[p. 40, fol. F4v]
    Door u te splissen, zelf den vader tegens moeder,
    Schoondochters tegens een, den broeder tegens broeder
    Te rokkenen. het hoogh beleit heeft dit geschut.
    Een achtgetal in d’ark zal ’t zaet en eene stut
    (1260) Des menschdoms strekken, als het uit den vloet herboren,
    Herstelle al ’t leven, dat in ’t water quam te smooren.
    Ga heene zoon, verdaegh al d’andren: het wort tijt
    Den jongsten slagh t’ontgaen, die naulijx uitstel lijdt.
Cham. Daer koomenze al gereet. nu moeder, tre vry nader.
    (1265) Schoonzusters, Jafed, Sem, gebroeders haest u: vader
    Verwacht u hier ter stede, om ’s menschdoms staet bedroeft.
    Naerdien de noot ons jaeght, waer toe te lang getoeft?
    SEM. JAFED. NOË. REY.
Sem. De gront, heer vader, wort schier vlot beneên ons voeten.
    Vrou moeder, en uw zoons, en uw schoondochters moeten
    (1270) Zich troosten heen te spoên naer ’t groote zeegevaert;
    Dies komenwe al gereet te gader herrewaert.
Ja. Wy staen reisvaerdigh: het gelieve u ons te leiden.
Noë. Wat anders is ’t van ver, wat anders in het scheiden,
    En onder d’oogen. ik, gemat en afgetreurt,
    (1275) Wort met gewelt en kracht van ’t menschdom afgescheurt.
    De liefde tot hun heil werkt krachtighst in het ende:
    En komtge nu getroost, als ballingen, d’elende,
    De zwaericheên op zee te draegen neffens my?
    Zoo sta u d’almaght van den allerhooghsten by.
    (1280) Ik zalze ontvouwen, om uw harten tegens lijden
    Te wapenen. staet vast, en helpt uw’ vader strijden.
    Dien Godt beschermt, ontziet noch vier noch watersnoot.
    Hy kan ons redden in het midden van de doot.
    Gy ziet de hemel hangt van gruwzaem onweêr zwanger,
    (1285) En wacht tot datwe d’ark intreden, ook niet langer.
    De hant des engels zal haer met een’ donderslagh
    Toebonzen, datze dreune en davre: want ik magh
[p. 41, fol. G1r]
    Noch kan dien ondergang der weerelt zien noch hooren.
    Och moghtenwe in een zee van droeve traenen smooren,
    (1290) En ’t menschdom helpen, ’k schreide een zee van traenen uit!
    De donder, blixem, vier, en weêrlicht zal ’t geluit
    Van ’t jammerlijk gekerm der stervenden verdooven.
    Dan stort gestrenge wraek slaghregens neêr van boven.
    Wel veertigh etmael lang, getroost u krak op krak
    (1295) Te hooren, zonder schrik; het kraeken op het dak
    Van hagelsteenen en stortregen, zonder buien;
    Een’ storm van oost en west, van noorden en het zuien,
    Vier winden tegens een, hardnekkigh en verstokt.
    Dan rijzenwe aen het zwerk, geslingert en geschokt.
    (1300) Zoo slijtenwe den tijt, in schaduwen en dampen,
    En leven by geen zon, maer traen en rook van lampen.
Sem. Heer vader, schroom niet: vaer met u verhael vry voort.
Ja. d’Almaghtige betemt de baren met een woort.
Noë. Wy zullen, hemelhoogh gedraegen van de golven,
    (1305) Als in een levend graf, al levendigh gedolven,
    Heendrijven, hobbelen, en schokken nacht en dagh,
    Dryhondert etmael lang en seventigh. de slagh
    En ’t klotsen van den vloet en holle waterbaren
    Zou ’t allerstoutste hart ter neêr slaen onder ’t vaeren,
    (1310) Daer ’t oor niet anders dan gedruisch en buldren hoort
    Van wateren en wint; de dootschrik voor de poort
    Geduurigh aenklopt, en het aengevochten leven,
    In noot van kistbreuk (schoon de kist is toegedreven
    Met werk, en vet geteert, bezorght van hars en pek,)
    (1315) Blijft hangen in een schael gewogen: daer een lek
    Of berst, of balkbreuk of vergaering, na het sloopen,
    Het water inliet. dus ten halve schier verzoopen,
    Met zulk een zwaere vracht van levenden; wat raet?
    Maer schroomt noch siddert niet: de hooghste, ons toeverlaet
    (1320) Is maghtigh ’t overschot der weerelt, in de vloeden
    En ’s afgronts waterkolk, te waeren en te hoeden.
[p. 42, fol. G1v]
    Hy toomt de golven, schoon geen roer ’t gevaerte stiert,
    En ook den wilden aert van ’t ingescheept gediert.
    Hier huilt geen hongrig wolf. men hoort geen leeuwen brullen,
    (1325) Noch wreede tigers, die het woudt met dootschrik vullen.
    Men tell’ de nagels, met den hamer stijf en sterk
    Geklonken in dees kist; dit eenigh wonderwerk
    Begrijpt meer wonderen dan nagels, wonderdommen
    Waer voor godtlochenaers verbaest staen en verstommen.
Sem. (1330) Zoo kan een scheutvry hart de pijlen tegenstaen.
Noë. De zee zal, zonder strant te kennen, weiden gaen,
    Gelijk voorheene, eer Godt, om d’aerde te bereiden
    Tot ’s menschen woonplaets, haer van ’t water quam te scheiden,
    Het schuimende element te stuiten op het strant.
    (1335) Die zelve almogentheit bevat met eene hant
    Dit wonderlijk heelal, gewogen op zijn zwaerte.
    Zy kan ons bergen, en behoeft geen zeegevaerte
    Van balken, dicht in een gedreven, alswe zien,
    Op dat het u en my tot eenen vryburgh dien’.
Ja. (1340) Waertoe den arbeit van eene eeu hier aen gehangen,
    En onrechtvaerdigen, in hun verkeerde gangen,
    Gesteven? nutter waer hun ’t leven kort ontzeit.
Noë. De hooghste goetheit zocht hen door langkmoedigheit
    Te brengen tot berou en afstant van misbruiken:
    (1345) Nu wilze, op datwe zulk een’ waterval ontduiken,
    Door middel van deze ark behoên het overschot
    Der levendigen, op een driftigh watervlot.
    Beliefde ’t haer, zy kon een ander middel vinden,
    En hoeft de noothulp aen geen houten vlot te binden:
    (1350) Maer dit’s het raetbesluit van Godts voorzienigheit.
    Hier tegens opstaen waer een reukloos onbescheit.
Sem. Die ’t leven allereerst den menschen heeft geschonken
    Kon hen veranderen van zinnen, en ontvonken
    In liefde, om onderdaen te volgen Godts geboôn.
Noë. (1355) Hy schonkze een’ vryen wil, van weêrzijde even schoon,
[p. 43, fol. G2r]
    Een goude hantvest, keur het goet of quaet te kiezen.
    By nootdwang zou ’t gerecht des oppersten verliezen
    Betaeling t’eischen van een opgedronge schult.
    Nu eischt de schultheer straf, na zijn misbruikt gedult.
    (1360) Nu blijft de mensch, verstokt in schendige gebreken,
    En niet de godtheit, in dees schult rechtvaerdigh steeken.
Ja. Zoo stervenze eeuwigh, die door ’s waters noot vergaen?
Noë. Ten zyze stervende in het ende zich beraên,
    Geraekt van naberou: maer die hardnekkigh smooren
    (1365) Gaen door godtlasteringe en eige schult verloren.
Sem. De godtheit kon dees straf quijtschelden voor den spring.
Noë. Toen ’s hemels rechter streng ter jongste vierschaer ging,
    Daer Godts rechtvaerdigheit en Godts genade pleitten,
    Kon geen verzoening by gequetste majesteiten
    (1370) Verworven worden. d’een stont d’andere in het licht.
    De tong der weeghschael zweegh, zoo langze in tegenwight
    Bleef twijnen. entlijk quam de boosheit t’overweegen.
    De vloek stont boven, na het zwichten van den zegen,
    En ’t menschdom, dat vergeefs zijn gruwelen verbloemt,
    (1375) Wert door het vonnis streng der straffe toegedoemt.
Sem. Hoe zultge weeten of de watren weêr vertrekken?
Noë. Een rave of duif kan ons een trouwe postbo strekken.
Ja. De watren grimmelen van monstren, woest van aert.
    Walvisschen kunnen met een’ klink van hunnen staert
    (1380) Dat houten zeegewelt te gronde slaen en sloopen.
Noë. Zy schroomen geen gewelt, die op Godts toezicht hoopen,
    Al quaem een heele vloot, elk van een regement
    Schuimbekkend hellespook bezeten; niemant kent
    Zich maghtigh ’t heiligh vlot te sloopen en ontsnoeren.
    (1385) Geen Leviatan durf zijn’ staert en vinnen roeren.
Rey. Aertsvader, spoe u voort. de goddelooze rot
    Van Enaks trots gebroet, besluit, ten schimp van Godt,
    Door boelen aengehitst, dees cedere bosschaedje
    Aen brant te steeken, en voorwint uw timmeraedje
[p. 44, fol. G2v]
    (1390) Met eenen stookebrant te delven in haere as.
    Wat sammeltge? de zon helt over naer het gras.
    Tre voor: wy volgen u, en komen uwe treden
    In d’ark geleiden met voorspellinge en gebeden.

REY VAN ENGELEWACHT.

                                I. ZANG.
BEscherm, ô heer, ô toeverlaet
        (1395) Van uw getrouwen, ’t eenigh zaet
    En al de hoop van Adams kinderen,
    Dat hun geen holle baren hinderen.
        Zy rusten op uw hemelwacht
        Gerust en veiligh, met de vracht
    (1400) Van wilden aert en tamme dieren.
    Gy kunt den toom des afgronts vieren
        En korten, zoo het u behaegh,
        Na ’s menschdoms droeve nederlaegh,
    Waer Noë drijft op uw genade.
    (1405) Behoe zijn huisgezin voor schade,
        Op dat hy, na een lang verdragh
        Van jammeren, belanden magh,
    Wanneer, de wateren verschoven,
    Hy stof vint uwen naem te loven.
                        I. TEGENZANG.
        (1410) Als uwe hant het zwaere slot
        Ontsluit, zal hy, op uw gebodt
    Te lande treênde, uwe eer ontvouwen,
    U dankbaer eenen outer bouwen
        Op eene Godgewijde ste,
        (1415) En offren u het zuiver vee,
    En reine vogels. d’offerhande
    Wil u, terwijlze smooke en brande,
        Behaegen, en den hemel deur
        Verspreiden eenen zoeten geur.
    (1420) Gy zult beloven zijne telgen
    Door vloên te schenden noch verdelgen,
        Schoon zy verwildren jaer op jaer,
        Zoo lang het aerdtrijk vruchten baer’,
    De morgen aenbreeke uit den oosten,
    (1425) Belofte om Noahs rou te troosten.
                                I. ZANG.
        Hy zegent hem en zijn gezin,
        Op dat de hooftstam telgen winn’.
    Hy neemtze, als herder, in zijn hoede,
    Verbiet al wat in zijnen bloede
        (1430) Verstikte t’eeten, om geen wraek
        Met bloet te voeden, en den smaek
    Tot dolle menschemoorderyen
    Te koesteren, en dwinglandyen.
        Hy veilightze door eene wet,
        (1435) En wil den dootslagh, als een smet,
    Met bloet afwasschen door den degen,
    En dootslagh tegens dootslagh weegen,
        Op dat elk ’s menschen waerde kenn’,
        En niemant woest de handen schenn’
    (1440) Aen menschen, weerloos zonder wapen,
    Gelijk een beelt, naer Godt geschapen.
                        II. TEGENZANG.
        De godtheit sterkt dit heilverbont
        Met eenen eedt, uit haeren mont,
    En zet een teken aen de wolken,
    (1445) Den regenboogh voor alle volken,
        Gebogen midden in de lijst
        Der weerelt, daer hy daelt en rijst
    Op ’t oogh; een’ boogh uit veele verven,
    Die meest in blaeu en root versterven.
        (1450) Het blaeu bediet den weereltvloet;
        Het root een’ brant en weereltgloet,
    Twee oordeelen, een nu gestreeken,
    Het ander namaels uit te spreeken,
        Wanneer het menschdom zal vergaen,
        (1455) En voor de jongste vierschaer staen,
    Zoo Enoch spelde lang te voren.
    Godtvruchtigen ontzien Godts toren.

    Het gansche huisgezin van Noë treet in ’t slot
    Van ’t hol gevaerte, en eert het vaderlijk gebodt.
[p. 45, fol. G3r]
    (1460) d’Aertsvader volgende, betuight eerst menighvuldigh
    Al schreiende: och wy zijn aen dit bederf onschuldigh!
    d’Aertsengel des gerechts Uriël komt, houdt stant.
    Zijn gloênde fakkel barnt. hy bonst met d’andre hant
    De deur des ingangs toe, dat zeven sloten kraeken.
    (1465) Het nimmer slaepende oogh wil over Noë waeken.
    Het vyfde bedryf.
    URANIA. ACHIMAN. AERTSHERDER. HOFMEESTER.
Ura. De trotze reuzetroep trok op onze aendrift uit:
    Maer d’aenslagh schijnt mislukt. wy hooren geen geluit,
    Gebriesch van paerden, noch geen trommels en trompetten.
    Hun last hiel dit gewest in lichten brant te zetten.
    (1470) Het dwarsse nootlot heeft ons dees triomf benijt.
    Hier komt de grootvorst aen, schuimbekkende van spijt.
Achi. Dat wiltbraet is in ’t hol der arke ons jaght ontslopen.
    Wy komen, hangends hoofts en suffende, afgedropen.
    ’k Vervloek my zelven, en dien aenslagh. ô verdriet!
    (1475) Wie zou het denken! och wy waren al bespiet,
    En d’oude suffer, een aendrijver van ’s lants plaegen,
    Gewaerschuwt dat ons stont een schoone kans te waegen,
    Koos tijdigh in der yl de schaduw van zijn kist.
Ura. Ontbrak het u aen vier en fakkel; schiet de list
    (1480) Van ’t vossevel te kort, wanneer het schelmen ruiken,
    Dan gelt de leeuwenhuit: men most gewelt gebruiken.
Achi. Het spookte afgrijslijk door het cederbosch in ’t ront,
    Waer Enaks schuttery opdonderde, daer stont
    Het spook haer tegen, en beschermde d’ark en boomen
    (1485) Met gloênde fakkelen. de stoutste reuzen schroomen,
    Geblint door dit gezicht, dat sterk in d’oogen schijnt.
    Wy hygen ademloos, van woelen afgepijnt.
    De reuzebenden vliên verstroit uit dees bosschaedje.
    De tovenaer beschut zijn bosch en timmeraedje.
[p. 46, fol. G3v]
Ura. (1490) Gedult, mijn heer, tot dat een beter avontuur
    Geleden smaet vergoede, en treffe een andere uur,
    Om zulk een’ joffrevloek den lastermont te stoppen.
    ’t Is wijsheit zijnen hoon by wijlen in te kroppen.
Achi. Van verre schijnt het dat een bleeke schim genaekt
    (1495) En herwaert spoênde, naeu den gront van d’aerde raekt.
    Het schijnt een postbo, die een’ snellen dromedaris
    Aenprikkelt. ik geloof dat ergens lantgevaer is.
    Hy blaest den horen, melt ons onraet: staet nu vast,
    Het is d’aertsherder.
    Aertsherder:
    al ’t geberghte, in noot en last,
    (1500) Zit overdrongen van gevlughten, uit waeranden,
    Uit burgen, boomgaerden, en omgelege landen.
Ura. Zoo zittenze geberght?
    Aertsherder:
    behalve wat verdronk,
    En, als een baksteen, los in ’t water heenezonk.
Ura. Wie laet zich aen ’t geberghte in stroom en water dompelen?
    Aertsherder:
    (1505) Het quam afstortende hen plotsling overrompelen,
    Eer ’t volk op ’t laege lant ’t geberghte winnen kon.
    De hemel springt, gelijk een volle waterton,
    Aen duigen uit den bant. geen banden langer klemmen.
    De lantzaet pooght vergeefs dien waterval t’ontzwemmen.
    (1510) Geen vlot op tonnen, met een koorde vast gehecht,
    Beschut de driftigen in ’t strenge waterrecht.
    De drijvende eilanden van opgeborste veenen,
    Gepakt met duizenden, die dootsch om noothulp steenen,
    En kermen, zullen hen niet spijzen. hongersnoot,
    (1515) Een scherrep zwaert, genaekt, en dreightze met de doot,
    Al levenze eene poos, verdooft door ’t yslijk bruizen
    En schuim der watervloên, uit ’s hemels ope sluizen
    En watervallen, sterk met losgelaten toom
    Afschietende uit de lucht. de zeen en stroom op stroom
    (1520) Zien oevers aen noch strant. dryhondertjaerige eiken,
    Die, met hunne armen door het zwerk, de maen bereiken,
    Hun wortels schieten naer den afgront, zonder gront,
    Zoo diep gelyk hun kruin om hoogh gesteigert stont,
[p. 47, fol. G4r]
    Gaen drijven, met al wat, ter naeuwer noot, ontzwommen,
    (1525) In eike takken zit geklautert en geklommen.
Achi. Wat tekens zaeghtge eer noch de lucht aen ’t baren quam?
    Aertsherder:
    De gansche hemel stont in eene lichte vlam.
    Staertstarren, fakkels, zwaert, vierpijlen, roode draeken,
    Met opgespalkten keele, afgrijselijk aen ’t braeken,
    (1530) Verbijsterden het volk, van angst verstomt en stijf.
    De beenen sidderden van dootschrik onder ’t lijf.
    De stoutste reuzen van verbaestheit suizebollen.
    Ziet uit: een bare zee komt ginder herwaert rollen.
    Bereit u flux ter doot. beraet heeft teffens uit.
Achi. (1535) Meerminnetronien, gy hebt ons ingeluit,
    En Noë noit gelooft. gedroght, van boosheit zwanger.
    Wat toef, wat maek ik met dien regementstok langer!
    Ons heerschappy heeft uit. daer leght hy. haest u, dra,
    Gevloekte boelen, voort. Ura. gena, mijn heer, gena.
    (1540) Gena, ’t is onze schult. genade, geen van allen
    Gedacht oit dat dees straf den mensch zoude overvallen.
    Wat raet? waer heen gevloôn? de weerelt krijght een’ krak.
    Daer kraekt een donderkloot de kruin van ’t reuzendak.
    De roode zwavelvlam, ter steenrotse uitgeborsten,
    (1545) Schudt Kaukazus. de kreet van vrouwen heeren vorsten,
    Gemengelt onder een, beantwoort het geschal.
    Een voorspook van den post, die hier op volgen zal.
Hof. O grootvorst, voeltge noch den steenrotsgront niet daveren?
    De gansche staetsie is aen ’t klauteren en klaveren
    (1550) Ten hoogen berge op, om den jongsten watersnoot
    t’Ontvliên. al wat men hoort en ziet is bare doot.
Achi. Vergeefs gevloden. dat’s den schicht des blixems tergen.
Hof. De steile Kaukasus steekt, boven alle bergen
    De kruin zoo hoogh dat hy door alle wolken schiet,
    (1555) Ja zelf den starredraek beneên zijn voeten ziet.
Achi. Wie steigert trooste zich van hongersnoot te sterven.
Hof. De menscheneeters rot zal spijs noch voedtzel derven,
[p. 48, fol. G4v]
    Al weigerde ’t geberght den buik zijn levens eisch,
    Zoo lang zy menschen vint, en vrouweborstenvleisch,
    (1560) Het lekkerste aes van al, dat veelen zich gewenden.
Ura. Wat raet? waerheen gevloôn? ô bruiloft van elenden!
    Wat raet? waerheen gevloon? de weerelt neemt een’ keer.
Achi. Wat geest verschijnt ons! valt terstont op ’t aenzicht neêr.

                    Uriel. Urania.* Achiman. Rey.

HIer staet Uriël zelf, gewapent met Godts slaghzwaert,
    (1565) d’Aertsengel des gerechts, die Adam, eerst gedaghvaert,
    Ten lusthove uitdreef, om zyn wederspannigheit,
    En ’t schendigh quetsen van de hooghste majesteit.
Ura. Genade, och gun ons datwe in d’arke op ’t water vloten.
Uri. De deur van Godts genade en d’ark is toegesloten.
Ura. (1570) Gena, gena, gena.
Uri. dees naklaght komt te spa.
    Vertrekt uit ons gezicht. gy zijt in d’ongena
    Te diep verzeilt: doch komt gy met berou te sterven,
    Zoo kuntge, hier gestraft, genade om hoogh verwerven.
Rey. Wie Godts almogenheit en zyn gena beseft,
    (1575) Bekent dat Godts gena zyn werken overtreft.
    Verlosser, lang belooft, verschyn, als een versterker,
    Den geesten, streng gedoemt in schaduw van den kerker,
    Den geesten, vuil besmet door ongehoorzaemheit,
    Godts goetheit tergende, toen d’ark wert toebereit;
    (1580) Een voorbeelt van de kerk, waerin gy uw vertrouden,
    Als in een’ vryburgh, door het water zult behouden,
    Het afgebeelde badt en eenigh middel van
    Genade, die de smet der ziele afwasschen kan.
    Zoo zullenze, eens verlost, in ’t ende u eeuwigh loven.
    (1585) Zoo ga uw heilgenade uw wonderdaên te boven.

                SOLI DEO GLORIA.