Joost van den Vondel: Jeptha oft offerbelofte. Amsterdam, 1659.
Uitgegeven door dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton08558- Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.

Continue
[
fol. A1r]

J. V. VONDELS

JEPTHA

Of

Offerbelofte.

TREURSPEL.

[Vignet: putje met emmer rechts van het touw]

t’AMSTERDAM,
_______________________________

Voor de weduwe van ABRAHAM de WEES, op den
Middeldam, 1659.




[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

Aen Mevrouw

ANNA van HOOREN,

Gemaelin van den edelen Heere,

CORNELIS van VLOOSWYCK,

Heere van Vlooswijck, Diemerbroeck, en Paepekoop, Burgermeester,
en Raet van
AMSTERDAM.

HEt heilighdom des bybels is behangen
    Met beelden, die Messias, hoogh gewijt,
Uitbeelden, en gemoeten met verlangen,
    Eer hy verschijnt ten offer op zijn tijt.
(5) Zijn offerampt was uitgebeelt door dieren,
    En menschen. zoo verbeelde ons Abels lam,
Verteert op ’t eerste altaer in smoock, en vieren,
    d’Onnozelheit, die ’t kruishout op zich nam.
Aldus verbeelde ons Isack, offerreede
    (10) Op ’t berghaltaer, den eerstgeboren zoon,
En eenigen, die ’t al verzoende in vrede
    Wat knielen kon voor dien genadetroon.
Het eenigh beelt van Isack kon verdoven
    Alle offermans, en offers van de wet:
(15) Maer deze maeght gaet al de mans te boven,
    En geeft een kracht aen dees tooneeltrompet.
De sterckste zwicht voor d’allerzwackste kunne. *    [* Sexus.]
    Gewis zy hoeft blancketsel noch cieraet.
Schoon ’t mansbeelt haer den offerpalm misgunne,
    (20) Noch staet het stom voor d’uitspraeck van haer daet.
Als zy den eedt des vaders komt te hooren,
    Verschricktze niet, maer antwoort offerreedt:
Heeft vader dit belooft, en Godt gezworen:
    Voltreck, voltreck uw woort, en hoogen eedt,
(25) Dewijl u Godt aen Ammon quam te wreecken.
[fol. A2v]
    Bezegel uw belofte: gunme alleen
Dat ick bedruckt mijn’ maeghdom vier paer weecken
    Met speelgenoots in eenzaemheit beween.
Gehoorzaem komtze aldus in hooge brozen
    (30) Ten heiligen tooneele, en outer treên.
Graftjoffers, stroit nu lelien, stroit rozen
    Voor ’t morgenlicht, daer ’t kruislicht op verscheen:
En gy, Mevrouw, die Franschen, Italjaenen,
    Als neêrduitsch dicht, in hunne spraeck verstaet,
(35) En menighmael tooneelen zaeght in traenen,
    Gewaerdigh toe te luistren naer dees maet.
Gy zult de zon van zege, hier betogen
    Met eene wolck van druck, niet zonder gunst,
Zien schilderen tapijt, en regenbogen
    (40) Van beeldewerck, te schicken naer de kunst.
Magh deze maeght op uw behaegen stappen
    Ten offer, tot een’ spiegel van de jeught,
De Schouburgh zal in zijne handen klappen:
    De rouw des volcks verkeert in volle vreught.



[fol. A3r]

BERECHT

Aen de begunstelingen der toneelkunste.

ICk voere nu Ieptha, den zeeghhaftigen helt, lantvooght, rechter, en veltheer der Hebreen, ten stichtigen treurtooneele, waer op mijne gedachten al menige jaeren geleden speelden: maer het spel bleef steecken, om de twee maenden uitstels, de dochter toegestaen, middelerwijl zy haeren maeghdelijcken staet op de bergen beschreit: welck uitstel Aristoteles tooneelwet in het licht staet: want hy zeght dat het treurspel allermeest begrijpt den handel van eenen zonneschijn, of luttel min, of meer: waer tegens Buchanan, in zijn treurspel van Ieptha, zich [behoudens zijne treffelijcke eer in de dichtkunste,] te grof vergreepen heeft, oock tegens d’openbaere waerheit der bybelsche historie: gelijck van wijlen de heer professor Vossius, op de tooneelwetten afgerecht, die in Buchanan overlang tegens my bestrafte. Sedert de geschiedenis van Ieptha ernstiger by my naergespoort, hoorde ick hoe Serarius, Arias, Saliaen, en andere treflijcke vernuften gevoelden dat Iepthas krijghstoght tegens de wederspannige Efraimmers noch uitgevoert wiert, eer de gemelde twee maenden uitstels verstreecken waren, schoon het boeck der Rechteren, en Iosefus deze orden niet houden, om het verhael van Ieptha en zijne offerhande, alreede begonnen, niet te stooren, en te deelen, maer vervolgens achter een te beschrijven. Dees hinderpael hier mede verzet zijnde, [want het is klaer dat men in het heilighdom des bybels niets magh veranderen,] nam ick voor dit werck op te zetten, oock in dier voege, dat het alle eigenschappen, tot een volkomenheit vereischt, in zich moght besluiten, en te gelijck den aenkomenden treurdichteren dienen tot een voorbeeldelijck onderwijs van het toestellen der treurspelen. Aristoteles heeft zijne leerlingen ingescherpt hoe veel gelegen zy aen eene eenige schickelijcke stellinge, in de voorbeelden der leeringen en kunsten, by overoude wijzen, ten hooghste waergenomen, en in zijn onderwijs van de dichtkunst by den gemelden niet overgeslagen. Zoo plaghten de doorluchtighste Italiaensche schilders, [fol. A3v] in hunne historischilderyen, byzonder op het wel schicken, de kroon van hunne wercken, te passen. Het spel heeft zijne behoorlijcke hoegrootheit, en leden, met de maete van evenredenheit gemeeten. De gansche handel van Ieptha is een, en eenigh, en de verscheidenheit der bedrijven, en alle omstandigheden van tijt en plaetse en andersins worden hier tot het uitvoeren en voltrecken van dezen eenigen handel geschickt: dewijl de schickelijcke t’zamenstellinge der bedrijven de ziel des treurspels genoemt wort, dat zonder deze niet rechtmaetigh kan bestaen, schoon’er manhaftige uitspraeck, nochte zeden, nochte spreucken ontbreecken. Ons tooneel staet hier doorgaens onverwrickt en vast, voor het hof te Masfe in Galaäd; eene uitsteeckende opmerckinge, waerop Euripides in zijne volwrochte Fenisse zonderling gelet heeft. Het spel is niet eenverwigh, maer geschakeert. zoo heeten wy het volkomener slagh van spel, dat niet altijt eenen zelven toon van droefheit of blyschap houdt, maer van staet verandert, het zy van ongeluck in geluck, of van geluck in ongeluck: gelijck in Filopaie sterck, in Ieptha flaeuwer gezien wort. Oock levert deze geschiedenis den rechtschapen aert van een treurspel: want de zwaericheit en het haperen valt niet simpelijck tusschen gemeene of verre bloetvrienden, maer tusschen het naeste bloet, vader, moeder, en dochter, een eenige dochter, en gemael, en gemaelin. Ieptha, de hooftpersonaedje, uit den stamme van Manasse gesproten, en een doorluchtigh veltoverste, verschijnt hier nochte heel vroom, nochte onvroom, maer tusschen beide: want hy verliest door onweetenden yver, ongehoorzaemheit, en het overtreden der wet en zijnen vaderlijcken plicht, den naem van eene volkome vromicheit, en staet hierom, voor zijne verzoeninge met Godt, en den aertspriester, [waer na hy endelijck heilighlijck overlijdt, en namaels onder de Heiligen, als in triomfe, omgevoert wort,] tusschen vroom en onvroom, eene hoedanigheit eigentlijck in een personaedje van een volkomen treurspel vereischt. De beide hooftcieraden, hier by een gevoeght, by de Latijnen peripetia, en agnitio, of staetveranderinge, en herkennis genoemt, gaen in arbeit, om hunne kracht met eene maghtige beweeghenisse te baeren: want d’onmaetige blyschap der moeder, [aldus te voorschijn gebrogt, om hier na het weeligh hart eenen zwaerder slagh te geven,] verandert in d’uiterste droefheit, gramschap, wraecklust, en zinneloosheit: ge- [fol. A4r] lijck ’s vaders reuckeloze offeryver in een schrickelijck en bykans mistroostigh naberouw: en zy komen beide te spade tot kennis, d’eene van haer dochters ongeluck, d’ander van zijne blintheit, in het godeloos uitvoeren der dwaze offerbelofte. De uitbreitsels, by de Latijnisten episodia geheeten, worden niet tegens de natuur ingedrongen, nochte te verre gehaelt, maer dienen ter zaecke, en zetten den handel eenen heerlijcken luister by. Onder de trapswijze en langksaeme opsteigeringe wort’er by wijlen eenigh zaet van het toekomende gezaeit, dat te zijner tijt opkomt, om opmerckende toehoorders geduurigh t’onderhouden, in eene bespiegelinge van het navolgende. De rede is gezedevormt naer den staet en gesteltenis der personaedje, zonder het welck goeden en quaeden onder een gemengt worden, en de schouwburgh, ten nadeele van het staetgezagh, eene school van gebreken, en niet van deughden streckt, waerin zelfs aeloude tooneelmeesters van het rechte wit afdwaelden. Om dien misslagh te schuwen, zochten wy op de voeghlijckheit te letten, en elcke personaedje naer zijne oude, staet, en gelegenheit uit te beelden, en de zeden, en spreucken naer de leest van elcks lijf te passen. Men vint hier dryderhande oude, de jeught der dochter, de middelbaere oude in vader, en moeder, den ouderdom in den hofmeester, en eersten hofraet. De dochter draeght zich godtvruchtigh, gehoorzaem, en eerbiedigh neffens Godt, vader, en moeder, en den hofpriester. De moeder wort, naer den tederen aert der vrouwen, ingevoert dertel, moedigh, en uitgespat in voorspoet, en liefde tot haere eenige dochter, en entlijck zoo veel te dieper in kleenmoedigheit, over hals en hooft, gedompelt. Ieptha draeght zich manhaftigh, en gestreng in den oorlogh, is reuckeloos yverigh in ’t beloven, onverzetbaer in ’t beloofde te voltrecken, en wort ondertusschen in het vaderlijck harte van weemoedigheit geschockt, en getroffen, en blijft entlijck, tot naberouw en herkennis van zijn lasterstuck gekomen, niet wederhoorigh om dit te boeten, en zich met Godt, en den aertspriester, Godts mont, en de levendige stem der wet, te verzoenen. De hofmeester toont zich, naer den eisch van een weereltlijck raetsheer, en zijnen hoogen ouderdom, nadachtigh, en omzichtigh in beleit, en raetgeven. De hofpriester, en wetgeleerde yveren voor de wet, en waerachtigen godtsdienst, hanthaven het hooftgezagh des aertspriesters, poogen alle schandaelen, naer hun vermogen, te weeren, en ondertusschen [fol. A4v] den lantvooght met alle bescheidenheit, den staet en vaderlande ten beste, in te volgen, zoo veel hun heiligh ampt en wijdinge eenighzins lijden kan. De hofpriester laet ten leste Ieptha in zijne verlegenheit niet steecken, nochte de misdaet onbestraft, maer wijst hem naer den aertspriester, om eene uitkomste te vinden, en alle steurnis, tegens d’aenkomste der bedgenoote, te minderen. Hy bejegent de wederkeerende moeder naer heure kranckheit, zetze allengs neder, vertroostze, en voorspelt, door eene heimelijcke openbaeringe, Iepthaes geluckzaligheit, en heiligheit, namaels, onder de gelovige helden en heiligen, ten toon te voeren. De reien der maeghden blijven middelerwijl zedigh, in het heelen der geheimenisse, haer toebetrouwt, getrouw in het vertroosten en stercken der godtvruchtige dochter, begunstigen de billijckheit, keeren het onheil, naer heur vermogen, en verheffen de gehoorzaemheit. Aldus woelen, tuimelen, en barnen hier verscheide hartstoghten, door geduurige veranderingen van den beginne tot het ende. De slagh, voorheene tegens Ammon geslagen, wort in ’t voorbygaen slechts beknopt en kort aengeroert; de strijt, sedert tegens Efraim gestreden, breet verhaelt, dewijl dit niet kon vertoont worden, oock buitentijts was. De maeght sterft niet voor d’oogen des aenschouwers, gelijck Horatius in zijne dichtkunste leert, om ongeloofwaerdigheit te schuwen. Ondertusschen wort de voorbereidinge ter doot den oogen niet onttrocken: dewijl het zien meer de harten beweeght dan het aenhooren en verhael van het gebeurde: schoon de toestel des treurhandels zoodaenigh behoorde te wezen, dat die, zonder eenige kunstenary, of hulp der lijdende personaedje, maghtigh ware alleen door het aenhooren en lezen der treurrolle, [zonder wanschape en gruwzaeme wreetheden te vertoonen, en misgeboorten, en wanschepsels, door het ontstellen van zwangere vrouwen, te baeren,] medoogen en schrick uit te wercken op dat het treurspel zijn einde en ooghmerck moght treffen, het welck is deze beide hartstoghten in het gemoedt der menschen maetigen, en manieren, d’aenschouwers van gebreken zuiveren, en leeren de rampen der weerelt zachtzinniger en gelijckmoediger verduuren. Wy zochten oock te bereicken de dry deughden des tooneelstijls, klaerheit, en geloofwaerdigheit doorgaens, en kortheit ter behoorlijcke plaetse. Dit treurspel treet voort op vaerzen van tien en elf lettergreepen: naerdien de edele heer Ronsard, de vorst der Fransche dichteren, deze dichtmaet [fol. B1r] hooghdravender oordeelt, en beter van zenuwen voorzien, en gesteven dan d’Alexandrijnsche, van twalef en dertien lettergreepen, die, zoo veel langer, naer zijn oordeel, flaeuwer vallen, en meer op ongebonde rede trecken, ten zy deze, uit eenen uitnemenden meesters koker komende, zich verheffen, gelijck uitheffende schilderyen, en, rijckgestoffeert, en doorwrocht, van gemeenen kout en ommegangk verre afgescheiden zijn; een uitsteeckentheit boven al in treurspelen vereischt, gelijck Ovidius, wiens Medea, helaes, verloren blijft, in dit vaers opzong:
            Hoe hoogh men drave in stijl en toon,
            Het treurspel spant alleen de kroon.

Om in dezen treurhandel nergens het leven, zijn voorbeelt, te bezwijcken, ververschten wy onze geheughenis met overlezen, en herlezen van Aristoteles en Horatius dichtkunst, en hunne uitleggers over de zelve stof, naemelijck, Robertellus, Madius, Lombardus, Scaliger, Heinsius, en de voorrede van Huigh de Groot, op Euripides vertaelde Fenisse, Castelvetro, Delrius, en Strada, oock Vossius, en Menardieres, die beide, elck om het wackerste, d’een in Latijn, d’ander in Fransch, den Schouburgh, het worsteíperck der menschelijcke hartstoghten, helpen opbouwen.
Maer gelijck den Griecken d’eer van den heerlijcken vont der tooneelspelen, allengs by trappen in top gesteigert, niet kan gelochent worden, zoo vereischt een gewijt treurspel, op hunnen leest geschoeit, tot het uitvoeren, keur van bequame personaedjen, en toestel van tooneel, en maetgezang van reien, geoefent door eenen grooten Orlando, om onder het speelen d’aenschouwers te laeten hooren eene hemelsche gelijckluidentheit van heilige galmen, die alle deelen der goddelijcke zangkunste in hunne volkomenheit zodanigh bereickt, datze de zielen buiten zich zelve, als uit den lichame, verruckt, en ten volle met eenen voorsmaek van de gelukzaligheit der engelen vergenoegt. Wy oordeelden niet ondienstigh dit treurspel, en zijne omstandigheden t’ontleden, of het opwassende en leergeerige Nederduitschen leerde opmercken om zich, als van een toneelkompas, hier van op deze holle dijningen, te dienen, alle klippen en zantplaeten van doolinge, en schipbreuck van onwettige schickinge te mijden, en entlijck, beter gemaniert de gewenschte haven van de volkomenheit der tooneelkunste in te zeilen. Behaeght het hun, laetze eens lustigh en rustigh in de handen klappen, en my helpen hooge en laege staeten met spel en zang stichten en verheugen.



[fol. B1v]

INHOUDT.

IEptha, Galaäds natuurlijcke zoon, wert, na zijn vaders doot, van zijne broederen, als onwettigh, uit het erfdeel gestooten. Hy, van nootdruftigheit aengeperst, geneerde zich by Heidenschen roof, en gaf treflijcke proeven van dapperheit, dies hem de bloetvrienden, en Hebreen, van d’Ammonners beoorloght, uit noot ten veltheere, lantvooght, en rechter kozen, om zich t’ontlasten van het afgodische juck der slavernye, achtien jaeren lang gedraegen. Hy hierop te velde treckende, beloofde Gode, indien het heir d’overhant behielt, op te offeren wat hem eerst uit zijne poorte zoude bejegenen. Hier na zeeghaftigh wedergekeert, gemoete hem zijne eenige dochter, die zich gehoorzaem en gewilligh ten offer instelde, behoudens datze twee maenden haeren maeghdelijcken staet op de bergen moght beschreien, het welck de vader haer toestont. Middelerwijl stonden d’Efraïmmers uit haet en nijt tegens hem op, die hy in eenen veltslagh verdelghde: waer na de dochter van de bergen, de vader uit den slagh wedergekeert, haer Gode ten brantoffer opofferde. Het tooneel is voor het hof te Masfa. Het treurspel begint voor den opgang, en eindight met den ondergang der zonne. De stof is genomen uit het boeck der Rechteren.


Spreeckende Personaedjen.

        HOFMEESTER, eerste raet.
        FILOPAIE, Iepthaes gemaelin.
        SLOTVOOGHT.
        REY VAN MAEGHDEN.
        IFIS, Ieptha’s dochter.
        JEPTHA. De lantvooght, rechter, en veltheer.
        HOFPRIESTER.
        WETGELEERDE.

Continue
[
fol. B2r, p. 1]

JEPTHA.

Offerbelofte.

Het eerste bedryf. Hofmeester. Filopaie.

DE tijding van uw’ heer’ vooruitgevlogen
    Jaeght u voor dagh ten bedde uit, en uwe oogen
    Gaen op, eer ’t licht den hemel open sluit.
    Al ’t hof krioelt. de blyschap moet’er uit.
    (5) Men rust zich toe, om zegenrijck te praelen,
    En Ieptha weêr met staetsie in te haelen.
Fil. ’k Heb jaeren lang geworstelt, en gestreên
    Met rampen: noit waeide eene buy alleen
    My over ’t hooft, of d’andre stont’er neffens:
    (10) Maer nu, Godt lof, komt mijn geluck al teffens
    My t’huis. ’k verwacht mijn dochter t’huis van daegh,
    Van ’t hoogh geberghte, en hoor de nederlaegh
    Van Efraim. Godt zegende ’s lants hoeder.
    Hoe weeligh valt de dochter haere moeder,
    (15) De brave helt zijn blijde bedtgenoot
    In d’armen, als een dau in ’s aerdtrijcks schoot!
    Hoe vrolijck zal ickze alle bey bejegenen!
    Geen vloecken schaên, als Godt dit hof wil zegenen.
Hof. Toen Godt dit hof wou zegenen, verdween,
    (20) Verstoof het heir van Ammon, en al scheen
    Ons Efraim verre over ’t hooft gewassen,
    Een hooger maght kon hem ontharrenassen.
Fil. Indien oit vrou van blyschap sterven kon,
    Is ’t wonder dat ick levendigh de zon
    (25) Verwacht: zoo had de blyschap al de geesten
    Van ’t hart gezet: toen ick, op d’eer der feesten,
    Mijn lief in zijn triomfe, na den slagh,
    En Ammons val, verwellekomde, en zagh
    Hem heerlijck hier te Masfe ’t hof opvaeren,
    (30) Door al den drang, en toevloet van de schaeren.
[fol. B2v, p. 2]
    Ick zeegh, op dat gezicht, ter aerde in ’t stof.
    De hofstoet droegh my, als een lijck, op ’t hof,
    Tot dat mijn hart bequam, natuur zich redde.
    Mijn dochter stont bekreeten voor het bedde,
    (35) En steende, en kermde, en zuchte in zulck een noot.
    De vader sprack: nu, moeder is niet doot.
    Zy krijght haer verf. toen kusteze mijn wangen,
    En bleecken mont, uit hartelijck verlangen.
    Ick quam, gelijck de zon uit eene wolck,
    (40) Te voorschijn, toegejuicht van ’t hof, en ’t volck.
    Nu wort die vreught verdubbelt: want wy hooren
    Dat Efraim den veltslagh heeft verloren,
    Voor Jeptha vlught naer d’oevers der Jordaen.
    Zoo moeten al Godts vyanden vergaen.
Hof. (45) Mevrouw, ’t is kunst de blyschap in te toomen,
    Zoo wel als rouw te maetigen. wy koomen
    In beide wel te kort. de weerelt gaet
    Door druck en vreught by beurte. wie de maet
    En regel treft is wijs. de kanssen keeren.
    (50) Men spiegle zich aen Jeptha, om te leeren
    ’t Verandren van elcks lot, dan droef, dan bly.
    De zwaertzy zet hem hoogh: de spillezy
    Verneêrt hem door d’onwettigheit in ’t erven;
    Dies hy, geschupt van zijne broêrs, most zwerven,
    (55) Zich eerst in Tob geneeren op den roof;
    Daer hy den vloet van ’t Heidensch ongeloof,
    Gelijck een dam, behinderde in te breecken.
    Wat heeft zijn deught ons menighmael gebleken!
    Het heiloos heir van Ammon quam in ’t velt
    (60) Hereischen al wat Juda met gewelt
    Zijn Goôn ontruckte, als Isax erfgenaemen
    Eerst herwaert uit Egypten over quamen:
    Schoon ’t Ammon niet, maer ’t hooft der Amorreen
    Ontruckt, by ons dry eeuwen achtereen
[fol. B3r, p. 3]
    (65) Bezeten was in pais. men zat verlegen.
    Gansch Galaäd zocht troost aen Jepthaes degen,
    Verhief hierom ’s lants balling tot ’s lants hooft,
    En over ’t heir. op dit verdragh belooft
    Hy hun zijn trou, en strijt, als ’s volcks verweerder,
    (70) Wint twintigh steên, wort hier, als triomfeerder,
    Te Masfa, na dien zwaeren slagh, begroet.
Fil. Mijn dochter juicht hem vrolijck in ’t gemoet,
    Groet vader voor de hofpoort met tamboeren,
    En reien: maer dit scheen zijn hart t’ontroeren:
    (75) Doch d’oirzaeck kon ick noit uit hem verstaen.
    Daer schuilt iet, my te duister om te raên.
Hof. Niet duister: want het is terstont gebleken
    Hoe Efraim den kam quam op te steecken,
    By duizenden den zegenrijcken helt
    (80) Het voorhooft biên, en daegen in het velt,
    Daer d’allerhooghste uw wapenrecht verdaedight.
Fil. De hemel heeft ons weder begenadight.
    Zoo schijnt de vorst een Godt, geen sterflijck mensch.
    Wien ’t lot niet dient, het rolt naer mijnen wensch.
Hof. (85) Een teêre vrou spat uit, al t’ ongelaetigh,
    In weelde en druck: een manshart draeght zich maetigh
    In beide, en kent het weifelende lot;
    Dat rolt elck toe naer ’t wijs beleit van Godt.
    Niets staet hier stil. geen blyschap is volkomen.
    (90) Geen druck mist troost: en tusschen hoop en schroomen
    Verslijt de tijt des levens. quaet en goet
    Elck heeft zijn tijt, en beurte, als eb, en vloet.
Fil. Ons erfgenaeme en dochter dorst ons vergen
    Of zy een wijl zich eenzaem op de bergen
    (95) Verquicken moght met haeren trouwen rey.
    De vader gaf haer vrolijck het geley.
    Zy scheide, en nu zijn net, naer dat ick reken,
    Twee maenden, dat my lastigh viel, verstreecken.
[fol. B3v, p. 4]
Hof. Men zalze haest ten hove weder zien.
Fil. (100) ’k Zal haer met vreught omhelzen: zoo misschien
    Geen ongeval, Godt keer ’t, haer stuit in ’t keeren.
    Een moeder kon misschien haer hart ontbeeren,
    Haer eenigh kroost geensins; een kint, nu rijp
    En huwbaer; meer dan menschelijck begrijp
    (105) Kan vatten, met vernuft verciert, en gaven.
    Men ziet om ’t hof de jonge heeren draven,
    En vlammen op der maeghden bloem, zoo schoon.
    Godtvruchtigheit spant in het hart de kroon,
    Als ’t eêlste, daer de hemel haer me zegent.
    (110) Geluckigh die zoo schoon een roos bejegent,
    Geluckiger dieze afpluckt met zijn hant.
    Zoo ’t vrystont zulck een perle, een diamant
    Te hechten aen een kroon, ’t zou Memfis passen:
    Maer neen, z’is voor geen’ Heiden opgewassen;
    (115) Geen’ koning, die, noch vremt van Moses wet,
    Onwaerdigh is dees schoone in ’t heiloos bedt
    t’Omhelzen, schoon zijn kroon in top moght steigeren.
    Al eischte haer een koning, ’k zouze weigeren.
    Hofmeester, is ’t niet recht, bestraf mijn’ roem.
Hof. (120) Mevrouw, gy noemde uw dochter flus een bloem.
Fil. Met reên, is ’t vreemt dat ick haer schoonheit prijze?
    Een bloem gelijcke?    Hof. Ick straf het geener wijze.
    Maer zaeghtge noit des morgens bloemen staen,
    En vontze voor den avontstont vergaen,
    (125) Van brant gezengt, van hagelsteen geslagen,
    Of afgemaeit? Wat kan een bloem verdraegen,
    Een buye ter genade in ope lucht!
Fil. Wat zeghtge? quam u eenigh droef gerucht
    Ter ooren?    Hof. Neen, ick heb niet quaets vernomen,
    (130) Prijs schoonheit, als een gaef, van Godt gekomen;
    Maer stelle alleen ’t verwelcken by de verf
    Der schoonste bloem. Godt laetze vaders erf
[fol. B4r, p. 5]
    Bezitten. ’k wensch dat gy in haer mooght leven,
    En haere vrucht.    Fil. Dat wil de hemel geven.
    (135) Die, onder tien geboôn van Moses wet,
    Wie d’ouders eert in zulck een waerde zet,
    Dat hy haer heil belooft, en blijde jaeren.
    Op zulck een’ wensch wil u de hemel spaeren.
Hof. Dat zy, van ’t lant, de vader, uit den slagh,
    (140) U, elck om ’t blyste, in d’armen vallen magh,
    Is al mijn wensch: het kan niet lang vertrecken.
Fil. Ick hoop mijn heer zal zelf de bo verstrecken.
    Daer duncktme hoort men ’s lants bazuin in ’t velt.
    Ay, zie eens uit.    Hof. Verwellekom den helt.
    (145) De slotvooght komt, bestuwt met krijghsstandaerden.
    Men hoort alreê het pruischen van de paerden.


Slotvooght. Filopaie. Hofmeester.

    Ter goeder tijt vinde ick mevrouw gezont.
Fil. Hoe staet het? is mijn heer noch ongewont?
Slotv. Gelijck hy trock om Efraim t’ontmoeten,
    (150) Wiens heirbanier ick offere aen uw voeten
    Eerbiedigh door ’t gebodt van uwen heer.
    Ontfang dit pant van zege. Godt zy d’eer.
    Ontfang dien stier, uit louter gout gegoten.
    Die stoots was, heeft de horens afgestooten.
Fil. (155) Wat zienwe? ô vreught! gelooft, gelooft zy Godt.
    Men steeck’ dit voort ter tinne uit van het slot,
    Op dat het blijck’ hoe wy het velt behielen.
    Aldus moet Godt de vyanden vernielen,
    Die Jeptha en zijn’ hoogheit wederstaen.
Slotv. (160) De vyant vlught aen d’oevers der Jordaen,
    Gansch Efraim zwicht voor Manasses degen.
Hof. Dat Godt voortaen Manasses afkomst zegen’.
Fil. Verhael den strijt: het zekerste bescheit
    Weet gy op ’t naust. Verhael het wijs beleit.
[fol. B4v, p. 6]
    (165) Mijn yver volghde uw’ optoght met gebeden,
    En vasten. Godt heeft zelf voor ons gestreden.
    Een post vooruit verkuntschapte ons ’t geluck
    Des strijts in ’t gros: maer ’t lustme stuck voor stuck
    Te hooren hoe ’t zich toedroegh onder ’t stryen.
    (170) ’t Verhael moet Gode alleen ten prijs gedyen.
Slotv. Gewelt, en haet, en nijt zijn uitgebroet
    In ’t Heidensch nest. een’ ander heil en spoet
    Misgunnen, en den bontgenoot bespringen,
    Zijn wettigh recht onwettigh hem t’ontwringen,
    (175) Voeght onbesneên, en Filistijnschen aert,
    Een’ afgodist, die minst Godts wet bewaert:
    Doch Efraim, niet vry van zulcke vlecken,
    Ontziet zich niet oproerigh op te trecken,
    Aen dees zy der Jordaene, en ’t vrye veer,
    (180) Manasse uit trots te daegen voor de speer;
    Toen Ammon en zijne ysre krijghsgeleden
    Getrappelt, wy al teffens twintigh steden
    Verlichtten van het juck der slaverny,
    Van afgoôn, zwart van roock, en smoockery;
    (185) Zoo verre ’t lant bepaelt wort van vier streecken,
    De bergen, en Jordaen, en bey de beecken,
    Als Arrenon, en Jabok, die gelijck
    Uitloopen in den stroom van ’t heiligh rijck.
    Wy pooghden ’t pleit door middelaers te slechten,
    (190) ’t Geschil met reên, en geen rappier te rechten,
    En hielden ’t staen vier weecken, eer men vocht.
    Elck spant zijn tent van wederzy. elck broght
    Zijn reden in wat hem ten oorlogh porde:
    Maer Efraim bleef wreveligh, en morde.
    (195) Geen dreigement ontbrack’ er naer zijn’ aert,
    Het basterthuis, en lant met vier en zwaert
    Te dempen, stam en tack en al verdelgen.
    O Jakob, zie eens op hoe uwe telgen
[fol. C1r, p. 7]
    Verbasteren, zoo hebt gy Esau niet
    (200) Bejegent, die u dreigende verstiet.
    Men hadde hen niet eens, als bontgenooten,
    Gekent, en van den wapenroof verstooten
    Op Ammons toght; een ongegront beklagh;
    Want toen men trock, getroost om Ammon slagh
    (205) Te leveren, en aenhielt datze ons steven,
    Ontzeiden zy ’t. men trock [het golt ons leven,
    En eer, en staet,] den vyant in ’t gemoet.
    Men greep hem aen, en zette voet by voet.
    Nu had men ’t Gode, en Jepthas vuist te dancken
    (210) Dat Ammon zwichte. och, geene artsny kon krancken
    Genezen, die des artsens raet versmaên.
    Zy wrockten vast, en niemant liet zich raên.
    Men rust dan toe om hantgemeen te worden.
    Men stelt met kracht de standers in slaghorden.
    (215) De morgenzon, die met den heldren dagh
    De wapenoogst der wetgebroedren zagh,
    En hun gereet een nederlaegh te baeren,
    Scheen drymael, dootsch van schrick, te rugh te vaeren.
    Uw man, in ’t hart der heirkracht, tuight in ’t kort’
    (220) Voor Abrams Godt, dat hy onschuldigh wort
    Tot slaen geperst, daer ’t bloet der wetgenooten,
    Gelijck een zee, zal werden uitgegoten.
    Hy kent zich vry van wraeck, en broederslaght,
    Waer door Godts naem ontwijt wort, en veracht;
    (225) Verblijft het aen Manasse, zijnen broeder,
    En Josefs zoon, van eene zelve moeder
    Gebaert als hy; wil trecken eene lijn,
    Oock tegens al die Josef vyant zijn:
    Dat ’s verre van met zwaert en spiets te deeren
    (230) Die Kanaän voor ’t heidendom verweeren.
Fil. Godt, die geen recht om gunst noch afgunst buight,
    Hoort wat mijn man in ’t openbaer betuight.
[fol. C1v, p. 8]
Slotv. Terwijlze zich dus schrap in orden zetten,
    Ging Efraïm den moedt der benden wetten,
    (235) Daer hy alom, vol moedts, in ’t midden reedt.
    Nu houdt u aen dien eens gestaefden eedt,
    Die u verbint dit bastertbloet te keeren,
    Het welck den leeuw van Juda wil regeeren,
    De stammen dwingt alleen hem naer den mont
    (240) Te zien, ons part noch deel aen krijghseer gont.
    Schoon Ammon leght door ’t bastertbloet verslonnen:
    Valt rustigh aen: wy zien den slagh gewonnen.
    De krijghbazuin klinckt op van overal.
    Zy stooten toe met schrickelijck geschal.
    (245) De bodem dreunt, op ’t ysselijck ontmoeten
    Van zeissenradt, en hoeve, en paerdevoeten.
    Geschrey, gebriesch, de stofwolck, het gerucht,
    ’t Geklickklack van het harnas, aen de lucht
    Gestegen, mengt zich naer in duizent nooden,
    (250) En jammeren van levenden, en dooden.
    Men strijt om strijt. elck staet, gelijck een helt.
    Het roode meer schuimt bruizende over ’t velt,
    En wint’er velt door ’t openen der aderen,
    Die roockende in een’ boezem hier vergaderen.
    (255) Men twijfelt ruim een uur wie ’t winnen zal.
    Men keert zich noch aen dooden, noch getal
    Van zielen, die hier sneuvelen: maer echter
    Daeght Jeptha Godt, dat hy, de hooghste rechter,
    ’t Krackeel beslechte, en geeft zich daer de strijt
    (260) Het bangste valt. hy grijpt den bitsen nijt
    In ’t hart aen, wort gevolght van al de braven.
    Waer hem de haet opdondren ziet, en draven,
    Begint de moedt te zincken. hy dringt door.
    Wat hem bestuwt volght op zijn bloedigh spoor.
    (265) Een hemelsch heir, van toorne en wraeck ontsteecken,
    Scheen vlammende aen de wolcken door te breecken
[fol. C2r, p. 9]
    Met wapenklanck, en luidt bazuingeschal,
    Dat vee en volck verschrickte, en duin en dal.
    De vyant flucks aen ’t spatten aller wegen:
    (270) De ruiters eerst. het voetvolck stont verslegen,
    Wert van de hoef getrappelt, en getreên.
    Een springvloet, als hy doorbreeckt, ziet noch steen
    Noch paelwerck aen, acht hooft, noch dam, noch dijcken,
    Maer gaet met vee, en stal, en menschen strijcken.
    (275) Ons bruizent heir vint nu geen tegenstant.
    Uw vorst zit af, danckt Godt, die d’overhant
    Hem gunt. hy laet het veer des strooms bezetten,
    En d’overvlught der vyanden beletten,
    Verbiet den haet, te kenbaer aen zijn spraeck,
    (280) Te spaeren, uit een goddelijcke wraeck.
    Wat zagh men na den slagh al mannen vellen!
    Van duizenden zal ’t niemant navertellen.
    Daer lagh langs ’t velt een veertighduizenttal.
    Zoo gaet met recht de hooghmoedt voor den val.
Fil. (285) Hoe zijn wy voor die zege aen Godt gehouden!
    Wat wijdt men hem, die alle zijn vertrouden
    Beschut, verdelght wat Jeptha met zijn hof
    En naem, en bloet wou trappen in het stof!
Slotv. De veltheer, door belofte aen Godt verbonden,
    (290) Wil offeren, en heeft my afgezonden,
    Om u terstont te voeren, daer de maght
    Van ’t danckbaer heir uw blijde komst verwacht.
    Belieft het u, zit op: de hackeneien
    En muil staen reê. wy zullen u geleien.
Fil. (295) ’k Zie Ifis, van ’t geberghte in Galaäd,
    Alle oogenblick genaecken naer de stadt.
    Kan ick mijn’ heer nu volgen, en believen?
Slotv. ’k Volgh meesters last, en vreeze hem te grieven,
    Door uw vertreck. ontschuldigh my, mevrouw.
    (300) Gy gaeft aen een’ soldaet uw hant en trouw.
[fol. C2v, p. 10]
    Een krijgsmans hart kan smaet noch schimp gedoogen.
Fil. Ick min hem, als den appel van mijne oogen.
    My trecken man en kint, beide even sterck
    Van wederzijde, als in een worstelperck.
    (305) Zal ick ’t ontbodt van mijnen heer misachten?
    Of met de zon mijn dochter eerst verwachten?
    Hier is geen tijt. hofmeester, geefme raet.
Hof. Volgh eerst uw’ heer, en zijn triomffeest. laet
    My hier ten hove uwe erfgenaeme ontfangen.
Slotv. (310) Zit op, mevrouw: men wacht u met verlangen.
Fil. Hofmeester, zie dat gy, tot dat ick keer’,
    Haer onderhoudt.    Hof. Hoe luttel weetze, ô heer,
    Wat voor een lot haer heden schijnt beschoren.
    Daer rijdtze heene, en noopt den muil met sporen.
    (315) Godt geef dat zy den lantsheer’, die haer mijt,
    En herwaert draeft, niet onder d’oogen rijdt.
    Het waer genoegh om dit altaer t’ontdecken,
    En ’t offer, dat men heden wil voltrecken.
    De dochter schijnt, uit eene wolck van stof,
    (320) Te spoedigen ten berge af, naer het hof,
    Of ’t mistme. ick wil ter tinne uit zien van boven.
    Een dunne mist, voor ’t rijzend licht geschoven,
    Belet de zon te schijnen op het slot.
    Zy rijdt bedeckt ter kimme uit. goede Godt,
    (325) Gy zegentze al, die op uw goetheit hoopen!
    Uw hant alleen vermoght den knoop t’ontknoopen;
    Toen menschenraet te kleen viel, en te kort.
    De maeght genaeckt, tot zingen aengeport.
    De zanglust noopt de trippelende voeten.
    (330) Men zalze in ’t hof verwachten, en gemoeten,
    Dan melden hoe Godt Efraim verneêrt,
    De vader weer in ’t harnas triomfeert.



[fol. C3r, p. 11]

REY van MAEGHDEN. IFIS.

I. ZANG.

            O Galaäd,
            Die ’t voorhooft kroont met palmen,
            (335) En op zegegalmen
                De maeghden voert ten rey,
                    Voor Levijs stadt;
            Ay, help ons triomfeeren,
            Die nu wederkeeren
                (340) Met bommen, en schalmey:
            Volgh de maeghdelijcke harten,
            Die de doot in ’t aenzicht tarten.
                    Volgh Jepthaes spruit.
                    Zy noodt uw burgers uit.

I. TEGENZANG.

                    (345) Toen Ammon prat,
            Op zijnen zeissenwagen
            Trots ten toon gedraegen,
                Wou dempen Jepthaes hof,
                    Zich zelf vermat
            (350) Met bolpees, en met slagen
            ’t Heiligh volck te plaegen,
                Te trappen in het stof,
            Eeuwigh, als verweze slaven,
            Naer zijn zweep te leeren draven,
                    (355) Heeft Godt alleen
                    Den hooghmoedt afgestreên.

II. ZANG.

                    Godt heeft de steên
            En sloten omgeworpen,
            Heuvels, vlecken, dorpen
[fol. C3v, p. 12]
                (360) Van afgoôn schoon geschuimt,
                    En zijn Hebreen,
            Gedruckt in slavernye,
            d’Eerste heerschappye
                Genadigh ingeruimt.
            (365) Astataroth, en Chamos vloden,
            Idumeesche en Sidons goden.
                    De Heidens vloôn
                    Met hun beroockte goôn.

II. TEGENZANG.

                    Abrahams zaet
            (370) Aenbidt nu, vry van smetten,
            Naer d’aeloude wetten,
                En Moses zuivren stijl,
                    Den toeverlaet
            Der vroomen, volght hun zeden
            (375) Na in alle steden.
                Al wat een lange wijl
            Was verstroit van ’t heil der vadren
            Ziet men wederom vergadren
                    Met vreught by een
                    (380) Ten schimp der onbesneên.

III. ZANG.

                    Drymael in ’t jaer
            Verschijnen twalef stammen
            Daer men runders, rammen
                Te Silo Gode slaght,
                    (385) Op ’t hoogh altaer,
            De priesters wieroock zwaeien,
            En de Godtheit paeien,
                Geduurigh op hun wacht:
[fol. C4r, p. 13]
            Daer de bontkist omgedraegen,
            (390) Antwoort op ’s aertspriesters vraegen,
                    Orakels spreeckt,
                    Wanneer hy bid en smeeckt.

III. TEGENZANG.

                    Nu Ammon vlught,
            Het Heidendom ter schande,
            (395) Uit den ganschen lande,
                Schroomt Ifis Gode niet,
                    Uit eedle zucht,
            Een willige offerhande,
            Hier ten onderpande,
                (400) Na al ’t geleên verdriet,
            En den prijs, behaelt in ’t strijden,
            Lustigh rustigh toe te wijden.
                    Of Jeptha quam:
                    Hier is het offerlam.

Ifis.     (405) De roos van Jericho gaet open,
                In ’t opgaen van de morgenstont.
            Zy heeft den koelen dau gezopen.
                Het manne viel haer in den mont:
            En Ifis hart luickt op, van weelde
                (410) En blyschap, nu zy dezen dagh
            Het offer, datze zich verbeelde,
                Naer vaders eisch, voltrecken magh,
            Den vaderlande en ’t volck ten zegen,
                Ten prijs van Godt, den eigenaer
            (415) Van al, die door verborge wegen
                Zijn heiligen zoo wonderbaer,
            En boven hun begrijp, kan leien.
            Treênwe in, op bommen, en schalmeien.

Continue
[
fol. C4v, p. 14]

HET TWEEDE BEDRYF.

Ifis. Hofmeester. Rey.

    ICk heb dus lang de heuvels op en neder
    (420) Met dezen rey bewandelt heene en weder,
    Mijn’ maeghdestaet, en jeught genoegh beweent.
    De berghgalm heeft ons lijckklaght nagesteent.
    De zon en maen, by beurte op haeren wagen,
    Getuigen hoe ons al te druckigh klaegen
    (425) De rotsen zelfs beweeghde, west en oost.
    Nu quam, nu quam ick vader t’huis, getroost
    [De hemel laet’ mijn opzet hem behaegen,]
    Dit lichaem Gode en ’t outer op te draegen,
    Voor vaders zege, op Ammon heir behaelt.
    (430) Het heeftme noch aen wil, noch tijt gefaelt.
    Hoe treurt het hof dus eenzaem, zonder hoeder?
    Het aengezicht van vader en van moeder
    Te derven, slaet my neêr in dezen staet.
    Gy, stut van ’t hof, en vaders eerste raet,
    (435) Weet op wat voet wy stil van vader scheidden:
    Ontvou nu wat geval hier tusschen beiden
    Geschoten is, dat vader niet verschijnt.
    Dus wort een hart door uitstel afgepijnt.
Hof. Mevrouw was noch nau bergewaert vertrocken,
    (440) Of Efraim, gewoon van outs te wrocken,
    Borst tegens hem, gelijck een onweêr, uit,
    Als waer die stam misdeelt in d’eere en buit,
    Op Ammons heir door vaders deught bevochten.
    Dit dreef hem weêr, om zulcke lantgedroghten
    (445) Te toomen: en, Godt woud’s, het is geluckt.
    Dat tuight die vaen, de stier, den haet ontruckt.
    Uw moeder reedt, op zijn ontbodt, flus derwaert
    Naer dees triomf. nu spoet uw vader herwaert.
[fol. D1r, p. 15]
    Ick wacht hem vast, op dat hy heden hier
    (450) Uw hooghtijt, in uw moeders afzijn, vier’,
    Terwijlze ’t heir in ’t velt ziet triomfeeren.
Ifis. Wist moeder niet dat ick most wederkeeren
    Van ’t hoogh geberght, gelijck het was gezeit?
Hof. Zy wist het: maer men heeft haer loos misleit
    (455) Door vaders last, gelijck het was besteecken.
Ifis. Zoude ick voor ’t lest mijn moeder zien, noch spreecken?
    O onbescheit! moght vader dit van ’t hart?
    Ick ben de schrick des doots voorby. ick tart
    De doot, en zie haer rustigh onder d’oogen.
    (460) ’k Heb lang den hals voor vaders zwaert gebogen:
    Maer my dus streng dien redelijcken eisch
    Ontzeggen? eer mijn vaderlijck palais
    Verlaeten, en noch eenwerf vier paer weecken
    My, op geberghte, en rots, in bosch versteecken.
    (465) Ick sterf niet, eer ick moeder zie, en spreeck.
    Gy reien, volghtme: al weder naer de streeck
    Der heuvelen: vangt weder aen te treuren,
    En met misbaer ’t gewaet van ’t lijf te scheuren,
    De vlechten uit te trecken: weêr, verstockt
    (470) In rouw, gezucht, gesteent, gekermt, genockt,
    Den galm geweckt, die lust schept na het baeuwen,
    Tot dat gehuil, en jammerklaghten flaeuwen,
    Van rots in rots. ick paste op mijn gety:
    Nu staet met recht het uitstel weêr aen my.
    (475) Mijn speelnoots, dat ’s u voor naer d’oude heuvelen.
    Of wy op bergh, en rots, of outer sneuvelen,
    Dat ’s evenveel: ’t verschilt slechts in de wijs.
    Ick offere mijn leven, Godt ten prijs.
    Wat uitstels is niet weigeren te sterven.
    (480) Zou ick voor ’t jongste oock moeders aenspraeck derven!
    ’t Is nodigh haer te spreecken, en een blijck
    Van danckbaerheit: want quaem zy op mijn lijck
[fol. D1v, p. 16]
    Te zwijmen, ’t bloet zou my van zelf ontspringen,
    Het leste woort gelijck ter keele uitwringen,
    (485) Tot een bewijs van kinderlijcke trou,
    Haer jongste troost, te kleen in grooten rouw.
Hof. Mevrouw, ay blijf: ten minste hoor mij spreecken.
Ifis. U hooren? neen, men kent uw loze streecken,
    Die moeder, voor mijne aenkomst, stiert van kant.
Hof. 490) Door vaders last, niet wijt, maer by der hant.
    Bedaer een poos: alle oogenblick wort vader
    Ten hoof verwacht: dan spreeckt elckandre nader.
    Verzoeck dat gy van moeder afscheit neemt.
Ifis. En slaet hy ’t af?    Hof. Zijn hart is niet vervreemt
    (495) Van liefde, hy bewilgde u vier paer weecken,
    En stelde ’t uit.    Ifis. Die tijt is nu verstreecken.
Hof. Uw vader bint zich niet zoo stip aen tijt.
Ifis. Zoo vader acht dat dit geen uitstel lijdt,
    Hoe dan toe?    Hof. Hou slechts aen met droevigh smeken.
    (500) Heeft hy u oit van uw verzoeck versteecken?
Ifis. Verzoeck staet vry, het weigeren aen hem.
    Ick hoor zijn spraeck, gelijck een engels stem.
    Als vader spreeckt, wat heeft een kint te zeggen?
    ’k Wil voor hem op mijn aenzicht nederleggen,
    (505) En schroom geen doot, maer ongehoorzaemheit.
    Betuigh hem hoe ick nederquam, bereit
    Ten outer, als een willige offerhande.
    Schoon ’t zwaert my treff’, het vier dit lichaem brande
    Tot stof, en asch: ’k getroost my zoo ’t Godt voeght,
    (510) Als vader, en vrou moeder zijn vernoeght.
    ’k Gebruick mijn recht, hoef niemant dit te vergen.
    Genooten, volghtme al weder naer de bergen.
Hof. Heeft moeder zich van mijnen raet gedient;
    Houdt vader my voor zijnen outsten vrient,
    (515) En eersten raet van al zijn staetvertrouden;
    Hiet moeder my u minzaem onderhouden,
[fol. D2r, p. 17]
    Toen zy vertrock, tot datze wederquaem;
    En is’er niets een kint meer aengenaem,
    Dan zich geheel naer moeders wil te schicken;
    (520) Wacht vader, dien wy hier alle oogenblicken
    Verwachten, en vertrou wat wy met raet
    Vermogen, u ten dienst in dezen staet;
    Uw hoogheit hoeft ons nergens in te spaeren.
    Dees stramme leên, en grijze zilverhaeren,
    (525) Dit voorhooft, van den ouderdom geploeght
    Vol rimpelen, verzoecken datge u voeght.
    Belieft het u, tre binnen: hoor ons spreecken.
Rey. Mevrouw, ay hoor, en luister naer zijn smeecken.


Ieptha.

    Heirmeester, dat ging wel. ick doock nau in
    (530) Het eicken bosch, of mijne gemaelin
    Stoof ons voorby. gy zaeght hoe, aen haer zijde,
    De Slotvooght ’t bosch van Efraïm vermijde.
    Al hoorde men tot noch toe geen gewagh
    Van ’t geen’er smeult: het moet nu aen den dagh.
    (535) Hier staet het hof ten hemel opgetogen.
    Wy zagen ’t eer met vreught en vrolijcke oogen:
    Maer sedert ons de hoop van onzen stam,
    Ter hofpoorte uit, met bommen tegen quam;
    Toen Ammon ons ten roof viel met zijn vaenen,
    (540) Aenschouden wy dees poort noit zonder traenen,
    En ’t hart vol drucks. wat baet het dat een heer
    Gezegent, trots en heerlijck triomfeer’,
    De vleugels van den vyant koom’ te korten,
    Als hy gekeert zijn stamhuis in ziet storten.
    (545) Een vorst leeft meest tot heil van ’t algemeen;
    Of deelt hy in ’t gemeen, dat is alleen
    Voor ’t eenige oir, van boven hem gegeven,
    Om na zijn doot in ’t eenigh oir te leven.
[fol. D2v, p. 18]
    Dees hoop wort my ontweldight: en ick moet
    (550) Godt lochenen, of scheiden van mijn bloet,
    Onnozel bloet, dat van ’t altaer zal leken.
    Wat baet die stier, ter hoftinne uitgesteecken,
    Tot ’s vyants schimp, gesleurt in bloet en stof!
    Een feller zwaert treft heden Jepthaes hof,
    (555) Daer Efraïm, en Ammon om zal vieren,
    Herwinnen al d’ontruckte krijghsbanieren.
    Het dwersse lot zet heden ruim betaelt
    Die trotse zege, op beide in ’t velt behaelt.
    Treck in den stier. wat vordert dit braveeren?
    (560) ’t Is uit met my. de kans was lang aen ’t keeren,
    Toen, in ’t gevaer des lants, mijn droeve ziel
    Die hooge altaerbelofte uit noot ontviel,
    Onkundigh dat, tot boete van elcks lijden,
    Dit woort my eerst de hartaêr af zou snijden,
    (565) Dan ’s dochters hals. och woort, een zwaert, gesmeet
    Van Ammons wraeck! ô onherhaelbaere eedt!
    Hoe sprong mijn hart, toen Ifis wiert geboren!
    Dees overwinste en schat wort nu verloren
    Door schipbreuck van een eenigh enckel woort.
    (570) Hoe stom en stil is nu de zelve poort,
    Waeruit zy my met bommen in quam haelen,
    En zegezang, en blijde morgenstraelen
    Der oogen: als de dageraet der jeught
    My tegenblonck, en oploock met een vreught,
    (575) Die snel verdween: gelijck by zomerdagen
    De heldre lucht betrocken wort met vlaegen.
    My dunckt ick hoor mijn dochter wederom.
    Zy heetme noch met bommen wellekom.


Ifis. Ieptha.

    Ter goeder uure omhelze ick vader weder,
    (580) En schrey van vreught. een maeghdenhart is teder,
[fol. D3r, p. 19]
    Zoo wel in rouw, als blyschap weêr te staen.
    Tot tweemael heeft de wisselbaere maen
    Haer horens in een’ ronden kringk gebogen,
    Na mijn vertreck ten berge uit vaders oogen,
    (585) Nu is’er niets dat my vervaeren kan.
    Indien ick noch de kroon in ’t harte span,
    Gelijck voorheen; laet my mijn liefde blussen:
    Heer vader, gunme uw’ mont noch eens te kussen.
    Wat wort mijn hart van droefenis verlicht,
    (590) Nu Godt my gunt uw hemelsch aengezicht
    t’Aenschouwen! kon oit zon, op tin en daecken
    Van ’t hof, my meer verquicken, meer vermaecken
    Dan uw gezicht, genadigh my gegont!
    Gelooft zy Godt, dat vader ongewont,
    (595) En gaef verschijnt, van daer ontelbre punten,
    Geschut, en speer het op zijn leven muntten.
    Wie had dien storm verwacht van Efraïm!
    Maer afgunst volght de krijghseer, als de schim
    Het lichaem: doch wat hindert dat benijden,
    (600) Als ’t Gode, die u hanthaefde onder ’t strijden,
    En zijnen wille alleen op ’t hooghst behaeght!
    ’t Is beter zoo benijt, dan droef beklaeght.
Iep. Och dochter, och, uwe aengenaeme woorden
    Zijn pijlen, die mijn hart noch eens vermoorden.
    (605) Nu leve ick eerst, te recht beklaegens waert,
    Of sterve, en voel al levende het zwaert,
    Het zwaert des doots, door mijnen boezem dringen.
    Geen vyant durf van buiten my bespringen:
    Hy zitme in ’t hart: de strijt gaet aen in my:
    (610) Daer kiezen mijn gedachten elck haer zy,
    Beginnen ’t zwaert om strijt op zy te gorden.
    Zy zetten zich gewapent in slaghorden.
    Het vaders hart is al te naeu een velt
    Voor zulck een’ strijt, en gruwelijck gewelt.
[fol. D3v, p. 20]
    (615) Waer heul gezocht? waer vinde ick troost en bystant?
    Och, Jeptha heeft zich zelf alleen ten vyant:
    Geen Efraïm, noch Ammon rant hem aen
    In ’t hart. kon een gety oit stercker gaen,
    Wanneer de zee op strant en steenrots barrent,
    (620) Ter helle daelt, en oprijst aen ’t gestarrent!
    Mijn eenigh oir, ô dochter, gy ontroert
    Uw vaders bloet. waer worde ick heengevoert!
Ifis. Nu vader, draegh uw hartewee geduldigh.
    Ben ick, och arme, aen uwe elende schuldigh,
    (625) Aen uw verdriet? vaer voort, en strafme vry.
    Ontlast uw ziel: ick neem de schult op my,
    En op mijn ziel, dan is de strijt ten ende.
    Gy blijft gepaeit; ick vaere uit deze elende.
Iep. O dochter, hoor mijn rouwklaght met gedult.
    (630) Ick houde u vry. uw vader draeght de schult.
    Had hem een lam eerst uit den stal bejegent,
    Of witte vaers: toen hy, van Godt gezegent,
    En zegenrijck naer ’t hof quam uit den slagh;
    Men hadze Godt geoffert, als men plagh,
    (635) Te Silo, daer de Godtheit, in het midden
    Van ’t heilighdom, op ’s hoogen priesters bidden,
    Orakels spreeckt, op cherubijnen rust:
    Nu zijtge my bejegent, onbewust
    Van mijn belofte, en reuckeloos beloven,
    (640) Dat my zoo dier verbint aen Godt daer boven.
    Het aengaen van dien zwaeren slagh en toght
    Beroofde ’t brein van dieper achterdocht.
    Noit docht ick Gode een offer op te draegen
    Van menschenbloet, veel min een van mijn maegen,
    (645) En allerminst mijn dochter, ’t eenigh kint,
    Mijn levens hoop, mijn kroon. wat straf verblint,
    Vervoertme in dit beloven, zonder paelen,
    Een woort, te zwaer om door den hals te haelen!
[fol. D4r, p. 21]
    Geluckigh die zijn woort herhaelen moght.
    (650) Al d’eer verdwijnt, die ’t zwaert met Godt bevocht.
    Ick zocht den volcke een wegh tot heil te baenen
    Door ’s vyants bloet: nu drijft mijn hof in traenen,
    En zuiver bloet. dit offer, Godt gewijt,
    Zal eeuwen lang noch smoocken na mijn tijt.
Ifis. (655) Uwe onschult zal by allerhande staeten
    Alle eeuwen zich alomme hooren laeten.
    Geen kinderhaet verruckt u tot dees daet.
    Gy waert tot noch, naest Godt, de toeverlaet
    Des vaderlants, en hebt door zoo veel slaegen
    (660) Den onderdaen, als onder ’t hart, gedraegen,
    Godts wet beschut, dat Masfa, Levijs stadt,
    Noit vroomer noch oprechter rechter had.
    Het stamhuis volght geen Heidensche geboden,
    Dient Astaroth, noch Baäl, noch de goden
    (665) Van Syrie, en out Sidon, noch voedt smoock
    Voor Ammons goôn, en Moabs helsch gespoock.
    Elck zit gerust in schaduw van zijne eicken,
    En vette olijf, zoo wijt uw zwaert kan reicken;
    Dies zal u naem, van stam tot stam, te boeck,
    (670) Beschaemen en verduuren ’s haeters vloeck.
Iep. ’t Godtvruchtigh kint spreeckt loffelijck en eerlijck
    Van d’ouderen: maer midlerwijl is ’t deerlijck
    d’Onschuldige te zien in stervens noot.
Ifis. Is sterven dan zoo jammerlijck? de doot
    (675) Klopt aen de deur van allerley geslachten.
Iep. Zoo stroit het volck de lijck-en-jammerklaghten
    Al t’ ydel uit op ieders heenevaert.
    Is sterven rouw noch jaergetijden waert;
    Men moght met recht alle ydle traenen spaeren.
    (680) Doch ’t scheelt noch veel, of iemant op zijn jaeren,
    Bedaeght, en out, en stram, ten grave gaet;
    Of een, die jong, in ’s levens dageraet,
[fol. D4v, p. 22]
    Het sterflijck kleet ontijdigh af moet leggen.
Ifis. Zy hebben beide alle even veel te zeggen,
    (685) ’t Zy out, of jongk: de doot schroomt jongk noch out.
Iep. Natuurlijck staen wy alle in ’s doots gewoudt.
    Natuurlijck geeft het lemmet vlam noch dampen,
    Als d’olie is verbarrent in de lampen:
    Maer ’t lijt gewelt, als ’t licht wort uitgebluscht.
Ifis. (690) Een schoone doot wort minnelijck gekust,
    Voor haeren mont, en roozeroode kaecken.
    Ick voel mijn’ geest naer zulck een afscheit blaecken.
    Een ander sterve en quijne op ’t muffe bedt,
    Van schreienden, en huilenden bezet,
    (695) En teer’ schoon uit op hongerige koortsen:
    My lust het, op het licht van offertoortsen,
    Op blijden galm van vedel en schalmey,
    Gelijck een bruit bekranst, van rey by rey
    Bestuwt, niet zwack, maer moediger en stouter,
    (700) Mijn groene jeught de Godtheit, op het outer,
    Op t’offeren. ay vader, treur niet meer:
    Uw dochter schijnt geschapen tot deze eer,
    Die weinigen ter weerelt magh gebeuren.
    Ick sta bereit. de tijt is uit van treuren.
    (705) De hemel biet van verre my de hant,
    En zijne trouw. ick kus dat diere pant,
    Behoudens noch een minnelijcke bede.
    Nu zijt getroost, en stel uw hart te vrede.
    Een bede alleen [verdient uw kint gehoor,]
    (710) Verzoeckt het slechts, en daerop treet het voor.
Hof. De wijze sterft vrywilligh, doch voorzichtigh,
    Zoo ’t Godt behaeght. het sterven is gewightigh,
    En van belang. de vader blijft al stil
    Voor eerst vernoeght met ’s dochters vryen wil.
    (715) De bede, die gy vader leght te voren,
    Daer zal hy u, of uwen stoet, op hooren.
[fol. E1r, p. 23]
    Wat billijck is, wort niet uw bede ontzeit.
    Volhardt terwijl in onderdaenigheit.
    De vader ga de dochter voor naer binnen.
    (720) Zoo groot een zaeck eischt rijp beraet, en zinnen.


REY van MAEGHDEN.

I. ZANG.

                AErtsvader Josef, och,
                Zoo gy ten grave uit noch
        Eens uw hooft, lang berooft van zijn straelen,
            Opstaeckt in ’t staetbedrogh:
                (725) Verreest gy van de doot,
                En zaeght uw bloet in noot
        Met gedult vaders schult gaen betaelen,
                En ’t yslijck slaghzwaert bloot:
            Hoe zoude u ’t grijze haer
            (730) Te berge staen zoo naer!
        Zoudtge niet van verdriet weêr verzincken,
            Uit schrick voor dit altaer?
                Of zoudtge uit onverdragh
                Niet schutten dezen slagh,
        (735) Eer de hant haer in ’t zant quaem te klincken,
                Eer ’t hooft gevallen lagh?

I. TEGENZANG.

            Ter weerelt staet niet stil.
            Op ’s hemels ronde spil
        Draeit het radt staet, en stadt ongestadigh
            (740) Door pais en krijghsgeschil.
                Het groot beweeght het kleen.
                Door duizent moeilijckheên
        Rolt de tijt, en verslijt ongenadigh
                Verbrijzelt stael, en steen.
[fol. E1v, p. 24]
            (745) De hooghste wijsheit, Godt
            Heeft geen bestendigh lot
        Hier beneên in ’t gemeen toebeschoren.
            In ’t purper zit de mot.
                De roest verteert het stael
                (750) En glans van schoon metael.
        Als een klanck van gezangk in de ooren
                Verdwijnt al ’s weerelts prael.

II. ZANG.

                Asnethe aertsmoeder, hoe
                Was u zoo bly te moê,
        (755) Toen gy rijck zat te prijck, na het trouwen,
            En Josef juichte toe:
                Daer Faro ’t bruiloftsfeest
                Bekleede, bly van geest,
        Om u bey aen den rey t’onderhouwen,
                (760) Als gy den hemel preest.
            Hoe luttel kon men toen
            Bedencken en vermoên
        Dat een beelt, aengeteelt van u beide,
            Zou sterven, ’t lant ten zoen;
                (765) Manasse, uw outste zoon,
                Zien vallen zijne kroon
        In het stof, daer al ’t hof dit beschreide,
                Met een’ bedruckten toon!

II. TEGENZANG.

            Manasses naem melt dat
            (770) De vader schoon vergat
        Ongeluck, ramp, en druck, eer geleden,
            Nu hy naest Faro zat,
                Als ’s rijcks geheimen raet,
                Ten steun van hof en staet;
[fol. E2r, p. 25]
        (775) Tot een wijck van al ’t rijck, dat verlegen
                Verhongert quam om raet.
            Och, moghten wy ons leedt,
            Den slagh van Jepthas eedt,
        Die ons smert in het hart oock vergeeten.
            (780) Wat grimt dit schouspel wreet!
                Aertsvader, koom in ’t licht.
                Koom redt d’onnoosle nicht.
        Koom ontbint ’t lieve kint van dees keten.
                Bewaer een’ grootvaêrs plicht.

Continue

HET DERDE BEDRYF.

Ieptha. Hofmeester.

    (785) GY onderzocht by wijl mijn gemaelin,
    Na mijn vertreck?    Hof. Ick toetste meer of min
    Hoe ’t lagh in haer gedachten, doch met schroomen.
    Een vrou is teêr. men dorst niet nader komen,
    Om achterdocht te schuwen. had zy iet
    (790) Geroken van ’t genaeckende verdriet,
    En hoe het kint ten berge met haer reien
    Vertrock, om daer den maeghdom te beschreien;
    Wat ging ons aen? hoe had men haer geredt?
    Zy waer al doot, of lagh van schrick te bedt.
    (795) Nu trockze u na, tot danckbaerheit gedreven,
    Om d’overhant, u weêr van Godt gegeven.
    Zy smilt schier van verlangen naer het kint,
    Het eenighste een, dat zy naest Godt bemint.
Iep. Ter weerelt leeft geen droever man en vader.
    (800) De rouw gaet nu in arbeit. hoe dees nader
    Aen ’t baeren is, hoe my de last meer smart,
    En met dien last ontzincktme zin en hart.
    Een ander melt zijn’ rouw, magh zich verluchten,
    Maer ick ontzagh en vreesde een’ zucht te zuchten,
[
fol. E2v, p. 26]
    (805) En kropte mijn verdriet in nacht en dagh.
Hof. Zy merckte al dat u iet op ’t harte lagh.
Iep. Zy vraeghde eerst wat mijn moedigh hart moght prangen,
    Na zulck een zege en eer, van Godt ontfangen:
    Toen stelde ick mijn gelaet, gelijck een helt,
    (810) Die triomfeert, en niet als ’t was gestelt,
    Heel anders dan toen Ammons heir te paerde
    Ons opquam, met den schitterenden zwaerde,
    Godts stamhuis dreighde alleen in mijnen hals
    t’Onthalzen: toenme in zoo veel ongevals
    (815) Niets overschoot dan Godt, in ’t voorst’ der troepen,
    Met een altaerbelofte om hulp te roepen,
    Op ’t offren wat, ter poorte uit van mijn hof,
    My eerst gemoete, alleen Godts naem ten lof.
    Ick docht niet dat zy d’eerste my zou groeten,
    (820) Uit deze poort met zang en bom gemoeten,
    Stof geven aen den vader, in dien staet
    Van schrick en rouw, te scheuren zijn gewaet.
    Ick docht niet dat mijn dochter d’offerhande
    Most strecken, die zich zelf voor ’t lant te pande
    (825) Zou stellen, en vrywilligh ten altaer
    Zich wijden, my, gelijck een’ zegenaer,
    Omhelzen, als ick ’t jammer quaem te mellen.
    Och, sprackze, gunme alleen dit uit te stellen,
    Twee maenden op ’t geberght, mijn’ maeghdenstaet,
    (830) Het ondergaen van ’s levens dageraet,
    Met mijnen rey weemoedigh te beweenen.
    Och vader, badtze, och vader, rust van steenen.
    Hebt gy dit Godt gezworen met een’ eedt;
    Ick offre Godt mijn leven, ben gereet
    (835) Te sterven, ’t volck met mijne doot te zegenen,
    Mijn zuiver bloet op ’t lant te laeten regenen,
    Te storten, al den stammen tot een’ zoen.
    Dus voerze heen, gaf moeder geen vermoên.
[fol. E3r, p. 27]
    Dat jammer zou haer tijts genoegh bedroeven.
    (840) Hoe wort mijn hart beklemt, gelijck met schroeven!
    Wy hadden ’t u ter noot geopenbaert.
    Och, Ammon rant vry Jeptha met uw zwaert
    En zeissens aen: het staet hem licht te sneven.
    ’k Vont heil in ’t velt, maer t’huis noch lust noch leven.
    (845) Een woort, uit noot gesproken, veltme neêr.
    Geen Ammon dreightme nu met zwaert, en speer:
    Ick heb my zelf ten vyant, sta beneepen.
    Mijn eigen zwaert is tegens my geslepen.
    ’k Heb al den staet tot tweemael trots geredt
    (850) Uit slaverny: nu strijde ick met mijn bedt,
    En erfgenaeme, en ga in haer verloren.
    Ter quader uure is zy, helaes, geboren
    Van my, die my alleen ten vyant heeft.
    Ick heb mijn hoop en zegen overleeft.
Hof. (855) Gy hebt voorheene u moediger gedraegen
    In ’t scheiden.    Iep. Zegh, mijn hartewee met knaegen
    In ’t hart gesmoort. het uitstel streelt de pijn,
    En geeft van ver de rampen andren schijn:
    Maer anders is ’t van verre, en onder d’oogen
    (860) Wat anders. och, de doot grimt voor mijne oogen:
    Zy tast den stam in d’afkomst aen te stout.
    Mijne aders slaen: de leden worden kout,
    En sidderen. noit schroomde ick onder ’t horten
    Der heiren, daer geheele benden storten
    (865) Rondom mijn lijf: nu treftme schrick op schrick.
    Geen vader leeft rampzaliger dan ick:
    Zoo ’t leven heet alle oogenblick te sterven,
    Versteecken van zijn hoop, en bloet, en erven.
    Wat ’s Jepthaes huis? een lichaem, zonder hooft.
    (870) Dit hadde ick my van Ifis niet belooft,
    Maer hoopte noch uit grootvaêr Josefs asse
    Op stoel te zien de glori van Manasse;
[fol. E3v, p. 28]
    Een’ die [gelijck helt Gedeon, wel eer
    De koningen, gekroont langs ’t roode meer
    (875) In Madian, Godts erfdeel leerde ruimen,]
    Dit zeestrant zou van Filistijnen schuimen.
    Nu stort dees hoop in d’asch van ’t offervier,
    En smoort in bloet. wat troost, wat raet is hier?
Hof. ’k Heb dickwijl by den lantvooght d’eer genooten,
    (880) Dat zonder my niet wightighs wiert besloten,
    Noch vast gestelt, in ’s lants geheimen raet,
    Tot heil des volcks, en nootweer voor den staet,
    Maer vondt noit stuck, zoo zwaer in ’t overweegen
    Als dit. hier wil des hemels vloeck, of zegen
    (885) Op volgen. eer of schande hangt hier aen.
    De schael van ’t brein zal heene en weder slaen,
    Haer tong u wijs, of onvoorzichtigh noemen,
    Elck, naer zijn drift, dit kroonen, of verdoemen.
    d’Een schat u vroom, in ’t houden van Godts eedt;
    (890) Een ander schelt u godeloos, en wreet.
    De Heiden, en besneden zal ’t waerdeeren,
    Menschofferen, en wreetheit hier uit leeren.
    Een lantvooght, die de stammen zal gebiên
    Naer Moses stijl, hoeft uit- en om te zien.
Iep. 895) ’t Was uitziens tijt, eer wy de boogen spanden
    Om Ammons heir gewapent aen te randen,
    Eer Gode blint het offer wiert gewijt:
    Nu is ’t te spade, en uit- noch omziens tijt.
    De tijt staet pal. men magh den eedt niet krencken.
Hof. 900) ’t Gevolgh van ’t werck geeft maghtigh achterdencken.
    Want anders is ’t van achter, en van voor
    Wat anders. wat scherpziende ziet hier door?
    ’t Beloven scheen u nodigh, voor het strijden:
    Nu ziet gy dit van achter, dus in lijden,
    (905) Met naberouw vast na: nu druckt en smart
    U dees belofte, en valt u op het hart,
[fol. E4r, p. 29]
    Gelijck een steen. Godt wil uw hart verlichten.
    Een zelve zaeck heeft menige aengezichten,
    Naer datze wordt gedraeit, gewent, gekeert
    (910) Op ’s menschen oogh. dit wort met rouw geleert,
    En schande, en scha. zoo leert men al zijn leven.
Iep. Noch blijven wy op twijfelingen zweven.
Hof. Hier strijden twee nootpunten tegens een.
    Kies een van beide, of rust, en kies ’er geen.
Iep. (915) Die rusten moght. een dagh is haest verstreecken.
Hof. Opofferen, of uw belofte breecken
    Staet hier in uw bedencken. kies, en deel.
Iep. Voor ’t zweeren stont ick noch op mijn geheel.
    Toen hadde ick keur te zwijgen, of beloven.
Hof. (920) Uw vyant leght verslagen: gy staet boven:
Iep. Om jammerlijck te vallen in mijn bloet.
    De zege viel my toe, op dezen voet.Hofmeester:
    Wat voet? dat gy uw dochter Godt zoudt slaghten?
    Opoffren?    Iep. Noit schoot dit in mijn gedachten.
Hof. (925) Hoet staet gy dan verbonden aen uw woort?
Iep. Mijn eedt staet vast. de Godtheit heeft gehoort
    Hem wijden wat my ’t eerste uit mijne poorte
    Gemoeten zou.    Hof. Geen die in haer geboorte
    U zalighde, en den naem van vader gaf,
    (930) Maer eer een kalf, of wat ten heuvel af
    Quaem huppelen, het waer dan kalf, of stieren.
    De wet beveelt de Godtheit stomme dieren
    Op ’t offeren.    Iep. De naem van dier is me
    Den mensch gemeen, zoo wel als ’t stomme vee:
    (935) En mensch en vee zijn onderdaen aen ’t sterven.
Hof. Men onderscheit met recht die reden derven
    Van dieren, klaer met licht van reên verlicht.
    Waer is de wet, die iemant houdt verplicht
    Aen ’t offeren van redelijcke zielen?
    (940) Dat is geen wet hanthaven, maer vernielen.
[fol. E4v, p. 30]
    Doch d’uitspraeck en het oordeel van de wet
    Is aen den mont der priesteren gezet,
    Bewaerders van de wet, en Moses boecken.
    Ick rade u by den priester raet te zoecken,
    (945) En wetgeleerde, om niet zoo los te gaen.
Iep. En vinden zy dit offren ongeraên,
    Hoe dan toe? kan ick staen op hun besluiten,
    Hen volgen, mijn geweten gaen te buiten?
Hof. Zy zullen niets besluiten, zonder reên,
    (950) En klaer bewijs. zoo leert men onderscheên
    De letter, en den zin van ’s hemels woorden;
    Wat offeren verschilt van kindermoorden.
    Bestemmen zy dit offer met bescheit,
    En schijn van reên: hun geloofwaerdigheit,
    (955) Hun aenzien geeft uw daet by ’t volck een’ luister,
    Al dwaelde gy. de priester, om niet duister
    Te wandelen, schoon hy de wet verstaet,
    Gaet zelf by Godt, en zijne hut om raet.
    Dus raeckt gy best dees zwaericheên te boven.
    (960) Dus wort de schult, van uwen hals, geschoven
    Op ’s priesters hals, indien’er is gefaelt.
    Hoe heeft Godts volk in ’t offren eer gedwaelt
    Van Godt, die hun de wet, om niet te missen,
    Genadigh schonck! in welcke duisternissen
    (965) Vervielen zy, die blint hunne eige vrucht
    Het heiloos spoock opdroegen, eene vlught
    Van afgoôn! kon den hemel dit behaegen?
Iep. Geensins. zijn vrucht den afgront op te draegen,
    Wie zich zoo dwaes in ’t offeren verliep;
    (970) Ick draegh mijn vrucht hem op, die alles schiep,
    Den eigenaer en heer van alle dingen,
    Die my beschutte, en Ammons maght kon dwingen.
    Maer aengezien het raetzaem schijnt Godts mont
    Te spreecken voor het offren; laet terstont
[fol. F1r, p. 31]
    (975) Den priester, en den wetgeleerde ontvouwen
    Op welck een’ gront dit outer staet te bouwen.
    Godt stercke ons in de barning van dien noot.
    Hier worstelen het leven, en de doot,
    De schande, en eer, de vloeck, en zegen t’zamen,
    (980) Godtvruchtigheit, en liefde, het betaemen,
    En schricklijckheên, och hartstorm al te zwaer!
    Hier loopt mijn ziel, of staetheil groot gevaer
    Van schipbreuck. och, wat zijde zal ick kiezen?
    Godts zegen, of de gunst des volcks verliezen
    (985) Verschilt te veel: doch ’t eerste weeght wel meest.
    Hoe wanckelt hier mijn aengevochten geest!


Hofpriester. Wetgeleerde. Ieptha.

    Godt spaer’ de telgh van Josef, en Manasse.
Wet. Dat zy gelijck een ceder eeuwigh wasse,
    Het gansche lant beschaduw’ met haer kroon.
Iep. 990) De hemel spaere en zegene Arons zoon,
    En Levijs zoon, leitstarren der geslachten,
    Die op den troost van Godt Messias wachten.
Priest. Wat hooren wy? ô onverwinbre helt,
    Wat offer is ’t dat uw gemoedt ontstelt?
    (995) Eischt d’Opperste danckoffer, outervieren,
    Een rijcke gaef van hondert witte stieren,
    Voor uwe zege, op Ammons heir behaelt;
    Treck op, treck op naer Silo: daer betaelt
    Elck Gode zijn belofte, en offergaven.
    (1000) Zoo werde uw leedt vergeeten, en begraven,
    Uw ziel ontlast van ’t pack, dat heur bezwaert.
Iep. Geluckigh die aldus zijn bedevaert
    Voltrecken magh met redenloze kudden,
    En danckbaer al zijn hart voor Gode uitschudden:
    (1005) Maer ick, helaes, ben Gode een offerboet,
    Een eenigh kint, mijn ziel, mijn hartebloet,
[fol. F1v, p. 32]
    Gehouden op te draegen, droef en druckigh.
Wet. Wie zijn geluck niet kent leeft ongeluckigh
    In rijck bezit. wat baete al’ s aertrijcks schat
    (1010) Den eersten mensch, die ’t paradijs bezat,
    En onvernoeght noch, tegens ’s hemels wetten,
    Zijn lippen aen verboden ooft wou zetten;
    Waerop Godts vloeck hem van dit erf verstack
    In ballingschap, verdriet, en ongemack?
    (1015) Zoo gaet het u. Godt zegende u met faeme,
    En eere, en staet, en d’eenige erfgenaeme,
    Uw hoop, en vreught: en wilt gy, tegens Godt,
    En zijne wet, en uitgedruckt verbodt,
    Haer offeren? wat plaegh verruckt uw zinnen!
    (1020) Natuur leerde elck zijn kinders trouw beminnen,
    Heeft kinderliefde en trouw in rots noch steen,
    Maer in het hart der ouderen gesneên,
    Gelijck een wet. zy planteze oock in dieren,
    Die door de lucht op hunne pennen zwieren,
    (1025) Of zwemmen in de zee, en watervloên,
    Of weiden in geberghte, en klavergroen.
    De pellikaen, by mangel van den regen,
    En water, laet de jongen niet verlegen,
    Maer opent zelf alle aders in zijn borst,
    (1030) En tapt het bloet van ’t hart, om hunnen dorst
    Te lesschen, hen te spijzen met zijn spieren.
    Gy hoort den leeu, en beer, en tyger tieren,
    En brullen, zoo de jaeger ’t nest berooft.
    Wat mensch is dan zoo dol, die noch gelooft
    (1035) Den goeden Godt met bloedige offerhanden
    Van kinderen te paeien; zoo de landen,
    Bevochtight van Eufraet, en vruchtbren Nijl,
    Zelfs vreemt zijn van dien wreeden offerstijl!
    De Godtheit der aertsvaderlijcke stammen
    (1040) Eischt ’s menschen hart, en zuivere offervlammen,
[fol. F2r, p. 33]
    Gehoorzaemheit, en geensins menschevleisch.
Iep. Heeft Abraham, op ’s hemels last en eisch,
    Zijn’ eenigen en lieven eerstgeboren,
    Waerin hem zulck een zegen was beschoren,
    (1045) Niet op den bergh gevoert, op ’t hout geleit?
    Stont Abraham niet willigh, en bereit
    Om Isack met zijn blanck geweer te treffen?
    Was ’t gruwelijck? hoe loven en verheffen
    Dan engelen en menschen hem zoo hoogh?
Wet. (1050) De Godtheit zagh met haer genadigh oogh
    Dit aen, verboodt by tijts den zoon te dooden.
Iep. Godt had nochtans dit offer hem geboden.
Priest. Tot eene proef van’s mans gehoorzaemheit,
    Geloof, en trouw, die, meer dan os, en geit,
    (1055) En stier, en ram, den oppersten gevallen;
    Want d’opperste behoeft nog vee, noch stallen:
    De Godtheit eischt gehoorzaemheit, en ’t hart.
Iep. Daer deert het my. dat is het dat my smert.
Wet. Wat smert u?    Iep. Dat ick Godt verongelijcke,
    (1060) Zoo ’t hart hem niet gehoorzaeme, en dit blijcke
    Door ’t offer, hem belooft voor d’overhant.
    Ick steecke in schult: belofte is een verbant.
    Hier staet mijn ziel geketent, en gebonden.
Priest. Gy hebt door die belofte u onderwonden
    (1065) Het geen noit mensch vermoght?    Iep. Ben ick geen heer
    Van mijne vrucht?    Wet. Zoo verre het tot eer
    Der Godtheit streckt: nu streckt uw dwaes beloven
    Ten laster van Godts naem en eer daer boven.
    Indien gy dees belofte uitwercken zult,
    (1070) Uw ziel vervalt dan allerdiepst in schult.
Iep. Is ’t redelijck zijn’ dieren eedt te breecken?
Priest. Volbrengt gy dien, de hooghste zal het wreecken.
Iep. De wetbelofte is vast by Godt gestelt.
Wet. In billijckheit; geen reuckeloosheit gelt,
[fol. F2v, p. 34]
    (1075) Noch kan voor Godt bestaen, in geene wijze.
Iep. Het voeght niet dat een vorst zich zelven prijze:
    Maer gy, die licht en duisternissen scheit,
    Alziende Godt, ô aldoordringentheit,
    O engelen, in ’t eeuwigh licht, daer boven
    (1080) Zoo hoogh verlicht, gy weet hoe mijn beloven,
    In ’t dringenste en in ’t nijpen van dien noot,
    Uit loutre liefde, en gloênden yver sproot,
    Om Godts altaer en erfdeel met deze ermen
    Te zuiveren, en geensins in t’beschermen
    (1085) Van Moses wet t’ontbreecken, na een juck
    Van achtien jaer, te jammerlijck in druck
    By ’t volck bezuurt. hoe kan een rein geweeten
    Godts weldaên, en zich zelf zoo gansch vergeeten!
Priest. Wy volgen u, zoo ver het Godt gehengt.
Wet. (1090) Uw yveren was loflijck, maer gemengt
    Met onverstant.    †Priest. Uw ooghmerck was Godt eeren:
    Maer ’t middel strijt recht tegens Godts begeeren.
Iep. Wat middel kan my van dien bant ontslaen?
Wet. Danckofferen, dat wettigh magh bestaen.
Iep. (1095) Mijn heilige eedt is my een wet geworden.
Priest. Een gruwelwet. zy strijt met Moses orden,
    En Godts verbodt, raeckt Godt aen zijne kroon.
Iep. Hoe luidt dan dit verbodt?    Wet. Gy zult niet doôn.
Iep. Ick ben hier zelf gewettight tot ’s lants rechter.
Priest. (1100) Op dat gy ’t recht hanthaven zoudt: en echter
    Beneemtge uw huis het recht, te byster blint.
Wet. ’t Is billijck dat de wet en ’t recht begint
    Van ’t hooft des rechts, indien dit qualijck oordeelt,
    Zoo sterckt de mont van ’t recht, door zulck een voorbeelt
    (1105) Het onrecht, om met wetteloozen toom
    Het ongelijck te volgen, zonder schroom.
    Godt wort, indien een staetloos man verbastert
    Van zijnen plicht, ontheilight, en gelastert,
[fol. F3r, p. 35]
    Maer allermeest zoo ’t hooft van ’t vry gebiet
    (1110) Hier afdwaelt: want al ’t volck, dat op hem ziet,
    Wort schandelijck ge-ergert; dat verloopen
    Te gulziger, als water, ingezopen.
    Dat evel kruipt van ’t hooft door al de leên,
    Gelijck de wolf, of kancker. geef dan geen
    (1115) Aenvoedtzel tot misbruicken, en schandaelen.
Iep. Moght ick dees schult zelf boeten en betaelen
    Met dezen hals, wat waer het my een vreught!
Priest. Haer leven hangt aen uwen wil. gy meught
    Haer spaeren.    Iep. Wie kan my dees schult vergeven?
Wet. (1120) Godts priester. hy ontslaet u: laetze leven.
Iep. Ontsloeghme mijn geweeten?    Priest. Wat is dit
    Geweeten, dat wijt afdwaelt van Godts wit?
    Men magh geen quaet met schijn van goet verbloemen,
    Onweetenheit een rein geweeten noemen.
    (1125) Wilt gy naer een gerust geweeten staen,
    Volgh ’s hemels wet: want onrust vangt eerst aen,
    Zoo ras men wijckt van Godts gezetten regel.
Iep. Een drift van Godt inwendigh steeckt het zegel
    Aen ’t werck, waerin men zijn genegentheên
    (1130) Versterft, en breeckt, ten prijs van Godt alleen.
Wet. Zegh Godt ten vloeck. zoo tergt men ’s hemels toren.
Priest. Laet d’uitspraeck des aertspriesters hier op hooren.
Iep. Heel gaerne, indien dit offer uitstel lijdt.
Wet. Men borght een schult, noch schelt men die niet quijt.
Priest. (1135) Een dagh of vijf is haest voorby gegleden.
Iep. De tijt is uit: nu gelden geen gebeden.
Wet. d’Aertspriester wort geraeckt in deze daet.
Iep. Godt is mijn burgh, en vaste toeverlaet.
Priest. Zult gy zoo los ’s aertspriesters raet versmaeden?
Iep. (1140) Ick heb my nu met Godt hier op beraeden.
Priest. d’Aertspriester is tot middelaer gezet,
    Om, tusschen Godt en ons, door zijn gebedt
[fol. F3v, p. 36]
    En offerhande alle ongelijck te slechten.
    Hy is gestelt tot rechter, om te rechten
    (1145) In ’t heilighdom, naer eisch van elcke zaeck,
    Wanneer Godts boeck een tong eischt, en een spraeck,
    De boeckstaef wort misduit door avrechts spellen.
    Hy magh geen punt in Moses bladt herstellen,
    Maer houden elcks betekenis in kracht.
    (1150) Hy zit naest Godt op stoel, als eerste maght,
    Behantvest met het recht van doot en leven.
    Vertrouw hy zal u haest eene uitkomst geven,
    U redden in dit hachelijck geval.
    Verzuimt gy ’t, denck dat u dit rouwen zal.
Iep. (1155) Mijn hart wert sterck van ’s hemels geest gedreven,
    Toen ick, getroost te sterven, of te leven,
    Godts volck, en Godt ten dienste, heenevoer,
    Den oppersten eene offerhande zwoer
    Te heiligen. nu buiten mijn vermoeden
    (1160) Dit uitvalt, en d’onnoosle maeght moet bloeden,
    Vertroostme dat Godts geest mijn’ yver steef.
    d’Aertspriester hou zijne eer, en waerde: ick leef
    Nu raet met Godt: hier gelt geen tegenreden.
    Gy zult met uw Levijten ’t feest bekleeden,
    (1165) En ’t offerlam geleiden aen mijn zy.
Priest. Ontschuldigh ons.    Iep. Ick neem den last op my.
    Laet d’opspraeck vry alleen op Jeptha kleven,
    Alle eeuwen vry hun oordeel hier op geven.
    Dit vonnis houdt zijn kracht: het leght gevelt.
Wet. (1170) Ontschuldigh ons genadigh, braefste helt.
    Hoe wil de stadt en ’t lant hier over krijten!
    Ontwijt men dus den vryburgh der Levijten,
    De hooge school der wetgeleertheit! och,
    Bedenck u: staeck dit gruwzaem opzet toch.
Iep. (1175) De zon is hoogh; het hof verwachtme binnen.
Priest. Wat gaet ons aen?    Wet. Wat zullen wy beginnen?
[fol. F4r, p. 37]
Priest. Mijn Jonathan, trouwhartighste Levijt,
    Beschry terstont den postmuil. vliegh den tijt
    Met kracht voorby. ontdeck mevrouw dees treken.
    (1180) Zoo zy haer kint wil levend zien en spreecken,
    ’t Is tijt, hoogh tijt, om herwaert aen te spoên.
    Zy juicht in ’t heir, en heeft geen quaet vermoên.
    Men triomfeert om d’Efraïmsche bossen.
    De moeder kon misschien haer kint verlossen.


Hofpriester. Hofmeester.

    (1185) Hofmeester, waer verzeilen wy alreê?
Hof. Hy hoorde u?    Priest. Ja, gelijck een rots in zee
    Naer ’t barnen en gebruisch der baren luistert.
    By vlaegen wort de klaere zon verduistert
    Van eene wolck: noch breecktze na of voor
    (1190) Met eene strael, ter zijde of elders, door:
    Maer ’t licht van ’t brein is hier te dicht besloten.
    Nu drijft hy noch dat wy altaergenooten,
    Wy priesters, wy Levijten [uitgelot
    Om, onderdaen en zedigh, onder Godt
    (1195) Alleen te staen, en zijne stedehouderen
    d’Aertspriestren,] dit met onzen hals en schouderen
    Zelfs stutten, en dien kindermoort bekleên.
    Hofmeester, denck, ay denck waer wil dit heen.
    Hy, van een’ geest der dwaelingen gedreven,
    (1200) Pooght zijne drift een’ schoonen schijn te geven
    Door ons gezagh: en worden wy gedaeght
    Te Silo: zoo ons Amarias vraeght
    Op welck een’ voet wy, tegens Moses regelen,
    Oock zonder ’t hoofd te kennen, dit bezegelen,
    (1205) Dit stercken met ons tegenwoordigheit:
    Wat middel om, voor Arons stoel, dit pleit,
    Dit bloedigh pleit, rechtmaetigh uit te voeren?
Hof. Ontvaltge hem, het zal den staet beroeren.
[fol. F4v, p. 38]
Priest. Bestemmen wy ’t, de godtsdienst krijght gewis
    (1210) Een schantvleck, die niet af te wasschen is.
Hof. Hy draegh’ de schult, die niet voor u wll buigen.
Priest. Wat raet dan?    Hof. Laet voor ’t hofgerecht betuigen
    Dat gy hier toe geperst wort. scheur uw kleet,
    Tot een bewijs van rouw, en harteleet.
Priest. (1215) Hoe durf de vorst Godts volck zoo lastigh vallen?
Hof. De vorst draeght eerst den zwaersten last van allen.
    De vader sterft de doot, in ’s dochters smert,
    Dies trapt hem, schoon gy recht hebt, niet op ’t hart.
    Hy heeft al ’t lant, den godtsdienst eerst, verdaedight,
    (1220) Het priesterdom behantvest, begenadight,
    Uwe inkomst, noch uw tienden noit besnoeit
    In oorloghslast. gy zaeght hem noit vermoeit
    In ’t yveren, en menighmael in traenen,
    Of blijdelijck de feest, en nieuwe maenen
    (1225) Toejuichen, met de vreught in ’t aengezicht.
    ’k Verzwijgh hoe hy de wetschool bouwt en sticht,
    En luistert naer den mont der wetgeleerden,
    Afkeerigh van waenwijzen, en verkeerden.
Priest. Zoo raetge ons niet te treên in dit geschil?
Hof. (1230) Om ’s vaders, of ten minste om ’s dochters wil.
    Uw byzijn zal haer troosten in dit lijden,
    Uw zegen haer in ’t uiterste verblijden,
    Om moediger naer ’t hofaltaer te treên.
Priest. Hoe draeghtze zich?    Hof. Groothartigh, niet als een
    (1235) Die sterven moet, maer rustiger, en stouter.
    Op ’t voorhof staet, helaes, het deerlijck outer
    Met rijs gedeckt, waerop zy knielen zal.
    Dit worstelperck des doots is overal
    Met maeghdepalm bestroit, in geen saizoenen
    (1240) Verwelckbaer; zuil en hofmuur met feestoenen
    En hoftapijt behangen in ’t vierkant.
    Natuur en kunst ontzeggen niet de hant
[fol. G1r, p. 39]
    Te houden aen den schouburgh, die het leven
    Aen menigh moort-en-treurtooneel zal geven;
    (1245) Zoo menighmael godtvruchtigh dichtvernuft
    Den treurtoon, die alle andren toon verbluft,
    Op Jeptha zet, in tijt van pais, en stilten,
    Om ’t volck te zien in bloet aen traenen smilten,
    Den schouwburgh root geverft in maeghdenbloet:
    (1250) Want schreien is oock aengenaem en zoet,
    Zet hartewee, lang aengegroeit by droppen,
    Met kracht van ’t hart, na’et langkzaem innekroppen.
Priest. Hoe kleetze zich? ich denck geheel in rouw.
Hof. In bruitsgewaet, als eene die haer trouw
    (1255) En blijde hant den bruidegom zal schencken.
    Hier komt noch doot, noch leven in bedencken.
    De lelien van gout, in ’t sneeuw gespreit
    Van ’t onderkleet der maeght, haer zuiverheit,
    Onnozelheit, en vast geloof afmaelen.
    (1260) Het opperste gewaet, vol zonnestraelen
    In purper, en doorgloeit van ’t zonneroot,
    Sleept achter na, vloeit met zijn’ rijcken schoot
    Van vore om laegh. geen ring, noch halskarkanten
    Van perlen, noch onschatbre diamanten
    (1265) Ontbreecken hals, en hant. het blonde haer,
    Met geur gepoêrt, vloeit neder, als een baer
    Van gout in zee, van achter met zijn glanssen,
    Waerop de kroon om ’t hooft sluit, met dry transsen
    In top, gelijck een myter opgehaelt,
    (1270) Die met gesteente en met karboncklen praelt.
    Hier toonen deught en schoonheit haer vermogen.
    Onsterflijckheit ziet haer alreê ten oogen
    En aenschijn uit. wat ziel wort ingetoomt!
    Wie spat niet uit, zoo zy te voorschijn koomt!
    (1275) Kan Jeptha dat gezicht alleen verdraegen;
    Gewis hy heeft noit grooter slagh geslaegen;
[fol. G1v, p. 40]
    Dies bidde ick: sla hem zijn verzoeck niet af.
    Hy staet noch, maer met eenen voet in ’t graf.
    Godt spaere hem, tot heil van bey de staeten.
Priest. (1280) Nu ’t wezen moet, wy stellen ons gelaeten.


Rey. Hofmeester.

    Vergeef het ons, hofmeester, vallen wy
    U lastigh: want dit schricklijcke offerty
    Ontraet de hulck van’ ’t hof niet zeil te minderen.
    Wat uitstels kan het offren niet verhinderen.
    (1285) Een be verzocht d’onnoosle, moght het zijn:
    Verwerf dat zy, in dezen jongsten schijn,
    Haer moeder noch eens spreeck’ voor ’t allerleste.
Hof. ’k Verzocht dit by den vader, haer ten beste,
    Uit haeren naem. hy weigert het uit geen
    (1290) Quaetwilligheit, maer met gezonde reên.
Rey. Al is hier ’t bloên der hartaêr niet te stelpen,
    Dees halsquetsuur met geene artsny te helpen:
    Onheelbaer quaet wort dickwijl noch verzacht.
    Indien men op haer moeders komste wacht,
    (1295) Die aenspraeck zou ’t verwezen hart noch stercken:
    Hoewel men niet aen haer gelaet kan mercken
    Dat zy verflaeut. de godtgewijde bruit
    Staet offerreede, en stapt getroost vooruit.
Hof. Bedenck het na. gy wilt het topzeil zwichten
    (1300) In dezen storm. is dat de hulck verlichten,
    In ’t uiterste, in het barnen van dien noot?
    Men klampt aldus veel dooden op een doot.
    Als een leeuwin, of tygerin opdondert,
    Het hongrigh nest berooft vint, en geplondert
    (1305) Van ’t lieve jong, aen haere speen gevoedt,
    Geaest, gelaeft met melck, en zuiver bloet,
    Haer van het hart gezogen, na de vlaegen
    Voor ’t worpen, eerst met smerte aen ’t hart gedraegen:
[fol. G2r, p. 41]
    Hoe vlieghtze voort den rover na. zy brult.
    (1310) Woestijn, en woudt, van yslijckheên gevult,
    Staen overent. niet tammer, maer verwoeder
    Van ongedult, zoudt gy de dolle moeder
    Haer nagels fel zien zetten in het licht
    Der oogen van haer’ man; hem in ’t gezicht
    (1315) Aengrijpen; niet met handen, maer met klaeuwen
    Gewapent hem aenranden, onder ’t flaeuwen
    Der bleecke maeght, die nu, al offerreedt,
    De doot getroost, van doot noch sterven weet.
    De vader, die, verknocht aen zijn geweten,
    (1320) Niet wijcken wil, moght nutter aen een keten
    Zijn gemaelin dan sluiten, eer haer hant
    Dit heerlijck hof kranckzinnigh staecke aen brant,
    En zy in ’t vier uit wanhoop quam gesprongen.
    Wat dunckt u? waer ’t dan nut wat tijts bedongen?
    (1325) Wat rijp is lijt geen uitstel: hoe het zy,
    Het uitstel brengt dan niet als schade by.


REY van MAEGHDEN.

I. ZANG.

                TOen d’oude dwinglant van den Nijl
                Besloot Godts stamhuis plat te treden,
            De droeve Jochebed een wijl
        (1330) Het kraemkint berghde, en door haer leden
            Alle oogenblick een grilling ging,
                En angstigh aen elck haer,
                In schrickelijck gevaer,
            Een druppel dootzweet hing:
            (1335) Het minste ruisschen van een bladt
                De kraemvrou, al te vroegh,
                Met kracht ter nedersloegh,
            Belaên met haeren schat:
[fol. G2v, p. 42]
            Bevalze, uit hoogen noot, het kint,
        (1340) In eenen rieten kist verborgen,
            De wufte gunst van stroom, en wint,
        En ’s hemels vaderlijcke zorgen.
            Godt weet hoe ’t moederlijcke hart,
                In dien bedruckten stant,
                (1345) Om ’t kostelijcke pant
            Beklemt was en benart:
            Toen zy ’t op ’t water drijven liet,
                De zuster al belaên
                Het stil zou gadeslaen,
            (1350) Gedoken achter ’t riet.

I. TEGENZANG.

            Hoe kon d’ondanckbre vorst zoo haest
        Dien voesterheer des volcks vergeeten,
            Al Josefs weldaên! och, hy raest,
        Gelijck een tiger, van zijn keten
            (1355) Geborsten, om onnozel bloet,
                De toevlught der Hebreen,
                Oock zonder recht, en reên,
            Te plompen in den vloet:
            De manlijcke afkomst algelijck
                (1360) De telgen, uit den stam
                Geteelt van Abraham,
            Te roien uit het rijck.
            De krokodil, dat moortgedroght,
        Verschoonde ’t kint uit mededoogen.
            (1365) Denck of zijn moeders achterdocht
        Dit hartewee alleen haere oogen,
            En Gode klaeghde, daerze zat
                Op d’oevers van den vliet.
                Wat kermt, wat klaeghtze niet,
            (1370) Van zuchten afgemat!
[fol. G3r, p. 43]
            Hoe kropte zy de jammerklaght
                Inwendigh, en zagh, stom
                Van angst en dootschrick, om,
            Beducht voor ’s konings wacht!

II. ZANG.

            (1375) d’Alziende wachter, die noit sliep,
        En Jakobs afkomst trou bewaeckte,
            Zagh uyt den hemel neêr, zoo diep,
        Op ’t vlotend kraemkint: dat genaeckte
            Den oever, daer de koningin
                (1380) De dochter, in het groen
                Van ’t lachende saizoen,
            Verquickte hart en zin.
            Het kleentje viel haer in den schoot,
                Al schreiende. zy kust
                (1385) En welkomt het met lust,
            Beschut voor ’s waters noot.
            Zy koestert het aen ’s moeders borst,
        En treckt het heerlijck op in ’t ende,
            Voor haeren zoon, gelijck een’ vorst,
        (1390) Tot dat het, na geleên elende,
            Zijn stamhuis ruckte uit Faroos maght,
                Die voort met zwaert en speer,
                In ’t midden van het meer,
            Het roode meer, versmacht:
        (1395) Daer Godts genootschap op het strant
            Met zang en spel Godt looft,
            En aller stammen hooft,
        Gehanthaeft van Godts hant.

II. TEGENZANG.

            Och, of Godt mede eene uitkomst gaf
        (1400) Aen Ifis onbewuste moeder,
[fol. G3v, p. 44]
            Ten beste van haer vrucht, dus straf
        Te handelen van haeren hoeder,
            En eigen vader, om een woort,
                Een’ onbeschaefden eedt,
                (1405) Te stercken overwreet
            Door ’t offer, noit gehoort:
            Zoo moght haer dochter noch, ten stut
                Des lants, een’ braven helt
                Gewinnen, die in ’t velt,
            (1410) Als Moses, ’t volck beschut.
            Wat zal men eerst beklaegen, of
        De schoonheit, of het jonge leven,
            Of haer stantvastigheit? een stof
        Voor dichteren, om op te zweven.
            (1415) Wat gaet de ontstelde moeder aen,
                Als zy, verheught van geest,
                Op ’t blijde zegefeest,
            Dit jammer zal verstaen?
            Waer me verschoonen wy voor haer
                (1420) Ons stillezwijgentheit
                Van ’t offer, lang beschreit?
            O schendigh moortaltaer!

Continue

HET VIERDE BEDRYF.

Ifis. Hofpriester. Jeptha. Hofmeester.*

GEen hygend hart, vervolght, en afgeronnen,
    Verlangde oit meer naer koele waterbronnen,
    (1425) Als mijne ziel, na zoo veel strijts, verlangt
    En hijght naer Godt, waer aen mijn leven hangt,
    Der zielen troost in ’t eeuwigh licht t’aenschouwen,
    Daer engelen om strijt zijn’ lof ontvouwen.
    Hoe lust het my in Godts onsterflijckheit
    (1430) Te deelen, daer men nimmer zucht noch schreit,
[
fol. G4r, p. 45]
    Maer eeuwigh rust, bevrijt van zorgh en kommer,
    In vrede, en stilte, in liefelijcke lommer!
    Hofpriester, gy gewijde zegenaer,
    En godtstolck, die u draeght als middelaer,
    (1435) Om, tusschen Godt en menschen, Godt te paeien,
    Het wierroockvat den hooghsten toe te zwaeien;
    Geleime, op dat, zoo hoogh uit onzen dagh,
    Mijn offer Gode alleen behaegen magh.
Priest. O schoone ziel, hoe deeltge in ’s hemels schatten
    (1440) Alree zoo diep, die door ’t geloof kunt vatten,
    Dat weinigen begrijpen, hier beneên!
    Gy zijt alree met Godt den schepper een,
    Een hart, een ziel; en uwe ziel, ontslagen
    Van ’t sterflijck pack, is boven alle vlaegen
    (1445) Van weereltsheit, en jammer, vry van smet,
    In staet van rust en zekerheit gezet.
    Het alziende oogh ziet neêr door alle starren,
    En nevels, hoe wy hier beneden warren
    In schaduwen, verbystert, en verblint
    (1450) Van aerdtscheit, daer men troost noch heil by vint.
    Geene aerdtscheit kan den rijcksten mensch meer geven
    Dan aerdtsch genot, een kort onzeker leven,
    Vol zwaerigheên. men pluckt geen roos, of voelt
    Den doren, die de hant quetst. hoe men woelt
    (1455) Om rijckdom; hoe men zweet om eer en staeten;
    ’t Genoegen vlught. al laegen al de straeten
    Met kroonegout en scepteren bezaeit,
    En diamant, en perlen: schijngoet paeit
    Geen’ gierigaert; geen wellust wulpsche zinnen.
    (1460) In Gode is ’t al, daer buiten niets te winnen.
Iep. Gy gaet dan heen naer vader Abraham,
    En Josef, en Manasse, vaders stam.
    De weerelt zijt gy moedigh doorgestreden:
    Uw vader blijft in traenen hier beneden,
[fol. G4r, p. 46]
    (1465) Dus kinderloos, en zonder erfgenaem.
    Nu kan noch staet, zeeghaftigheit, noch faem,
    Noch heerschappy hem troosten, en genoegen.
    De lantman hoopt, na zweet, en lastigh ploegen,
    En zaeien, op den zegenrijcken oogst,
    (1470) Die hem in ’t endt met aeren kroont, en troost;
    En ick, helaes, zie hier, na d’oorloghsvlaegen,
    Mijn korenbloem gezengt, en neêrgeslaegen,
    Mijn huwlijckshoop en vreught te leur gestelt.
Ifis. Ter weerelt is’er niets dat Ifis quelt
    (1475) Dan vaders smert; dies wenscht zy alle rampen
    Van vader noch op haere doot te klampen,
    Zoo ’t mooghlijck waer. zy wenscht oock na haer doot
    Te deelen in der oudren druck en noot.
    Wat kanze meer?    Iep. Geslage bloem, en lover,
    (1480) Och dochter, hebt gy noch voor vader over,
    En lijdt gy niet genoegh by vaders schult?
Ifis. Ick bidde Godt dat hy u met gedult
    Begiftige, om dit rustigh uit te harden.
    Ay vader, scheur uw kleeders niet aen flarden.
    (1485) Keer ’t aenzicht niet weemoedigh van my af.
    Mijn sterven is een zegen, geene straf.
    Gehoorzaemheit, vrywilligh voorbereiden
    Zijn speelnoots, die my naer dees staetsi leiden.
    Ick reken ’t my ter eere toe naest Godt,
    (1490) Uitdeeler van een ieders staet, en lot.
    Ick durf de doot nu onder d’oogen tergen.
    Zoo ’t anders lagh: men had my op de bergen
    Geborgen, of by tijts een wisse wijck
    En vryburgh opgespoort, in ’t heidensch rijck.
Iep. (1495) Hoe kan dees hant dien blancken hals doorhouwen,
    Dat zuiver sneeuw?    Ifis. Volgh Abram, dien getrouwen
    Aertsvader, vorst en spiegel van ’t geloof,
    Dat Godt behaeght.    Iep. Waer Jeptha blint, en doof,
[fol. H1r, p. 47]
    Hy zaegh u niet, noch zou dit woort niet hooren.
    (1500) Godt geve dat, uit ’s hemels negen kooren,
    Een engel daele, eer Jeptha, dootsch en bleeck
    Van schrick, u treffe; op dat hy ’t slaghzwaert steeck’
    Onbloedigh in zijn scheede. ô overwreede,
    Kunt gy dit zwaert wel rucken uit de scheede,
    (1505) En houwen op dit schoone lichaem toe?
    Waer ben ick? och, wat wordme bang te moe!
    Hofpriester, och, vergeef het my: aen ’t bidden:
    Och bidt. Godt sterck’ mijn kloppend hart, in ’tmidden
    Der gruwelen, en naere afgrijslijckheên.
    (1510) Wat rust is hier voor my geschapen? neen,
    Hier is geen rust, geen vreught voor my geschapen.
    Dit is de helt, die onlangs, braef te wapen
    Twee slagen sloegh, zoo stout, en onvermoeit;
    Daer zoo veel lants, van stroomen bloets bevloeit,
    (1515) Verdroncken leght, en wit bezaeit met schenckel,
    En beckeneel; daer ’t krijghsvolck over d’enckel
    Door plassen bloets moet waeden. dit’s de helt,
    Die met een’ slagh dry reuzen teffens velt.
    Alle oorloghseer loopt in een’ slagh verloren.
    (1520) Daer bloostze, die monarchen zou bekooren,
    Assyrien, den Persiaen, en Parth.
    O boezem, steeckt een tiger in dit hart,
    Geen vaders hart. verschijn uit alle hoecken:
    Verschijn, en koom den dochterslager vloecken,
    (1525) Wat vloecken kan: ’k heb Godt noch mensch ten vrient.
    Vloeck Jeptha vry, gelijck dit stuck verdient.
Priest. De lantvooght ga met my wat aen een zijde.
Iep. Hofpriester, och, bedenck eens wat ick lijde.
    Mijn haeren staen te berge. een druppel zweet
    (1530) Hangt aen elck haer. Wat pijnight my zoo wreet?
Priest. Het is geen tijt een veege meer te vergen.
Hof.* Gord af dit zwaert: gord af. ’k zal ’t heimlijck bergen,
[fol. H1v, p. 48]
    Bedecken met mijn kleet, op datze niet,
    Voor ’t ende, van inbeelding dootsch verschiet’.
    (1535) Wanneerze knielt op d’oevers van haer leven,
    Het hofaltaer, zal ick ’t u wedergeven.
Iep. Daer is het. Och, dat mijn genegenheit
    Haer schrick aenjaege, in doots verlegenheit,
    Is wreetheit, geen genegenheit uitdrucken.
    (1540) De droefheit kan het vaders hart verrucken,
    Dat hy verdwaelt, in dit verbaest beleit,
    Van reedlijckheit, en van voorzichtigheit.
Priest. Gy zult haer hart door dit gekerm vertsaegen.
Iep. Hoe kan ick min dan Godt mijn hart uitklaegen?
    (1545) Benyme niet, helaes, een luttel tijt.
Priest. Dees weeklaght voedt den innerlijcken strijt,
    Als oli ’t vier: als bulderende vlaegen.
    De wateren tot aen de starren jaegen.
Hof. Bezwijckt de maeght, een maeghdenhart is teêr,
    (1550) Wat gaet ons aen?
Ifis. Nu kerm, nu klaegh niet meer.
    Gy waert dus lang mijn vader, mijn behoeder:
    Nu ken ick Godt: geen vader, geene moeder
    Heeft langer deel aen Ifis, als voorheen:
    Die naem heeft uit. De Godtheit is alleen
    (1555) Mijn vader, en mijn moeder beide t’zamen.
    Nu hoeft gy u dit offer niet te schaemen.
    Nu is het valsch dat gy uw dochter slaght,
    Uw eigen bloet zult storten. staeck dees klaght,
    Dit hartewee: ick ben den hemel eigen.
    (1560) ’t Geloof is nu mijn schilt, die op geen dreigen
    Noch kerven past van zwaert, of iemants hant.
    Op dezen schilt, van louter diamant,
    Zal ’t snedighste metael in stucken springen,
    Zoo bros als glas. ’t is tijdt Godt lof te zingen.
    (1565) Mijn hart gevoelt alreede een nieuwe kracht,
    Als Isack, die getroost den slagh verwacht,
[fol. H2r, p. 49]
    De weerelt voor zijn sterven afgestorven.
    Laet rollen ’t hooft: de ziel blijft onbedorven,
    Ontslagen van den hoofdeloozen romp,
    (1570) Een hantvol klay en stof, een aerdtsche klomp.
    Koom herrewaert, mijn speelgenoots, mijn reien:
    Het is een tijt van blyschap, niet van schreien.
    Hoort wacker toe hoe gy u draegen zult.
    Betaeltme noch deze allerleste schult.
    (1575) Wanneer ick sta voor ’t outer, wilt niet schricken,
    Maer scheit mijn haer in vlechten: valt aen ’t stricken,
    En wint het om mijn hooft, gelijck een kroon,
    Zoo zal mijn hals gansch bloot staen, en ick, schoon
    Ten slage, voor den offraer nederknielen.
    (1580) Laet maeghden, zuivre en onbesmette zielen,
    En zusters my bewaeren, best elck magh,
    Zorghvuldigh om dit lichaem, na den slagh,
    In ’t vallen met mijn kuisch gewaet te decken.
    Zoo zal geen oogh mijn zuiverheit bevlecken,
    (1585) Na mijne doot: en, eer men ’t lijck verbrant,
    Dat zy ’t in pluimaluin met haere hant
    Bewimpelen, geen mans mijne eer verkorten.
    Zy zullen d’asch in deze dootbus storten,
    Die uwe zorgh bevolen blijft. terstont
    (1590) Het staetsibed gespreit, en zet u ront
    Om d’offerasch, en dootbus, overscheenen
    Van lampen, om mijn uitvaert onder ’t weenen,
    Te houden, tot dat moeder, nu niet meer
    Mijn moeder, uit het leger wederkeer’.
    (1595) Nu kustme noch voor ’t leste. ay, feestgenooten,
    Ay, schrey niet meer. al nats genoegh vergoten:
    Genoegh geschreit twee maenden achter een.
    ’k Verlaet u, en dees weerelt, ga daer geen
    Ontsteltenis, geen staetveranderingen
    (1600) Opwellen, noit de starren onder gingen:
[fol. H2v, p. 50]
    En nu, Godt lof, aenvaerde ick mijne reis.
    Vaer eeuwigh wel, ô vaderlijck palais,
    Daer ick geteelt, en opgevoedt in weelde,
    My zoo veel staets en ydelheit verbeelde.
    (1605) Aertsvaders, neemt als een danckofferpant,
    Ontfangt mijn ziel, tot heil van ’t vaderlant.
    Zy raeckt geen aerde, en zweeft u vrolijck tegen.
Priest. Nu kniel: ontfang nu Godts en Arons zegen.
    Godts aenschijn strael’ genadigh van om hoogh
    (1610) U toe, en schijn’ door dezen regenboogh
    Van traenen uit den hemel op u neder.
    Gy quaemt van Godt: hy wellekomt u weder.
    Gy maeghden, juicht, en triomfeert met palm:
    Zy stapt verheught ten outer op dien galm.


REY van MAEGHDEN.

I. ZANG.

                    (1615) LAet gehoorzaemheit
                Toonen haer vermogen
                    In dees maeght, bereit
                Zonder traen in d’oogen,
                    Jammer, en misbaer,
                (1620) In haer lentedagen,
                    Willigh op ’t altaer
                Godt zich op te draegen,
                    Tot een offerhant,
                Voor het vaderlant,
                    (1625) Om den vaderlijcken eedt,
                En het vast verbont,
                    Godt met vryen mont
                Toegezworen, eer men street,
                    In zijn kracht te zetten,
[fol. H3r, p. 51]
                (1630) Zonder dwang van wetten,
                    Tot een’ spiegel voor de jeught,
                Die hier uit zal leeren
                    Godt in d’oudren eeren.
                O hoe zeldzaem is dees deught!

I. TEGENZANG.

                    (1635) Wie gerust en stil
                Zich kan overgeven
                    Aen een anders wil,
                Zonder wederstreven,
                    In gelaetenheit
                (1640) Tegens eigen oordeel,
                    Dat hier tegens pleit,
                Afstaen van zijn voordeel,
                    Heeft een stercker maght
                Onder zich gebragt
                    (1645) Dan die heiren overwint,
                Of het woest gewelt
                    Van een’ boschreus velt,
                Of een’ leeuw, die ’t al verslint.
                    Keur en zinlijckheden
                (1650) Met den voet te treden,
                    Godt ten prijs, tot ’s naesten baet,
                Is een’ strijt gestreden
                    Hooger dan de reden,
                En ’t verstant der wijzen gaet.

II. ZANG.

                    (1655) Isack, Abrams zoon,
                Volghde zijnen vader,
                    Hielt dien hoogen toon.
                Zietze bey te gader.
[fol. H3v, p. 52]
                    ’t Outer staet gebout.
                (1660) Isack, ’s vaders zegen,
                    Knielt op ’t offerhout.
                Abram treckt den degen
                    Om te slaen, als hem
                    d’Engel met zijn stem
                (1665) Uit den hemel tegenhiel,
                    En beval den ram
                    t’Offren in de vlam,
                Dat den hemel meer beviel
                    Dan den eerstgeboren
                    (1670) In zijn bloet te smooren,
                Met des offraers hart vernoeght,
                    Gode op zijn behaegen,
                    Willigh opgedraegen.
                Ziet hoe hier die kroon op voeght.

II. TEGENZANG.

                    (1675) Isack streeck deze eer,
                Maer hy moet het geven,
                    Nu een maeght, dus teêr,
                Niet ontziet haer leven
                    t’Offren onvervaert,
                (1680) Zonder tegenspreecken,
                    Aen heur vaders zwaert.
                O gehoorzaem teken!
                    d’Eeuwen zullen lang
                    Met tooneelgezang
                (1685) Loven dees heldinnedaet,
                    Die het mannenhart
                    In het knielen tart,
                Met een ongezwicht gelaet.
                    Och, dat nu een engel
                    (1690) Dezen strick ontstrengel,
[fol. H4r, p. 53]
                Godt den wil neem’ voor het werck.
                    Maer zy voortgedreven
                    Kiest de doot voor ’t leven.
                Yver valt de doot te sterck.

Continue

Het vyfde bedryf.

Ieptha. Hofpriester.

    (1695) O avontzon, die, steil aen ’t overleenen,
    Uw straelen, nu vermoeit, en afgescheenen,
    Zult zincken, en in ’t westen onder gaen;
    Jaegh voort, jaegh voort: indienge stil bleeft staen,
    Of deisde voor dit outer; ras aen ’t zincken:
    (1700) Hael in ’t verzuim, om andren toe te blincken,
    Die waerdiger verdienen ’t heiligh licht,
    Den glans van uw gezegent aengezicht,
    t’Aenschouwen dan dees schelmsche dochterslaghter,
    Aertsmoordenaer, bloetschender, wetverachter,
    (1705) Die naer den mont der wetgeleerden, noch
    Godts priesters niet wou luisteren. och, och,
    Nu gaen te spa, te spa mijne oogen open.
    Dit outer heeft godtvruchtigh bloet gezopen.
    Dees handen zien besmet van ’t kuische bloet.
    (1710) Geen havicksnest verslint zijn jong gebroet:
    Geen wollefshol vernielt zijne eige jongen:
    En ick die ’t woên des Heidens heb gedwongen,
    Afgrijslijckheên, en tygers leide aen bant,
    Bedwong my niet, noch deze dolle hant,
    (1715) Dus root geverft in ’t bloet der zuivere aêren.
    Ick zie den geest der maeght rondom my waeren.
    Daer staetze: zie hoe zy noch waert, en spoockt.
    Legh af dit zwaert, dit gruwzaem zwaert: het roockt
    Van edel bloet. och, breng het uit mijne oogen,
    (1720) Dat drywerf, uit vertsaechtheit en medoogen,
[
fol. H4v, p. 54]
    En schrick ontzagh te treffen, toe te slaen
    Op ’t marmerbeelt. helaes, het is gedaen,
    Mijn eer, mijn staet, mijn bloet, en al verloren.
    Wat klaegh ick! och, de hemel heeft geene ooren.
Priest. (1725) Het naberouw volght, als een gezellin,
    Hardneckigheit, die haeren eigen zin
    Bewieroockt, meer dan Godt, en Godts beveelen.
    Een wonde, die zich niet wil laeten heelen,
    Roept spade om hulp, als ’t heelen, lang verlengt,
    (1730) Met groot gevaer van ’t leven is gemengt.
Iep. Och vader, och, ick heb my zelf verraeden,
    En voel met recht de nasmert van mijn daeden.
    ’k Heb dwaes belooft, stont stip op dit besluit,
    En voerde mijn belofte Godtloos uit.
    (1735) Ick ken mijn schult, en worpme voor uw voeten.
    Bereit, kan ’t zijn, dit zwaer vergrijp te boeten.
Priest. Dat zwaere stuck eischt rijper overlegh,
    Een hooger maght.    Iep. Verstont ick langs wat wegh
    Dit lasterstuck te zoenen stont, geen lijden
    (1740) Viel my te zwaer. ich stelde ’t hof ter zijden,
    Vergat mijn’ staet en bedgenoote, en al.
    Geen steile rots viel my te steil, geen dal
    Te droef, te diep, in op en neêr te stijgen,
    Door doornehaegh, baervoets, bezweet, te hijgen
    (1745) Naer mijnen aêm. ick trock een hairenkleet
    Aen ’t lijf, en vaste in asch en harteleedt,
    In eenzaemheit, en wouden, en woestijnen.
    Bedenck vry, hael te zamen alle pijnen,
    Weedommen, en verdrieten, en geklagh:
    (1750) Indien ick Godt alleen vermurwen magh,
    Geen strengheit zal my hinderen, noch keeren.
Priest. Hy dwaelt niet heel, die zich wil laeten leeren.
    Toen d’aerde lagh besmet om ’t eerste altaer,
    En Abels bloet den broedermoordenaer
[fol. I1r, p. 55]
    (1755) Ter vierschaer daeghde, en wraeck riep, dat, van vreezen
    En dootschrick, al zijn haeren teffens rezen,
    Godts donderstem hem dreighde, vloodt hy heen,
    En kreet verbaest, van wanhoop afgestreên:
    Wat hebbe ick een groot lasterstuck bedreven!
    (1760) Godt zelf kan my dit nimmermeer vergeven:
    Doch gy, die uw vergrijp bekent dus spa,
    Vertwijfelt niet, maer hoopt op Godts gena,
    Die maghtigh al zijn wercken gaet te boven,
    Geene engletong genoeghzaem kan volloven.
    (1765) Volhardt in dit betrouwen. treck terstont
    Naer Silo toe: daer kuntge u met Godts mont
    Verzoenen, en vergiffenis verwachten.
    d’Aertsofferaer, de toevlught der geslachten,
    Die nacht en dagh bespiegelt ’s hemels wet,
    (1770) Alleen zijn’ voet in ’t allerheilighst zet,
    Godt vraeght om raet, naer Arons stijl en zeden,
    Zal offeren, en, vierige gebeden
    Uitstortende, u door middelen en raet
    Herstellen in den allereersten staet.
Iep. (1775) Zal ick niet eerst mijn bedgenoot verbeien,
    Haer ongedult neêrzetten onder ’t schreien?
Priest. In geener wijze. uw tegenwoordigheit
    Zal ’t hartewee verbittren. geen bescheit,
    Geen reden kan dien stroom van droefheit breecken.
    (1780) Men hoeftze eerst bot te geven, zacht te smeecken,
    Te handelen omzichtigh, en met schroom:
    Gelijck een arts het kranckbedde, in den droom
    Der kortsen, als d’elendige is aen ’t woelen,
    Den brant, in ’t brein geslagen, pooght te koelen,
    (1785) Het flaeuwe hart te stercken meer en meer,
    En na dien brant te koesteren, om weêr
    Het lijf allengs zijn eerste kracht te geven.
    Laet my begaen: ick weet met haer te leven.
[fol. I1v, p. 56]
    Het heelen van u beide eischt groot gedult,
    (1790) En raet, en tijt, zoo gy genezen zult.


Hofmeester. Ieptha. Hofpriester.

    De slotwacht ziet twee muilen herwaert vliegen.
    Zoo d’oogen hem in ’t uitzien niet bedriegen,
    Het is mevrouw, met eenen heer verzelt.
    De stofwolck rolt vast stewaert over ’t velt.
    (1795) De lantvooght stelle op haere toekomste orden.
Iep. O Godt, wat raet?    Priest. Laet my hier me geworden.
    Gy hofstoet, geef u met den lantsheer voort
    Naer Silo toe. ry fluks door d’achterpoort
    De jaghtlaen door, om niet mevrouw t’ontmoeten.
    (1800) De bodem, op ’t getrappel van de voeten
    Der muilen, dreunt, en davert overwijt.
    In Godts naem spoet: het is geen draelens tijt.
Iep. In dezen schijn van d’echtgenoote scheiden?
Priest. Het is hoogh tijt: gy mooght haer niet verbeiden.
Iep. (1805) Hofmeester, bie den vader uwe hant,
    Op datze niet, terwijl de rou ’t verstant
    Aen ’t hollen helpe, ons jammer noch verzwaere.
    Wy rijden heen.    Priest. Godt zeegne, Godt bewaere
    U midlerwijl op uwe bedevaert.
    (1810) Levijten voort. komt haestigh herrewaert.
    Mevrouw genaeckt: helpt ons haer droefheit stieren,
    Intoomen, en by wijl den breidel vieren.
    ’t Is groote kunst een’ maetelozen rouw
    Te maetigen. de stadt, het hofgebouw,
    (1815) En al de bergh zal galmen op dat huilen,
    Uit hol gewelf, speloncke, en naere kuilen.
    Zy nadert vast. de wint verwaeit het stof
    Vooruit. men sluit’ de binnepoort van ’t hof.
    Wat wercken kan dat repp’ zich, valle aen ’t breecken
    (1820) Van ’t moortaltaer op ’t voorhof. laet geen teken
[fol. I2r, p. 57]
    Van ’t offer haer bedroeven. rept u, ras.
    Ruck af tapijt, feestoen. een ander wasch
    Het bloet af. brengt al wat de wraeck kan tergen
    Uit d’oogen. och, zy hoopt haer kint te bergen,
    (1825) En komt te spa. staetjoffers, haest u, spoet,
    Vlieght snel vooruit de moeder in ’t gemoet.
    Betoomtze, stut d’ontstelde met uwe ermen.
    My dunckt ick hoorze alree van verre kermen.
    Brengt stoelen: brengt hier rozewater, dra,
    (1830) Eer zy bezwijm’. zoo d’opperste gena
    Haer hart niet sterck’, het is hier omgekomen.
    Godt spaerze lang, ten troost van alle vroomen.


Hofpriester. Filopaie. Hofmeester.

    Zijt wellekoom, mevrouw.    Fil. Waer is mijn lam,
    Mijn hart, mijn ziel, de hoop van onzen stam?
    (1835) Waer is mijn kint, mijn bloet?    Hof. Het is daer binnen.
Fil. Laet los: laet los: het gaet my aen de zinnen.
    Laet los: laet los: ick wil mijn dochter zien.
Priest. Mevrouw, bedaer een poos: het zal geschiên.
Fil. Beletge my mijn eigen kint te spreecken?
    (1840) Gewelt, gewelt, wat ’s dit? och och, ick reken
    De maeght om hals. waer steeckt de moordenaer?
    Laet los: laet los. Waer schuilt die booswicht? waer
    Verberght hy zich, die vloeck, die dochterslaghter?
    Daer ziet men hem: laet los: daer schuilt hy achter
    (1845) Den pijler van het hof, in ’t hofpoortael.
    Wie wapent my met fackelen, en stael,
    En vier, en zwaert? brengt wapens. hofstoet, mannen,
    Geweer, geweer, dat ick hem aen magh rannen.
    Onthoudt men my geweer, en wapen? neen,
    (1850) Noch weet ick raet, om hem met kracht van een
    Te scheuren, fel te neemen op mijn tanden,
    Verandert in een’ weerwolf, deze handen
[fol. I2v, p. 58]
    In klaeuwen. wee die my mijn dochterrooft!
    Daer ruck ick hem zijne oogen uit het hooft,
    (1855) Dat valsche hart ten boezem uit, de darmen
    Ten buick uit. ziet hem spartlen: hoort hem kermen.
    Dat is zijn loon. mijn dochter ziet het aen.
    Zy lacht’er om, en laet niet eenen traen:
    Met reden: niet te schreien, met geen reden.
    (1860) Hy luisterde naer traenen, noch gebeden,
    In ’t slaghten der onschuldige op ’t altaer.
    Dit ’s Abraham. hy neemt Godts aenspraeck waer.
    Nu denck dit na. de vader, ’s volcks behoeder,
    Vernielt zijn kint: met recht. waerom? de moeder
    (1865) Had deel noch recht aen ’t kint: ’t behoorde hem.
    De moeder was haer vremt, en had geen stem
    In dit gerecht. de vader is ’s lants rechter:
    Bestraf hem niet. dit is de vroome vechter,
    Die ’t volck beschut, zijn eigen hof vernielt,
    (1870) Zijn eenigh oir, en erfgenaeme ontzielt.
    Is dat niet bly zijn dochter uitbesteden?
    Ter bruiloft gaen? was oit een onbesneden
    Dus onbesneên van zeden, en van aert?
    Wat is ’er dat een mensch niet wedervaert!
    (1875) Men stierde my van kant door loze treken.
    Och, liet men my ten minste haer eens spreecken,
    Voor ’t allerjongst: zoo hadde ick noch mijn hart
    Eens uitgeklaeght: nu kropt het deze smert,
    Dit wee, en zal ’t inkroppen al zijn dagen.
    (1880) Maer ’t is te spa. helaes, hier baet geen klaegen.
    De doot bekruipt mijn leden, dat ick ’t voel.
    Mijn hart bezwijckt.    Priest. nu zetze in dezen stoel:
    Het hart wort flaeu. laet rozewater brengen,
    Het aengezicht met eenen tack besprengen.
    (1885) Staetjoffers, helpt: gy ziet hoe zy verflaeut.
    Ontrijghtze, ontrijghtze om ’t hart, ter doot benaeut.
[fol. I3r, p. 59]
Hof. Het moeders hart, helaes, kan nimmer liegen.
    Wat middel om den rouw in slaep te wiegen?
    Wat boete is hier voor onherhaelbre scha?
Priest. (1890) Dat onheil sleept een’ staert van jaeren na.
    De reden, en de tijdt moet dit genezen.
    Ick zalze, indien het hart bekomt, belezen,
    En smeecken, en involgen, zacht en zoet,
    Ten leste door troostmiddelen ’t gemoedt
    (1895) Ophelpen, door beloften ’t hart verlichten.
Hof. Gy zult haer’ heer, en ’t hof, en elck verplichten.
    Het schijnt dat zy verquickt, zich weder rept,
    Het aengezicht weêr lucht en adem schept.
    Besprengtze weêr met verschen dau van rozen.
    (1900) Men zietze allengs opluicken, weder blozen.
Hof. Schep moedt, mevrouw, en zoeck uw’ troost aen Godt.
Priest. My docht ick zagh mijn dochter, die voor ’t slot
    Haer moeder zocht, met traenen overgoten:
    Maer och, de deur bleef tusschen bey gesloten.
    (1905) Op dat gezicht verdweenze uit mijn gezicht.
    De zoete droom heeft mijn gemoedt verlicht.
Priest. Gelooft zy Godt, die in gezicht en droomen
    Zijn Heiligen is dickwijl voorgekomen,
    Oock Josef, toen hy in den kercker lagh,
    (1910) Eene uitkomst gaf, schoon hy geene uitkomst zagh.
    De Godtheit, in ’t beoogen van elcks zegen,
    Houdt onbekende en wonderlijcke wegen.
    Getroost u met uw toebescheiden lot.
Fil. Gebeurde my mijn dochters overschot
    (1915) Noch eens te zien, het zou noch troostbaer schijnen.
Priest. Staetjoffers, ras, schuift op de lijckgordijnen.
    Mevrouw, Godt geef dat gy den rouw verzet.
    Daer zietge noch den rey in ’t staetsibed,
    In rouw rondom de dootbus neêrgezeten,
    (1920) De maeghden root en jammerlijck bekreeten,
[fol. I3v, p. 60]
    En treurigh om het offren van de maeght,
    Die Godt door haer gehoorzaemheit behaeght.
Fil. Wat zienwe? och, geeft de dootbus. laet ons kussen,
    Omhelzen, en den rouw met traenen blussen,
    (1925) Verzadigen met zuchten, nimmer moe.
Hof. Gy maeghden reickt mevrouw de dootbus toe:
    Zoo zal de druck het hart niet overstulpen.
    Een treurigh hart is met geklagh behulpen.

      Fil.    Och, Ifis, och, ick scheide flus:
            (1930) Gy trockt ten berge met uw reien,
                En komtme t’huis in deze bus.
            Gy scheide, om eens voor al te scheien.
                Godtvruchte lentebloem, gy zijt
            Ontijdigh, als een damp, verdweenen,
                (1935) In ’t vrolijckste van uwen tijt.
            Uw morgenzon heeft uitgescheenen.
                Een wolck benijde uw’ schoonen glans.
            Is dit een eenigh kint besteden!
                Is dit den blijden bruiloftsdans
            (1940) Aenheffen, u in purper kleeden,
                En kroonen op den vorstentroon,
            In eenen drang van alle menschen!
                Kon uwe heerlijckheit, zoo schoon,
            Zoo gansch verwelcken, en verslenssen!
                (1945) Verwachte ick dus uit uwen schoot
            Kints kinders, en nakomelingen!
                Mijn hoop en toeverlaat is doot.
            O weerelt, vol veranderingen!
                Wat is het aerdtsch betrouwen broos!
                (1950) Nu treur ik droef, en kinderloos.

Hof. Ontlast mevrouw. ontfang de dootbus weder.
Fil. Staetjoffers, helptme, en zetme in ’t rouwbed neder,
[fol. I4r, p. 61]
    Dat ick te nacht met haer mijn hart uitklaegh’,
    My zelve trooste: indien het Godt behaegh’
    (1955) Mijn kleen gedult door zulck een bitter lijden
    Te proeven.    Priest. Eer en zege volght na’et strijden.
    Op ’t zelve spoor zijn d’ouden voorgegaen.
    Zy wijzen u naer Godt langs deze baen.
    Leer uw verlies geduldigh overzetten.
    (1960) De hemel kon dien slagh des doots beletten,
    Indien het hem beliefde: maer hy wou
    Dat ieder zich aen Jeptha spieglen zou,
    En wachten van dit reuckeloos beloven,
    Daer Abrams last, gesterckt in ’t hof der hoven,
    (1965) Noch Moses wet, gehoort van mont tot mont,
    Noit den Hebreeu, noch ’t stamhuis aen verbont.
    Uw bedgenoot, van naberouw bestreden,
    Zoeckt raet, en is naer Silo toe gereden,
    Om zich met Godt en Amarias mont
    (1970) Te zoenen, naer den eisch van ’t wetverbont.
    Ick zie hem, na verloop van lange dagen,
    Voor ieder, op den hoogen zegewagen
    Der Heiligen, in ’t midden der Hebreen,
    Ten toon gevoert, geviert en aengebeên.
    (1975) ’k Hoor midlerwijl de maeghdelijcke reien,
    Op ’t pleghtigh feest, uw dochters lijck beschreien,
    Jaer in, jaer uit, vier dagen lang met druck.
    Zoo groot een troost verzachte uw ongeluck.

UIT.



[fol. I4v: blanco]

Continue