Andries Pels: Didoos doot. Amsterdam 1668 (quarto-editie).
Uitgegeven door dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton072460UBGent
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
De lijst van Misstellingen op p. 58 is in de tekst verwerkt.

Continue

[fol. A1r]

DIDOOS

DOOT,


TREURSPEL

Met eenige Konstwerken,

Vertoont op d’Amsterdamsche Schouwburg.

Infelix Dido, neutri bene nupta marito,
Dum perit ille, fugit; dum fugit iste, perit.

[Vignet: Perseveranter]

t’AMSTERDAM,
By Jacob Lescailje, Boekverkooper op de Middeldam, naast
de Vismarkt, in ’t jaar 1668.



[fol. A1v: blanco]
[fol. A2r]

Den Weledelen Grootaghtbaren Heere,

MYN HEERE

KORNELIS

VAN

VLOOSWYK,

Heere van Vlooswijk, Diemerbroek,
en Papekoop,

BURGERMEESTER en RAAT
der Stadt Amsterdam,

Bewinthebber der Oost-Indische
Compagnie, &c.

MYN HEERE,
    Neem het my, bidde ik, niet qualijk af, dat ik uw’ Weled.t mijn eerste, en misschien ook mijn leste Tooneelspel, zoo vrymoedig opdrage.
[fol. A2v]
    Die boven andere in goedaardigheit en beleeftheit uitmunten, strekken den overlast der stouten een doelwit; en bestellen zich door hare gunsten gedurig nieuwe moejelijkheden.
    Op even den zelven gront van Uwe goetheit steunt mijn ondernemen; ’t welk, door geen andere reden, als dat uw’ Weled.t my somtijds toelaat eenige uuren in zijn gezelschap met vermaak doortebrengen, uw’ Weled.t noch durft nodigen tot aanvaerding van deze Dido, die veiliger onder Uwe bescherming, als die van Juno, herleven zou, en welker opdragt uw’ Weled.t zich niet hoefde te schamen, indien de stof naar eisch gehandelt waar.
    Maar, mijn Heere, verstoot haar daarom niet geheel. Alle, die na Augustus tijden hem in waardy geleken, of te boven gegaan hebben, hadden, als hy, zulken Maro niet. En alhoewel ’er nu een Vader van ’t licht der Nederduitsche Poëzy ons van den Amsterdamschen Parnas met zijne vergode stralen zoo heerlijk toelicht, wiens glans uw’ Weledele naam beter voegt, zoo ontneemt nochtans een flaauwer schijn niets van haar luister.
    En, wil uw’ Weled.t slechts, des ontfangers verdiensten voorbygaande, op ’s gevers meining zien, zoo zal niet alleen een volhardende, maar steeds aanwassende genegenheit tot uw’ Weled.t en der zijnen dienst, door dit durven heen blinken.
[fol. A3r]
    ’t Is wel waar, mijn Heere, dat ik, met recht, van eigenbatigheit mag beschuldigt worden, door dien ik mijn Dido met de diamant van uw’ Weledele naam op ’t voorhooft doende pronken, onvergelijkelijk meer ontfang, als ik wegschenk. Maar een kostelijk gesteente moet zijn prijs, door ’t bezien worden, bekomen; en, wel ’s hantwerkers eer, maar niet de waardy van ’t juweel, vermindert, schoon het slecht gekast is.
    Ook heeft Uwe vergenoeging ’t minste gedeelte niet van ’t goet, dat ik door uw’ Uw’ groote naam geniet. Want goetdoen is uw’ Weled.ts gewoonte, die gewoonte Uw’ wit, dit wit Uwe vreugd.
    Hier zou my nu niet qualijk voegen aanteroeren, waarom ik dit Treurspel met een alhier nieuwe stelling van dry in plaats van vijf delen voor den dag brenge; waarom ik de geschiedenis, gelijk die door Virgilius verdicht is, te buiten ga; en wat ’er meer buiten de gewoonte ontrent is.
    Maar ’s Burgermeesters bezicheden wraken die onnutte tijdspilling.
    Ik kan echter niet voorbygaan in ’t kort te zeggen, dat mijn voornaamste oogwit geweest is ’t vermaak van uwe Burgeren, en ’t nut van uwe Godshuizen; ’t welk met het vertoonen van nieuwicheden zeer naby beschooten wert, schoon het met gevaar van des invoerders lof is.
[fol. A3v]
    Kan het uw’ Weled’. behagen, achte ik de mijne in behouden haven, hoe zeer de bulderende stormen van ieders ongestuim oordeel ook opsteken.
    By aldien ik niet als voorwint en schoonweer ontmoette, zoude ik my inbeelden, dat het niemant zijner aanmerking waardigh geacht had.
    Ik verwachte dan dien gewoonlijken loon der Schrijveren, voornamentlijk der Dichteren, gaarne, doch van uw’ Weled.t een beteren, dat is, dat uw’ Weled.t my vergunne, met de hoedanicheit, de naam van

                Weledele grootachtbare Heer,

                                Uw’ Weledts.

                        nederichste dienaer

                                                            A. PELS.



[fol. A4r]

Op de DOOD VAN DIDO,
door A. PELS.

SAgh Dido noch eens op, en dacht aen den Troiaen,
En dacht aen wat sy deed, en beter had gedaen,
Sy wenschten hem licht weer eens aen, eens van haer werven,
Om noch soo cierlijck eens, als Pels haer leert, te sterven.

                                                            CONSTANTER.



Op het TREURSPEL VAN DIDO.

DE dootsche Elize, uit donkre myrtewouden
    Verrezen, en van wanhoop aengevoert,
Komt spoken, op den toon der overouden,
    In onze lucht, van dat gezicht beroert.

(5) Zy ziet de vloot der Trooische bannelingen
    Voor wint in zee heenzeilen in ’t verschiet,
En kan van wraek zich toomen noch bedwingen.
    Nu gryptze ’t zwaert des helts, die haer verliet.
Maer och! geen zwaert vergoet dees nederlage,

    (10) De schennis van haer naem, en faem, en eer.
Daer leghtze in ’t bloet en zieltooght, gansch Kartage
    Stort anderwerf op ’t lijck van Dido neêr.
De geest van Pels herbaert verstorve minne.
Elk spiegle zich aen zijne Koninginne.


                                                      Justus Agrippinas.



[fol. A4v]

Op het Treurspel van DIDOOS DOOT,
en het Blyspel van JULFUS,
door A. PELS.

ENeas tegen wil van d’Afrikaanse stranden
    Door ’t Nootlot en ’t bevel der Goden afgescheurt,
    Doet Vrouwe Elize, die vast kermt, en zucht, en treurt,
Nu meer in wanhoop als voorheen in liefde branden.
    (5) Haar macht van zich aan hem te wreeken, is voorby.
Wat nu? ontbreeckt een hart wel moet, een arm wel krachten
In zoo een hart gety van hollende gedachten?
    O neen. zy moort zich zelve in haare razerny.
Wie treurt niet om dien druck? wie schrickt niet voor sulck woeden?
    (10) Dat kermen gaat ons aan, dien degen in het hart.
    O Pels, ten waar uw geest voorzien hadde onze smart,
Het Amsterdams Tooneel verdronck in traanevloeden;
    Nu is het u verplight, om dat gy druck en boert,
By beurten, onverwart, malkand’ren doet verpoozen;
(15) En mengt de doornen van dien jammerstof met roozen,
    Wanneerge uw Koningin ten Schouwtooneele voert.

                                            Catharina Questiers de Hoest.


OP HET ZELVE.

ELk geeft zijn oordeel, hoe een Treurspel, ter tooneelen,
Voor d’oogen, op ’t volmaakst, verhandeldt diendt te zijn.
Veel’ Grieken willen dat de treurrólle af zal speelen
In vijf bedrijven, en in eenen zonneschijn:

(5) Maar Rinthon, meede een Griek, nam niet dan drie bedrijven,
En vlydde tusschen elk een boertigh byspel in.
Itaalje en Spanje draafdt op deezen voet in ’t schrijven,
En op hun voorbeeldt speelt Kartagoos Kooningin.
Elizes schim ga vry ’t Elizisch veldt doorzweeven,

(10) Elize zal door Pels, Pels door Elize leeven.

                                        F. SNELLINX.



[fol. A5r]

INLEIDING

TOT DEN

INHOUT.

SEdert dat Juno en Minerva* van den gouden Appel versteken waren door het oordeel van Paris, die den zelven, neffens den prijs der uitstekenste schoonheit, aan Venus gaf, worteld’er tusschen die Godinnen zoo bitteren haat, dat zy, ziende malkanderen niet te konnen beschadigen, dien zochten uittevoeren, d’eene tegen des anderen aartsche gunstelingen. Hier uit sproot dien tienjarigen oorlog, en eindelijk de verwoesting van dat vermaarde Troje, met het omkomen aller Grooten van Koninklijken stamme, behalven Eneas, die met hulp en op den raat van Venus zijne moeder die gemeene nederlaag ontquam, neffens zijnen ouden vader Anchizes, die hy op zijne schouderen torste, en zijn zoon Askaan die hy met de hant nasleepte, en beide, met zich zelve ter naauwer noot bergde uit den brant der Stad, daar zijn vrouw Kreüza, hem wat te langzaam volgende, in sneuvelde.
    Deze Eneas, vindende op strand veel gevluchten van allerleie staat, en eenig gereet vaartuig, steekt daar mede, als hun opperste hooft, op godsgenade in zee; alwaar hy door Junoos wrok, die wint en baren tegens hem vreeslijk ophitst, naar allen schijn omgekomen was, had hem zijne Moeder niet bygestaan, en ’t Nootlot hem bestemt dien te zijn, uit wien Italie, dat de gantsche waerelt onderbrengen moest, zijn eerste Altijddurendebevelhebber ontfangen zouw, om welker oorzaken wille hy dat landt met wapenen aandoen, en alzoo de zijne daar planten moest. Hy komt dan, na veel rampen, en niet wetende in wat landstreeke, te Kartaag aan, in de Zomer, behoeftig en onvoorzien van alles. Daar hy beleeft en vrindelijk ontfangen wort van de Koningin Dido, anders Elize genaamt, die byna een zelve lot, als Eneas, had moeten beproeven. Want zy was wel eer getrout geweest aan Sicheus Koning van Fenicien, die schandelijk vermoort wiert van zijn eige broeder Pigmalion, op hoop van met de kroon ook de Koningin, die zeer schoon was, te bezitten. Maar Sicheus schim haar verschynende, beveelt haar de wraak; die zy hem belooft, neffens het houden van den weduwlijken staat tot haar einde toe.
    Tot uitvoering van ’t eerste, vlucht zy met een onwaardeerlijke schat en de beste onderdanen, van welker genegentheit tot dezen aanslag zy zich alvorens verzekert had, onder de bescherming van Hiarbas Koning van Getulien, die de gevluchte wel als zijne onderdanen ontfangen, doch geen land met het oppergezag den zelven eigendomlijk toestaan wil, om zich zulke ontzacchelijke naburen niet te maken.
[fol. A5v]
    Haar list echter verwerft zoo veel, dat hy haar voor een geringe prijs zooveel strands verkoopt, om hare dooden te begraven, als zy met een ossenhuit zoude konnen omvangen; ’t zy hy zoo veel achting voor het gekroonde Hooft hadde, dat hy haar niet van alle merken van oppergezag ontbloot wilde laten; ’t zy hy deze schoone, op welke hy verlieft was, zoo kleinen bede vreesde te weigeren, of dat by geval zijn inzicht niet staarde op eenig gevolg, dat berouw naslepen kon.
    Maar de Koningin laat de huit aan zeer dunne riemen snijden, en omvangt zoo grooten ruimte lands, dat zy op dien gront een heerlijke stad ontworpen hebbende, al verre aan ’t opbouwen der zelve is, als Eneas daar belant, die van Dido en haar hof (om de overeenkomst haarder ongelukken, en op geen ongegronde hoop, dat deze strijdbare vremdelingen zich met hare onderzaten voegende, een zenuwe van macht, en ontzach aan de tedere opgang der jonge stad zouden strekken) alle goet onthaal en vriendelijke bejegening geniet.
    Door dit middel en door den vlijt der Trooische bevelhebberen, stelt zich hunne vloot weder in behoorlijken staat; terwijl de vriendschap van Dido door al te grooten achting van des zelfs ongemeene gestalte, en begaaftheit van tonge, in liefde verkeert zijnde, grooter kracht krijgt, door den raat van haar jonger zuster Anna, die mede al te voordeeligen gevoelen van den beleefden ommegang, en heusche zeden van Serestus, Eerstedelman van Eneas, hebbende, zoo veel meer leê dan Dido, als haar geheime brant minder aamtocht had, en den staat van Serestus meer met de hare verscheelde, als die van Eneas met Dido; wiens vlam nu ter dake van hare ingebondenheit uitsloeg, en haar in zulken gesteltenis gebracht had, dat hart noch schoot des begunstigden eerste storm af te slaan zag.
    Juno dit gewaar wordende, zoekt Eneas door deze min uit Italie te houden, en stelt looslijk een huwlijk van deze twee aan Venus voor, die haar wit merkende, ’t werk geveinsdelijk toestemt; zoo dat Juno, die het te voltrekken op zich genomen had, op een dagh dat het hof op de jaght was, een vreeslijke storm van hagel, donder en blixem doet verwekken, en Eneas en Dido zich onvoorziens in eene zelve spelonk, om dit onweer te laten overwaaien, doet ontmoeten; daar beider smeulend vier in eene vlamme smeltende, de voorbruiloft onder haar beide, zonder andere plechtigheit gehouden wort, Dido de gedane belofte aan haar overleden man overtreet, en die byeenkomst een tweede huwelijk noemt.
    Eneas zich zelve en het bevel van ’t Nootlot, hem in Licie door Apolloos godspraak gedaan, dat hy alles onaangezien naar Italien streven moest, door haar behaaglijke omhelzingen ook vergetende, bemoeit zich nu geheel met de opbouwing der Stat, als zijn werk; en leit het op een blijven, ten minsten op een vertoeven aan; welk voorbeelt des Vorsten van den onderdaan gevolgt, vele verbintenissen van beide landaart veroorzaakt. Dit doet de Buurvorsten, die de Koningin tot gemalin verzocht hadden, en zich alle door begunstiging van een vremdeling niet alleen verstooten zagen, maar zulk een saamgevoegden macht vreesden, omzien, en de mont zoo wijt op; dat Jupiter door hun misnoegen, in zijnen troon ontrust, d’oogen op het doen en laten van dees verliefden, die op naam noch faam [fol. A6r] meer passen, neêrslaat; en Merkuur aan Eneas afvaerdigt, om hem ’t besluit van het Nootlot op nieuw indachtig te maken, en daar neffens zijne dreigementen te verkondigen. Eneas ontfangt, hoewel half slapende, die boodschap; en geport van de mindere hoofden, hout dagelijx raat, door wat wegen men dit vertrek best zoodanig in ’t werk stelle, dat de Koningin daar in verwillige; terwijl Dido de nieuwe vlijt van dit toerusten speurende, en niet naar genoegen te vrede gestelt van Eneas, die haar nu dit, dan dat wijsmaakte, begint de waarheit der zake te vermoeden; en hebbende op een nacht dat Eneas met de zijne raat hield, naar hem, die gewent was haar alle nachten by te komen, vergeefs gewacht, vol vrees, dat hy eens onvoorziens met de vloot, die nu heel gereet was, in zee mocht steken, staat voor dagh voor dauw op; om van Eneas, die zy zelve wekken gaat, de geschapenheit van ’t werk te verstaan; en hier begint het Treurspel.

    Het Tooneel is in en om Kartaag. Het Spel speelt laat in ’t najaar, en begint ontrent een uur of twee na den opgang der zonne, op welke tijde het ’s daags daar aan eindigt.




[fol. A6v]

VERTOONDERS.

Kupido.
Rey van Minnegoodtjes.
Dido, Koningin van Kartaag.
Eneas, Soon van Venus, hooft der vluchtelingen van Troje.
Barce, Voester van Sicheus, Didoos overlede man, nu haer
            eerste Staatjuffer.
Anna, Didoos jonger zuster.
Melinde, Tirische Gravin, Annaes eerste Staatjuffer.
Menalkas, Hovenier van Didoos lusthof.
Serestus, Eerstedelman van Troje,
Achates, Eneas halsvrindt,
Mnestheus.
Kloanthus.
Bevelhebberen in de
    Trojaansche Vloot.
Merkuur.
Askaan, Eneas Soon.
Bitias, opperste van Didoos Raat.
Priesterin.
Iuno.

                                            Zwijgende.

Zoo veel Reyen van Trojanen, Kartagers, Hofknapen, Staatjuf-
    fers, Raatsheeren, en Priesteressen, als de gene die het vertoo-
    nen willen, gevoeglijk konnen bybrengen, en onkosten doen
    willen.

Continue


Verbode en Dartle Min ontvluchte nooit zyn straf.
De Woede en Wanhoop rukt hem voor de tyt in ’t graf.



[p. 1]

DIDOOS DOOT,

TREURSPEL.

EERSTE DEEL.

I. TOONEEL.

Het voorhof van Eneas Palais.

Kupido met kroon en septer versiert, dalende op een hemelkloot,
Rey van Minnegoodtjens in de kloot.

            WIen voegt de kroon zoo wel op ’t hooft,
                            Als ’t hooft der Goden?
            Die al de vreugd, daar ’t hart op is te nooden,
                            Of schenkt of rooft.
                    (5) Wien voegt de staf om te gebieden,
                            Zoo wel als my?
            Die, wen ’t my lust, doe quynen, of verbly
                            De hemellieden.
                    Dat dan het sterffelijk geslacht
                        (10) Zich niet verwonder;
            De goôn van hel, en zee, en licht, en donder
                            Ontzien mijn macht.
                    Want schoon de leest van mijne leeden
                            Is grof noch groot;
            (15) Het godendom lijtme op dees hemelkloot
                            Niet zonder reden.
                    En alhoewel ik zelf een hart
                            In minne ontsteke,
            Het houw’ de maat in ’t minnen; want ik wreeke
                            (20) Met hoon en smart,
                    Wanneer het tegens eer, of eeden
                            Wel eer gedaan,
            Zich overgeeft. Mijn grootsheit stoot zich aan
[p. 2]
                            Zulk overtreeden.
                    (25) Die eene proef daar van begeert;
                            Hy neemze daadlijk
            Van Dido, die zoo schandelijk en schaadlijk
                            Haar zelve onteert,
                    Door’t al te reukloos overgeven
                            (30) Van hart en schoot,
            En sluit mistroostig, door een snoode doot,
                            Haar schand’lijk leven.
                    Zie Anna nu, ook fel gewont;
                            Hoe kanze veinzen!
            (35) Hoe moeilijk wringt de nootdwang die gepeinzen
                            Haar uit de mont!
                    Die schaamte, en angst, die vrees, dat zorgen
                            Zy u een baak,
            O jeught. Ziet toe. Het schoonste kruit hout vaak
                            (40) Een slang verborgen.
        Kupido springt van de kloot af, daar vier Minnegoodtjes uitkomen.
    Dat zich dees hemelkloot ontsluite. Treet tot my
    Getrouwe dienaars van mijn trotse heerschappy.
Rey van M. Gebie heer Koning, wy verwachten uw’ beveelen,
    En komen vaerdig met breekbeitels en houweelen,
    (45) Gelijk gy ’t had belast. Kup. Hoort toe, mijn broeder mint
    Kartagoos Koningin, zoo hevig en zoo blint;
    Dat nootlot, noch Askaans beloofde koningrijken,
    Noch last der Goden hem bewegen uittekijken
    Naar dat geschenk; daarom zent moeder my omlaag,
    (50) Op dat ik van zijn hooft der goden straf, en plaag
    Zouw wenden. Om dit wit te treffen, wil ik ’t wezen
    En ’t kleet van neef Askaan aantrekken; en belezen
    Vrouw Dido door bedroch, en logens in dien schijn,
    Dat, als ik broeder spreek, hy ver vandaar moog zijn;
    (55) Want anders is ’t vergeefs en ydel hem te winnen;
    Zoo werkt haar byzijn op zijn overwonnen zinnen.
[p. 3]
    En ik heb deze dag daar toe verkoren. Ga,
    Haal strax de kledren van Askaan, en keer hier dra;
    Maar op dat hy niet steure ons voorneem, moet hy later,
    (60) Als daaglijx, op staan. strijk zijn slapen met dit water;
    ’t Heeft groote kracht.


II. TOONEEL.

Kupido.*

    IK heb vrouw Anna ook gewont;
    Zy veinst haar vrolijk, maar zy herbergt in den gront
    Des herten eene vlam, die haar voor dag komt wekken,
    En steeds ontrust; ’k wil die aan haar beminde ontdekken
    (65) Op deze wijs: het is Serestus, dienze mint;
    Doch hy is onbewust van Annaas vlam, en vint
    Als eersten edelman, en broeders welvertrouwden,
    Geen grooter wellust, dan zich in dien staat te houden;
    Maar ’t nootlot wil hem op Kartagoos hooge troon;
    (70) Daarom moet zijn meestres, bewogen tot haar hoon
    Door ’t vrezen voor zijn doot, ’t verborgen vuur ontdekken.
    Gy ondertusschen zult verspieden de vertrekken
    Van vorst Eneas, en het voorste van ’t gebouw
    Ontmetselen, op dat, als d’onbedachte vrouw
    (75) Zich met my derwaarts geeft, Serestus uit wil treden,
    Gy steen en balken op hem neêrstort na beneden.
    Maar ziet wel toe, bewaart Serestus, dat hem scha
    Noch ongemak ontmoete, elk van uw’ allen sla
    De hand aan ’t werk; en als ’t gedaan is, gaat dan spelen.


III. TOONEEL.

Kupido, Minnegoodtjens.

Min. (80) MOnarch der goden, zooge uw’ aanslag denkt te helen,
    Vertrek van hier. De Vorst komt, met de Koningin
[p. 4]
    Gezelschapt, herwaarts aan. Kup. Ik zieze, en hoe de min
    De vreez’ en wantrouw elk om ’t hevigst haar bestrijden.
    Men passe op ’t geen ik heb geboôn, en ga ter zijden.


IV. TOONEEL.

Dido, Eneas, Barce.

Dido. (85) IK wachtte u deze nacht, Eneas, naar gewoont.
    Gy quaamt niet; doch ik heb u zelve alreê verschoont;
    D’uitrusting van uw’ vloot ontschuldigde uw vertoeven.
Eneas. Mevrouw,’k wierd schielijk door Achates... Dido. Wy behoeven
    Malkandre met geen vond te paajen, daar de geest
    (90) Voorheen op speelde, hoor, het zwaarste weeght ons ’t meest.
    ’t Vertrek legt u, de zorg daarvoor leit my op ’t harte.
Eneas. Mevrouw, die zorg...
Dido.                                     Neen, neen, indienge u mijner smerte
    Erbarmt had, Dido zouw wel weten, op wat voet
    Eneas al zijn volk naar scheep vertrekken doet.
Eneas. (95) Men hoor my doch. Dido. De tijd wil ’t op dit pas niet lyen.
    Geen woorden konnen my, uw’ woort alleen, verblyen.
Eneas. Brak ik het immer? Did. Nooit; maar ’t is misschien bestemt.
    Zoo gaat de roep. Eneas. ’t Gerucht spreekt van de waarheit vremt.
Dido. ’t Is zoo. Maar d’oorzaak die my hier heeft heen doen komen
    (100) Is deez’ niet. Arme vrouw, wat hebtge niet te schroomen!
    Mijn vesten half volbouwt, en slooten blijven staan;
    Men dreigtme aan alle kant met oorlog; d’onderdaan
    Roept om een Koning; ’k durf niet in den* Raat verschijnen;
    Zoo heeft de wantrouw daar de trouwste van de mijnen
    (105) Verleit. Men mompelt: Stat en volkeren zijn veil
    Voor ’t hoogste bot; zy gaat met haar Eneas t’zeil;
    Zy heult met hem, en hout die handeling verborgen.
Eneas. Mevrouw, ontsla uw hart van die onnutte zorgen,
    En zeg my d’oorzaak van uw komste. Ik zie hier door.
Dido. (110) Hiarbas Afgezant begeert van daag gehoor,
[p. 5]
    En haastig antwoort; dit ’s de last van zijne brieven
    Voor dag ontfangen. Eneas. ’t Is niet oorbaar hem te grieven;
    Maar quaamtge daarom zelve; een knecht had my die last
    Best aangebracht. Dido. Neen; een die vliên wil dient verrast.
    (115) De noot verstoute my u zelve te gaan wekken;
    Ik dacht: de vloot is reê; Eneas mocht vertrekken;
    Men jaagt de schuwe maar, wanneer men hen ontbiet.
Eneas. Mevrouw, ’k ly, zonder uw verwijt, genoeg verdriet.
    My drukt uw druk, maar dat die druk maakt, gaat my verder
    (120) Aan ’t harte, en stelt mijn geest hoe langer hoe verwerder.
    ’t Is waar, de Vloot is klaar en zeilreê; maar ik zweer
    By Vaders schim, by u, en by dit zijdgeweer,
    Dat nimmer mijn besluit geweest is, u te laten.
    Ik heb op ’t perssen van de hoofden der soldaten,
    (125) Van d’outste van ons volk, en van mijn heele hof,
    Om meerder ongemak t’ontwijken, wel verlof
    Tot wederom verzien van onze Vloot gegeven,
    En nimmer zag ik werk zoo voortgaan van mijn leven,
    Maar als ik ’t zeggen zal, gelijk het is, Mevrouw,
    (130) ’k Dacht, dat het werk tot in den winter duuren zouw;
    Dan, dacht ik, zouw de tijd doen andere uitstel komen;
    Hoewel Anchises en Kreüza in mijn dromen
    My vaak verschrikken met hun dreigen, dat de vreugt
    Die my u byzijn geeft, terwijl de fluxe jeugt
    (135) Van mijn Ascaan verloopt, my bitter op zal breken.
Barce. Maar Koningin, het uur is reede of haast verstreken,
    Waar in de Raat moet zijn vergadert op de zaal;
    ’t Is negen uuren aan de zonnaalt. Dido. Voester, draal
    Hier niet. zeg, dat wy al op weg zijn.


V. TONEEL.

Dido, Eneas.

    MAg ik hoopen
    (140) Eneas, datge me als voorheen bemint? Eneas. Hoe loopen
[p. 6]
    Uw’ zinnen heen en weer. Dido. Ay stelze weder vast.
    En geefme een teiken, dat uw min niet dort, maar wast.
Eneas. Wat teiken Koningin? Dido. Het liefste van uw’ panden.
Eneas. ’t Wort dubbel toegestaan; ik zal in uwe handen
    (145) Doen levren, eer de zon keert van zijn hoogste punt,
    Een degen, die verwint, daar ’t zijne spitze munt;
    En wapenrok, wien slag, noch snee, noch steek kan schaden,
    Die mijne Moeder zelf my boven de gewaden,
    En ’t harnas aantrok, toen....


VI. TOONEEL.

Anna, Dido, Eneas, Melinde.

    DE Raat is reets by een,
    (150) En wacht uw komst. Ene. Mevrouw, ’t believe u voor te treên,
    Ik volg u. Dido. Neen mijn Vorst, gy moogtme wel geleyen
    Tot op den troon; het voegt ons beter dan gescheyen.
Anna. Uw brand krijgt ruime plaats, minzieke Koningin,
    Door ’t klagen, daar mijn hart moet barsten aan de min.


VII. TOONEEL.

Melinde, Anna.

    (155) ZOo heeft dan d’Afgezant van Vorst Hiarbas heden
    Zijn boodschap ingebracht met dreigende gebeden?
    Wat wil hy? Anna. ’t Huwelijk met Dido, geen verbond
    Als dit, gevalt hem, of hy dreigt Kartagoos gront
    Met sestigduizent man te naasten, en te naderen,
    (160) Als ’t erflijk goet op hem bestorven van zijn Vaderen;
    En dat hem Dido met geen reden noch bescheit
    Onthouden mag; om dat hy schendig is misleit,
    Zoo zeit hy, door ’t verding, dat met de Koninginne
    Van zijn kant, zonder arg, ter goeder trouwe, uit minne
    (165) Gemaakt is. Mel. Wondre kracht van Min! vrouw Dido zucht,
[p. 7]
    En vleit haar lief, op hoop van zijn bestemde vlucht
    Te schutten; daar zy zelf de diensten en gebeden
    Van Koningen veracht; hoewel hy verr’ beneden
    Den staat is, die zy door ’t aanvaerden van de Trouw
    (170) Eens Konings, vredig, en met vreugd bezitten zouw.
    Eneas veinst, maar mint haar in zijn hart. Daar tegen
    Begeert Getulie de liefde door den degen,
    In ’t openbaar. Anna. Maar ik, och arme, ik brande, en ’t vuur,
    Dat my verteert, schijnt doof, maar ’t wast van uur tot uur;
    (175) En zal, ten zy ’t de Goôn verhindren, zijne gloeden
    Ter lichter laaye eerlang, tot mijne schande, voeden.
    Daar leit dan al die roem, daar ik wel eer zoo prat
    Op steunde, en stofte, en als een paauw daar heene trat.
    Wat raat Melinde? Mel. Ik weet geen raat, Mevrouw, als deze,
    (180) Dat uwe mont u trooste, uw’ hand u zelf geneze.
Anna. Ach stond dit maar aan my. Mel. ’t Staat aan u, zoo gy wilt;
    Want woorden onder ons zijn lang vergeefs gespilt.
    Het staat aan u, den Artz zelf d’oorsprong van uw lyen
    T’ontdekken. Anna. ’t Staat aan my Serestus te gaan vryen?
Mel. (185) ’t Ontdekken van uw gunst is juist geen vryery.
Anna. Die heeft hy lang gespeurt, en lichtlijk meer in my.
Mel. Maar uwe gunst misschien voor vrindschap opgenomen.
Anna. Die vrindschap hoorde hem wat verder te doen droomen.
Mel. Gy toont haar ieder; ’t is uw aangeboren aart.
Anna. (190) Heel anders hebben ’t hem mijn zuchten vaak verklaart
Mel. ’t Ontzach verbiet hem licht aan zijn geluk te denken.
Anna. Ontzach kan menigmaal meer als verwaantheit krenken.
Mel. Indien’t u krenkt, ontsla u zelve van dien last.
Anna. Gy leert my anders, als ’t Melinde en Anna past.
Mel. (195) ’k Doe niet, Mevrouw, ik ben met uwe min bewogen.
Anna. Met welk een voorhooft hem dit melden? met wat oogen?
Mel. ’t Geschie door my, als of ghy ’t niet eens wist, Vorstin.
Anna. Neen, neen, Melinde, nooit laat ik my door de min
    Zoo ver verrukken, dat mijne achtbaarheit en luister
[p. 8]
    (200) Gevaar loop’; noch besta iets, dat mijn eet verduister.
    Eer sterf ik.


VIII. TOONEEL.

Kupido in Askaans klederen,* Anna, Melinde.

Kup. NIet Mevrouw, het leven is zoo zoet.
Anna. Wat zegtge Askaan? helaas Melinde, mijn gemoet
    Ontstelt zich, door zijn komst. wat zoektge Askaan? Kup. Mijn Vader;
    Waar vinde ik hem? Anna. Ik zal ’t u zeggen; komt wat nader;
    (205) En zeg my eerst wat nieuws; hebt gy hier lang geweest?
Kup. Jaa ’k; en ik heb gehoort, Princes, al watge vreest.
Anna. Wat vreeze ik, zegtge? Kup. ’t Geen gy wenscht. Anna. Wat ’s dat te zeggen?
Kup. Gy zelve weet dat, zoo ’t behoort, wel uit te leggen.
Anna. Geeft gy ons raatsels uit? ’k verstaat niet. Kup. Was de zin,
    (210) Serestus zoo bekent, als u, gy klaagde min.
Anna. Gy hebt zoo wat gehoort, Askaantje, en meent te weeten
    Meer als de kind’ren doen. Kup. Dat heeft u licht gespeeten;
    Maar ’k zal het zeker aan geen menschen zeggen. Neen,
    Mijn Vader heeft my dat verboden lang geleên.
Anna. (215) Askaan, men bidt u niet te zwijgen; maar te spreken
    Zoo onbedacht, gelijk gy nu doet, zijn gebreken
    Der jonkheyt, die niet weet, wat quaat zy daar mee doet.
Kup. Princes, gy schijnt verstoort; maar ’k meende ’t zeker goet.


IX. TOONEEL.

Dido, Anna, Kupido, Melinde.

Dido. ZYt gy verstoort? Anna. O neen. Dido. ’t Blijkt anders uit uw wezen.
Kup. (220) ’t Verschil is niet heel groot, ’t is tusschen ons gerezen.
Anna. Het jongske wort te stout, zijn klap verveelt in ’t end.
[p. 9]
Kup. Ik queld’er met haar lief. Dido. Zoo is zy u bekent?
Mel. Mevrouw, houw hem niet op, hy moet zijn Vader spreken,
    En zocht hem hier. Dido. Die is al t’huis, naar ik het reken.
    (225) Hy wiert gewacht, en ylde. Kup. Ik had die zelve last;
    Maar die is nu bestelt. Dido. Zeg dan Askaan, wie was ’t,
    Daar gy Mevrouw meê quelde? Kup. Ik durf het niet verklikken;
    Maar noemt my eenige, als gy ’t raat, zoo zal ik knikken.
Dido. Is ’t een Kartager? een uitheemsche? is ’t een Trojaan?
Anna. (230) ’t Kint lacht met u. Dido.* Zijt gy het zelve niet Askaan?
Kup. Neen, die het is, heeft meer verstant als ik, en jaren;
    Hy gaat niet meer in’t school. Dido. Is’t Vader?
Kup.                                                                       Hoe ongaren
    Zout gy dat zien; maar ’k mag het u niet zeggen. Dido. Knikt.
    O Goden!             hier bezwijkt Dido eenigsins, en wort ondersteunt.
Kup.             Zie Prinses, de Koningin verschrikt.
    (235) Wat schort ’er?
Anna.                           Hoe Mevrouw, my dunkt, in plaats van toren
    Ontzinkt u het gemoet. Een kint kan my verstoren,
    Maar u ontzetten. Weg Askaan, de Koningin
    Vergramt zich om de klap, diege uit, en ik niet min.
Kup. Ik ga, maar dat verbrot is moet ik eerst herstellen.
Anna. (240) Dat is onnodig. Kup. Neen, vrouw Dido mocht haar quellen.
    ’t Is Vader niet, Mevrouw, hy is ’et zeker niet.
    Ik zey het maar uit klucht. Dido. Wie dan? Kup. Dat gy my liet
    Naar huis toe gaan, ’t waar best.
Dido.                                             Neen, zeg ’t vry, ’t kan niet schaden.
Kup. Ik mag niet, maar zoo gy het kunt in dryen raden,
    (245) Zoo zal ik knikken. Dido. ’t Is Achates? is het dan
    Serestus? is hy ’t? hoe! men hoorde daar nooit van.
Anna. My dunkt, Mevrouw, gy zout den jongen wel gelooven.
Dido. ’k Zouw niet, ten waar ik zag, dat uwe gramschap boven
    Uw’ oordeel klimt, en my d’onsteltenis verwijt,
    (250) Die my mijn liefde geeft, doch zeer ongaarne lijt,
    Dat hy my openbaar de reden van die toren.
[p. 10]
Anna. ’t Geloof staat vry. Maar als gy zult van Anna hooren
    Dien roep gaan, als van u, dan ken ik gaarne schult.
Dido. ’k Spel een verborgen min uit zusters ongedult.
Anna. (255) Uw’ min weet alleman; zijt bly; z’is onverborgen.
Dido. Uw raat, geveinsde, uw’ raat bracht Dido in die zorgen.
Anna. ’k Moest u, om uwe doot te weeren, dit wel raân.
Dido. Wy zien nu wel, waarom het alles wiert gedaan.
Anna. Om van twee groote quaân het minste te verkiezen,
Dido. (260) Veins niet; gy vreesde, als ik, uw’ vryer te verliezen.
Anna. ’k Ben Dido niet; ik hang my aan geen vremdeling.
Dido. Zeg, datge u zyner schaamt; zijn staat is te gering.
Anna. Hy is Eerstedelman van Troje, en d’uwe een bastert.
Dido. Hoe zuster, Venus zoon? zie toe, wien datge lastert.
Anna. (265) Wie kent hem hier, hy komt van verre, en snijt groot op.
Dido. Hoe geeftge dus der Goôn, en mijn ontzag de schop.
Anna. Mevrouw, gy brakt het zelve, en dwingtme zoo te spreken.
Dido. Waar is die breuk? zeg op, waar is die dwang gebleken?
Anna. In ’t heulen met een kint, tot nadeel van mijne eer;
    (270) Welk nadeel gy licht denkt, dat uwe schand’ met meer
    Gemak verschoonen zouw; maar zuster, ’k zal de Grooten,
    En ’t oud en eêl geslacht, waar uit ik ben gesprooten,
    Zoo niet beschamen; neen, vertrouw dat vry van my;
    Daar past geen ander, als een Koning, op deez’ zy.
    (275) Neen, Anna zal zich niet miskennen, noch vertreden
    Die wijdtbehaalde roem van zuiverheit en zeden.
    Mijn oog zouw schemeren, indien het zoo laag zag.
    Geen onderdaan zal ooit mijn wit zijn.
                Hier stort het voorste van Eneas Hof in.
                                                                Goden, ach!
    Wat ’s dit? spaart doch den Vorst, daar valt zijn hof ter neder.



[p. 11]

X. TOONEEL.

Serestus, Dido, Anna, Kupido, Melinde.

Ser. (280) HElp, help. Dido. Ik hoore een stem. Ser. Men helpme.
Anna.                                                                 Ik hoorze weder:
    Bewaart mijn Edelman, ô Goden. Ga, en zie
    Melinde hoe ’t ’er staat, en keer strax. Zie doch, wie
    Daar kermt. Dido. Trouwanten, op, op burgers, steekt trompetten
    Ter hoftinne af, misschien voorkomt men het verpletten
    (285) Van die half levend zijn begraven onder ’t puin.
Anna. Daar keert Melinde. Dido. O Goôn, spaart doch Eneas kruin.
    Wat brengt Melinde? Mel. Ach! heer Serestus ziet men onder,
    En tusschen het...                                     hier raakt Anna in onmacht.
Anna.                       Ay my! Mel. Hy leeft, Mevrouw, en zonder
    Gequetst te zijn; hy roept alleen om hulp. Dido. Zy hoort
    (290) Niet, watge zegt, zoo haast gy maar ’t gevreesde woort
    Serestus noemde, is zy in onmacht neergevallen.
    Men help hem, dit zal licht vergaan. Mel. ’t Is niet met allen,
    Zy komt weêr by. Anna. Waar is Serestus lijk? ik wil ’t
    Strax hebben, zoo als ’t is. ’k heb lang vergeefs gespilt
    (295) Mijn tranen; maar ik zal nu storten hele plassen,
    Om daar meê ’t lichaam van Serestus aftewassen;
    Te sterven uitgedroogt van vocht en min op ’t lij;
    En volgen mijn beminde in ’t onderaartsche rijk.


XI. TOONEEL.

Serestus, Dido, Anna, Kupido, Menalkas.

Kup. ’t GAat wel, Mevrouw, ’t gaat wel, Serestus is behouwen.
Dido. (300) En Vader? Kup. Die wiert van twe Lybiaansche vrouwen
    Verzocht, zoo strax eer ’t hof instortte, om haar in ’t bosch
    Te vinden, naar den noen, dicht by d’altaar van mosch
    Bewassen, aan god Pan geheiligt, om te spreken
[p. 12]
    Van groote zaken, die deez’ nacht zijn blijven steken.
    (305) En vader ylde, vol gedachten, strax daar aan
    Ten hoove uit; zoo werde ik bericht. Men. Wat zeit Askaan,
    Dat zich de Koningin zoo zeer ontstelt? Anna. Melinde,
    Gy weet mijn zwakheit, en hoe ik Serestus minde;
    Gy weet den strijt, die liefde en eer in mijn gemoet
    (310) Zoo wreet gevoert heeft, ach Serestus! Mel. ’t Is niet goet,
    Uw’ hart zoo oopen uit te klagen, ieder hoort ’et.
Anna. ’t Verkroppen van mijn pijn en harteleet vermoort ’et.
    Ik moet uitbarsten, of verslikken in mijn rouw.
    Waar is het lijk? waar is Serestus? Ser. Hier, Mevrouw.
Anna. (315) Wie roept u? Ser. Hoor ik my niet melden?
Anna.                                                                             Weg, ontzinde;
    Ik wil uw lijk; dat hy van hier vertrek, Melinde.
Ser. Waar ben ik schuldig aan, Mevrouw, dat mijne doot
    Uw gramschap moet voldoen? Anna. Met uw verblijf; hoe groot
    Is uw vermetelheit! Gy tergtme met uw toeven.
    (320) Ay ga Serestus; ga, hoe moogtge my bedroeven.
Ser. Men zeg my d’oorzaak van mijn straf doch, en ik vlie.
Anna. Neen vlie niet, ga maar weg, op dat ik niet meer zie
    Het oogwit van mijn schande? Ser. Onsterfelijke goden,
    Wat brouwt men my? Dido. Waarom is d’Edelman gevloden?
Kup. (325) Door Annaas last. Dido. Men zeg, dat hy strax wederkeer.
    Hoe zuster, is ’t nu tijd, dat wy met ons geweer
    Ons zelve vellen, daar den vyand staat te winnen?
Kup. Daar keert hy. Anna. Dat hy uit mijne oogen blijf.
Dido.                                                                             Tree binnen,
    Wien schuwtge? Ser. De Prinses, die my ’t verblijf verbiet.
Dido. (330) Waarom? Ser. De reden van haar gramschap weet ik niet.
    Veel min, dat ik haar ooit misdeede. Dido. Ik zal ’t u zeggen.
Anna. Ay zuster, zwijg; hier is geen eer mede in te leggen.
    Hy blijve onwetende, en ik ongelukkigh. Ga
    Serestus; weg Askaan; geen mensch koom ons te na.
    (335) Mijn Koningin, vergeef mijn klein ontzach; ’t vergrijpen,
[p. 13]
    Dat uit een eerbaar en een minnend hart, in ’t nijpen
    Der vreeze spruit, verdient meêlijden, en geen straf.
    ’t Is waar, ik brand van min; maar niemand weet ’er af.
Dido. Gy mist, elk weet ’et. Anna. Niet, Melinde alleen.
Dido.                                                                               Mijn zuster,
    (340) Gy mist voorzeker; maak u maar niet ongeruster;
    Uw eigen mont heeft u verraden in de noot,
    Toenge uit de flaauwte, die u gaf Serestus doot,
    Weêr oplookt, hebtge uw min zelf luitskeels uitgekreten;
    Nu wiltge ’t sussen; neen, men mach, men moet het weten.
    (345) Serestus, sla wat acht op zusters ongemak;
    Gy zijt ’er d’oorzaak van. Anna. Elk draag’ zijn eigen pak.
Dido. ’t Valt uwe jeugt te zwaar om zoo alleen te dragen.
Ser. Het is my leet, Mevrouw, dat ik u kon mishagen.
Dido. Neen, gy behaagde haar misschien te veel. Anna. Vertrouw
    (350) Meer van uw zelve, en van de zwakheit eener vrouw
    Wat minder. Ser. Mocht ik dit uitleggen tot mijn voordeel.
Anna. ’t Ontbrak Serestus lang aan kennis en aan oordeel,
    Nooit aan bescheidenheit, beleeftheit, en ontzach.
    Helaas! of ik het zwijge, of zeg; Serestus lag
    (355) My lang in ’t hooft, eer ik hem in mijn hart liet komen;
    Maar zijne heusheit heeft het end’lijk ingenomen;
    Daar triomfeert hy nu, als winnaar. Maar misbruik
    Uw zeege niet; verschoon mijn’ zwakheit; of ik duik
    Door schaamte in ’t graf, dat my de min heeft opgedolven.
Ser. (360) Mevrouw, is ’t ernst? kan ik geloven, dus de golven
    Van uw gevreesde haat ontsnapt te zijn, tot in
    De haven van mijn vreugd, uwe ongehoopte min.
    Wat kan ik voor ’t bewijs van zulk een gunst betoonen?
Anna. Wat kan de traagheit van uw wedermin verschoonen?
Ser. (365) D’onwetenheit. Anna. Hebt gy mijn liefde nooit vermoet?
    Ay spreek recht uit. Dido. Prinses, ’t was, dunktme, wel zoo goet,
    Datge uit de lucht gingt, uw ontstelde lichaam ruste
    Op uwe koets, en daar al klaagde, wat u luste.
[p. 14]
Anna. Melinde, helpme dan. Serestus, reikme uw hand,
    (370) En leime, ik ben zoo zwak, tot aan het ledekant.
Ser. Steun op mijn’ arm. Anna. Op ’t hart zouw ik geruster leggen.
Ser. Daar zitge op ’t kussen.


XII. TOONEEL.

Dido, Menalkas, Kupido.

Dido. WEl, wat komt Menalkas zeggen?
    Wat brengtge?
Men.                   O Koningin.’k was naauw ter bogaart uit
    Getreeden, om te hoof deez’ bloemen en dit fruit
    (375) Te brengen, of ik hoorde uw hof klok onraat kleppen.
    De plicht van my, gelijk een ider deê, te reppen,
    Brachtme aan het Hof van vorst Eneas; ’k deê mijn best
    Als andere; tot dat Serestus op het lest
    ’t Gevaar ontslipte, dat hem vreez’lijk scheen beschoren.
    (380) ’t Sint heb’ ik hier vertoeft, doch vreesde te verstoren
    Uw’ Majesteit, indien ik in dit ongeval
    Een boodschap deê, die haar misschien misvallen zal.
Dido. Wat is die boodschap?
Men.                                     ’k Zouw die gaarne in ’t heimlijk zeggen.
Dido. Askaan, ’k zie kans ’t geschil met zuster by te leggen;
    (385) Schenk haar dit fruit, en maak zoo uwe pais met haar.
Kup. Ik durf niet; z’is te quaat op my. Dido. Neen, ga gy maar.
    Ik kom u daadlijk by, om die te helpen maken.


XIII. TOONEEL.

Dido, Menalkas.

Did. SPreek op; nu zijnwe alleen. Men. Het zijn verborge zaken,
    En daar ik min van weet, als ik ’er van vermoe.
Dido. (390) Zeg niet meer als gy weet, maar haastig; ’k luister toe.
Men. Geloof het doch uit geen quaatwilligheit te wezen,
[p. 15]
    Indien ik mis. Dido. Spreek op; gy hebt geen quaat te vreezen;
    Ik ken uw’ vroomheit. Men. Ik verzoek noch, Koningin,
    Dat alles by u blijf. Dido. Weest vry gerust daar in.
Men. (395) Zei strax Askaan niet, dat zijn Vader van twee vrouwen
    In ’t bosch gewacht wierd. Dido. Ja, ik heb het wel onthouwen.
Men. ’t Ontstelde u, dachtme?
Dido.                                       ’k Had daar reden toe. Dees nacht
    Had hy met haar om raat te houden doorgebracht
    In ’t heim’lijk. Men. ’k Hoorde ’t hem ook zeggen. Het gelooven
    (400) Van hem, of my, staat nu aan u. Jupijn hier booven
    Zy mijn getuige, dat Askaan uit moetwil loog,
    Of u verleide; en dat my zulx in ’t end bewoog
    U mijne vreez’, die ik zeer qualijk dorst ontdekken,
    Rontuit te melden, en geen tijd altoos te rekken.
Dido. (405) Was dan Eneas met geen vrouwen deeze nacht
    In ’t bosch? Men. Neen, Koningin.
Dido.                                                   Wort hy daar niet verwacht
    Naarmiddag?
Men.                 Neen Mevrouw, ’t zijn mannen, en geen vrouwen,
    Indien men u of ’t rijk verraden wil, die ’t brouwen.
    Achates, Mnestheus, en Serestus, met den Vorst
    (410) Eneas, en zijn zoon Askaan, die u zoo dorst
    Voorliegen, hebben raat gehouden, met haar vyven,
    Tot aan den morgen, in den boomgaart van olyven,
    En ’t is de derdemaal alree van deze week,
    Dat zy vergaderen. Ik bid genade; ik week
    (415) Nooit van mijn plicht, als slechs door misverstant; ik diende
    Hun met mijn hart, ’k bekent; en was niet verder ziende,
    Als dat men raat hiel door uw’ last; maar sedert heeft
    Eneas my deez’ rink geschonken; die zoo geeft
    Begeert veel; och! dit quam Menalkas strax te blyken.
    (420) Hy stal mijn rust daar door. geen schat kan my verryken,
    Zoo ik die mis. Hy dwong my te belooven: dat
    Ik niemand melden zouw, zelf u niet, dat men had
[p. 16]
    Deez’ raat zoo heimelijk gehouden; maar ’t geruchte,
    Datge om Eneas zoo veel leet, en kermde, en zuchte,
    (425) Doet my mijn ongeluk klaar merken. Dido. Voester, kom
    Strax herwaarts.


XIV. TOONEEL.

Barce, Dido, Menalcas.

Barce. WAt gebiet Mevrouw? Dido. Gaat daadlijk om
    De Hooftman* van mijn wacht, ’en zeg hem in het keeren
    Dat hy zich van Askaan heel stil op mijn begeeren
    Verzeker, doch niet melde op lijfstraf dit bevel.
Barce. (430) Mevrouw, och wat begintge! Dido. Ik heb my rijp en wel
    Beraden. Barce. Mocht ik doch de* reden daar van weten,
    Om... Dido. Doe dat ik gebie, die tijd was maar versleten,
    Zoo ik ’t u zeide; en dit moet daadlijk zijn verricht.
    Vlieg Voester; weinig tijd verbrot een aanslag licht.


XV. TOONEEL.

Dido, Menalkas.

    (435) MEnalkas rijs; gy zijt niet schuldig; ’k zal ’t u loonen,
    In plaats van straffen; ’k wil niet hooren van verschoonen.
    Maar zeg my, hoe gy weet, dat Vorst Eneas niet
    Naarmiddag in het bosch zal zijn. Men. Mevrouw, hy liet
    My weten door mijn Heer Achates, dat zy heden,
    (440) Als om een wandeling, weer hofwaarts zouden treden;
    En dat de lusthof van de Goden was bestemt
    Tot haar vergaderplaats. Dido. Het hart wort my beklemt.
    Men leit my lagen. Is ’t niet mogelijk te weeten,
    Wat daar geraadslaagt wort? Men. O neen; zy zijn gezeten
    (445) In d’open lucht neêr, aan een tafel, tusschen ’t beelt
    Van Pallas, en dat van Diana. Dido. Dit verveelt
    My meer, als alles dat zy doen, en onderwinden.
[p. 17]
    Is ’t dan onmooglijk hier een middel toe te vinden,
    En datme uit d’eene hoek, of d’and’re haar verspiê?
Men. (450) Het is onmogelijk, Mevrouw, dat zulx geschiê;
    ’t Is verr’, gelijk gy weet, van boomen, en prieelen.
    Geen mensch kan zich, om hen daar te verspiên, ontsteelen.
Dido. ’k Bedenk een vond; ga strax naar huis, en wachtme daar
    Terwijl ik binnen ga, en maak met zuster klaar
    (455) Wat noodig is. verraat gy my zoo door de logen,
    Eneas? Ach! die licht gelooft, wort licht bedrogen.

Continue


Dus maalt de schrik ’t geheim op Annaas eerbre kaken.
Geen veinzen kan in noot opreghte min verzaken.



TWEEDE DEEL.

I. TOONEEL.

Een Lusthof met beelden.

Achates, Menalkas.

    ZEt hier de tafel, hier des Vorsten stoel; de tijt
    Verloopt; de zon is vry gedaalt. Menalkas zijt
    Omzichtig; houw het oog in ’t zeil. Men. De paden
    (460) En d’ingang van den hof zijn toe. Niet, dan deez’ bladen,
    Deez’ beelden, boomen, en de vogels in de lucht,
    Kan u verspieden. Ach. Dat de bogertpoort ter vlucht
    Bewacht werde, om den Vorst door dien weg in te laten;
    Hy kan niet toeven.
Men.                           Uw verblijf kan hier niet baten,
    (465) Dametas; ga, en zet u aan de bogertpoort,
    En wacht daar ’s Vorsten komst.
Ach.                                                 Menalkas, ga gy voort
    Na ’t lusthuis; Mnestheus en Kloanthus zullen derwaarts
    Hun wand’ling nemen.
Men.                                 Heer, zy komen beide herwaarts.
Ach. Wie liet hun in?
Men.                         Mijn zoon, dien ik daar had gezet.



[p. 18]

II. TOONEEL.

Mnestheus, Kloanthus, Achates.

Mne. (470) ELendig overschot van Trojes val! Ach. Wat let
    U Heeren? Klo. Och! wy zijn door ’t toeven alle schuldig!
Ach. Wat is ’er gaans? spreek op; men draag zijn lot geduldig,
    Zoo ’t niet t’ontvlieden is. Mne. Helaas! de kleine Askaan
    Is in verzekering genomen; zoo wort aan
    (475) De Vorst geboodschapt door Serestus. Ach. Groote goden!
    Indien men ’t nootlot, en uw’ perssende geboden
    Nakomen zal; waarom ’t beletsel niet belet,
    Dat onze reis te loor, of zoo verre achter zet.
    Wat zeit de Vorst?
Klo.                           Zoo haast deez’maar hem klonk in d’ooren,
    (480) Stond hy, als een, die spraak en zinnen had verlooren;
    Maar naar een oogenblik bedarens, en een zucht
    Ter sluik gelost, beval hy ons, dat wy ter vlucht
    Beveelen zouden aan de hooftlui der matroozen,
    En die van ’t krijgsvolk, dat men ’t verdere verpoozen
    (485) In stad opschorten zouw; en pressen ’t volk na boort.
    Verzeker u, sprak hy, van strand en havenpoort;
    Zet dubble wacht uit; dat men geen Kartager buiten,
    Noch binnen geen Trojaan laat komen; om het muiten
    En ander onheil te verhoeden. Dit gedaan,
    (490) Verwacht ons in den hof van Dido. ’k Ga Askaan
    Uit zijn gevankenis verlossen. Gaat gy Heeren,
    ’k Zal met of zonder hem zoo daadlijk derwaarts keeren.
    Dus sprak de Vorst; en streefde, alleen gezelschapt met
    Serestus, hofwaart in. Wy zijn geheel ontzet
    (495) Van haar vertoeven; want de havenpoort wort reede
    Bewacht van d’onze. Mne. Ik heb de strand en strandpoort mede
    In ons gewelt gebracht, en ’s Vorsten verdre last
    Volkomen uitgevoert. Ach. Mijn harssenen, vermast
[p. 19]
    Van zorgen, vinden zich niet machtig te beseffen,
    (500) Hoeme in dit ongeval een wenschlijk wit zal treffen.
    ’k Ben ’t einde raat. O brand! die Troje stond zoo dier,
    Maar min gevaarlijk, dan des Prinsen minnevier;
    Gy liet ons immers hoop na die verwoesting over;
    Doch deze troost, dees hoop, wort schandlijker en grover
    (505) Verzuimt, en van ons zelf, helaas! te niet gemaakt,
    Dan of men ’s hemels gunst baldadig had gewraakt;
    Dan of men wenschte, ons heil, en eernaam te begraven
    In Trojes puin, en ons gedacht der vremden slaven
    Te maken. ’k word berooft van zinnen. ’t Is gedaan
    (510) Met ons Trojanen; want men zal de kleine Askaan
    Eer sneuvlen doen, als hem in onze handen stellen:
    Al zou men hof, en stad, en volk ter neder vellen.
    De toorn van een verliefde, en zoo verliefde vrouw,
    Als Dido, heeft de vrees, de schand, en ’t naberouw
    (515) Verbannen. Maar de Prins, en heer Serestus treden
    Ten lusthove in.


III. TOONEEL.

Eneas, Acbates, Serestus, Mnestheus, Kloanthus.

    MYn vrind Achates, gy hebt reden,
    Indien gyme overhaalt op ’t scharpste. Ik ben de bron
    Van al dit onheil, uw’ doordringend oordeel kon
    Dit lang voorzien, uw’ mond my deze ramp voorspellen:
    (520) Maar ik elendige dorst my hier tegen stellen,
    Belachen uwe zorg, vertrouwen heul en heil
    Aan ’t blind geval, en een verliefde vrouw, die geil,
    En vol van achterdocht en minne, al aan durft vangen,
    Dat in haar zinnen stookt het vreezen en verlangen.
    (525) Men eere my niet meer als hooft der vloote: ik ben
    Vervallen van dien staat, en eernaam. Ik beken
    Mijn schult: en bidde u, aan den schuldigen te wreeken
[p. 20]
    ’t Geleden ongelijk: ’k zal u niet tegenspreken,
    Noch bergen ’t strafbaar hooft, ik bracht het daarom hier.
Acha. (530) De Vorst houw moet: indien hem die begeeft, zal ’t vier
    Der tweedracht, vloot en volk verdeilen, en verdelgen.
    Het is een bittre brok, en zwaar om in te zwelgen;
    Maar noot breekt wet, en hier dient raat, en overleg.
    Hoe is ’et met uw’ zoon Askaan? Eneas. Serestus, zeg
    (535) Dees Heeren, ’t weinig dat men van hem heeft vernomen.
Kloa. Zijn hoogheit zie terwijl een weinig te bekomen
    Van zijn verslagenheit, en onmoet. Mnest. Hy zie in,
    Wat rampen reeds al zijn doorworstelt; dat niet min,
    Maar meerder ongeluk voorhanden is, eer ’t landen
    (540) Van Latium gelukt, en ’t rijk raakt in onz’ handen.
Acha. De Vorst neem plaats; hier is zijn zetel. Heeren, zet
    U zonder tijdverzuim. Serestus, hoe is ’t met
    Askaan? hoe maakt het Hof dit goet? Ser. Gelieft te weeten,
    Mijn Heeren, dat ik aan ’s Prinsessen zy gezeten
    (545) In haar vertrek, verslag deê van het ongeval,
    Dat my zoo vreesselijk beschooren scheen; en al
    Het Hof in onrust bracht, zoo als Askaan ter zale
    Intreden quam, en bood met minnelijker tale,
    Als hy ooit voerde, een korf met allerleie fruit,
    (550) En bloemen, aan Mevrouw; haar biddende, datze uit
    Haar zin, de gramschap, die hy had verwekt, zou stellen.
    Zy nam het aan; en hy begon haar weêr te quellen,
    Gelijk voorhene, met een vryer, maar met my
    Het meeste, en voegde zich als derde, aan onze zy,
    (555) Heel dartel boertende, en scheen daar in zoo bedreven,
    Dat ik hem nooit zoo arch gelooft had van mijn leven.
    Maar eer een uur verstreek, quam ’s Koninginnen last:
    Men hadde Trojes hoop, des Vorsten zoon, daar vast
    Te houden, en hem op ’t slot Mastburg te bewaren.
    (560) Vrouw Anna wilde, dat men daadlijk zouw verklaren
    ’s Gevangen schult; maar wiert beleeft bejegent, dat
[p. 21]
    Geen mensch, als Dido, wist, waarom hy wiert gevat.
    Ik dreigde, en zwoer, om deez’ mishandeling te weeren,
    Dat dit Kartago zuur opbreeken zouw; maar ’t zweeren
    (565) Noch dreigen baatte. Ik zelf moest aanzien, dat Askaan
    Wiert uitgeleit, en als gevangen meê moest gaan.
    Hoe kon ik ’t keeren, die omsingelt was van knechten,
    En krygslien? kracht, noch moet kon hoop, noch eer bevechten.
    Aan wien was hulp of heul te zoeken? hoe de gront
    (570) Des werks te peilen? daar ’t zelf Anna niet verstond.
    Der Koninginnen komst hier op in arren moede
    Ontstelde my niet min; doordien de toorn, de woede,
    De dulheit, en ’t gevaar, dat hen verzelt, ten oog,
    En kaken uitscheen. Volg my, sprak zy, zuster. ’k Boog
    (575) My, om haar over ’s kints gevankenis te spreken:
    Maar z’is, en zach my niet, ter zalen uitgestreken,
    Gevolgt van Anna. ’t Was niet raatzaam, daar meer tijt
    Te spillen, maar den Vorst te zoeken gaan met vlijt:
    Ik zocht hem lang, doch vond hem endelijk: gy Heeren
    (580) Waart by hem, en ontfangt den last, die zijn begeeren
    U oplei. Kloa. Zijn bevel is heel na wensch verrecht.
Ser. Wy met een kleinen hoop, die by ons quam, heel slecht
    Gewapent, streven strax na Mastburg toe, en vinden
    Den ingang open, ons daar aangezien voor vrinden:
    (585) Ten minsten geen belet aan d’ingang, en de poort
    Van ’t slot, met minder zorg, als ooit, bewacht; dies voort
    Getreden, zien wy deez’ vertwijffelt, dien verslagen:
    ’t Hair rukkenze uit hun hooft, hun boezem op. Wy vragen
    Niet na hun ongedult, maar na den kerker, die
    (590) Askaan hout, met belofte en dreigementen: wie
    Hem wijst, met loon en gunst, wie niet, met staal t’ontmoeten.
    Strax werpt de Slotvoogt zich voor vorst Eneas voeten:
    Geduchte Prins, ik ben onschuldig, zeit hy, ’t lot
    Maakt my elendig: maar ik heb altijd dit slot
    (595) My toevertrouwt, met zorg bewaart, en doen bewaren,
[p. 22]
    Nooit is my vrees van leet of onheil wedervaren:
    Van daag stort alle ramp op my gelijk ter neêr:
    Men vint Askaan, die mijn gevangen was, niet meer,
    En zijn ontkomen is onmogelijk te weten.
    (600) Geen deur ontgrendelt, noch geen muur omver’ gesmeten,
    Wees ons een uitvlucht van de kamer, daar hy zat.
    Nu is mijn vreeze, ô Vorst, dat mijne trouw, beklat
    Van mijn benijders, steeds verdacht blijve, en geschonden;
    Als hadme uw gelt en gunst tot deze dienst verbonden;
    (605) En ik hem doen ontgaan. Dies bidde ik u, aan wien
    Mijn eer en leven hangt, gebogen op mijn knien,
    Dat... Maar Eneas liet hem spreken, en zich leien
    Door ’t slot, hoek in, hoek uit; en was noch niet gescheien;
    Maar horende eene roep, en klachte uit aller mont,
    (610) Geloofde ’t endelijk. Wy daar op weêr terstont
    Van ’t slot na ’s Vorsten hof, en vragen onderwegen
    Na tijding van Askaan. Nooit stond men meer verlegen,
    Als toen. Want d’eene zei, en zwoer het dier: hy had
    Hem inde lucht gezien op vleugels: d’ander, dat
    (615) Hy neêrgestreken was op ’s Vorsten tinne en daken:
    Maar, dat de Vorst meest quelde, en zinloos dacht te maken,
    Zoo wel als my, was, dat zijn kamerling zich vremt
    Hiel van onz’ bezicheit: gelijk of ’t was bestemt
    Onz’ harsenen verwart te maken, en t’ontstellen:
    (620) Als ofme ons in onze angst noch tergen wilde, en quellen.
    Hy, en twee andere van ’s Vorsten hofgezin,
    Getuigden, dat Askaan noch tot naar middag in
    Zijn ledekant lag, vast in slaap: hoewel ten elve,
    En eer, het jongske wiert gevangen: en ik zelve
    (625) Zulx had gezien. Hier schuilt iets onder, sprak de Prins;
    Deez’ warring is een straf der goden, en geensins
    T’ontvlieden; ’k word gedreigt, Serestus. maar de vrinden
    Verwachten ons. Hier is te zoeken noch te vinden
    Voor u noch my. Men spil geen tijd, Der vrinden raat
[p. 23]
    (630) Zal nutter zijn, wanneer zy hooren hoe ’t ’er staat,
    Misschien heeft een van hen iets zekerders vernomen.
    Dit is de tyding, daar wy mede herwaarts komen.
    Mijn Heeren, weet men meer, als wy van ’s Vorsten zoon,
    Men spreeke, of anders houw’ men raat, hoe deze hoon
    (635) Best wort herstelt, en ’t leet gewroken. Ach. Dit is ’t naaste.
    Wat zeit de Vorst? Eneas. Ik wil in ’t stemmen d’allerlaaste,
    Maar d’eerste wezen in ’t volvoeren van ’t besluit.
    Mijn Heeren, raadslaagt; ziet op my niet. Om mijn spruit,
    En onzer aller hoop te vinden, of te wreeken,
    (640) Zal ik, al wat gy stemt, involgen, niet weêrspreken;
    Ik wil het zoo. Mijn leet laat mijn verstand niet toe,
    Dat ik beginne, of van my zelf een voorslag doe.
    Doch zoo uw’ raatslot my schijnt tegen ’t hart te leggen,
    Of buiten reden, zal ik mijn gevoelen zeggen.
Ach. (645) Men zorg voor eerst dan, dat men ons hier niet bezet.
Ser. Mijn Heer zy buiten vreez’, dien aanslag is belet.
    Den toeloop van ons volk, van hofgezin, en vrinden,
    Terwijl wy zochten, om de kleine Askaan te vinden,
    Wies aan allenskens tot vijf hondert in getal,
    (650) Met schutgeweer een deel gewapent, en voorts al
    Met zijdgeweer. Zy staan hier voor de poort en wachten,
    Al brave mannen, om iets groots mee te betrachten.
Ach. Heer Mnestheus, is de strand, en strandpoort sterk bezet?
Mne. Met ruim vierhondert man. Ach. Kloanthus, hoe is ’t met
    (655) De havenpoort? Klo. Daar zijn tweehondert mannen binnen.
Ach. Is al ons volk aan boort? Ser. Zoo veel m’er konde winnen
    Door dreigementen, door beloften, door haar woort.
    Maar duizent, of wat meer bevintmen rechtevoort
    Door trouw verknocht, of tot geen verder reis genegen;
    (660) Doch onze vloot is van Kartagenaars daar tegen
    Wel rijkelijk verzien; wel achtienhondert man.
    Terwijl de rest van ons Trojanen, waar m’er kan
    Opzoeken, wort geprest. Ach. Hoe hout zich de Kartager?
[p. 24]
Ser. Heel wel, hy schijnt verblijt; hem dunkt, men acht hem lager
    (665) Als ons, zoo lang wy hier vertoeven; en hy ziet
    Met vreugde onz’ bezigheit.
Ach.                                          Maar of ’t hem niet verdriet,
    Dat wy zijn haven, en zijn strant met macht bezetten?
Ser. ’t Gerucht loopt meê by haar, hoe ’t hof ons wil beletten
    ’t Verlaten van deez’ kust; dies maakt men geen alarm
    (670) In stad; maar schouwt ons werk aan met gekruisten arm.
    Zy helpen zelfde geen, die onz’ Trojanen zoeken,
    En scheepwaart pressen.
Ach.                                     ’t Is dan licht hen te verkloeken.
    Dit is de naaste weg, mijn Heeren, naar mijn raat,
    Om ons te redden uit deez’ kommerlijke staat,
    (675) En ’s Vorsten zoon, ons heil, te vinden, of te wreeken;
    Dat onze Vorst, en heer Serestus, ’t hof inbreken
    Met d’uitgelezenste van al de Trooische macht,
    Acht duizent mannen, al van name en van geslacht;
    En rukken zoo het pant, ons toevertrouwt, ten tande,
    (680) En klaauw uit van ’t gevaar; terwijl men, wat de schande
    Ons aangedaan belangt, raathouden kan; hoe ’t hof
    Gestraft behoort, dat zich vergrepen heeft zoo grof.
    Heer Mnestheus, midlerwijl ga zelf de strant bewaren.
    Mijn heer Kloanthus, gy de haven. Ik ga varen
    (685) Na boort, en zal den hoop uitlezen voor de Prins.
    Wat zeit de Vorst, of is ’t hem tegen ’t hart? Eneas. Geensins.
Ach. Gy Heeren? Ser. ’t Ga gelijk gy zegt.
Klo.                                                            Ik stem ’t. Mne. Ik mede.
Ach. Men sla hier op een kring; en sterke voorts met eede,
    Dat elk volvoeren zal zijn aangenomen last,
    (690) Ten koste van zijn bloet; en stel voor alles vast,
    Zoo haast men ’s Vorsten zoon zal vinden, zee te kiezen
    Met d’allereerste wint, en zonder tijdverliezen,
    Of regenspreken. Eneas. Elk bezweer dit op zijn staal.



[p. 25]

IV. TOONEEL.

Dido, Eneas, Anna, Serestus, Achates, Mnestheus, Kloanthus.

Dido en Anna treden van de Pedestallen, daar zy, in schijn der beelden van Palias en Diana, op stonden.

Dido. MEineedige, laat af, laat af, schouw uw gemaal,
    (695) En denk... Eneas. Mijn zoon, Mevrouw, mijn zoon.
Anna.                                                                      Ondankb’re snoode,
    Zijt gy een Edelman? Ser. Princes! Anna. Te rugge, bloode.
Dido. Ontken nu, datge ’t niet ontvluchten wilt. Eneas. Mijn zoon,
    Waar steekt hy? dat men ’t lijk, indien hy doot is, toon;
    Zoo niet...
Dido.           Uw zoon is wel; men leit hier niet op moorden,
    (700) Maar lieven toe. Geef taal en antwoort op mijn woorden.
Ser. Mevrouw! Anna. Weg weifelaar.
Ser.                                                     Ay, hoor mijn onschult. Anna. Weg,
    Weg, laffe minnaar. Ser. Mijn Princes! Anna. Ik d’uwe, zeg,
    Ik d’uwe, lafhart; ga, lichtvaardige; de winden,
    Zoo licht als gy, zijn uw meestressen, die u binden.
Ser. (705) Vorstin!
Anna.                   Zwijg, zwijg, mijn oor walgt van uw galm, en ’t oog
    Van zoo een voorwerp, dat zijn mont niet roerde, of ’t loog.
    Ga heen vry, waar ’t u lust; maar wacht u, my te volgen.
Ser. Een woort tot onschult.


V. TOONEEL.

Dido, Eneas, Achates, Mnestheus, Kloanthus.

Dido. PRins, hoe zijtge dus verbolgen?
Eneas. Men lever my mijn zoon, ’t zy levendig, of doot.
Dido. (710) Ik zweer, mijn Vorst, uw zoon heeft door mijn last geen noot.
Eneas. Men lever hem, eer ’t staal aan ’t woeden....



[p. 26]

VI. TOONEEL.

Askaan, Dido, Eneas, Achates, Mnestheus, Kloanthus.

Ask. HElp, Heer Vader;
    Bewaar my voor mijn schim, hy komt allenskens nader;
    Waar berg ik my? ik ben heel ademloos, en moe;
    Want van de hofpoort, tot aan deze lusthof toe,
    (715) Vervolgt hy my. Eneas. Mijn Zoon, heb ik u weêr gevonden!
    Hoe komtge los? wat mensch, wat godt heeft u ontbonden,
    Mijn hoop, mijn schat, mijn vreugd, uit uw gevankenis?
Ask. Heer Vader, ik versta niet wat uw meening is.
Eneas. Zijt gy op Mastburg niet gebracht, als een gevangen?
Ask. (720) Wanneer? Eneas. Dees morgen.
Ask.                                                         Neen, Heer Vader.
Eneas.                                                                           Mijn verlangen,
    Mijn blijdschap; waar hebt gy dees morgen dan geweest?
Ask. Op mijne koets, heel dof, en slaperig van geest.
[de volgende twaalf verzen zijn ontleend aan de
Misstellingen op p. 58]
    Maar toen ik wakker wiert, en om my aantekleden
    Mijn kamerdienaars riep, was boven noch beneden
    (725) Noch knecht noch kamerling te vinden; want ik zelf
    In ’t onderkleet hun zocht; en vond om laag ’t gewelf
    Van ’t Voorhof op der aarde, al ’t hofgezin verstoven.
    Ik schrikte, en zocht op nieuw na kledren, die ik boven
    Vond in een zyvertrek; Ik klee my, kom op straat;
    (730) Daar ’t al om mijnentwil blank in de wapens staat,
    Zoo zeit men my; en dat gy heet en ongeduldig
    My lang gezocht hadt, hof en volk’ren maakte schuldig
    Aan hoog verraat. Dus quam ik op hun beê dit heen;
    Doch was naauw uit de stad, als my mijn schim verscheen.

Eneas. (735) Wanneer zijtge opgestaan?
Ask.                                                     Het was ontrent den eenen,
    Of weinig vroeger.
Dido.                         Wat mag Prins Eneas meenen,
    Dat hy my handelt als een kint. Men kleet Askaan
    Des morgens anders, als namiddags; en wil aan
    Een vrouw, als my, daar door wijs maken, dat ’er schimmen,
    (740) En spooken waaren, die na ’t hof ter helle uitklimmen.
    Onnoosle vond, maar valsche en helsche schelmery!
    Och; zuster, hofwacht, vrinden vreemd verraden my.
    Waar zal ik heene? ô goôn! Eneas. ô goôn! waar moet ik heene?
    Wat wil deez’ warring? doetme u wil verstaan met eene
    (745) Door spelling; wiltge, dat ik henega of blijf?
Ask. Daar is mijn schaduw weêr; ay Vader, berg mijn lijf.



[p. 27]

VII. TOONEEL.

Kupido, Eneas, Askaan, Dido, Achates, Kloanthus, Mnestheus.

    WAt vergt uw onbescheit, mijn broeder, aan de Goden?
    Zijn nachtgezichten, en ’t verschijnen van den dooden
    Anchizes, van uw vrouw Kreüza, van Merkuur,
    (750) Wiens goddelijke glans uw zaal, als ’t hemelvuur,
    Vergulde, daarge ’t zaagt, doenge opschoot uit uw dromen,
    Niet spellingen genoeg, die u te voren komen?
    Zoo hoor en schouw my aan. ’t Besluit der Goden wil,
    Dat gy om neef Askaan zult denken, en niet stil
    (755) Uw heil vergapen aan een hand vol lands, aan ’t rusten,
    Aan schoonte, of aan ’t vermaak van uw verkregen lusten.
    Een ander Land is u beschooren van om hoog.
    Het schoone Italien, een rijk, dat nimmer boog,
    Verwacht het juk van u; daar zullen uwe neven
    (760) Gebieden, en de wet aan al de waerelt geven.
    Maar ’t is hoog tijd, dat gy uw reis daar heene spoeit;
    Om dat uw arbeit, door ’t verloop der dagen, groeit;
    Want zonder zweet, en bloet is ’t land noch ’t volk te winnen;
    Dies stel, al wat mijn raat weêrstaan wil, uit uw zinnen.
    (765) Ik schiep my in ’t gelaat uw ’s zoons, en toog dit kleet
    Aan ’t godlijk lichaam; maar het is me een weinig leet,
    Dat ik het opzet, van vrouw Dido te verleien,
    Niet uitgevoert heb; want ik weet, hoe bang het scheien
    Den minnaar valt; en had haar in uw zoontjes schijn
    (770) Reets wijsgemaakt: dat gy in ’t Elzebosch zout zijn
    Met vrouwen, daar gy iets gewichtigs meê moest sluiten;
    Op dat zy die weg uit zich spoeien zouw na buiten;
    Maar iemand, zoo het schijnt, heeft haar het tegendeel
    Ontdekt; doch daar aan is, indienge wilt, niet veel
    (775) Gelegen; wacht u maar, haar vleiïngen te hooren;
    En laat der Goden wil u, uit mijn mont, door d’ooren
[p. 28]
    In ’t hert gaan, broeder, zooge uw’s broeders woort gelooft.
    Uw’ zoon was in den schijn al door de wil gerooft,
    En vast gezet; wat goets kan hier de Vader hopen?
    (780) Vaar wel; men wachtme om hoog; ik zie den hemel open.
    Wat u Serestus af zal vragen, sta ’t hem toe;
    Op dat hy tegens uwe, en zijne wil niets doe;
    Kartago moet door hem den gront ter opkomst leggen,
    Gelijk Italien door u. Denk op mijn zeggen.
    (785) Ik ga, vaar wel. Eneas. Ay toef, mijn Broeder. Kup. Houw my niet;
    Ons Moeder wachtme. Eneas. Een beede.
Kup.                                                               Ik heb geen tijd, en schiet
    Noch veel te kort. vaar wel. Eneas. Hy is reets uit onze oogen.
                                                                            Kupido vliegt wegh.


VIII. TOONEEL.

Askaan, Eneas, Achates, Dido, Kloanthus, Mnestheus.

Ask. WIe was dat vader?
Eneas.                               ’t Was uw oom, die uit den hoogen
    Ons quam bezoeken. Ask. Oom Kupido?
Eneas.                                                         Ja. Ask. Waarom
    (790) Of hy hier niet wat bleef, maar strax naar boven klom?
Eneas. ’t Geheim der Goden staat geen menschen na te speuren.
    Achates, neem (wie weet wat leet hem kon gebeuren)
    Neem strax Askaan na boord; ’k vertrouw hem uwe zorg;
    Uwe opzicht strektme een wijk, een toeverlaat, een borg.
    (795) Ik zal haar Majesteit een weinig onderhouwen,
    En troosten: z’is de droefste, en goedigste aller vrouwen.
Ach. Denk, datge een minnaar zijt.
Eneas.                                           Neen; niet meer als een vrient.
Ach. Gy kent u niet. Eneas. Zy heeft ten minste wel verdient
    Een eerlijk afscheit. Ach. Ja; maar vreestge tong noch oogen?
Eneas. (800) Die hebben op ’t besluit der Goden geen vermogen.
Ach. Haar zuchten? Eneas. Datze die met mijne zuchten voeg;
[p. 29]
    En datze, als ik doe, met het noodlot zich genoeg.
Ach. Ik vreez’, mijn Vorst; zy is een vrouwe. Eneas. Ik daarentegen
    Een man. Ach. Ja, zoo ’t in ’t velt te doen waar met den degen;
    (805) Maar in de zaal strijkt zy altijd de lauwerier.
Eneas. Ik zweer, Achates, op mijn eere, niet van hier
    Te scheien, of u strax aan strand te komen vinden.
    Ga ondertusschen met al ’t hofgezin, en vrinden
    Vry scheep; maar laat de strand en haven wel bezet
    (810) Met bei haar poorten; gaat. Ach. Op alles wort gelet.


IX. TOONEEL.

    Barce, Dido, Melinde, Eneas.

    MYn Koningin,vinde ik u endlijk hier? wy zochten
    U overal vergeefs, door ’t hof, in stad, en dochten,
    Gelijk een ieder schreeuwde: eilaas! de Koningin
    Vliet met Eneas van Kartago zeewaart in;
    (815) De Vloot is klaar; terwijl de macht van zijn soldaten
    Noch uit noch ingang van onz’ poorten toe wil laten.
    Men deê Melinde en my dees gunst ter naauwer noot.
    Keer met my; troost u volk; het is om u, als doot.
Dido. Vertoef; ik heb alleen een woort of twee te spreken.
Mel. (820) Waar vinde ik de Princes? Dido. Die is zoo strax geweken.
    Gy zult haar ergens wel ontmoeten in den hof,
    Of in de Sederlaan. Mel. Mevrouw met uw’ verlof.


X. TOONEEL.

Dido, Eneas, Barce.

    TRouwlooze, dachtge dus uw schuldige gepeinzen,
    Met loochenenden monde, en liegend hart t’ontveinzen,
    (825) Dus met een stille trom te trekken uit mijn land?
    En kan de liefde, die my uwe rechterhand
    Wel eer, helaas! wel eer zoo dier bezwoer, niet weeren,
[p. 30]
    ’t Onmenschlijk opzet uittevoeren? kan men ’t keeren
    Noch schutten? staatge zoo na Didoos wreedste doot,
    (830) Dat gy om harent wil waagt reukloos volk, en vloot?
    En dat noch weer, noch wint, noch winter kan beletten,
    Ontaarde Prins, uw reis hartnekkig voort te zetten?
    Dat zy de Goôn geklaagt! wat noot was ’t noch; indien
    Gy, om uw’ vaderland te helpen, of te zien,
    (835) Die reiszucht had; ik zouw ’t my troosten, u vergeven;
    Maar, om een ander ’t zijn te nemen, heên te streven;
    In onbekende lucht en landen hof en staat
    Te hopen, gaat my aan de zinnen. Gloeit uw’ haat,
    Uw weêrzin dan zoo fel? verkoel die door de tranen,
    (840) Die ’k uitstort; laat uw woort u tot uw plicht vermanen;
    Denk om ons trouwverbond, denk om onz’ legerkoets:
    Eneas, was ik u ooit lief; of hebtge iets zoets
    Genoten van deez’ mont, deez’ schoot, dit lijf, deze armen;
    Zoo wil u (’k bid het u om godts wil) doch erbarmen
    (845) Der arme Dido; want dit nederzygend Hof,
    Verlaatge my, vervalt terstond in puin en stof.
    Om u ben ik zoo wreet gehaat van al mijn buuren;
    Om u moet ik den wrok van Lybien bezuuren;
    Numidie, zo wel als Tyrus wacht alleen
    (850) Op uw vertrek, om my te trotsen en te treên.
    Om u, om u alleen (wien klaag ik dit? mijne oogen!)
    Heeft Dido schaamte en eer verwaarloost, uitgetogen,
    Een naam gemist, waar door zy aan de starren steeg.
    Aan wiens lust laatge, ô gast, uw byzit? die nu veeg,
    (855) Niet langer durf den naam van lief en eega spellen.
    Waar wacht ik na? dan dat Pygmalion koom stellen
    Zijn voet in ’t Rijk, en al mijn muuren slechte, en sloop’;
    Of dat Hiarbas van Getulie, wiens hoop,
    En aanzoek ik om u te loor stelde, en deê koelen,
    (860) My voer gevangen heene, en zijns wraak doe voelen.
    Had my mijn helt, mijn Heer, ten minste, naar den eisch
[p. 31]
    En hoop van ’t huwelijk, bezwangert voor zyn reis;
    Een kleine Eneas mocht die door mijn hofzaal spelen,
    In wien ik ’s vaders beelt aanschouwen mocht, en strelen;
    (865) Zoo achtte ik my niet al verlaten, en veracht.
Eneas. Mevrouw, gy doet u veel te kort door uwe klacht.
    Ik, voor alle andre, ken uw’ waarde; en menigvuldig
    Bewijs van gunst verwijt my, wat ik u al schuldigh
    Moet blijven; waarvan my steeds de geheugenis
    (870) Beschamen zal, zoo lang my ’t bloet in d’ad’ren is,
    Zoo lang ik aan my zelf gedenken zal, en leven.
    ’t Believe u Majesteit alleen gehoor te geven;
    En toe te laten, dat ik mijne zaak verweer
    In ’t korte: ô Koningin, ik dacht u nimmermeer
    (875) T’ontvlieden; noch ’t bleek ooit, dat Dido my verveelde;
    Maar wel het tegendeel; en dat ik alle weelde
    In haar omhelzingen alleen te scheppen scheen.
    Had my de heghtenis mijns zoons niet op den teen
    Getrapt, en my mijn lust, en rust gerooft, en zinnen;
    (880) Gy had, Mevrouw, gy had gezien, hoe ’t hart van binnen
    Gestelt waar; hoe ik zocht, de hoofden van de vloot,
    En oudsten, afteraan, om in d’aanstaande noot
    Van winter, weer, en wint, niet reukloos zee te kiezen;
    En dus geen tijd, in plaets van winnen, te verliezen.
    (885) ’k Beken wel: zoo geen godt of mensch had zeggen in
    Mijns levens oogwit, mocht ik leven na mijn zin:
    Mijn eerste werk zouw zijn, out Troje, en zijne daken,
    En Priaams hof, weêrom tot hof, en stad te maken,
    Uit d’overblijfselen van die verwoede brant;
    (890) Maar ’t nootlot stiertme eilaas! heen in een ander land.
    ’t Wilde u, hier vluchtende uit Phenicie, doen stichten
    Een stad, die voor geen stad ter waerelt hoeft te swichten:
    Nu heet het my (denk zelf hoe my dit aan moet staan,
    Die hier zoo wel ben) naar Italie te gaan:
    (895) Hoewel my storm en ramp op zee, eer ik mijn voeten
[p. 32]
    Op ’t land krijge, en op ’t land meer onheil moet ontmoeten:
    Dat land moet echter zijn mijn hoop mijn vaderlandt.
    Vergeefs heb ik my zelf hier tegen aangekant,
    Toen my Apollos mont voorspelde te Pataren:
    (900) Dat mijn welvaren was naar Latium te varen;
    Want ieder nacht wekt my mijn vrouw; mijns vaders geest
    Verschijnt, verschriktme, en doet my opstaan, heel bevreest,
    Bezweet van angst, en vol gedachten; zelf de goden,
    Ik zweer het, hebben ’t my door haar gezant ontboden:
    (905) Ik heb half slapend hem ter zalen in zien treên;
    Gehoort, wat hy my zeide, en toen ik waakte, scheen
    Mijn kamer in den brand; zoo blaakte een vuur van stralen
    Rontom hem; gy hebt zelf Kupido neêr zien dalen,
    Zijn reden aangehoort, en wat men my gebiet;
    (910) Ik zie mijn zoon Askaan zelf zonder schaamte niet;
    Om dat dien aanblik my zijn land schijnt af te vergen.
    Houw op dan, ay houw op, u zelve en my te tergen
    Met uwe klachten hier ontijdig, Koningin;
    Ik volg Italien; maar tegen ziel en zin.
    Dido. (915) Bedrieger, ongetrouwe, onmenschelijke, uw’ broeder
    Was nooit Kupido, noch vrouw Venus uwe moeder.
    Gy van een godlijk? gy van het Dardaansch geslacht?
    Weg, weg; een bergrots heeft dit monster voortgebracht;
    Een tyger bood het melk op d’onbewoonbre klippen.
    (920) Liet hy dien valschen mond wel eene zucht ontslippen?
    Zag my ’s verraders oog wel eens meêlydende aan?
    Heeft hem mijn jammeren wel eens aan ’t hart gegaan?
    Waar hoop ik op? ’t heeft al den schelm niet eens bewogen.
    O Juno! kuntge dit wel met rechtvaardige oogen
    (925) Aanschouwen? Jupiter kunt gy dit lijden? och!
    ’t Is nergens veilig, en alom schuilt zich ’t bedrog.
    Ik heb hem, daar hy naakt, berooit, en bar, gedreven
    Quam aan mijn strand, een plaats, een voet in ’t rijk gegeven;
    Zijn schepen van vergaan, zijn makkers van de doot
[p. 33]
    (930) Doen redden; dit ’s mijn dank! ’k word dol. nu perst de noot;
    Apolloos godspraak spelt te Licien veel wondren!
    Der Goden last komt door Merkuur nu op te dondren!
    Hy zach hem, en hy sliep; zoo zach hy Vaders geest,
    Kreüzas mede; och arm; wat was dien helt bedeest!
    (935) Met recht; der Goden rust leit aan zijn reis gelegen.
    Ga heen, bedrieger, ga; men heeft ’er niet meer tegen;
    Ga, volg Italie door zee heen voor de wint;
    Wie hout u? maar ik hoop: indien men Goden vint,
    Die acht slaan op ’t gekerm en noot der onderdrukte,
    (940) Dat gy ’t niet vinden zult, gelijk ’t u hier gelukte;
    Wanneer gy door een storm, uit een gebroken schip
    Geworpen in de zee, en rakende op een klip,
    In doods angst menigmaal zult denken om de stranden
    Van Dido, toen u volk en schepen hier belanden.
    (945) Dan zal ’t geheugen van zoo veel genoten goet
    U strekken eene toorts in ’t overtuigt gemoet;
    En Didoos afzijn meer als nu haar byzijn plagen;
    Of zoo uw reis op zee zoo qualijk niet zal slagen,
    Zoo zal ik na mijn doot u laten vreê noch rust;
    (950) Maar steeds vervolgen, uit een onvermoeide lust,
    Met al de gruw’len, die vervarelijk doen yzen;
    En d’afgront zal my hoog om deze wraaklust prijzen.
    Ik zal... maar ik bezwijk. Eneas. Kom Barce, help Mevrouw.
Barce. Ay Vorst, is ’t mooglijk, kom haar te gemoet; de rouw
    (955) Leit haar na ’t graf. Eneas. Hoe dus, Mevrouw? gy geeft der reden,
    Gelijk wel eer, geen plaats. Dido. Gy hebt die zelf vertreden;
    En komt met spooken, en met schimmen voor den dagh.
Eneas. Ik zag Mevrouw... Dido. Gy sliept.
Eneas.                                                       Maar wat ik bidden magh,
    Aanhoortme: ’t is niet eens, maar meer gebeurt.
Dido.                                                                       ’t Zijn dromen,
    (960) En dampen. Wort een helt zijn hart zoo dra benomen?
Eneas. Hoe Vader dreigde, speelt my altijd in den zin.
[p. 34]
Dido. Gy beelde u deze droom uit vrees wat sterker in,
    Als andre. Vader leit u dicht aan’t hart. Eneas. Was ’t logen,
    Dat my Merkuur belaste, en meêbracht uit den hoogen?
Dido. (965) Zaagt gy hem zelf? Ene. Niet hem, maar uit het helder spoor
    Des lichts, dat van hem straalde, en zachjes zich verloor,
    Besloot ik, datme een godt bezocht had. Dido. Beuzelingen.
    Die dromend meent te zien of hooren vreemde dingen,
    Is half ontwaakt, noch half in d’ingebeelde droom.
Eneas. (970) Is ’t buiten reên dan, dat ik broeders boodschap schroom?
    Die zei my immers: dat Merkuur my was verschenen;
    Dat nachtgezichten zien, is oprecht zien, geen meenen.
Dido. Hy speelt zijn spel, wanneer hy liefde brouwt, en haat.
    Hy brocht slechs u en my in deez’ bedroefde staat
    (975) Uit tijdverdrijf, en hangt van quaat doen en bedriegen
    Aan een. Hy kan zoo licht zijn eige broêr voorliegen,
    Als my, die hy ontruste, en wijsmaakte in den schijn
    Van kleine Askaan, dat gy in ’t Elzebosch zout zijn,
    Terwijl gy raat hield in den lusthof. Eneas. Zal ik ’t spellen,
    (980) En godt Apolloos mont dan heel ter zyen stellen?
Dido. Wat zeit die? Ene. U hangt hoon en onheil, schade, en schandt
    Oneindig over ’t hooft; zoo gy verzuimt het landt
    Uw ’s kints te zoeken, en naar Latium te streven.
    Hoe kan men duidlijker zijn wil te kennen geven?
Dido. (985) ’t Orakel bint u aan geen dag, geen week, geen maand.
Eneas. Het zeit, zoo gy verzuimt. Dido. Zoo is ’et; wy verstaan ’t,
    Gelijk ’t behoort; altijd is toeven geen verzuimen.
    Dit schielijk haasten zijn maar ongegronde luimen,
    Uit vreeze en toorne ontstaan. Wacht tot het voorjaar doch,
    (990) Dat ik en ’t weêr bedare, en u op ’t zoute zoch
    Dien zegen spelle, die men wenscht aan zijne vrinden.
    ’k Zal ondertusschen zien mijn tochten in te binden;
    Men komt te boven in veel weeken, dat een dag
    Niet doen kan. Twijffelt gy, Eneas, of ’t geklag
    (995) Van een vertwijffelde, een elendige, en haar smeken
[p. 35]
    Kan meenigmaal het hert der Goden kneên, en breken.
    Wat zouw het zijn, indien gy heengingt in mijn vloek?
    Lees uit mijn wezen, uit mijn oogen, ’s harten boek,
    Hoe my zoo zeer de vreez’ voor mijnen helt doet spreken,
    (1000) Als dat ik voor my zelve, en mijne rust kom smeken.
Eneas. Mevrouw, gy queltme. Dido. Volg het nootlot, maar met reên;
    Waar wiltge in deze tijd, helaas! waar wiltge heen?
Eneas. Helpt Goden. Dido. Hare hulp komt u door my te vooren.
Eneas. Wel aan. Waar denk ik om? ik wil u zien, noch hooren.
    (1005) Heb ik vergeten, hoe ’t was op mijn zoon gemunt?
    Hoe slibbrig ik hier sta? Dido. Mijn helt, ay zegme, kunt
    Gy wel ontkennen, dat gy my flus niet beloofde
    Uw liefste pant. Eneas. O neen. Dido. Dat ik u dan ontroofde
    De kleine Askaan, als ’t pant dat my was toegezeit,
    (1010) Was ’t reden, spreek, ay, spreek; of was ’et onbescheit?
Eneas. Ik gaf uw zwaart en rok, twee goddelijke giften.
Dido. Verschoon dan, ay verschoon mijne al t’onnoosle driften.
    Ik wilde eens zien (daarom heb ik dit werk bestaan)
    Of gy ook veinsde, en of ’t u diep aan ’t hert zou gaan.
    (1015) Want zoo gy bleeft, daar was ter waerelt niet misdreven;
    Maar hadtge in ’t zin te gaan, dit zouw ’t te kennen geven.
    ’k Dacht nooit uw zoon, noch u te houden met gewelt.
Eneas. De vrees, en wantrouw heeft mijn heele vloot ontstelt;
    Wat zekerheit om hun te brengen tot bedaren?
Dido. (1020) Is ’t anders niet? men laat’ die vreez’, die wantrouw varen;
    En neem’ zoo wel mijn volk, als ’t uwe, in uwen eedt;
    Of duchtge boven dien meer onheil, ander leet;
    Zoo houwt my, en mijn hof, door uwe wacht, gevangen;
    Of stel het zoo ’t u lust, en na uw ’s volks verlangen.
    (1025) Mijn stad, mijn volk, en ik verstaan ’t, zoo gy het schikt.
    Wat wiltge meer? of zijtge ook voor uw schim verschrikt?
Eneas. Mijn ziel wort heene en weêr gedreven. De gevaren
    Zijn evengroot, waar ik my wende; ik vreez’ de baren
    In deze tijd van ’t jaar, die storm op storm voorzeit;
[p. 36]
    (1030) ’k Voldeê graag het verzoek van uwe Majesteit;
    Maar hoe mijn woort voldaan, en hoe gepaait de Heeren,
    Die zich, zoo wel als ik, tot deze tocht met zweeren
    Verbonden, als Askaan zouw weêr gevonden zijn?
    Dat ik mijne eedt breek, dat ik schaamroot daar verschijn,
    (1035) Kan over ’t hart niet. Dido. Vorst, gy hebt geen eedt gezworen:
    ’k Belette ’t u, hebt gy uw’ heuchenis verloren?
Eneas. Maar hoe het bootsvolk, hoe dien ruwen hoop gestilt,
    Die strax aan ’t muiten slaat? Dido. Gy kunt, wanneerge wilt,
    En moet schept, alles naar zijn welbehooren schikken.
    (1040) Ay Prins, grijp moet, laat u geen schaduwen verschrikken.
    Gy durft Italie wel aandoen, met een hoop,
    Om daar u standaart neêr te planten, na ’t verloop
    Van weinig tijd; wat vreest gy hier voor beuzelingen?
Eneas. Wel aan, ik blijf; maar wil voor al met u bedingen:
    (1045) Dat gy met klachten noch gedachten mijne reis
    In ’t voorjaar hindren zult. Dido. Begeertge meerder? eisch
    Mijn Vorst. Eneas. Uw gunst, Mevrouw.
Dido. ’k Heb u my zelf gegeven,
    Dat ’s meer als gunst. U schort noch iets, mijn ziel, mijn leven.
Eneas. ’t Orakel speelt my noch in ’t hooft, en zijn bevel.
Dido. (1050) Gy komt het immers na in ’t voorjaar. Eneas. Nu, vaar wel
    Tot morgen, wijl ik aan de Hoofden gaa verklaren
    Mijn meining, en besluit. Dido. Zie eerst wat te bedaren.
Eneas. De helden wachten my met ongedult aanboort.
Dido. Schep moet, mijn Vorst, en denk om u gegeven woort.


XI. TOONEEL.

Melinde, Anna.

    (1055) MEvrouw, ay hoor hem doch.
Anna.                                                       Waar is hy? Mel. Hier ter zijden:
    Hy volgde u na, en schijnt uitzinnig door zijn lijden;
    Hy stampvoet; slaat het oog ten hemel; dan ter neêr:
[p. 37]
    Zijn aangezicht gelijkt zijn aangezicht niet meer,
    Zoo is de verf daar van verschoten; d’oogen branden
    (1060) Als kolen. In dees staat komt hy my aan te randen.
    Melinde, zeit hy, ga, en boodschap mijn Princes;
    Dat ik, op dat zy ’t vier van hare gramschap lesch,
    Den hoon kom wreken, die zy meint haar te geschieden;
    Wien kanze deeze straf met meerder reên gebieden,
    (1065) Als my, die in haar zin de misdaat heb begaan?
    Dewijlze my gebiet mijne onschult voor te staan.
Anna. Wat onschult kan ’er zijn? Mel. Die staat van hem te hooren,
    En schijnt gereet. Anna. ’t Is maar gedult en tijd verloren.
    Zijne onschult is alleen een hoofsche vleyery.
    (1070) Hy heeft een nieuwe list in ’t hooft. Ga, zeg hem vry:
    Hy sterve zoo hy wil; men zal ’t hem niet beletten;
    Maar na zijn zin, my lust geen wijs daar op te zetten.
Mel. Indien zijn onschult u bekent wierd na zijn doot,
    Zouw ’t u niet wroegen? Anna. Och Melinde,’t heeft geen noot.
    (1075) Hy, die my ’t blijven zwoer een ogenblik te voren,
    Heeft, daar ik ’t hoorde, en zach, ’t vertrek van hier gezworen.
   ’t Lest was hem ernst, het eerste alleen gedwonge spel.
Mel. Had hy ’t vertrek in ’t zin, Mevrouw, ay vat het wel,
    Hy zouw om uwent wil zich zelve zoo niet quellen.
    (1080) Daar schuilt iets; ’k wilme borg voor ’s minnaars onschult stellen;
    En bidde u (dit is d’eerste en ’t zy de leste beê,
    Mevrouw, die ik u ooit zal doen, of immer deê)
    Aanhoor hem slechs; men zal uw vonnis hooger prijzen,
    Als gy hem, na ’t gehoor der onschult, zult verwijzen.
Anna. (1085) Dat hy verschijne; ik sta ’t op uwe bede toe.


XII. TOONEEL.

Serestus, Anna, Melinde.

    PRinces, dewijl uw’ wil my schuldig maakt. Anna. Wel hoe!
    Wat ’s dit Serestus? Ser. ’k Zal onnoozel, doch geduldig
[p. 38]
    Uw wil volvoeren. Anna. Hoe! maakt u mijn wil nu schuldig?
    Steek op den degen; spreek met reên, bedaart, en stil.
    (1090) Ondankbre, dat gy uw vertrek zwoert, was ’t mijn wil,
    Of d’uwe? en is dit nu uw onschult? my met woorden
    De schult te geven, en daar op u zelf te moorden.
Ser. Zoo ’t u belieft, Mevrouw, bedaart en stil mijn reên
    Gehoor te geven zultge u zelve zien te vreên,
    (1095) En my onschuldig. Anna. Spreek, maar kort; ik kan wel gissen,
    Datge uit u brein hebt d’eene of d’andre vont gaan vissen.
Ser. Jupijn hier boven weet, Vorstin, dat al mijn wit,
    En zorg geweest is: hoe ik my in ’t nieuw bezit
    Van u verkregen gunst zouw onverwrikbaar zetten;
    (1100) Maar heeft de liefde, d’eer heeft immers ook zijn wetten;
    Dies dacht my, tot voldoen van allebeide, goet:
    De Vorst en hoofden van de vloot mijn bly gemoet
    T’ontsluiten; en met een te bidden, dat mijn blijven
    Hen niet mishagen mocht; dat dit hun opzet stijven,
    (1105) Niet hindren kon; omdat ik slechs een man verstrek
    Op reis; maar hier zoo hoog gezeten, hun gebrek
    Van volk of wapenen zeer lichtlijk kon verlichten;
    En ’t volk van Troje met dit volk een vrindschap stichten,
    Tot nut van d’eene en d’andre opgaande hoop en staat.
    (1110) Dit heb ik noch in ’t zin te zeggen, is ’t uw raat.
    Niet dat hun weigren my het blyven zal beletten;
    O neen, Vorstin; ik zal my tegen ’t onrecht zetten
    Met reên; en gelt die niet, door d’openbare vlucht;
    En landwaart in ontvliên de lagen die ik ducht.
    (1115) Noch eer, noch eed, verbint den man van staat, een voordeel
    Te stooten met de voet, als ’t kroonen biet. Men oordeel
    Het wel of qualijk; zulk verwijt, die achterklap
    Kruipt slechs by d’aarde, en klimt nooit op zoo hoogen trap.
Anna. Uw opzet bleek te klaar, ay veins niet, toen de hoofden
    (1120) Des volks, de Prins, en gy malkandre dier beloofden
    ’t Vertrekken van dees kust; ’t volvoeren van de wraak,
[p. 39]
    Die ’t hof (zoo noemde gy ’t) verdient had; ging die zaak
    Wel iemand meer aan ’t hart, als u? Ser. Ik was gedwongen,
    Vorstin; want anders had ik na mijn hals gedongen;
    (1125) En eer en leven bei gestelt in groot gevaar.
    De nagebootste Askaan verzekerde men, daar
    Ik tegenwoordig was, met u. ’t Was om mijn leven,
    En eer te doen geweest, hun wit te wederstreven;
    En ik vind zelve, als ik zal uitten mijn gemoet,
    (1130) Zoo ’t was, de hechtenis van ’s Vorsten zoon niet goet;
    En hulp hen* met mijn hart. Men houw het my ten goede,
    ’t Geschiede om beters wil; op dat men niet vermoede,
    Dat ik met raat of daat dit werk had ondersteunt.
    Vorstin; hoe kan hy, die zich zijner eer niet kreunt,
    (1135) U waardig zijn; het wierd my door mijn eer geboden;
    Die is nu vry van vlek, en opspraak. Anna. Groote Goden,
    Was ’t hart gelijk de tong! Ser. Mevrouw, de wil en ’t woort
    Verschelen niet. Anna. Ik was ’t onrechte dan verstoort;
    Vergeefme mijn vergrijp. Een vrouw is ongeduldig
    (1140) Wanneerze mint, mijn ziel. Ser. Geen van ons beide is schuldig.
    Mevrouw, ’t geval heeft, zoo der schult is, schult hier aan.
Anna. ’k Mag op Serestus woort nu immer zeker gaan?
Ser. Mijn Schoone, ontrust my niet door zulk een misvertrouwen.
    Bouw op mijn woort; ik zal op uwe liefde bouwen.
Anna. (1145) Uw wederliefde strekt daar toe de sterkste stof.
Mel. Den kouden avont valt, Mevrouw, ’t is in den hof
    Vry windig. Ser. Lieve ziel, wilt voor u zelve zorgen.
    U dient de rust; spoeit u na ’t hof; ik zal u morgen,
    Hoe ik gevaren ben, boodschappen. Anna. Wel, ga heên.
    (1150) Denk om de liefde, en niet om ’t geen gy hebt geleên
    Door mijn oploopentheid. Want lieven mogen kijven;
    Maar is hun liefde oprecht, zoo moeten ’t lieven blijven.
Continue


    Dus deerlyk sneuvelde Kartagoos koningin.
    Men schrikke, en wachte zich voor d’ongebonde min.



[p. 40]

DERDE DEEL.

I. TOONEEL. Tenten.

Merkurius, Eneas slapende.

    IS ’t mooglijk, Venuszoon, dat gy in dezen staat
    Uw oogen luiken kont, en zorgeloos het quaat,
    (1155) Dat op u doelt, niet trekt ter harten? zijn uw zinnen,
    Elendige, onbedachte, in ’t reukelooze minnen
    Zoo verr’ verwart, dat vreez’ noch wantrouw ’t hart beknelt?
    De Koningin leit toe op lagen, die ’t gewelt
    Niet keeren zal. Zy heeft haar eige doot besloten;
    (1160) Durft gy uw leven hier vertrouwen? uwe Vloten
    Staan morgen in den brand, zoo gy dit weer, deez’ wint
    Verwaaien laat, en u den uchtend hier noch vind.
    Gy vlucht niet, daarge ’t kunt ontvluchten? daar uw schepen
    Gereet zijn om u uit uw ongeval te slepen?
    (1165) Op, op Eneas; staak dit marren, en vertrouw
    Niet op het weiflend, en gevaarlijk dier, de vrouw.
Eneas droomende. Genade, ai my genade; ik zal de Koninginne
    Verlaten. Merk. Op, vertrek van hier. Ene. Verschoon mijn minne.
    Waar hene voert gy my? ik volg u, wiege zijt,
    (1170) Ik volg u willig. Merk. Op Eneas, ’t is hoog tijt;
    Vertrek. Hy rekt zich. Hy ontwaakt, en vrijft zijn oogen.
    Ik ga ter zijde. Eneas. Ik heb de Koningin bedrogen.
    Hoe wassche ik immer die onwisschelijke vlek?
Merk. Hy slaapt weêr in. Vertrek Eneas, vlie; vertrek.
                                                  Merkurius vliegt weg.


II. TOONEEL.

Eneas ontwakende.*

    (1175) Wie stoort mijn vaak? het oog ter naauwer noot beschoten,
    En ’t hart vol kommers, heeft noch slaap noch rust genoten.
[p. 41]
    Elendige! als ik ben, hoe plaagtme mijn gemoet?
    Wat is ’et, dat my ’s nachts altijd verschrikken doet?
    Wien vreest mijn vroomheit? zijt gy ’t zelve, ô tolk der goden?
    (1180) Waarom, terwijl ik slape, uw’ dreigende geboden
    Bekent gemaakt? is ’t droom of waarheid, dat ik dacht
    Te hooren? wel, wat drijft u herwaarts in de nacht?


II. TOONEEL.

Serestus, Eneas.

    IK hoorde uw’ stem, en kom daar op te stouter binnen;
    Doch heel ontzet, en kan d’ontsteltheit niet verwinnen,
    (1185) Dieme opwekt uit mijn slaap, en herwaarts jaagt. Eneas. Wat let
    Uw onverschrokken moet? wat drijft u uit uw’ bed?
Ser. Een donderstem, die scheen hier uit uw tent te komen,
    Had naauwlijks mijne rust verstoort, mijn slaap benomen;
    Wanneer een lichaam, dat een Godlijk licht omscheen,
    (1190) Gezwind voorby my snorde, en strax daarop verdween
    In d’ope lucht. Ik kom hier naar uw wedervaren
    Vernemen. Dat de Goôn u lang in voorspoet sparen.
Eneas. Serestus, gy zaagt meer, als ik zag, zaagt gy hem.
    Ik heb alleen gehoort het dondren van een stem.
    (1195) Die my ontwaakte. Maar beschrijf my eens het wezen,
    En leest van ’t geen gy zaagt. Ser. De leest was uitgelezen,
    Elk lit was even schoon; het wezen jong; het hair,
    Dat zijnen blanken hals en schouder hier en daar
    Bedekte, en elders ’t oog beschouwen lier, was helder
    (1200) En vrolijk goutgeel. Eneas. Ach! nooit trof my boodschap felder,
    Als deze; ’t is Merkuur; ik heb zijn last van woort
    Tot woort onthouwen; ach Serestus! ik moet voort.
Ser. Dit is niet nieuws; het was besloten. Ene. ’t Was op ’t sluiten;
    Maar toen Askaan weêr quam te voorschijn, was elk buiten
    (1205) Verbintenis. Bedroefde, ontstelde Koningin,
    Hoe drukt my dit gebod! hoe treft my uwe min!
[p. 42]
    Gehoonde Dido, nu, nu hebtge recht te klagen,
    Te lastren een wantrouwe, en hem de swaarste plagen
    Te wenschen, die de wraak uitvinden kan. Hoe moort
    (1210) My uw verwijt, dat my, om mijn geschonden woort,
    Te recht meineedig schelt. ’k Verlaat u schandig, schendig,
    En schelms. Ser. Ontzachb’re Vorst, gy maakt u zelve elendig.
Eneas. Ik maakte ’t my, toen ik mijn woort gaf, dat haar tong
    Van mijne tong, en dat haar hart mijn hart afdong.
Ser. (1215) ’t Is dus der goden wil, en buiten tegenspreken,
    Is ’t eerlijk, woort, en eedt, daar deze klinkt, te breken.
    Zijt niet weêrspannig, draag uw rampen met gedult.
    De goôn gebieden ’t. Vorst Eneas heeft geen schult.
Eneas. ’t Scheelt veel, Serestus, raat te volgen, of te geven.
    (1220) Hier hangt mijne eer aan, die my waarder is als ’t leven.
Ser. Den hemel strekt uw’ eer een stale beukelaar;
    Uwe eer is buiten schoots; maar mijne loopt gevaar.
    Mijn woort verbint my mede om in Kartaag te blijven.
Eneas. Serestus heeft in ’t zin mijn leet wat te verdrijven;
    (1225) En smeet, vermoede ik, een vertelling in zijn hooft
    Van wonderheden, die hy zelve niet gelooft.
Ser. O neen, Prins; gistren is my een geluk bejegent,
    Waar door ik boven hoop en waarde word gezegent;
    Maar zonder mijn verblijf verlies ik dat genot;
    (1230) Verstrek my zelve een last, en aller vrouwen spot.
Eneas. Ik ben nieuwsgierig om zoo vremt een wedervaren
    Te weten; wilme ’t werk, gelijk het leit, verklaren;
    Gy kent mijn hart: indien ik u met hulp oft raat
    Kan bystaan; maak op my, en mijne gunst vry staat.
Ser. (1235) ’k Blijf eeuwig aan de Vorst verbonden. Gistren morgen
    Scheenme uw’ Palais, doen ’t viel, geen leven meer te borgen;
    En die gevreesde ramp was d’oorzaak mijns gelux;
    Want Anna, die my lang gemint had, kon zoo flux
    D’ontsteltheit van haar hart door ’t veinzen niet verwinnen,
    (1240) Gelijk voorheen; en gaf haar overwonnen zinnen
[p. 43]
    Heel klaar te kennen, door haar kermen en geklag,
    Zoo dra zy hoorde, dat ik overrompelt lag;
    Niet beter wetende of ik was geraakt om ’t leven;
    En heeft haar droefheit voort zoo vollen toom gegeven,
    (1245) Dat, toenze my vernam geworstelt door ’t gevaar,
    En hare zuchten graag herroepen had, de maar
    Van mijn geluk, haar liefde, al ’t hof was doorgevlogen;
    Zoo datze ’t endelijk met neêrgeslagene oogen
    Moest toestaan; daar ik zelf het naauw gelooven kon.
    (1250) Gy kunt wel denken, Vorst, dat zy mijn hert strax won.
    Eneas. Haar schoonheit, staat, en gunst, haar deugd, haar geest, en oordeel
    Belooft Serestus veel te veel geluk, en voordeel,
    Als dat hy ’t met de voet zouw stooten; neen, blijf hier.
    Geen goôn gebieden u te vluchten, of het vier,
    (1255) Dat onze schepen dreigt, te vreezen. Ik moet zwerven
    Op zee, en mach van hen noch lust noch rust verwerven,
    Zy zijn voor my alleen en mijn gebeden doof.
    Ik mach niet houden, dat ik toezegge, en beloof;
    Aan andre wort het niet verboden. Ga, getrouwe,
    (1260) Verbly uw’ Anna, laat Eneas in zijn rouwe;
    Gy steurtme slechs; ik moet alleen zijn, om te zien
    Hoe ik me, naar het geen de goden my gebiên,
    Best schikke. Maar wat ’s dit?


IV. TOONEEL.

Kloanthus, Eneas, Serestus.

    DEn hemel houw gestadig
    Den Vorst in zijne hoede, en zy zijn volk genadig.
Eneas. (1265) Wat is ’er gaans? spreek op. Hoe komtge hier zoo laat?
Klo. Achates zent my hier, om u den droeven staat
    Van ’t oproer, dat hy niet kan stillen, te doen weten.
    Een deel der vlote is van een ydle vrees bezeten,
    En wil met kracht aan land. Zy mompelen: men brouwt
[p. 44]
    (1270) Niet goets aan ’t hof; om dat de vloot zich hier noch hout,
    Die, lang gereet, zoo schoon een wind voorby laat waajen.
    En ’t is niet moog’lijk haar met woorden meer te paajen.
    Een brandt dreigt onze vloot, ten zy men steeke in zee;
    Het vuurwerk van de stad, en fakkels zijn al reê,
    (1275) Zoo schreeuwenze. anderen is hart en hoop gewassen;
    Maar niemand wil op het bevel der hoofden passen.
    Men heeft een vuurstraal uit den hemel dalen zien
    Ontrent uw’ tente, en weêr opvaren. Dit bediên
    Wil ieder uit uw mont verstaan. Om hen te stillen,
    (1280) Veinst zich Achates goet te vinden, watze willen;
    Belooft de vrezende, eer den dagh kriekt, van het land
    Te steeken, en u zelf te halen hier van strant;
    Vier mannen heeft hy uit den andren hoop doen lezen,
    Om u te vinden. Hy zal hier zoo daadlijk wezen;
    (1285) Maar zeime in ’t heimlijk: ga, Kloanthus, en vertel
    De Vorst dit ongeluk; op dat den helt zich stel
    Na tijds gelegenheit. Ga al uw’ best voort draven
    (Terwijl ik Mnestheus aan het strand zend) na de haven,
    Om ’t volk te lichten; want de trouwste heeft men daar;
    (1290) Misschien is hunne hulp hoognodig in ’t gevaar.
    Dit is mijn last, ik ga.


V. TOONEEL.

Eneas, Serestus.

    WAt zal dit endlijk wezen
    Serestus? Ser. Volg ’t bevel der goden zonder vrezen.
Eneas. ’t Bevel verbietme eilaas! het houden van mijn woort.
Ser. ’t Ontschuldigt u nochtans. Eneas. Zy heeft het niet gehoort.
Ser. (1295) Zy moet zich door ’t geloof, des noot, te vreden stellen.
Eneas. Hoe zal zich de verliefde en valsch verleide quellen?
Ser. Gy quelt u lichtlijk meer, grootachtb’re Vorst, als zy.
Eneas. Zy lijt te veel, zoo zy zoo veel lijt, als ik ly.
[p. 45]
    Het is een vrouw. Ser. Zy kan zoo veel te beter veinzen.
Eneas. (1300) D’onnozele heeft nooit haar binnenste gepeinzen
    Voor my verborgen. Ach! zy minde my oprecht;
    Nooit was ’er arg in haar. Ser. Het zy, gelijk gy zegt:
    Den hemel wil dees min niet zegenen. Eneas. De goden
    Doenme ongelijk. Ser. Ay, volg gehoorzaam hun geboden,
    (1305) En laster niet; laat af van schelden, ay laat af;
    Ten zyge wilt, dat u hun haat volgt tot in ’t graf.
    Daar komt Achates, Vorst, bedenk u; en doe blijken,
    Dat ramp noch ongeluk een helt kan doen bezwijken;
    Bedwing u.


VI. TOONEEL.

Eneas, Achates, Serestus.

Eneas. KOn ik slechs. Achates, wellekom.
    (1310) Dus in de nacht verzelt? ontdekme de waarom
    Van uwe komste. Ach. ô Vorst, men heeft een straal vernomen,
   Die ieder oordeelde in en uit uw tent te komen,
    Wiens licht de nacht herschiep in eenen vollen dagh;
    En wy, nieuwsgierig, wat dit groote wonder magh
    (1315) Beduiden, komen hier, om ’t uit uw’ mont te hooren.
    Verschoon ons, datwe uw rust in dit geval verstooren.
Eneas. ’t Is my van harten lief, dat ieder zorge draagt
    Voor ’t geen hem raakt, daar hy met ons zijn leven waagt.
    Deez’ vuurstraal was Merkuur, die neêrdaalde uit den hogen,
    (1320) En derwaarts weêr vertrok in uwer aller oogen.
    Dit was zijn boodschap: op, Eneas, op; de wint
    Verdaghvaart u in zee, eer ’t morgenlicht begint
    Den dagh te melden, die u niet staat af te wachten,
    Het is hoog tijd. Span nu uw’ herssens in en krachten;
    (1325) Uw volk mag hopen op een beter Vaderland
    Dan Troje, als ’t ook zijn vlijt en moet te zamen spant;
    En of u schoon gevaar en arbeit zal ontmoeten,
[p. 46]
    Zoo worstel daar door heen; het loon zal ’t al verzoeten.
    Dit sprak de God, en trad daar meê ter kamer uit.
    (1330) Nu weet gy, helden, wat dit groote licht beduit.
    Gy kunt het melden aan uw makkers; en met eene,
    Hoe noodig ’t is, dat elk zijn plicht betracht. Gaat hene.
    Zoo haast de mannen, die ik lichten doe van strand,
    En haven, scheep zijn, zal men steken van het land.
    (1335) Ik kom strax in de vloot. De taerling is aan ’t rollen;
    De kans is wankelbaar; maar mijne zinnen hollen.
    Achates, stame by met uwen wyzen raat;
    En onderschoor de zwakke. Ach. Ik bidde, uw’ hoogheit laat
    My alle zorg, op ’t hoogst, gelijk zich zelf, bevolen;
    (1340) En kom slechs scheep. Eneas. Vaar wel, Serestus; ik ga dolen;
    Gy weet uw Vaderlandt. Vaar wel, geniet u heil
    In vreugd, en vreê. Ach. Zoo gaat Serestus niet meê t’zeil?
Eneas. Hy kan zich nergens meer als aan dit hof vergrooten.
    Vrouw Anna mint hem. ’t is dus tusschen ons besloten,
    (1345) Dat hy hier blijven zal, en altijd Trojens vrint;
    Indien ’t Achates zoo als ik geraden vint.
Ach. De goden vinden’t goet; zouw ik het tegenspreken?
    Hun wil is door de mont uw ’s broeders dus gebleken:
    Wat u Serestus zal verzoeken, sta ’t hem toe;
    (1350) Op dat hy tegens zijne, en uwe wil, niets doe.
    Kartago moet door hem den gront ter opkomst leggen,
    Gelijk Italien door u. Eneas. Was dit zijn zeggen?
Ach. Is ’t u vergeten? Eneas. Ach ’k heb zoo veel in mijn hooft.
    Gezegende, ga heen. Ser. O Vorst, uw druk verdooft
    (1355) Mijn vreugd. Ach. De tijd verloopt; en met de tijd uw zegen.
Eneas. Serestus, ach! gy ziet, hoe alles is gelegen;
    Ga, boodschap Dido, dit ’s mijn bede, ’t geen gy zaagt,
    En hoorde; hoe my hare en mijne liefde knaagt.
    Vaar wel. Ser. Vaar wel, mijn Vorst. Den hemel stiere uw zinnen,
    (1360) Om eerst u zelve, en voorts Italien te winnen.



[p. 47]

VII. TOONEEL.

Een Galery, die op zee uitziet.

Serestus, Barce.

    OP, op. Barce. Wie nadert hier zoo diep, tot aan ’t vertrek
    Der Koninginne? Ser. Ik ben het Barce. vlieg en wek
    Vrouw Dido op. Barce. Zy rust maar even. Ser. Steur dat rusten.
    Geen rust noch slaap zal haar, als zy my hoort, meer lusten.
Barce. (1365) Hoe, is ’er onraat? Ser. Al te veel. Barce. Zeg my de zaak;
    Ik zal ’t Mevrouw, zoo dra haar allereerste vaak
    Wat over is, bedaart verhalen, en met zinnen.
Ser. Ga, wek de Koningin; of ik treê zelve binnen.
    Stokoude, u zorg strekt hier tot nadeel. Barce, ga;
    (1370) Of anders zweere ik u haar bittere ongena,
Barce. Ik heb de Koningin gewekt; zy komt.


VIII. TOONEEL.

Dido, Serestus, Barce.

    WAt is ’er
    Te doen? wat brengtge? ach; ’t is een droeve maar, geen wisser
    Bescheit kan my uw tong doen weten, als uw oog.
    Waar is de Prins? Ser. Mevrouw, ik liet hem op het droog,
    (1375) Aan strand. Dido. Waar is hy nu? Ser. Hy ylde na zijn schepen.
    Maar ’t heldenhart was hem tot aan de doot benepen.
    Ga heen, Serestus, sprak hy, zeg de Koningin,
    Het geen gy hoort en ziet; ik wijk haar niet in min;
    Maar dit uitdrukkelijk bevel; dit klaar verschijnen
    (1380) Van godt Merkuur op ’ t nieuw; en ’t oproer van de mijnen
    Verjaagtme. Ay, zeg haar, wat mijn droeve ziel al leê
    In dees geschapenheit. Dido. Zoo is zijn Vloot in zee?
Ser. Ik vrees ’t Mevrouw. Dido. Op, op, lijfwachten, Edellieden;
    Verraat, verraat. Zouw ons een vremdling dus ontvlieden,
    (1385) En triomferen met mijn schande, als met een buit?
[p. 48]
    Brengt wapens; burgers, op; de heele stad valle uit,
    Den schender na, met vuur en toortsen; brandt zijn kielen;
    Maak zeil; belet zijn vlucht; en gaat zijn Vloot vernielen.


IX. TOONEEL.

Anna, Dido, Serestus, Barce.

    MYn zuster, wat begintge? Did. In ’t harnas, volgt den schelm.
    (1390) Waar blijft mijn volk. ik zal hen voorgaan; reikme een helm,
    En schilt; in Didoos vuist voegt speer en oorlogshamer.
Anna. Gy raast; en zijt hier niet in ’t velt, maar voor uw’ kamer.
    Bedwing u; ’t helpt doch niet hoe zeerge u zelf ontroert.
Dido. Helaas! wat zeg ik? en waar ben ik hier? hy voert
    (1395) Mijn zinnen mede. Ik ben te laat op. O bedrogen,
    Verlaten Koningin! toen ’t was in mijn vermogen,
    Toen ik hem mijne min, mijne eer, mijn rijksstaf gaf,
    Toen kon ik deze ramp voorkomen zonder straf.
    Is dit dien berger van zijn vaderlijke Goden,
    (1400) Die met de heiligheit van Troje quam gevloden,
    En droeg zijn Vader, uit dien brand weg, op zijn hals?
    Wat lette my, dat ik den schelm, eer hy my valsch
    Leide om den tuin, niet liet in duizent stukken kappen?
    Waarom liet ik niet zelf Askaan het bloet aftappen,
    (1405) En zette hem gebraân den wreeden Vader voor?
    Maar lichtlijk had de kans gedraait; zijn makker ’t spoor
    Van zijnen val ontdekt. Wat was ’er aan bedreven?
    Wat had het my gescheelt, die langer walg te leven?
    Ik had zijn tenten, en mijn stad in brand gezet;
    (1410) Gesneuvelt zeegerijk, als ik de Vader, met
    De zoon, en dus ’t geslacht had konnen nedermaken,
    En een gewenschte doot op hunne lijken smaken.
    Nu, die meineedige acht zijn straf te zijn ontvloôn.
    Gedult! Ser. Mevrouw, het wierd hem van Merkuur geboôn.
Dido. (1415) Wie zag dien God? Ser. Ik heb hem zelf zien nederdalen.
[p. 49]
    Hy streefde my voorby, gelijk de wint. Zijn stralen
    Ontdekten hem aan al het bootsvolk, dat de wacht
    Bevolen was; zoo dat het midden in de nacht
    Aan ’t muiten doeg; en dwong den Vorst in zee te steken,
    (1420) Wiens hert van ongeneucht en droefheit scheen te breken.
Dido. Hy is dan weg! Anna. Bedaar, mijn Zuster; ’t moest geschiên.
Ser. Mevrouw, ach! had gy dien mistroostigen gezien,
    Gy had, in plaats van wraak, en straf, uit mededogen
    Den helt vertroost; en hem zelf tot de reis bewogen.
Anna. (1425) Ay geef de reden plaats, Mevrouw; en leg de schult
    Op ’t nootlot, niet op hem. Dido. Gedult, mijn ziel, gedult.
Anna. Doet als Eneas; tracht u zelve te verwinnen.
Dido. Zeg liever, dat ik hem noch hoorde te beminnen.
Anna. Ik rade alleenlijk, dat gy hem, en lief, en leet
    (1430) By hem gehad, doch dus u zelve niet vergeet.
    Volgt gy der Goden wil, hy volgde hun geboden.
    Vergeet den vluchtigen, gelijk wel eer den dooden.
    Geen buurvorst, of hy haakt, en snakt naar uwe min.
    Waar denktge om? Dido. Hoe men dit vergeten best begin,
Anna. (1435) Doet zijne beeltenis voor eerst uit uwe kamer.
Dido. Ik heb een nader weg gevonden, en bequamer
    Dan uwe raat. Hoor toe; d’ontrouwe zal hier door
    Weêrkeeren met berouw; of ik, die hem verloor,
    Met eene mijne liefde, en heuchenis verliezen.
    (1440) ’k Zal offren; en daar toe een Priesteres verkiezen,
    Die onlangs aan het einde, aan d’andre kant der zee,
    Daar Phebus gaat te bedde, onzegb’re wondren deê;
    Die by ’t Massilisch volk het heiligdom bewaarde
    Van Hespers dochteren; en kerk, en bosch, en aarde,
    (1445) Daar ’t gulden ooft wies, door het koestren van een draak
    Beschermde. Dees Papin vermeet zich, liefde en wraak
    In iemands hert, wie ’t zy, te wekken door haar dichten.
    De minnezorgen kan zy bannen, en verlichten.
    Den loop der beeken, en der starren stut zy pal;
[p. 50]
    (1450) Ja dwingt hen ruggelinx te keeren. Zy kan al
    De macht des jammerpoels opvloeken; en de schimmen
    Door tovervaersen uit hun donker graf doen klimmen.
    De boomen wandelen, wanneer zy wil. En d’aerd
    Loeit onder haren voet, en zweet en beeft vervaert.
    (1455) Dees zal my helpen. Maar, ik zweer u by de Goden,
    En by uw leven, had ik ’t niet zoo hoog van noden,
    Ik diende my niet van de tovery, en haat
    Die konsten, die nu zijn mijn troost en toeverlaat.
    Op dat ik dan tot asch verbrande zijn geschenken,
    (1460) En alles wat my aan den schender kan doen denken;
    Zoo ga, mijn zuster, maak, dat my een stapel hout,
    In’t bosch hier buiten, werde in d’ope lucht gebouwt.
Anna. Zoo zuster; dit gaat wel. ’k was dadelijk verlegen;
    Nu schep ik vrolijk moet. Dido. Ik zal daar op den degen,
    (1465) En lijfrok leggen; des ontaardens schildery,
    Die my zoo zeer behaagde; en ’t huwlijxbed, dat my
    Zoo dier staat. Alles moet een heilig vier verteeren;
    Ik hem vergeten, of hy schaamroot wederkeeren.
    Ay zuster, stel my dit in ’t werk; den dagh breekt aan;
    (1470) ’t Wort helder aan de kim; de dootverw van Diaan
    Melt Phebus aankomst.         De zon komt op, en de maan gaat onder.
                                          Daar verschijnt hy uit zijn zalen,
    En schenkt de waerelt milt het gout van zijne stralen.
    Helpt Goden!         Zy ziet de Trojaanse vloot in ’t verschiet weg zeilen.
Anna.                 Zuster, wat ontstelt u weder? Dido. Ach!
    Ach! was ik eeuwig blint, of wiert het nimmer dagh!
    (1475) Schouw, zuster schouw, hoe trots der vlucht’ren zeilen zwellen,
    Gelijk hun hart, voorwint. Wraak goden! Anna. Dit ontstellen
    Baart uitstel van den dienst des offers. Ay houw moet.
Dido. O hoon! ô spijt: ô ramp! Anna. Bezadig uw gemoet;
    En offer slechs, op dat uw lyen eenmaal ende.
Dido. (1480) Zoo zal ik zuster; en den eerdief, die my schende
    Vergeten. Ga slechs heen, voldoe mijn bede; en maak
[p. 51]
    Den stapel rede. ô goôn! gy weigert my de wraak;
    Begunstigt zijne vlucht; en veilt ons dus uw wetten
    Voor hemelsch recht; maar zult deez’ handen niet beletten,
    (1485) Dat ik my zelven rechte; en straffe met een doot,
    Die mijn vergrijp verdient. Wat toeftge in dezen noot,
    Mijn zuster? Anna. Uwe druk snijt my tot in het herte,
    En houdt my hier. Dido. Helaas! dus koestert gy mijn smerte.
Anna. Ik ga dan zuster, en volbreng uw last. Ser. Ik ga
    (1490) U derwaarts leien.


X. TOONEEL.

Dido, Barce.

Dido. GY, mijn Voester, spoei u dra
    Na d’oude Priesteres. Dat zy my strax koom vinden.
Voester. Ik vlieg, mijn Koningin.


XI. TOONEEL.

Dido.

    ONnozelheit van vrinden,
    Hoe dwaalt uw’ yver! Och! hoe zwaar valt haar de gang.
    ’k Vrees, dat gy beide uw dienst vervloeken zult eerlang;
    (1495) Als myne doot my zal ontslaan van alle rampen,
    En zorg, en kommer, die my, elk om ’t zeerst, bekampen.
                Ja sterf; wat hooptge in dezen staat,
            Elendige, uitgestreken vrouwe;
            Dat u Hiarbas nu zijn trouwe
                (1500) Weêr aanbiede? ach! ’t is veel te laat.
            Neen, stik, of smelt in uwe rouwe.
                Hiarbas wraak heeft doch uw doot
            Bestemt; zy komt u op de hielen;
            Want vlucht ik na der vluchtren kielen,
                (1505) Wat toevlucht vinde ik in mijn noot
            By die onmenschelijke zielen?
[p. 52]
                Die alle weldaat, eer, en gunst,
            Zoo valsch, zoo goddeloos beloonen.
            Laomedons geslacht; hoe toonen
                (1510) U schelmeryen, datge kunst
            En heldestukken maakt van hoonen!
                Wel sterf dan Dido. Dolle min
            Verdient zulk einde, en gy, mijn zuster,
            Maakt u mijn lijkvier ongeruster;
                (1515) Om dat uw dienst had deel daar in;
            Wie was van mijn vergrijp bewuster?
                Wie was meer oorzaak van mijn schandt?
            Als gy, en uw rampzalig raden,
            Dat my, het brein met min beladen,
                (1520) Helaas! joeg in den lichten brandt;
            Deê naam en faam en eer versmaden.
                Ly dan geduldig deeze pijn;
            Te leven, als alle andre dieren,
            En buiten opspraak, zonder ’t vieren
                (1525) Van d’eght, magh, zoo het blijkt, niet zijn.
            Naams inzicht moet de mensch bestieren.
                Die is verwaarloost: en de schim
            Van mijn Sicheüs roept om wrake:
            Wel, dat ik dan mijn leven brake:
                (1530) By dien gehoonden nederklimm’:
            En dus aan mijn vergifnis raake.


XII. TOONEEL. Bosch.

Anna, Priesterin, Barce, Serestus, Melinde.

Mel. GY komt van pas.
Priest.                             Waar zal men offren? Mel. Hier ter steê.
Priest. Is offerhande, altaar, en alle toestel reê?
Anna. Dees stapel zal ’t altaar verstrekken: deze degen
    (1535) En lijfrok d’offerhande. Indien des hemels zegen
[p. 53]
    Dus niet te hopen is: zoo stel zelf naar uw zin
    Een kostelijker of bequamer offer in.
Priest. De goôn vernoegen zich ten vollen met die waarde.
    Zoo schoon een offer wierd hun nooit gedaan op aarde.
Anna. (1540) Waar toeft de Koningin? Ser. Daar komt zy aan, verzelt
    Met d’opperste des Raats.


XIII. TOONEEL.

Bitias, Dido, Priesterin, Barce, Anna, Melinde, Serestus.

    WY waren heel ontstelt,
    Maar macht- en radeloos. Niet een van ons dorst spreken
    Door wantrouw. ’t Werk scheen door verraat en list besteken.
    Mevrouw, gy zelve gingt niet van dien opspraak vry:
    (1545) Om datme u miste, toen de stad in slaverny
    Gevallen scheen; en strant, en haven van Trojanen,
    Zoo wel als dezen hof, bezet wierd. Wie dorst wanen,
    Dat dit alleen geschiede, op dat men hun vertrek
    Niet hindren zouw. Dido. Ik ken ons zwakheit; en ’t gebrek
    (1550) Van wetten, wapenen, manieren, en regeeren;
    En hoopte op den Trojaan; dat die ons zouw verweeren,
    Als eenig nabuur ons opkomen mocht. Maar ’t schijnt,
    Dat al mijn hoop van hier met zijne vloot verdwijnt.
    Des heb ik voor, den Goôn een offervier te branden;
    (1555) Op dat een onweer hem weêr zende op onze stranden;
    Of, kan ’t niet zijn, dees dienst en offerhand gedy
    Het rijk ten voordeel. Blijf ons ondertusschen by.
    Na ’t offren dient men wel te wegen en te wikken,
    Hoe ’t met de Staat by dees verandring is te schikken.
    (1560) Uw raat zal noodig zijn. Waar is de Priesterin?
Priest. Hier ben ik tot uw’ dienst. Dido. Is ’t alles naar uw zin?
    Dunkt u de tijdt bequaam? wat spelt ons ’t weer? Priest. Een zegen;
    En grooter als gy hoopt. ’t Gaat wel. Dido. Reik my den degen.
    O ed’le kling! die nooit hing op een ed’le zy,
[p. 54]
    (1565) Doe nu een edel werk. Geef nu zijn schildery.
    Gevaarlijke oogen! ach! wel eer mijn minneflitsen,
    Verstrekt nu prikkels, om mijn dulheit aan te hitsen.
    Den lijfrok. Schoone kas van zoo een valsch juweel!
    Gy dekte ’t snoode hart, vermomde ’t, en had deel
    (1570) Aan zijne schelmery. Nu ’t bruitsbed. Zachte pluimen!
    Uw koestring, uw onthaal, deê my mijn eer verzuimen;
    Vergeten, naam, en faam, behoorlijkheit, en plicht.
    O dons! hoe weegt gy my op ’t harte, al schijnt gy licht!
    Wat onrust ly ik niet, voor ’t rusten op u veeren!
    (1575) Zwaai nu het wierookvat; wijl wy de Goden eeren.
    Gy, mijne zuster; werp u neêr ter aarde, en bidt
    De Goden, dat zy doch begunstigen ons wit.
Priest. Zoo doe een ieder, eer ik wierook: ik zal mede,
    Tot beter voortgang, eerst uitstorten mijne bede.
Dido. (1580) O bedde! ô kleederen! my waart, en aangenaam;
    Eer ’t nootlot my ontrukte u heer, mijne eer, en faam,
    Ontfangt mijn ziel; en helpme uit al mijn leet, en lijden.
    Ik heb mijn loop volendt; en blyde en bange tijden
    Beleeft, en uitgestaan. Nu leg ik ’t leven af.
    (1585) Nu daalt mijn grootsheit, macht, en eer, met my, in ’t graf.
    Een heerelijke Stad heb ik gesticht; wiens muuren
    Zoo prachtig rijzen, tot een schrik der nagebuuren.
    ’k Heb aan Sicheüs schim verplichte wraak verschaft;
    Dien schelmschen broeder ’t stuk vergolden; hem gestraft.
    (1590) ’t Ging al naar wensch; indien den Trooier aan mijn kusten
    Niet waar gelandt; niet hadde ontvonkt mijn oude lusten.
    Dat koste my mijne eer. Wat beide ik, dat het niet
    Mijn leven koste. Zy steekt zich doot. Zoo; zoo stuit men zijn verdriet
    Noch eens. Dus lust het my te dalen na de spooken,
    En schimmen; want ik moet doch sterven ongewroken.
    (1595) De wreede, als hy mijn lijk zie branden, neem op zee
    Dit blyde voorspook van zijn heil en voorspoet meê.
    Hervat! Priest. Rampzalige! ach, wat dulheit komt u over!
[p. 55]
    Help! help! Dido. Ga, triomfeer nu, eerdief, herterover.
    (1600) Aan uwe lust ontbrak mijn doot alleen. Ay my!
Anna. Mijn zuster! is ons dit, door uwe veinzery,
    Beschoren? deze ramp ’t wit van uw offerhande?
    Hebt gy mijn dienst begeert; op dat ik deze schande
    Zouw erven, dat ik u geholpen had ter doot?
    (1605) ’k Was dan onwaerdig, om een zelve lot in noot
    Met u t’ontfangen. Kan ik noch in ’t leven blijven,
    En zien u sterven? neen, ik ga my ook ontlijven;
    En volg u. Ser. Hoe Princes! Anna. Laat los, laat los mijn hant,
    Serestus. Dwing my niet te leven na de schand
    (1610) Van deze zustermoort. Laat my begaan; ’k wil sterven.
    Ik had het ongeluk, ons alle te bederven
    Door mijn voorbarigheit. Wat hout men my? ik deê
    Dees stapel bouwen; riep de Goden met mijn beê
    Te dezer plaatze. Laat my toe, haar te geleien.
    (1615) Die even schuldig ben, wil even schuldig scheien.
Mel. Mevrouw, de droefheit krenkt uw zinnen. Schand, noch schult
    Zijtge onderworpen. Ser. Stil dit razend ongedult,
    Mijn ziel; gy meerdert slechs door dit mistroostig woeden
    Uw’ onheil. tracht uw’ leet te dempen, niet te voeden.
Anna. (1620) Ach Dido! Dido! zie u zuster noch eens aan;
    Hebt gy noch leven, is u kennis niet vergaan.
Barce. Zy recht haar op. men steun haar; want de kracht vergaat ’er;
    ’t Bloet overstelpt haar, door de wonden. Anna. Water, water!
    Men wasch haar wonden, eer de ziel vervliegt, die ik
    (1625) Wil vangen met mijn mont, in ’t stervend oogenblik.
Barce. Zy ziet uw aan. Anna. Wat wil mijn zuster? ach! haar oogen
    Begeeren mijn geleide. Ik volg u. Ser. Al uw poogen
    Is vruchteloos, mijn ziel. Ik laat het nimmer toe
    Dat uwe hand iets aan zoo schoonen lijf misdoe.
Anna. (1630) Ay laat my sterven. Weest geen vyand van mijn eere;
    Geen stoorder van de rust, die ik zoo zeer begeere.
Priest. Prinses, laat af; stel u gelaten, Zie om hoog.
[p. 56]
    Den hemel opent zich! en zent een heldre boog
    Van wolken op der aarde. Een godheit komt ons nad’ren.
    (1635) Een diep ontzag doorkruipt mijn leden, en mijn adren.
    Men kniele eerbiedig; ’t is des hemels Aartsgodin.


XIV. TOONEEL.

Iuno daalt op wolken, waar in zy Dido ten hemel voert.

Dido, Anna, Serestus, Barce, Melinde, Priesterin, Bitias.

Iuno. VErleide, en jammerlijk bedrogen Koningin,
    Ik daalde neder op de galm van uwe klachten;
    Om uwe pijnen te verkorten, en verzachten.
    (1640) Men til d’onnoosle, die vast zieltoogt, in mijn schoot.
    Gy lijt voor uwe tijd een onverdiende doot.
    U trouwe min doet my uw lof en lijf beschermen;
    Uw jamm’ren, dat ik my genadig wil erbarmen
    Des ongelux, dat dit te recht mistroostig volk,
    (1645) Zoo donker dreigde. Kom, rijs met my in deez’ wolk;
    Gy zult aan ’s hemels boog de waerelt weêr verblyden
    Met uwe glans een reex van nooitvoleinde tyden.
    En gy, Kartagers, let op mijn bevel. Hout moet;
    Zoo zal uw’ dapperheit met eere en overvloet
    (1650) Gezegent worden; gy ten schrik van uwe buuren
    Opwassen; tijdt en nijt doorworstlen, en verduuren;
    Steeds overwinnen, waar ’t uw sabel heene munt.
    En schoon het Nootlot aan Eneas heeft vergunt;
    Dat zijn geslacht de wet moet aan de waerelt geven;
    (1655) Nochtans moetge onvermoeit hun oogwit wederstreven;
    En zien, waar ’t mooglijk, te verzetten het Besluit;
    Te maken, dat het kome op eene storting uit.
    Daarom zy erffelijk in uw nakomelingen,
    En zijne, een bittren haat, te temmen, noch te dwingen;
    (1660) Op dat, indien ’t gebiet des waerelts endlijk moet
[p. 57]
    Aan hen vervallen, zy het koopen met hun bloet,
    En zweet, en arbeit, en onzeggelijke rampen;
    En in dat groots bezit niet raken zonder kampen.
    Ja zelve moet hen uit hun eige vaderland
    (1665) Een vyand opstaan, en hen spits biên; tegenstand,
    En werk verschaffen; en hun smerten dus vergrooten.
    Dewijl tot opgang van uw voorspoet is besloten,
    Dat u Serestus zal regeeren; en zijn trouw
    Aan Anna geven, die hem zijn zal tot een vrouw,
    (1670) U tot een Koningin, en my tot zoo beminde,
    En waarde een dochter, als ik immermeer bezinde.
Anna. Godin, wy vallen voor u neder in het stof,
    Uit plicht, en dankbaarheit. Ser. Wy zeggen eeuwig lof
    Voor uw genade. Bit. Wilt ons altijd onderstutten,
    (1675) En met u gunst en hulp voor alle leet beschutten.
Priest. Men zuim niet. Junoos last moet spoedig zijn volbracht,
    Op dat men strax daar op een offerhande slacht,
    Gelijk zoo groot een gunst vereist van onze handen,
    Het vee moet, als ons hert, in heilige yver, branden.
Bit. (1680) Men treê na stad toe, om de leden van den Raat
    Te doen vergadren, en het koninklijk gewaat,
    De staf, en rijxkroon aan uw’ Majesteit te bieden.
Ser. Reik my uw hant, Vorstin. Ik zal aan land en lieden
    Doen kennen, hoe ik wil behartigen mijn plicht;
    (1685) En u, dat ik niet leef, als door u lieve licht.
    Niets, als de doot, dat my van volk en vrouw zal scheien,
Anna. Mijn bruidegom, uw oogh zal my alleen geleien.
Bar. O wonderlijke keer van ’s waerelts loop! de druk
    Van d’eene mensch teelt vaak des anderen geluk.

UIT.


MISSTELLINGEN.

Pag. 3. regel 8, Kupido in Askaans klederen, leest Kupido.
Pag. 4. reegel 26, in dien Raat, leest in den Raat.
Pag. 8. Kupido, Anna, Melinde, leest Kupido in Askaans klederen, Anna,
            Melinde.
Pag. 9. regel 10, ’t Kint lacht met u. Zijt gy het zelve niet Askaan? leest,
            ’t Kint lacht met u. Dido. Zijt gy &c.
Pag. 16. regel 9, de hooftwacht, leest de Hooftman.
Pag. 16. regel 13, mocht ik doen en reden, leest mocht ik doch de reden.
Pag. 26. tusschen regel 16 en 17, dese 12 regels in te voegen.
    Maar toen ik wakker wiert, en om my aantekleden
    Mijn kamerdienaars riep, was boven noch beneden
    Noch knecht noch kamerling te vinden; want ik zelf
    In ’t onderkleet hun zocht; en vond om laag ’t gewelf
    Van ’t Voorhof op der aarde, al ’t hofgezin verstoven.
    Ik schrikte, en zocht op nieuw na kledren, die ik boven
    Vond in een zyvertrek; Ik klee my, kom op straat;
    Daar ’t al om mijnentwil blank in de wapens staat,
    Zoo zeit men my; en dat gy heet en ongeduldig
    My lang gezocht hadt, hof en volk’ren maakte schuldig
    Aan hoog verraat. Dus quam ik op hun beê dit heen;
    Doch was naauw uit de stad, als my mijn schim verscheen.
Pag. 39. regel 11, en hulp hem, leest en hulp hen.
Pag. 40. regel 23, Eneas, leest Eneas ontwakende.

Continue

Tekstkritiek:

fol. A5r Minerva er staat: Venus
vs. 61: hier staat in de tekst ‘Kupido in Askaans klederen’; aangepast
        op grond van de ‘misstellingen’. Hier begint geen nieuw toneel;
        de hele aanduiding ‘tweede toneel’ is hier niet op zijn plaats.