Roeland van Engelen: Pastor-fido verduyts. ca. 1653.
Naar Il pastor fido (1590) van Giovanni Baptista Guarini.
Uitgegeven door drs. Nanny ’t Hart
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Ceneton025950Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk.
Continue
[
fol. π1r: gegraveerde titelpagina]

Pastor-Fido
Verduyts.

A. Diepenbeek Inv: C. Van Coukercken fecit.



[fol. π1v: blanco]

[fol. A1r, p. 1]
SChoon geslacht het-welck, als in helle-Iucht zonne-stralen; waar, dat, der mannen om-zucht, hyght onder ’t wapentuych: ende den lof daar verkregen draaght ’t uwer Fanen op. Weerdicht deze overzetting als door uwe machten volbrocht; waar myn onvruchtbaar bryn kracht heeft verworven; zinde met’d oogen van den zin een licht van uwe Hemelsche schoonheden. Ende als ygen aan den Arend de lucht, de swingen tot het sweven, zoo kompt uw tou al wat weerdich in dezen Rym kan ghevonden worden: ’t geen dat overblyft, als niit genouch gheschaaft, liift hiir af het beste te dencken; hetwelck door uwe aangeborene goudertirenthyt niit anders en zal worden aanveert, wanneer gedenckt dat den Opdrager is van zoo vele deughden.

Ootmoudighen Dinaar R.V.E,



[fol. A1v, p. 2]

De handelingh in Arkadia.

SIlvio. Zoon van Montano belooft aan Amarilli.
Linko. Eenen ouwden man dinaar van Montano.
Mirtillo. Verliift op Amarilli,
Ergasto. Vrint van Mirtillo.
Koriska. Een Nimph in jaren verliift op Mirtillo.
Montano. Den oppersten Prister Vader van Silvio.
Titiro. Vader van Amarillis.
Dameta. Eenen ouwden man dinaar van Montano.
Satir. Half-bouck half-mensch, verliift op Koriska.
Dorinda. Verliift op Silvio.
Lupino. Dienstknecht van Dorinda.
Amarillis. Dochter van Titiro.
Nikandro. Eersten onder-Prister.
Koridon. Verliift op Koriska.
Karino. Eenen ouwden man ghemeent Vader van Mirtillo.
Uranio. Eenen ouwden man vrint aan Karino.
Bode.
Tirenio. Eenen blinden. Propheet.
                        RY.    {
{
Schaap-herders.
Jaghers.
Nimphen.
Pristers.
Continue
[
fol. A2r, p. 3]

HET

EERSTE DEEL

I. HANDELINGH.

Silvio, Linko.

GAat ghy-li di het Diir (zoo grouwzaam) hebdt besloten
Nu geven vande Jacht (’t geen ’t zelve zal benoten)
    ’t Gewone teken hel; Gaat swillen dout de oogh
    Door ’t steken vande tromp, door oor, het hart; dat vloogh.
(5) Zoo daar oot Herder was geprickelt met de zorgen
Van Cintia in dit Landt, di toont-het dezen morgen;
    Di toon-het nu van-daagh, en volg’ ons even gouw
    Waar in een kleen begryp, en eenen Ring wel nouw,
Maar een uytstreckent Veldt voor onzen mout, besloten
(10) Leedt ’t grouzaam swyn in ’t wouwdt, dat wy-li nu benoten.
    Wanschapich in gheboort, in d’ Arkadissche bos,
    Zoo wildt, zoo groot, zoo sterck, in leden swack en los:
Inwoonder, kennelyck door ander-lide wonden
Van Erimantus wouwdt: en ’t gruwel ongheschonden,
    (15) En gessel in het Landt: gaat ghy-li henen dan,
    En niit allenelyck, ghelyck ’t oock wezen kan,
Met schorren-horren-klanck, voor-loopt Auroras wagen
Maar wilt de blosende, tot deze jacht verdagen.
    Wy Linko laat ons gaan, de Goden hulde doun;
    (20) Dan zyn wy meer gemout, wanneer verzocht den Zoun;
[fol. A2v, p. 4]
De vast-ghestelde jacht, wy zullen dan vervolgen;
Den-genen wel begint (de Goden niit verbolgen)
    De hellicht heeft van ’t werck; en hy niit wel begint,
    Den-welken voor het eerst, geen Godlyckheden dint.
Linko. (25) Ick prys oock Silvio wel, het eeren van de Goden;
Gedurich in den zin, te-hebben hun gheboden;
    Maar kommer geven hiir, aan di de Dinaars zyn,
    En prys ick geensins niit, hun aan-te-doun dees pyn;
Zy slapen altemaal, de wachters van de Fanen.
(30) Om ’t klimmen van den Bergh, en hebben gheen vermanen
    Van vrouger licht als dat.
                                          Silvio. Voor u di moghelyck
    Noch niit en zydt ontwaackt, ghy meent dat jgelyck
En allen dinghen slaapt.
                                      Linko. O! Silvio wi gegeven,
In ’t schoonste van u jeucht, van d’aardich zulck een leven?
    (35) De blom van schoonhyt schenckt! aan u, zoo vers en teer
    Di ghy met vouten stoot, zeer kleen by u in eer?
Waar ’t zaken dat ick had, zoo blozende een kaken,
Ick zyd’, vaar ’t wel aan ’t wouwdt, en wouwd-het anders maken:
    Na-volghen ander wildt, verslyten mynen tydt,
    (40) In Bruyloften en vreucht, in alles wel verblydt;
Des zomers in de schaad’, en ’swinters by de viren.
Silvio. Voorzeker dezen raat, is niit voor jonglings swiren?
    Di ghy my noot en gaaft.
                                            Linko. Tyt anders, ander zorgh;
    Voor-waar zoo wouwd’ ick doun, ick, Silvio blyf u borgh.
Silvio. (45) Waart dat ick Linko waar? maar nu ter-mynder zaken
Om dat ick Silvio ben, zoo gaan ’t als Silvio maken,
    En niit als Linko wensch.
                                            Linko. O! domme jounghe jeucht!
    Waar-om zoo ver gesocht, en met zoo luttel vreucht
[fol. A3r, p. 5]
Dit een zoo zorchlyck wildt? daar ghy hebt bove-maten
(50) Zoo na een by u woon? gheziin op alle straten.
    Silvio. Maar spreeckt ghy oock in ernst, of wel is dit maar geck?
    Linko. Ghy jocken mooght ick niit.
                                                        Silvio. Zoo naar dan onder ’t deck?
Linko. Zoo naar als ghy u zelfs.
                                            Silvio. Wat bos is ’t waar ’t gaat houwden?
Linko. Ghy Silvio, zydt het bos, het vrede diir der wouwden,
    (55) Het-gene daar in woont; is uwe wiltheyt ras.
Silvio. Hou-wel wirt ick ghewaar, dat dit maar geck en-was.
    Link. Een Nimph zoo wonder schoon, zoo eel oock in haar wezen?
    Maar wat! zegh ick een Nimph, een uyt ’t ghesternt gerezen,
De Liifde van de Goôn, zoo zout en zulck-een bloos,
(60) Zoo vers, zoo lifelyck als is de morghen-roos;
    Veel zachter als de swaan, en witter van-ghelyken;
    Waar nu niit eenen is, by ons oock, oft gaat wyken
Schaap-herder naar dees kust; al zuchten maar om niit;
    Aan u dees tougelot (te-helen ons verdriit)
(65) Van Hemel en het Aart? en deze wy bewaren
O! Silvio nu voor u, en ghy moocht met haar paren?
    Zy, voor u armen is, en heden (O! te-zeer
    Gheluckich jounghelinck) dat zonder voorders meer,
Ghy vliit haar, zucht niit eens; misacht haar van-ghelyken;
(70) Wat zech ick Silvio niit! dat ghy niit gaat gelyken;
    Een rots, een stenich hart, en erger als den beer
    Met dees u stale borst, en al u jacht gheweer.
Silvio. Is ’t vreetheyt gene liifd’ ghepraampt in ’t hart te dragen,
Zoo vreethyt is dan deucht, hiir schep ick in behagen,
    (75) En dit berouwdt my niit; dat sy zy in myn hart,
    En alle vreucht daar by, en gene drouve smert;
Gemerckt oock ick door haar de Liifd’ heb overwonnen
Een wilder diir alszy, daar by heb overkomen.
[fol. A3v, p. 6]
    Link. Hou overquampt ghy haar, zoo ’g haar noot hebt geprouft?
    Silvio. (80) Hiir-meed’ ick overwon, niit meer my oock behouft,
Linko. Had’ ghy maar eens gevoult O ! Silvio deze zaken,
En wat voor een gheluck, oprechte Liifd’ te-smaken;
    (Al meen ick datter zyn, zeer luttel op het Aart,
    la geen di dit geluck, geniten naar de waardt:
(85) Te-minnen en bemindt; en dat het is gegeven,
Niit inder-daat, maar schyn, te kennen wat naar ’t leven
    Het-geen hiir sterflyck is, dan onzen loon zal zyn,
    De-gheen di minden meer de deucht en meer de pyn,
Als wel aan jder tocht der zinnen op-te-queken
(90) Den brydelozen lust, een uurwerck vol gebreken)
    Ick weet ghy zeggen zouwdt, zout leven van de min,
    Hou quampt-ghy doch zoo spaa, zoo iaat in mynen zin?
Laat bossen en het wildt? O! domme jeucht laat-varen
Misschiin zal dit geluck, het u zyn in het paren.
    Silvio. (95) Laat Linko ’t zyn dat wil, ick geren duzent gaaf
    Nimphen, voor een wildt-diir, gevangen op dees haaf,
Van myn Lampo trouw. Dees vreughden zy geniiten
Di ’t liven meer als ick, dit zouwde my verdriten,
    Voor my ’k en voul hiir niit.
                                                    Linko. Wat voult ghy dan zoo ghy
    (100) De liifde niit en voult? alle en de oorzaackzy
Dat al de wereldt voult? maar jeucht wilt my geloven,
Voult dees niit op den tyt, wanneer ghy zyt bedrogen,
    U genen tydt meer is. Zoo eens de.liifde wildt
    Ons tonen hare macht, hou dat zy ’t al verslint;
(105) Ghelooft-me vry! O! jeucht! ick spreke van ghevoulen,
Daar is geen groter pyn, als dit haar jeughdich woulen
    In ouwde leden stram: te-meer de hulp is groot,
    Te-meer de wond’ eet in, en haast haar naar de doodt.
Zoo in een jeughdich hart, de liifd’ begint te-steken,
(110) De liifd’ di kompt weer-om, en yghen heelt gebreken;
[fol. A4r, p. 7]
    Al pynt zy met haar smert,
    Met hoop streelt weer het hart;
Hou-wel zy somtyts pynt, zy gaat al weer genezen.
Maar zoo zy met u gaart, en kompt den zin belezen,
    (115) Dat inden ouwden dach, wanneer een-zelfs onmacht,
    Meer schult heeft als de-geen, di u niit veel en acht;
Dan zyn onlydelyck, de dees haar felle wonden,
En dodelijck met een, dan heeft zy haast verslonden
    Den ouwden grysen Geck; en zoo wanneer ghy zouckt
    (120) Bermhartichyt.’t is quaat, en zoo ’m u lyden brouckt,
Noch erreger voorwaar? O! gaat, gaat niit begeren
Den onmacht van den tyt, voor dat den tyt kompt gerenj
    Zoo u de liifd’ aanboort, wannecr ghy grys zult zyn
    Zoo lydy dubbel pyn;
(125) Van ’t gheen wanneer ghy kondt, zoo wygerden te plucken,
En ’t ghene nu ghy wouwdt, u niit en mach gelucken.
    Laat nu de bossen staan
    O! wulpze wilde jeucht; en kleeft de liifd’ doch aan.
    Silvio. Al of daar niit en waar, het geen het hart verheucht,
    (130) Geen wellust of genucht, als liifdens zotte vreucht;
Zoo ongenezelyck.
                              Linko. Maar zecht m’eens zonder vraghen:
In ’t jeuchdich deel van ’t Iaar, als ider schept behaghen
    Het Aardryk al verniuwt; dat ghy dan zaacht in-stee
    Van ’t groune blommich dal, en schone Velden mee,
(135) Het loof-beklede-wouwdt, den pyn, den yck, de wilgen;
Al zonder jeuchdich haer, en hare groune tilghen;
    Den Hemel zonder viir, de wyden zonder gras,
    En hoven zonder kruyt, en ’t zoute blom-gewas
Verdort, verflenst geheel; zouwdt ghy niit Silvio zeggen.
(140) De werelt di verflouwdt? den aart dan weder-leggen?
    Wel nu den zelfsten schroom, dat wonder van-ghelyck
    Om welke niuwichyt, ghy schrickt en hebdt ghelyck.
[fol. A4v, p. 8]
Dit woont al in u hart: den Hemel komt ons geven,
Naar dat de Iaren zyn, een stil of rourent leven;
    (145) Ghelyck in ’t grys gepyns, geen liifden val en heeft,
    Zoo gaat de jounckhyt oock, (de-geen haar niit beweeght
Tot eerelyke min) staach teghen Hemel stryden;
En stoort al aardicheyt, al liiflyckheyt gaat glyden.
    Ziit Silvio, waar ghy wildt, wat hiir is in dit dal
    (150) Door deucht verwonderingh weert, en heeft een Edel val.
Door liifd’ wort voort-gebrocht; den Hemel en de sterren
En wat op d’Aartryck is, dat quam de liifd’ vergeren;
    En altemaal dit mindt; de Zee oock van-gelyck:
    Di ghy daar ziit om-laagh schoon ster aan ’t Hemelryck
(155) Voor ’t kricken van den dach, mout oock door Liifde branden;
Haar ’sZoons vouldt zy de vlam, gheviirt in alle Landen:
    Zy di oock wort verliift, verlii’ft dan zynde blinckt,
    De uur is daar misschiin, dat zy gestolen flinckt
Met zoute divery, en kompt nu klaar hiir schynen
(160) Uyt ’darmen van haar liif, en ziit ghy niit haar swymen?
    En hou zy vrind’lyck lacht? ’T wanschapich rouw gediirt
    Dat mindt in ’t eenzaam wouwdt dat op de bergen swiirt:
Het swistich ras Dolfyn, mint in de zilte baren,
Den swaren Wallevis, di gaat by wadde paren:
    (165) Dat vogheltien dat zinght, zoo liiflyck gins en weer,
    Dan op den mirten-boom, dan op den mispelteer,
Zoo ’t mensehen had verstandt, het zouw u kome zegghen;
Ick min oock van-ghelyck, geen Liifd’ wil ick wer-legghen:
    Heeft Viir in t klyne hart, en spreckt met eenen klanck,
    (170) Voor di wel kan verstaan den wervelenden zanck:
Hoort Silvio dezen klanck, di ’duytspraack zout kan geven,
Ick brandt oock van-ghelyck, door Liifd’ myn bewegen?
    Den stiir loot onder ’t vee, en al dit loyen is
    Een lockingh tot de Liifd’, O! Silvio dat ’s ghewis:
[fol. B1r, p. 9]
(175) Den Leuw huylt in het bos, en al dit grouwzaam huylen
Niet meer uyt gramschap komt, als uyt bedeckte kuylen
    Van innerlycke min. wel tot besluyten dan,
    Ghy ziit dat alles mint: dat Silvio niit en kan:
En Silvios’ ziil alleen, in Hemel, aart, en zeên
(180) Is ’d eenige de-geen de Liifde gaat verleên;
    O! laat doch nu oft noot, de Bosschen domme jeucht,
    Laat wilde-diren staan, u met de liifd’ verheucht.
Silvio. Was myne jounghe jeucht, u Linko dan bevolen,
Dat ghy di queken zouwdt, met dit gehym verholen?
    (185) Met ’t laf, vervrouwdt gepyns? weet ghy niit wi ick ben,
    En oock wi dat ghy zydts?
                                              Linko. Een mensch dit ick beken?
En dat ick menslyck ben, dat oock gaat my niit rouwen?
Met u di ’k acht een mensch (oft zoo ’m en moust betrouwen)
    Wel hoorden oock te zyn, ick spreeck van menslyckhyt:
    (190) Maar zoo ghy nu misschiin, van deze zaack af-glydt
En dat u di misnoucht? O! Jonckhyt gaat u wachten,
Dat ’m u eer als een Godt, een wilden beer gaat achten.
    Silvio. Vermaart oock noch zoo sterck, en hadde noot ghewest,
    Van het wanschapich wilt, den overwinder best;
(195) Uyt wiins zoo grote bron, wy onsen oorsprounck nemen,
Had hy voor aldereerst, de Liifd’, niit gaan betemmen.
    Linko. Maar ziit eens slechte jeucht, hou dat ghy zydt verblindt;
    En waar zouwdt ghy doch zyn, had Herklês niit ghemindt?
Hy di zoo is vermaart; hou-wel in grote stryden,
(200) Zeeg-haftich ’t allen-tydt; hy wouwd’ de Liifde lyden.
En oock en weet ghy niit, hou hy om te behagen
Onphale, niit alleen, de kledingh heeft ghedragen
    Van ’t Vrouwelyck geslacht; van den zoo-rassen Leuw
    Den grof gehaarden rugh verandert daar ter-stee;
(205) Maar de geknobde knodts,di heeft hy gaan vveerlegghen
Voor d’ongeachte spil, een vvonder om te zegghen.
[fol. B1v, p. 10]
    Zoo op haar schone borst, verquickten al zijn pyn,
    En zynen erbyt groot, wouwd’ daar gheberghet zyn,
Als aan een goude haaf van Liifde hem gegeven.
(210) , De zuchten van de Liifd’, verquicken staach het leven,
    , En van voor-leden pyn, als angels in het hart,
    , Van al aanstaande mouyt, verdryvende de smert.
, Ghelyck het yzer rouw, ondinstich oock bevonden
, Zoo ’t niit met beter stof, te-zamen wort gebonden,
    (215) ,Wanneer ’t dan synder is, en wederstaat meer kracht,
    En tot oock-wat ghebruyck, veel-beter wort geacht:
Zoo ’dongetempt geweldt, wort dickmaal wel gebroken
Dat door zyn ygen macht, door wildthyt grof ontloken:
    Maar zoo de Liifde kompt, hiir menglen zoute min
    (220) Kompt hiir terstont veel deucht, en veel bedaarthyt in,
Tot alles gouts bequaam. Zoo-dan, zoo ghy wildt wezen,
Naar-volger van den Heldt, Alchides hoogh gheprezen?
    En zynen weerden Neef; zoo ghy niit laten wildt
    U zoo beminde jacht, en het bos-ryke wildt:
(225) Ten-minsten volcht het wel; maar wildt de Liifd’ niit laten?
Zoo wettelyke Liifd’, en weerdich, bove-maten,
    Als di van Amaril; dat ghy Dorinde vliit,
    Hiir in geeft u gelijck, al dit en dint u niit;
Want ghy niit hebben mooght, veranderlyke zinnen
(230) Of een onsteken Ziil, tot dees gestole-minnen,
    Om aan u live Bruyt, geen ongelyck te doun.
    Silvio. Wat zeght ghy myne Bruyt, en dat zoo machtich koun;
Myn Bruyt en is zy niit?
                            Linko. Wat! hebt ghy niit ontfangen
In ’t openbaar haar trouw? met jders groot verlanghen?
    (235) Ieucht wacht u vol van waan, de Goden niit vergrampt.
    Silvio. Der menschen vryhyt groot, di, ons den Hemel langht:
En hy geen dwang ontfangt, den-genen wort gedwoungen.
[fol. B2r, p. 11]
Link. Maar zoo ghy ’t wel verstaat, hiir-door wort ons gezoungen
    (Waar-tou ghy wort verzocht) van Hemel en van d’Aardt
    (240) Veel hylen door dees trouw, Arkadia zoo veel waart.
Silvio. Zeer wel kompt dit te pas! of dan de hoghe Goden
Niit anders waar in ’t bryn, als maken dees geboden,
    En deze zorgh haar quol! noch Linko, dees noch di,
    Noch min noch Liifd’ my haaght, maar di van-harten vli;
(245) Tot vryen niit, maar jacht, daar ben ick tou geboren:
Maar ghy di hebdt de Liifd’, zoo weerdich uytverkoren
    Gaat wyckt vry naar de rust.
                                        Linko. Ghy uyt den Hemel spruyt
    O! Vrede jeucht, maar hiir, geen Hemels-zaat steeckt uyt:
Noch oock ick niit geloof uyt menslyck zaat gesproten;
(250) Maat eer ick sweren zouw, dat ghy zyt overgoten
    Met Tisifons vergif, eer door Alecktos gicht
    Als door de minne-vreucht, by ons gebrocht in ’t licht.
Continue

Tekstkritiek:

Van vs. 34 tot vs. 51 is de regelmatig afwisselende inspringing van staand- en slependrijmende verzen door de zetter onderbroken. Vs. 129 tot 132 en vs. 199-202 hebben twee maal achter elkaar staand rijm. Dergelijke onregelmatigheden komen geregeld voor. Wij nemen aan dat de auteur onregelmatigheden zoals in vs. 34 niet bedoeld heeft, en zich van onderbreking van de afwisseling van staand en slepend zoals in vs 201 niet bewust is geweest. Dan is het te wijten is aan onervarenheid van de zetter. Daarom hebben wij het inspringen hersteld, met als regel: staand rijmende verzen springen in.