Homepage Universiteit Leiden
Homepage Faculteit der Letteren Homepage Forum Zoeken in Forum E-mail redactie Forum

Jaargang 5, nummer 1 (februari 2005)

   Agenda
   Onderwijs
   Onderzoek
   Personalia
   Discussie
   Bibliotheek
   Bestuurszaken
   ICT
   Redactioneel
   Reportage
   Colofon
Jos las Leids

Selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (Universiteitsbibliotheek)

[nb. onderstaande links verwijzen naar de tekst elders op deze pagina]

 

Hoflands mijlpalen

 

H.J.A. Hofland is meer dan de grijze eminentie van de Nederlandse journalistiek. Zijn bundel Tegels lichten is verplichte stof op journalistenopleidingen. Het leuke van Hofland is zijn diversiteit: hij kan een boek vol schrijven over voorwerpen die je van afval kan maken maar draait ook zijn hand niet om voor een spits maatschappelijk betoog. Het antiquariaat Burgersdijk & Niermans (geleid door twee Leidse neerlandici) vroeg Hofland hun traditionele nieuwjaarswens te verzorgen. Hofland kweet zich meesterlijk van zijn taak: in het boekje Mijlpalen (20 mini-pagina’s) vertelt hij over beeldcultuur, mannen met twaalf tenen en over zijn fascinatie voor boeken. Bijna en passant onthult hij De roes der misdaad van H. Ashton-Wolfe als mogelijke bron voor Vladimir Nabokovs Laughter in the dark! Wat zonde dat Mijlpalen licht slordig werd uitgegeven: letters kleven aan elkaar en diverse leestekens ontbreken, waardoor van Doré en van de Sûreté slechts slappe aftreksels overblijven. Pardon: Mijlpalen is een alleraardigst geschenk van Antiquariaat Burgersdijk (bij de Pieterskerk), www.b-n.nl 

H.J.A. Hofland: Mijlpalen. B&N Leiden, 2005

Mijlpalen

 

De dunne van Maanen

 
De vierdelige geschiedenis van Leiden die de afgelopen jaren verscheen, staat inmiddels bekend als De Dikke Van Maanen. Diezelfde Rudi van Maanen, heus en waarachtig hoogleraar in Leiden, schreef de nieuwjaarswens van het Leidse antiquariaat Klikspaan (bij de Hooglandse Kerk). Dit boekje, Van Langebrug tot Langegracht, is schitterend uitgegeven: druk, papier, bindwerk en letter zijn prima in orde.. Tegenover de titelpagina staat een foto van het volgens de auteur "mooiste plekje van Leiden", nabij de Lodewijkskerk, genomen vanaf het in 1958 nog ongedempte Kort Levendaal. De foto, 47 jaar geleden door een kleine Van Maanen gemaakt, is mooi. De ondertitel van het boekje "Hoe Leiden veranderde in dertig jaar" slaat op de vergelijking die Van Maanen maakt tussen Leiden op de dag dat hij er meer dan dertig jaar geleden solliciteerde en het Leiden van nu. Op zijn Van Maanens is dat: enerzijds, anderzijds.

Rudi van Maanen: Van Langebrug tot Langegracht: hoe Leiden veranderde in dertig jaar. Leiden, Antiquariaat Klikspaan, [2005].

Van Langebrug tot Langegracht (titelblad)

 

Leidse herschrijft geschiedenis Guatemala

 
De zin hierboven klopt niet. Er moet natuurlijk staan: "slimme Geldropse vrouw herschrijft de geschiedenis van Guatemala". Want volgens het curriculum vitae achterin haar dissertatie werd Florine Asselbergs geboren op 2 januari 1975 te Geldrop. Ze promoveerde op 2 december 2004 in Leiden op het proefschrift Conquered conquistadores. Dat is om twee redenen een fascinerend boek. Asselbergs heeft een katoenen lap van 2 bij 3 meter uit een Mexicaans museum "ontcijferd" en daarbij 1) ontdekt dat de tekeningen op deze map de verovering van Guatemala voorstelden en 2) en passant een gedeelte van de geschiedenis van Guatemala vanuit een andere, Indiaanse, visie beschreven en in deze lap de oudste kaart van Guatemala (rond 1530) ontdekt.

Dat alles levert een boek van driehonderd bladzijden op dat tot in detail de achtergrond, wordingsgeschiedenis en context van deze inmiddels beroemde katoenen doek beschrijft. Keurig wetenschappelijk: iconologisch volgens Panofsky, narratologisch volgens Bal, maar vooral met verstand en speurzin. Kijk bijvoorbeeld naar de afbeelding op het omslag van het boek: Asselbergs vertelt op blz. 132 precies wie wie is en waarom iemand is afgebeeld met of zonder baard, met dichte schoenen of met sandalen en welk soort zwaard hij hanteert.

Florine Asselbergs: Conquered conquistadores : the Lienzo de Quauhquechollan: a Nahua vision of the conquest of Guatemala. CNWS Publications, Leiden, 2004.

www.archeologie.leidenuniv.nl

Conquered conquistadores

 

Pensioen Bostoen?

 
Is Karel Bostoen, medewerker van de Leidse opleiding Nederlands, vorige week met pensioen gegaan? Niemand gelooft dat. Horden Neerlandici leerden van Bostoen Renaissance-literatuur begrijpen en waarderen. Bostoen is één van de meubelstukken van de Opleiding Nederlands. Het bericht over zijn pensioen moet een misverstand of een canard zijn Ik herlas zijn in Leiden voorbereide, maar in Amsterdam verdedigde dissertatie maar eens: Dichterschap en koopmanschap, uit 1987. Met raadselachtige hoofdstukjes als "Een duister voorval", over de gevangenisstraf van de dichter Guillaume de Poetou. Een ander favoriet dichter van Bostoen komt ook uitgebreid in dit boek aan de orde: Jan vander Noot. Wie ooit in Leiden het gedicht Vriendschap van Jan van Hout op een muur zag staan, kwam dicht bij Bostoen.

www.muurgedichten.nl

Karel Bostoen

 

Verhalenwedstrijd

 
Wie het genot wil smaken om uit handen van Leon de Winter of juryvoorzitter burgemeester Henri Lenferink op donderdag 17 maart een jaarkaart van het Stedelijk Museum de Lakenhal te bekomen, moet in het kader van het Leids Boekenweekfestijn een verhaal van maximaal 1500 woorden schrijven over het thema "Sleutels van het verleden" en dat mailen naar verhalenwedstrijd@obl.nl. Als de geschiedenis van Leiden in het ingezonden verhaal een rol speelt, is het thema daarmee afgedekt.

Wellicht is inspiratie op te doen in twee geschiedenisboeken die begin februari 2005 uitkomen. Het ene boek is De vergeten geschiedenis van Nederland door Jos Palm, oud-hoofdredacteur van Mare. Palm, zelf vanaf zijn tiende in de ban van de geschiedenis na het zien van illustraties over de Franse revolutie, schreef vooral een boek over de canon: "waarom Nederlanders hun verleden zouden moeten kennen". Tja, dat wordt dan natuurlijk De Gouden Eeuw, de VOC en de Unie van Utrecht. Mag Leidens ontzet er bij?

Het andere boek is de derde turf over de geschiedenis van de Leidse universiteit: Groepsportret met Dame. In deel drie laat Willem Otterspeer de jaren 1776-1876 (De werken van de wetenschap) tot leven komen. Ik las het nog niet, want Koningin Beatrix krijgt 8 december 2005 het eerste exemplaar, maar ongetwijfeld weet Otterspeer zelfs die eeuw te laten flonkeren.

Palm: www.creacaster.nl

Otterspeer: www.ahm.leidenuniv.nl

 

 

Gevonden fotoboekje

 
Fotografe Astrid Beumer ging in december 2004 "op zoek naar een democratische manier om mijn kunst te verspreiden". Voor Beumer is een expositie in een galerie of museum te elitair. Ze liet 600 exemplaren drukken van een boekje met haar foto’s –vooral van jonge vrouwen- en vond sponsors en de Gemeente Leiden tot subsidie bereid. Vervolgens verspreidde Beumer haar boekje That unliving world gratis op de meest vreemde plaatsen in Leiden. "Overal waar ik kom, laat ik ze achter." Gevonden fotoboekje? U heeft een echte Beumer gescoord!

www.sbk.nl/exposities/centrum/beumer.html

That unliving world

Nederlands hoogleraar in Berlijn ontdekt collegereeks uit 1415

 
Tientallen Leidse alumni werken aan buitenlandse universiteiten. Sinds eind 2004 is er één bijgekomen. Eef Overgaauw sprak toen zijn oratie als bijzonder hoogleraar paleografie aan de Freie Universität Berlin uit. In zijn rede (Die Autographen des Dominkanertheologen Jakob von Soest) meldde hij een aparte vondst: een zeer oude Duitse collegereeks uit 1415.

De Freie Universität Berlin is gelegen in de statige museum- en villawijk Dahlem. Op een regenachtige woensdagmiddag eind 2004 keken een kleine 200 belangstellenden in een gestoffeerde betonkolos in Berlijn naar door Overgaauw getoonde dia’s van handschriften uit de decennnia rond 1400. Overgaauw (geb. 1957) studeerde Nederlands en Paleografie in Leiden van 1976 tot 1982. Hij promoveerde in 1990 bij hoogleraar Gumbert op het proefschrift Martyrologes manuscrits des anciens diocèses d’Utrecht et de Liège, werkte sindsdien in de Staatsbibliothek zu Berlin en werd daar in 2000 hoofd van de afdeling Westerse handschriften.

In zijn oratie als Honorafprofessor für Paläeographie und Kodikologie des Mittelalters und der frühere Neuzeit toonde Overgaauw zich een ware detective. Aan de hand van kleine kriebels in de marge, aan het einde of aan het begin van diverse teksten reconstrueerde hij de betekenis, het karakter en de achtergrond van vele handschriften van Jakob von Soest. Het bijzondere van deze auteur is, dat van bijna al zijn werken de oorspronkelijke, eigenhandige handschriften (autografen) bewaard zijn gebleven. De meeste daarvan liggen in de Universiteitsbibliotheek in Münster, sommige in de Stadtbibliothek van Soest: kronieken, preken, een geschiedenis van de Dominikaner Orde, een commentaar op werk van Petrus Lombardus, op het Evangelie van Mattheus en de zogeheten Distinctiones Longiores, een omvangrijk theologisch lexicon.

Overgaauw ging ook nog in op de vraag waarom het werk van Jakob von Soest weinig navolging kreeg en ook later nauwelijks in druk verscheen. Dat lag onder meer aan zijn gebrek aan oorspronkelijkheid ("originaliteit is een deugd van later eeuwen", aldus Overgaauw) en zijn weinig vernieuwende opzet ("had hij Petrarca maar drie keer geciteerd, dan was hij wel vier keer in druk uitgegeven").

Bijna en passant vertelde de kersverse hoogleraar over één van zijn vondsten. Een van de oudste bewaard gebleven collegereeksen (lectura) uit Duitsland is door hem gevonden in een handschrift van Jakob von Soest: Handschrift 166-168 in de Universitäts- und Landesbibliothek in Münster. Deze colleges, die onder andere over het Mattheus Evangelie gaan, waren door Von Soest gegeven aan de universiteit van Keulen in de jaren 1415 tot 1419, en waren door de auteur in zijn handschrift precies gedateerd. Zo hield een Leids alumnus in Berlijn een pleidooi voor Duits intellectueel cultuurgoed.

http://handschriften.staatsbibliothek-berlin.de/

Oratie (PDF)

Eef Overgaauw
vorige pagina top pagina