Homepage Universiteit Leiden
Homepage Faculteit der Letteren Homepage Forum Zoeken in Forum E-mail redactie Forum

Jaargang 4, nummer 1 (februari 2004)

   Agenda
   Onderwijs
   Onderzoek
   Personalia
   Discussie
   Bibliotheek
   Bestuurszaken
   ICT
   Colofon
Jos las Leids

Selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (Universiteitsbibliotheek)

[nb. onderstaande links verwijzen naar de tekst elders op deze pagina]

 

Het orgel in het Academiegebouw

 
Leiden heeft als enige Nederlandse universiteit een officiële universiteitsorganist: Jan Verschuren. Zes jaar geleden is er in het Academiegebouw een nieuw (Flentrop)orgel neergezet, en sindsdien klinkt er af en toe weer orgelmuziek in het Groot Auditorium. Beide weetjes las ik in het dunne, charmante en informatieve boekje Het orgel in het Academiegebouw van Bert Crama, Boukje Thijs en Jan Verschuren (oktober 2003).  De brochure is vooral zo aardig omdat het niet alleen de geschiedenis van de (drie) orgels (uit resp. 1675, 1935 en 1998) belicht, maar bijna en passant verhaalt over de historie van het Academiegebouw, over de eerste gulle gever Sir Baldwin Hamey, over Leidse academische muziek (O Leyda Gratiosa van Cornelis Schuyt), over het orgel in de Nederlandse literatuur en over dit nieuwe orgel, een geschenk bij het afscheid van prof. L.Leertouwer als rector van de Leidse universiteit. Waarom geeft Ton Koopman zijn Leidse collegereeks over oude muziek op 14 en 28 mei 2004 eigenlijk in het Lipsiusgebouw, en niet in het Groot Auditorium -met orgel?

Het orgel in het Academiegebouw. Leiden, 2003 EUR 3,50 (Bestel: mailto:l.crama@fwneld.leidenuniv.nl)

Het orgel in het Academiegebouw
Het orgel in het Academiegebouw

 

Leids student en het hoerendom

 
Leidse studenten gaan nauwelijks meer naar de spaarzame hoeren die Leiden nog kent (in de Herenstraat -nomen est omen- en aan de Hooigracht; eerder in de Jan Vossensteeg en in de Rijnstraat). Was dat vroeger anders? Een dikke, driedelige, 19e eeuws roman van oud-Leids student Jacob van Lennep gaat over hoe een vriendenclub van zeven Leidse studenten zich probeert te ontfermen over een vondeling die in een doos aan de deur wordt afgegeven. Ze bekostigen haar opvoeding, maar kunnen niet voorkomen dat ze even –heel even- in een hoerenkast terecht komt. Het boek De lotgevallen van Klaasje Zevenster verscheen in 1865-66 en veroorzaakte nogal wat schandaal. Jacob van Lennep was Rob Oudkerk 150 jaar voor. Een artikel over Een schandelijk boek: Klaasje Zevenster en opvattingen over prostitutie in de 19e eeuw werd jaren geleden door Karen Peeters geschreven. Het artikel werd onlangs met 99 andere artikelen herboren in een hoekje op de onvolprezen website over Nederlandse literatuur: De 19e eeuw in 100 artikelen. Daarin is niet alleen veel over Nederlandse literatuur te vinden, maar ook veel vanuit of in Europees perspectief: over Franse symbolisten, over Baudelaire bij de Tachtigers en over het Darwinisme in de Nederlandse roman, om maar eens een dwarsstraat te noemen.

www.dbnl.nl/letterkunde/negentiende/artikelen

Afbeelding van de prent 'Het echtpaar was in het woonvertrek gezeten' uit 'Klaasje Zevenster' van Jacob van Lennep, door Aug. Allebé (1870)
Afbeelding van de prent 'Het echtpaar was in het woonvertrek gezeten' uit 'Klaasje Zevenster' van Jacob van Lennep, door Aug. Allebé (1870)

 

Huizingalezing door De Swaan

 
In de mistroostige dagen tussen Sinterklaas en Kerstmis is er altijd een vrijdagavond dat de Leidse Pieterskerk feestelijk volloopt met gelovigen in het woord. NRC-Handelsblad, de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde en de Leidse Faculteit der Letteren organiseren sedert 1972 rond half december de Huizingalezing. Wie de lijst doorloopt, ziet een dertigtal respectabele denkers en schrijvers.

Onder de titel Moord en de staat –eenverwijzing naar zijn boek Zorg en de staat schetste Abram de Swaan op 19 december 2003 een somber beeld: "de staat" is in de 20e eeuw verantwoordelijk geweest voor de dood van 170 miljoen burgers (USSR: 62 miljoen, China: 35 miljoen, Duitsland: 21 miljoen). Het trieste resultaat werd door De Swaan sociologisch en lezenswaard geduid.

A. de Swaan: Moord en de staat. Amsterdam, 2004   

Moord en de staat
 

 

Azijnpisser Kousbroek

 
Uitgeverijen en antiquariaten verblijden liefhebbers rond de jaarwisseling met geschenken. Leids antiquariaat Klikspaan schonk 300 vrienden en relaties het boekje De kikvors en de ooievaar van Rudy Kousbroek. Dat bestaat uit een zeven bladzijden lange tirade tegen lelijks in Leiden.

Kousbroek ging tien jaar geleden in Leiden wonen en dacht terecht te komen in een Nederlands Oxford of Quartier Latin. Tsja, dat schrijnt natuurlijk.

Tegenover veel positiefs over Leiden (je bent snel de stad uit, er staan gedichten op muren, je hoort Bach op het carillon, Leiden heeft de Hortus, ganzen, France2 en de UB) noemt Kousbroek veel negatiefs: onopgevoede meeuwen, beroerde advertentiekrantjes, laag IQ van de bevolking, beroerde filmcultuur, lelijke gebouwen (WSD!), gedempte grachten. Al dat gezeur is Kousbroek vergeven door zijn top drie van mooie gebouwen: de Marekerk, Bibliotheca Thysiana en de Lakenhal. Het toetje is het mooist: Kousbroeks favoriete dag is 4 oktober. "Het beestachtige geloei is dan weer verstomd, de straten zijn ontdaan van vertrapte bierblikjes en urine, en een schoon Leids jaar ligt voor ons, so various, so beautiful, so new."

Rudy Kousbroek: De kikvors en de ooievaar. Leiden, 2003. [Niet in de handel, maar wellicht te koop bij Aad van Maanen in Antiquariaat Klikspaan tegenover de Hooglandse Kerk.]

 

 

Beslommerde 18e eeuws boedel

 
In Leiden liggen duizenden schitterende brieven bewaaard (http://opac.leidenuniv.nl): van Christiaan Huygens en Juliana, van Huizinga en Bolland. Jacques Baartmans koos voor Myne beslommerde boedel veertig brieven uit 1787-1788 van Emilie Luzac, echtgenote van Wybo Fijnje, patriottenleider en drukker-uitgever. Dat leverde meer dan een tijdsdocument op. Emilie schrijft humoristisch over haar vlucht door België, Duitsland en Nederland. Emilie verliest alles: have, goed, kin en eigen leven. Man Wybo beschrijft in twee brieven -ook opgenomen in deze uitgave- haar door en begrafenis. Een ontroerend boek over -ja, echt- een asielzoekend gezin.

Emilie Fijnje-Luzac: Myne beslommerde boedel. Bezorgd en ingeleid door Jacques Baartman. Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2003.  EUR 19

Myne beslommerde boedel

 

 

Leiden 1860 - 1960

 

Het 95e Leidse Jaarboekje van de Vereniging Oud-Leiden verscheen in november 2003. Op 6 maart 2004 verschijnt deel 3 van de nieuwe Leidse stadsgeschiedenis, het deel over de periode 1795-1896, bezorgd door prof. M.E.H.N. Mout. Ik herlas een heel ander maar verwant boek: Leiden 1860-1960. Dat verscheen in 1962, "voor u vervaardigd" door 11 Leidse geleerden in opdacht van de jubilerende Leidse drukker Groen. Zeker, dat is een opsommerig boek, maar de hoofdstukken over Leidse cultuur en over de ontwikkelling van het stadsbeeld bevatten een schat aan leesbare informatie. Gaat de Nieuwe Leidse deel 3 dit werk in interdisciplinariteit en in leesbaarheid overtreffen? 

www.leidenarchief.nl/4boek/html/boek1.htm

Leiden deel 3: 
1795 - 1896

 

Damsteegts proefschrift uit 1942

 
In Leiden zijn tienduizenden dissertaties verdedigd. Vele proefschriften beleven reguliere (her)drukken. Niet velen maken echter een herdruk van hun proefschrift na 60 jaar mee. B.C. Damsteegt promoveerde in 1942 (!)in Utrecht. Van 1955 tot 1981 was hij docent en hoogleraar Nederlandse taalkunde aan de Leidse universiteit. Damsteegt was een van de beste docenten die er rondliepen: een grijze duif die probeerde zijn studenten alle nuances van bijvoorbeeld de taal in de gedichten van Constantijn Huygens te laten zien. Damsteegt  gebruikte saaie leerboeken en ouderwetse leermethodes, maar hij slaagde er in zijn begeestering voor taal, leven en werk van 17e-eeuwers over te brengen op zijn studenten. In 2001 werd zijn proefschrift uit 1942 herdrukt. Damsteegt overleed op 26 oktober 2003.

B.C. Damsteegt: Nieuwe spiegel der zeevaart: beknopte historische atlas van de Europese kusten met de oude Nederlandse namen. 2e herziene druk. Amsterdam, 2001      EUR 57

Zie ook www.knaw.nl (Publicaties)

Nieuwe spiegel der zeevaart
Nieuwe spiegel der zeevaart

 

Wanhopige Liefde in China 1937

 
In 2002 verscheen de roman Berg van de ziel van de Chinese Nobelprijswinnaar Gao Xingjian in een vertaling van de Leidse sinologe Anne Sytske Keijser. Onlangs verscheen weer een vertaling van haar hand en toetsenbord: Nanjing 1937 -een liefdesgeschiedenis, een roman van de Chinese auteur Ye Zhaoyan.

Elke Chinees kent het verhaal van "de verkrachting van Nanjing", de stad die door de Japanners in 1937 in de as werd gelegd nadat eerst bijna de complete bevolking (450.000 mensen) over de kling was gejaagd. Het is een verhaal dat uiteraard beter beklijft  dan dat van de miljoenen Chinezen die tussen 1950 en 1980 door hun heersers en landgenoten werden omgebracht of  verhongerd.
Het knappe van de roman van Ye Zhaoyan is dat hij de enorme moordpartij in Nanjing alleen op de achtergrond mee laat spelen. Het bijna frivole verhaal (drankzuchtige professor wordt verliefd op jonge vrouwe en zweert zijn losbandige leven af) krijgt daardoor een enorme extra lading.

Ye Zhaoyan: Nanjing 1937: een liefdesgeschiedenis. Uit het Chinees vertaald door Anne Sytske Keijser. Ambo, Amsterdam, 2003. EUR 25

Nanjing 1937: een liefdesgeschiedenis
Nanjing 1937: een liefdesgeschiedenis

 

 

Deken- en meelfabrieken

 
Oude meelfabrieken, stationsgebouwen, "het Kaasmerk", een watergemaal, een dekenfabriek en een watertoren: Leiden heeft het. De afzichtelijke meelfabriek aan de Zijlsingel staat al sinds 1988 leeg en wordt wellicht binnen vijf jaar een studentenflat. Het uitzicht VANAF de fabriek is fenomenaal en de binnenkant van het gebouw is fascinerend, dus het moet kunnen. Twintig industriële Leidse monumenten zijn aan te wandelen met het boekje Het spoor van de industriële revolutie in een Hollandse stad in de hand. De tweede herziene druk uit 2002 is al bijna uitverkocht. De verhalen achter de gebouwen zijn fascinerend. Het is altijd aardig om te weten dat het huidige COC-pand vroeger de Jeneverstokerij van Hartevelt & Zoon herbergde.

Het spoor van de industriële revolutie in een Hollandse stad: een wandeling langs twintig monumenten van bedrijf en techniek in Leiden. 2e, herziene, druk. Leiden, Primavera Pers, 2002  EUR 5

www.primaverapress.nl/php/showTitle.php?boekId=53

Het spoor van de industriële revolutie in een Hollandse stad
Het spoor van de industriële revolutie in een Hollandse stad
 

 

 

Katwijks

 

Het Katwijks dialect is soms aan de Leidse universiteit te horen. Sinds kort hoeft men echter niet op een Katwijkse collega te wachten om een paar mooie woorden te horen. Een Leids onderzoeker (promotie april 2004) zorgde er voor dat op de zolder van het Katwijks museum een strandhokje te bezoeken is waarin geluisterd kan worden naar de oudst bekende opname van het Katwijks dialect, in 1938 op de plaat ingesproken door C. Varkevisser. Komt dat horen, komt dat horen. 

www.katwijksmuseum.nl