John McTiennan regisseerde vechtfilms als Last Action Hero en Die Hard. McTiennan wordt ook de regisseur van enkele films die zijn gebaseerd op Robert van Guliks verhalen over rechter Tie. De hele Tie-reeks wordt de komende jaren ook in boekvorm opnieuw uitgegeven, en wel door de Ravenberg Pers in Oosterbeek.
Van Gulik (1910-1967) is één van de meest fascinerende Leidse alumni. Hij schreef een proefschrift over erotiek in China (zojuist herdrukt), was ambassadeur in Japan en schrijver van een roman en vele detectives. Alhoewel, misdaadverhalen: het grappige is dat Van Guliks eerste Rechter Tie-verhalen -in 1949 in Tokyo in het Engels gepubliceerd- vertalingen waren uit het Chinees.
Pas later verzon Van Gulik zijn Judge Dee verhalen zelf en gaf hij ze een iets westerser snit. In het voorwoord bij het eerste Rechter Tie-boek (Celebrated Cases of Judge Dee) geeft Van Gulik zelf aan waar het verschil ligt tussen Oosterse en Westers misdaadverhalen. (Kort samengevat: moordenaar is bij de oosterlingen bekend aan het begin; liefde voor bovennatuurlijke en details; uitgebreide beschrijving van familieverhoudingen en strafvoltrekking.)
Voor degenen die geen liefhebber zijn van het genre: lees de recente heruitgave van Van Guliks proefschrift over erotiek in China, of de fascinerende biografie die C.D. Barkman schreef over Van Gulik (Een man van drie levens, Amsterdam 1993). Voor de liefhebbers van Rechter Tie: lees Halssnoer en kalebas, over de diefstal van een keizerlijk halssnoer.
Een citaat: "Wat hebt u in die kalebas? Leegte, heer. Niets dan leegte. En die is meer waard dan welk drankje ook dat u meevoert in de uwe, dokter! Ik bedoel dit natuurlijk niet kwetsend. Leegte is belangrijker dan volheid. U kunt de beste klei kiezen om een fraaie vaas te maken, maar zonder haar leegte zou die vaas nutteloos zijn. En met wat voor ornamenten een deur of raam ook wordt versierd, zonder hun leegte konden ze niet worden gebruikt.". (Halssnoer, 4e druk 1990, pag. 13)

Robert van Gulik: Sexual life in ancient China. Repr. with a new introduction by Paul Goldin. Leiden, Brill, 2003, € 99

Robert van Gulik: Het Chinese lakscherm. Oosterbeek, Ravenberg Pers, 2003, € 24

Robert van Gulik: Fantoom in Foe-lai: rechter Tie's eerste drie strafzaken. Oosterbeek, Ravenberg Pers, 2003, € 24

Het weekblad Elsevier is het best verkopende opinieweekblad in Nederland. Dat komt omdat het blad de taal van het volk spreekt en een goede maatschappij-thermometer heeft. Het blad biedt meestal weinig nieuws, maar de verpakking is goed. Elsevier-journalist Gerlof Leistra schreef samen met Leids universitair NSCR-medewerker Paul Nieuwbeerta diverse artikelen over moord en doodslag in Nederland.
Deze werden onlangs gebundeld en aangevuld uitgegeven. Dat leverde een zeer leesbare bundel op. Die bestaat eigenlijk uit drie delen: 1) een algemeen beschrijvend deel; 2) negen verhalen over negen verschillende soorten moorden, met typerende voorbeelden; 3) een lijst met meer dan 2500 gevallen van moord en doodslag uit de periode 1992-2001.
Vooral die laatste lijst is een deprimerend stemmende opsomming van 120 bladzijden, in de trant van: "30 nov. 1995. Krommenie. In hun flat heeft een 46-jarige man zijn 26-jarige Turkse vrouw Hanife Temiz-Ince doodgeslagen." En zo 120 pagina’s vol.
Leistra en Nieuwbeerta zijn erin geslaagd in hun boek Moord en doodslag in Nederland een gedetailleerd beeld te schetsen van vele Nederlandse moorden, en daarbij zowel de grote lijn als de kleine voorbeelden naar voren te halen. Dat gebeurt bovendien zonder veel pretenties, en met heldere grafiekjes en figuren.

Gerlof Leistra en Paul Nieuwbeerta: Moord en doodslag in Nederland. Amsterdam, Prometheus, 2003.

Ik ben dol op wetenschappers die er in slagen een leesbaar boek te schrijven over een stoffig onderwerp: over een monnik die achthonderd jaar geleden leefde, over slavenhandel in de 17e eeuw, over een Zeeuwse kroniekschrijver. Geef ons meer Warnars, Van Oostroms en Emmers.
Leienaar Gerard Wiegers schreef samen met Mercedes García-Arenal al een poosje geleden een prachtig boek over een Marokkanse Jood in dienst van het 17e eeuws Holland. Het boek verscheen in het Spaans, maar dit jaar verscheen ook de Engelse editie: A man of three worlds: Samuel Pallache. Het is vooral een ongelofelijk verhaal over een Marokkaanse Jood in dienst van achtereenvolgens een Marokkaanse sultan, van het Spaanse hof en van de Staten Generaal. Samuel was katholiek in Madrid en Joods in Amsterdam. Hij zag het hof van Maurits van Nassau van binnen, maar ook de gevangenis in Londen. Pallache zag de top en het dal.
García-Arenal en Wiegers schetsen geen geïsoleerd beeld, maar ze plaatsen Pallache keurig in zijn tijd, waardoor we een beeld krijgen van de 17e eeuwse samenleving in Marokko, Spanje en Nederland. Want door het Joodse deel van die maatschappij te schetsen, en de rol die het oude volk speelde in de samenlevingen, maken ze die maatschappij zelf beter begrijpelijk.

Gerard Wiegers & Mercedes García-Arenal: A man of three worlds: Samuel Pallache, a Moroccan Jew in Catholic an Protestant Europe. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2003, US$ 40.

Vilan van de Loo studeerde in de jaren tachtig Nederlands in Leiden. Ze is een licht briljante en lastige veelschrijver. En divers, vooral divers. Van de Loo wisselt een column in de Haagse Courant makkelijk af met een artikel over een vergeten Indische roman. Of een cursus flirten met een boek over de reuma-stichting of Arbeid Adelt. Via haar website www.vilanvandeloo.nl zijn behalve haar motto ("Groots en meeslepend wil ik leven, maar de afwas moet wel gedaan worden") complete Indische damesromans te lezen.
Die las ik allemaal niet. Wel las ik de brochure die Van de Loo recentelijk voor het Vrouwenarchief (IIAV) schreef over de terugkeer van een groot deel van het vooroorlogse archief, dat 63 jaar lang zoek was. De Duitsers roofden het Vrouwenarchief direct in 1940; de Russen hielden het tussen 1945 en 2003 in beheer. In 1994 mochten Leidse Myriam Everard en Mineke Bosch het archief in Moskou inzien. Negen jaar later kwam het archief echt terug, en om dat te vieren beschreef Van de Loo in het boekje Moet terug. Privaat eigendom  de omzwervingen van het archief. Is alles nu echt terug? Nee, ergens in een Russisch archief liggen nog een paar duizend boeken en tijdschriften. En het handschrift van een van de eerste Nederlandse feministische romans, Hilda van Suylenburg uit 1897 moet ook in Moskou of St.Petersburg liggen. Hierbij loof ik tien flessen wodka uit voor degene die dat handschrift weet te vinden.

Vilan van de Loo: 'Moet terug. Privaat Eigendom': de roof, het zoekraken en de uiteindelijke terugkeer van de IAV-archieven. Amsterdam, IIAV, 2003, € 4. Bestellen: www.iiav.nl/publicaties

Op 5 mei 2000 schreef Maarten 't Hart in het Leidsch Dagblad:  "Wat een onvoorstelbare zotternij, die lintjes! En wat afschuwelijk dat daarbij ook nog onderscheid wordt gemaakt in rang en stand, dat je hoge en lage lintjes hebt -orde van de Nederlandse Leeuwin of officier van Oranje Baarle-Nassau of hoe die gekkigheid verder allemaal mag heten. Ik weet wel dat ik nooit en te nimmer in aanmerking wil komen voor een lintje. Desnoods ga ik af en toe wild plassen zodat ik gearresteerd wordt. Ik neem aan dat je met wat kleine vergrijpen op je strafblad al niet meer in aanmerking komt."
Het leven laat zich zelden dwingen. Op 29 april 2003 kreeg Maarten 't Hart zijn lintje en werd hij Ridder in de Orde der Nederlandse Leeuw. Al een dag later verscheen, zogenaamd bij de Muyzenberg Pers te Warmond en zogenaamd vormgegeven door Ros & Van Keulen het aardige boekje Lintjesregen. Dat bevatte een herdruk van 't Harts column, met enige kanttekeningen van "de zetter". Het geheel werd mooi vormgegeven, en niet alleen dat wekt bewondering. De snelheid en de verwijzingen naar de vrouw van Maarten (van den Muyzenberg) en naar degenen die 't Hart voor een lintje voordroegen, duiden op een kenner. Een bibliofiele drukker uit een mooi kaasdorp onder de rook van Leiden zou wel eens meer van deze zaak kunnen weten. De oplage van het boekje bestaat slechts uit 33 exemplaren, maar in de Leidse universiteitsbibliotheek is het werkje uiteraard in te zien.

Maarten 't Hart: Lintjesregen. Warmond, De Muyzenberg Pers, 2003

De onvolprezen Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, grotendeels gemaakt in een pand naast Leids café-restaurant Camino Real, was tot nu toe bekend door twee zaken. Op de website www.dbnl.org waren diverse weetjes te vinden over Nederlandse en Vlaamse schrijvers en taal. Via www.literatuurgeschiedenis.nl was sinds maart 2002 een enorme hoeveelheid informatie over Middeleeuwse literatuur doorzoekbaar, met complete teksten, toelichtingen en afbeeldingen.
Inmiddels heeft de dbnl (modieus met kleine letters) weer een mooie nieuwe loot aan haar stam toegevoegd. Onder www.dbnl.org/atlas is een complete atlas van de Nederlanden te vinden, met daarin onder meer:

1. de schrijvers die in uw dorp of stad zijn geboren of gestorven. In Oegstgeest zijn dat respectievelijk Jan Wolkers en J.B. Charles (hoogleraar Nagel). Niet F.B. Hotz, want die stierf in een Leids ziekenhuis. In Leiden zijn meer schrijvers geboren en gestorven: 150. Geboren bijv. Heinsius, Ferron en Carolijn Visser, gestorven onder veel meer de Oegstgeestenaar Hotz en Revius.
2. de literaire werken die verband houden met een stad of dorp (voor Leiden uiteraard Piet Paaltjens).
3. allerlei werken die verband houden met de taal uit een bepaalde streek of stad (klik op Katwijk of Rotterdam)
4. diverse illustraties over de Nederlandse letteren, met een sortering tot op postcode
5. provinciekaarten per tijdvak, zodat te zien is hoe Zuid-Holland eruit zag in de Middeleeuwen, 17e of 19e eeuw.

De atlas is te klikken onder www.dbnl.org

Wordt in Leiden Neerlands erfgoed verkocht en verkwanseld? Natuurlijk niet. Boudewijn Buch schreef in mei 2002 in het Algemeen Dagblad dat er een teletijdmachine bestaat, en dat die aan het Rapenburg te vinden is op nummer 25.
Dat klopt. Wie binnentreedt in Bibliotheca Thysiana, hoekpand Rapenburg 25, komt in de 17e eeuw terecht. Bibliotheca Thysiana is namelijk de bibliotheek die jonggestorven Leidse student Johan Thijs (1622-1653) door zijn testament liet bouwen en daarna vullen met zijn boeken.
Op drie manieren kunt u de bibliotheek leren kennen: 1. Door een rondleiding aan te vragen (max. 20 personen, prijs EUR 100); 2. Door in Bibliotheca Thysiana te vergaderen in de Elsevier-kamer (max. 10 personen, prijs EUR 150). Buitenlanders zijn altijd geïmponeerd; vergadersucces is verzekerd; 3. Door het kleine boekje "D' avoir une chambre garnie de plus belles editions" te kopen met de heruitgave van twee brieven van Johannes Thysius, één uit 1649 en één uit 1650. Na aankoop kunt u de brieven dan ook echt lezen. De brieven zijn in het Frans, maar omdat de heruitgave uit de 21e eeuw is, zijn de brieven vertaald in het Nederlands. De Stichting tot behoud van Thysiana zorgde voor een zakelijke inleiding en toelichting.

D'avoir une chambre garnie de plus belle editions; uit de correspondentie van Johannes Thysius. [Keuze, inleiding en annotatie: Esther Mourits; vertaling: G.H.M. Posthumus Meyjes] Leiden, Bibliotheca Thysiana, 2001. € 5 (Informatie: damen@library.leidenuniv.nl)