Forum DISCUSSIE - printversie

Engels als voertaal bij Leidse masteropleidingen?

Uw mening gevraagd

Het komt nu wel heel erg dichtbij: elders in Forum bepleit de directeur van het Leiden University Worldwide Programmes, dr. Maurits van Rooijen een verdergaande internationalisering. Ook rector Breimer is voorstander van invoering van Engels bij zoveel mogelijk Masteropleidingen. Enkele eeuwen geleden ging de invoering van het Nederlands als voertaal van de universiteit ten koste van de wetenschappelijke taal van die tijd, het Latijn, nu worden de taalrollen weer omgekeerd. Het Nederlands moet in de nieuwe Masteropleidingen wijken voor de lingua franca van onze dagen, het Engels. Is dit visionair beleid, welbegrepen eigenbelang of de uitverkoop van de eigen taal? Hebben de studenten hier voordeel van of juist nadeel?

Louis Sicking, Hans Cools, Mario Damen, Raymond Fagel, Marika Keblusek, Henk Kern, Anton van der Lem en Thimo de Nijs zijn tegen, zo blijkt uit onderstaande discussie die onlangs ook in Mare te lezen was. En u? Zie reacties.

Liever Nederlands dan Dunglish

In de marge van de discussies over de invoering van de BAMAstructuur wordt momenteel gesproken over de invoering van het Engels in het masteronderwijs. Volgens het kaderdocument Leids Universitair Register Opleidingen zal de voertaal van de Leidse masteropleidingen, waar dat functioneel is, Engels zijn. Binnen de opleiding geschiedenis doet op dit moment een compromisvoorstel de ronde dat voorstelt het onderwijs van zowel het (doorstroom)MA-programma als het (onderzoek)M.Phil.-programma in principe in het Engels aan te bieden. Alleen colleges waaraan uitsluitend Nederlandstalige studenten deelnemen, worden in het Nederlands verzorgd. Dit voorstel betekent dat anderstalige studenten bepalen in welke taal het onderwijs wordt aangeboden. Deelname aan een college van één anderstalige student betekent volgens het voorstel dat alle deelnemers enkel in het Engels hun collegestof krijgen voorgeschoteld en enkel in die taal aan het college kunnen deelnemen. Wel mogen Nederlandstaligen hun werkstukken en scriptie nog in de landstaal schrijven.

Tegen dit voorstel zijn verschillende argumenten aan te voeren. In de eerste plaats is er een principieel argument: Zolang het Nederlands de officiële taal van Nederland is dient het onderwijs van een Nederlandse universiteit in principe in het Nederlands te worden aangeboden. Dit geldt a fortiori voor onderwijs in de Letterenfaculteit waar alles juist draait om taal en letteren. Taal is hier immers meer dan een middel, het is ook doel. In geen taal drukt men zich zo duidelijk uit als in de eigen taal. Dit is zowel voor docenten als voor studenten het geval. Invoering van het Engels brengt de beoogde academische eindtermen in gevaar zoals die in de studiegids van de opleiding geschiedenis zijn geformuleerd. Dat geldt in het bijzonder voor de algemene academische vaardigheden waaronder:

Met Nederlandstalig onderwijzend personeel zal ten aanzien van deze vaardigheden in het Engels immers nooit hetzelfde niveau bereikt kunnen worden als in het Nederlands. Een cursus Engels ondervangt dit euvel niet. De ervaring leert bovendien dat studenten bij gastcolleges in het Engels veel minder geneigd zijn zich in de discussie te mengen dan het geval is bij colleges in het Nederlands. Engelstalige studenten zouden bovendien een grote voorsprong hebben ten opzichte van de Nederlandstaligen. Wie een Engelstalig congres in Nederland heeft bijgewoond weet dat het luisteren naar het Engels van Nederlandstaligen vaak een tenenkrommende ervaring is. Met hun ‘Dunglish’ leggen Nederlandstaligen het in discussies meestal af tegen Engelstaligen. Wanneer de Nederlandstaligen in de meerderheid zijn zal bovendien weinig Engels worden opgestoken. Naar verwachting zal dit meestal het geval zijn.

Het is overigens een misvatting te denken dat internationalisering van het onderwijs invoering van het Engels impliceert. Internationalisering betekent toch in de eerste plaats Europeanisering, dat is ook de achtergrond van de invoering van de BAMAstructuur. In de huidige Europese Unie zijn het Duits en het Frans als eerste taal veel belangrijker dan het Engels. Als men wil internationaliseren verdient het veeleer aanbeveling het lezen van Frans en Duits weer verplicht te stellen voor geschiedenisstudenten of in elk geval te bevorderen in plaats van het onderwijs in (steenkolen) Engels te geven. Op dit moment is het zo dat de docent die bij de opleiding geschiedenis colleges aanbiedt waarvoor Franse of Duitse literatuur gelezen dient te worden bijna zeker weet dat hij of zij geen studenten trekt. Dat tij dient gekeerd te worden indien men internationalisering beoogt. De student die zijn actieve Engels wil verbeteren kan daarvoor beter een cursus Engels volgen of een masteropleiding in Engelstalig buitenland volgen.

Voordat men het Engels verheft tot eerste voertaal in het masteronderwijs dient men te bedenken dat het een belemmering zal zijn voor anderstaligen om Nederlands te leren. Vooral degenen die naar Nederland komen voor een aan Nederland gerelateerde studie of voor het bestuderen van een aan Nederland gerelateerd onderwerp hebben belang bij onderwijs in de landstaal.

Ook zou men zich moeten afvragen wie men met Engelstalig onderwijs beoogt te bedienen. De overgrote meerderheid van de studenten zal Nederlandstalig zijn, inclusief de allochtone Nederlanders die momenteel van alle kanten worden opgeroepen toch vooral Nederlands te leren. Voor Nederlandstaligen biedt Engelstalig onderwijs geen enkele meerwaarde wanneer het onderwijs niet door Engelstalige native speakers wordt verzorgd. Vlamingen die in Nederland willen studeren zullen onderwijs in het Nederlands verwachten. Dat geldt zelfs voor Franstaligen die zich in toenemende mate toeleggen op het leren van Nederlands. Zou dat niet ook het geval zijn voor Duitsers voor zover die geïnteresseerd zijn in het volgen van universitair onderwijs in de alphawetenschappen in Nederland? Voor zover anderstaligen die hier zullen komen studeren Engelstalig onderwijs wensen kan men zich afvragen wat hun motivatie zal zijn. Zij kunnen toch beter in Engeland of de Verenigde Staten terecht?

Invoering van het Engels als eerste taal in het onderwijs houdt het risico in dat de Leidse opleiding geschiedenis afglijdt tot een tweederangs Angelsaksisch filiaal. Nee, dan liever een eersterangs Nederlandstalige opleiding.

De verontwaardiging was groot toen het plan werd gelanceerd om een deel van de Leidse collecties te verkopen. Nu het gebruik van de Nederlandse taal in het universitair onderwijs bedreigd wordt door het afhankelijk te stellen van de deelname van anderstaligen, halen sommige collega’s de schouders op. De geopperde mogelijkheid om het opleidingsbestuur op verzoek van docenten te laten bepalen welke colleges uitsluitend toegankelijk zullen zijn voor studenten die de Nederlandse taal beheersen en de ontsnappingsclausule dat geen enkele docent zal worden gedwongen Engelstalig onderwijs te verzorgen zetten de zaak op zijn kop. Een universiteit die midden in de samenleving wil staan richt zich eerst en vooral tot die samenleving door onderwijs in de eigen taal aan te bieden. In geen enkel ander Europees land wordt zo onverschillig met de eigen taal omgesprongen als in Nederland. Zou niet juist vanuit de letterenhoek tegenwicht moeten worden geboden? Gelukkig is er nog bijval van een enkeling waaronder een buitenlandse collega die meer geïntegreerd bleek in de Nederlandse samenleving dan ons lief is. Hij zei: ‘I stand behind your point’. Kortom, liever Nederlands dan Dunglish!

Louis Sicking, Hans Cools, Mario Damen, Raymond Fagel, Marika Keblusek, Henk Kern, Anton van der Lem, Thimo de Nijs