Henk Wesseling is weg. Het Leidse monument werd op 6 augustus 2002 65 jaar oud. Daar hielp geen lievemoederen meer aan: het afscheidscollege was op 27 september. Wesseling studeerde, promoveerde en doceerde in Leiden. Hoogleraar algemene geschiedenis werd hij in 1973, columnist bij de NRC in 1993, rector van het NIAS in 1995. Waarom was Wesseling invloedrijk? Dit is niet de plaats die vraag kort te beantwoorden. 

Wie wil weten hoe Wesseling schreef, leest zijn proefschrift maar. Of zijn beroemde Verdeel en heers. Bij het afscheid verschenen deze maand maar liefst vier 'Wesseling-boeken': het afscheidscollege, de bibliografie, een eerbetoon van de opleiding geschiedenis en een Draagbare Wesseling van zijn uitgeverij. Een korte typering. 

Het afscheidscollege Ons vierde tijdvak (uitgeverij Bert Bakker, EUR 12,50) is een leesbaar, erudiet Wesseling-verhaal met typerende karakteriseringen, polemiek en grappen. Wesseling behandelt achtereenvolgens de drie woorden ons, vierde en tijdvak. Hij converseert in titel en tekst met Huizinga en Schöffer en weet bijna en passant een karakterisering van ónze geschiedenis te geven. 

Hele andere koek is de Bibliografie van de publicaties van prof. H.L. Wesseling / Bibliography of the publications of prof. H.L. Wesseling, samengesteld door Leo Voogt, met een inleiding van Boudewijn Büch (uitgeverij Bert Bakker , EUR 12,50). De bibliografie is goed verzorgd door Leo Voogt (die eerder een bibliografie van Schulte Noordholt verzorgde). Een bibliografie lijkt met de huidige beschikbare bibliotheeksystemen bijkans overbodig maar deze is zeer aangenaam om te lezen en handig uitgewerkt. Wie wil niet alles mooi gedrukt op een rijtje hebben? De inleiding van Büch is typisch Büchiaans: rake typeringen, faits divers, mooie zinnen en niksigheden wisselen elkaar af. Ik lees 'Bou' (dixit Henk) graag uitvoerig over de Chomsky-kamer die Wesselings huis blijkbaar bevat, over Leiden en Wesselings colleges in de jaren zeventig en over de diverse soorten bibliografieën die er bestaan. Deze uitgave is blijkens Büchs opgave een echte Festgabe-bibliografie. 

Als deel 9 van de reeks Leidse Historische Studiën verscheen het boek Van Muller tot Wesseling. Deze uitgave, de geschiedenis van de algemene geschiedenis in Leiden, is het ultieme meta-boek. Veel over Wesseling, veel over geschiedenis, veel over Leiden. En allemaal slechts voor EUR 17,50. 

De draagbare Wesseling is deel zoveel uit een aantrekkelijke reeks waarvan verder onder meer Freud en Hofland deel uitmaken. De titel is natuurlijk een gotspe bij iemand met het statuur van een Wesseling, maar samensteller Willem Otterspeer is er in geslaagd om een aantrekkelijke keuze uit diverse brokken Wesseling te maken. Kritieken, columns, tijdschriftartikelen en hele boekhoofdstukken staan in een afwisselende mix naast elkaar. Titels als 'Uit talloos veel meloenen' doen het ergste vermoeden, maar wat na lezing beklijft is het genot van een -citaat Otterspeer- vintage Wesseling.

Hendrik Lorentz vergelijken met Pim Fortuyn is wetenschappelijk gesproken ongepast. Toch had Nobelprijswinnaar Lorentz een eeuw geleden een uitstraling waar tegenwoordig alleen prins Claus aan kan tippen. In 1928 waren bij zijn begrafenis in Haarlem meer dan honderdduizend mensen aanwezig. Lorentz' standbeeld in Arnhem werd in 1931 door prinses Juliana ingewijd. Bastiaan Willink schreef vijf jaar geleden over Lorentz: "Velen hebben zich afgevraagd of Hendrik Antoon Lorentz wel geheel menselijk was." Dat was hij niet. Reden te meer voor de Leidse universiteit om het 100-jarig Nobel-jubileum van Lorentz en Zeeman niet ongemerkt te laten voorbijgaan. Twee aardige gebeurtenissen: een symposium in Leiden op 11 oktober (zie http://zeeman.lorentz.leidenuniv.nl) en een kleine tentoonstelling in de UB, waar ook de Nobel-medaille voor Lorentz te bewonderen zal zijn.

Ik las voor de gelegenheid een artikel uit 1953 van Albert Einstein over Lorentz: H.A. Lorentz als Schöpfer und als Persönlichkeit. 6 pagina's lof, met mooie citaten en foto's.

3 Oktober-lezing. De zondag voor 3 oktober wordt sedert zes jaar benut om in Museum de Lakenhal een lezing te houden. De lezingen gingen tot nu toe over religie, over het beleg van Leiden, over de Leidse universiteit en over Spaanse visies. Boudien de Vries hield dit jaar de lezing. (Wat een schande trouwens, dat ze Leiden in moet ruilen voor het perfide Amsterdam.) De Vries weet uit saaie notulen van de 3 October-Vereeniging een mooi sociaal beeld te schetsen van meer dan honderd jaar Leidse feesten. Dat beeld is zoals de werkelijkheid: gefragmenteerd. De Vries pakt vooral één thema bij de kop: was het 3 Oktober-feest volksvertier of vermaak voor de burgerij? Alles over Leiden wordt daarvoor bij de lurven gepakt: tuinhekjes rond uitspannig Zomerlust, werkmansverenigingen, harddraverijen en het 'verenigingslandschap' in Leiden in de 19e eeuw. De conclusie? Gelukkig: volksvertier wint. 
(SdU-uitgeverij; EUR 7,50)

In de morgen van 3 oktober biedt het Leids Stedelijk Museum De Lakenhal een fantastische aanblik. Directrice Jetteke Bolten staat naast de kassa werkloos goedkeurend toe te kijken hoe een onafzienbare menigte Leienaars gratis het museum gaat bewonderen. Uiteraard ziet de kluwen de huts-pot uit 1574 en de fel-realistische schilderijen over het Leids ontzet, inclusief de vals-heroïsche burgemeester Van der Werff. De Leienaars werpen mogelijk een blik op schitterende Leidse 20e eeuwse schilders als Kamerlingh Onnes en Floris Verster. (Van 25 oktober 2002 tot 2 maart 2003 wordt Verster bedacht met een speciale tentoonstelling). De prachtig nieuw ingerichte Leidse afdeling bovenin het museum verdient speciale aandacht. Het is een heerlijke verdieping : mudvol, zeer divers en geschikt voor korte bezichtiging door handige samenvattingen in de begeleidende teksten. De veelzijdigheid laat zich zien in de galajurk van de Zangeres zonder Naam, het paspoort van Marinus van der Lubbe, de huts-pot van Cornelis Joppensz en het mooi uitgelichte Gravensteen.

Johan Koppenol stelde een boekje samen over het Leids ontzet, waarin zeer afwijkende visies op de belegering en de bevrijding van de stad het woord krijgen. Alles over de rol van de Prins van Oranje, over de burgemeester en de rest van het stadsbestuur en over Leidse glippers. 
Het Leids ontzet, uitgeverij Atheneum, Polak en Van Gennep. EUR 12.95

Op 24 november houdt Johan Koppenol in de Openbare bibliotheek Leiden een lezing over Leidens ontzet.

"Veertig jaar ben ik nu al lid van de Openbare Bibliotheek te Leiden". Maarten 't Hart licht dat uitgebreid toe in het boekje Het meisje met de zwarte nagels, dat Boekhandel De Kler samen met de Openbare Bibliotheek Leiden het licht liet zien. Over aantrekkelijke katholieke bibliothecaresses, over de teloorgang van bibliotheken en over boeken die zo stinken "dat je er alleen al daarom niet toe komt ze open te slaan". Het boekje is mooi verzorgd en is verder vooral aangenaam vanwege de mooie verwoording van Maartens leeswoede. Apart dat de openbare bibliotheek Maarten 't Hart voor dit boekje in het openbaar zo karig beloonde: vijf jaar gratis lenen en een afgeschreven boek. Waarschijnlijk is het honorarium apart overgemaakt. 

Het meisje met de zwarte nagels is in de boekhandel te verkrijgen voor EUR 7,50

In het boekje Special collections worden korte beschrijvingen van elf van de bijzondere Leidse verzamelingen gepresenteerd, gelardeerd met essays van enkele vooraanstaande Leidse onderzoekers. Die korte verhalen vormen aangename lectuur: E. Zürcher over de Collectie van Van Gulik in het Sinologisch Instituut, Nicolette Mout over de collectie alchemie van Vossius in de UB, Scaliger-hoogleraar W.P. Gerritsen over middeleeuwse dieren en Harm Beukers over het menselijk lichaam. Ideaal voor buitenlandse gasten.

Het boek Special collections is te koop in de Leidse Universiteitsbibliotheek voor EUR 10

www.muurgedichten.nl/desnos.html

Inmiddels gaat het aantal in Leiden langzaam naar het uiteindelijke streefgetal: 100