|
|
Jos las Leids
Selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (Universiteitsbibliotheek)
Leidse wevershuisjes
|
Verreweg het aardigste boek dat ik de laatste
twee maanden las, was een boek van Kees van der Wiel. Zijn boek Leidse
wevershuisjes heeft de vreemde ondertitel het wisselende
lot van de 17e eeuwse Leidse arbeiderswoningen. Vreemd, omdat
het boek zoveel meer geeft. Allereerst is het werk schitterend
geillustreerd en vormgegeven. Verder vond ik vooral de
veelzijdigheid van het boek zo aardig: het gaat over
projectontwikkelaars in Leiden in de 17e eeuw, over leegstand en
verloedering in de 18e eeuw, over cholera in de 19e eeuw, over
krottenkoning Karel Blansjaar rond 1830 en over Leidse
wederopstanding onder de wethouders Kret (ARP) en Waal (PvdA).
Ieder die in de jaren zeventig in verloederd Leiden rondliep, kon
tien jaar later zien wat daadkracht, snelle procedures en vooral
veel geld hielpen. "In geouwehoer kan je niet wonen",
zei banketbakker Schaeffer, en Leiden profiteerde. Kees
van der Wiel: Leidse wevershuisjes: het wisselende lot van
de 17e eeuwse Leidse arbeiderswoningen. Leiden, Primaverapers,
2001. ISBN 9074310761 EUR 16 |
 |
 |
Bonen doppen in de Mirakelsteeg, 1957
Foto H. Kleibrink
|
|
|
Het Leids volgens Wortel
Aan de Leidse Witte Singel,
in een universitair gebouw uit de jaren tachtig, staat een volle
sigarendoos. In dat kostbare sigarendoosje van Adriaan Beets bewaart het
Instituut voor Nederlandse
Lexicologie een heerlijke stapel fiches met Leidse uitdrukkingen.
Een van de medewerkers van het INL, Dick Wortel, publiceerde in de reeks
Taal in stad en land het boekje Leids. Wortel is een echte
gladjoeker, en zeker niet jichtig. Nooie, Wortel heeft een ruig boekje
bij elkaar gehokkefaaid.
Behalve de geschiedenis van het Leids worden we
vergast op de bevolkingssamenstelling van Leiden in 1622 (in Leiden
woonden toen 45.000 inwoners, waarvan 30.000 Vlamingen), specifiek
Leidse klanken (r en ei), aparte verbuigingen en vervoegingen en enkele
korte Leidse teksten. Na lezing van het boek betreur je Wortels
conclusie dat de "jongeren van nu het Leidse dialect niet meer
spreken en kennen. Weg mooie universitaire Leidse woorden als sjouwen
(naar de kroeg gaan), ploert (hospes), bok (hoer) en kat (meisje dat met
studenten uitgaat). Voor de liefhebbers: zie ook www.dbnl.org/taalkunde

Leidse plattegronden
Klein Leids kado nodig? VVV
verkoopt herdrukjes van de stadskaart die Blaeu in 1649 maakte en die
van Liefrinck uit 1609. Groot formaat EUR 10; klein formaat EUR 2,50 of
EUR 5
Van den vos Reynaerde
|
Het mooiste boek uit de Nederlandse
middeleeuwse literatuur blijft Van den vos Reynaerde. Het
is een prachtig schelmenverhaal, met dubbele bodems, grapjes en
talloze verwijzingen naar de maatschappelijke structuur en de
menselijke kleinheid. Sla het boek op een willekeurige plaats open
en lees bijvoorbeeld de scene waar Reinaert onder de galg het
koningspaar inpakt door te speculeren op hebzucht. In een zeer
verantwoorde luxe uitgave, de Delta-reeks, kan elke liefhebber nu
genieten van de 13e eeuwse tekst en in herhaling (deel 2) van het
verwante Reynaerts historie (15e eeuw). Via Reynke de Vos
en Goethe's Reineke Fuchs (1794) begon de "Europese
zegetocht", zoals deze voorbeeldige uitgave leert. De Vos
kent geen handschrift in Leiden, wél een Leids tekstbezorger,
UB-conservator André Bouwman, die ook bij deze uitgave betrokken
was.
Reinaert in tweevoud. Amsterdam, Bert Bakker, 2002 ISBN
9035123921 (1. Van den vos Reynaerde; 2. Reinaerts historie) Samen
EUR 43 |
 |
 |
Het leeuwenpaar neemt Reynaert terzijde
(R: XCII verso)
|
|

Nieuwe Leidse slavische reeks
De Leidse opleiding Slavisch
kwakkelt. Goeie mensen genoeg en ook een prachtige traditie met Van Wijk
en Van het Reve, maar te weinig nieuwe studenten. Als elke lezer van dit
stukje zijn nicht of neef aanspoort in Leiden Russisch (of zelfs
Ruslandkunde) te gaan studeren, verdubbelen we met die tien nieuwe
studenten het aantal eerstejaars. Afgesproken? Dan krijgt u van mij een
exemplaar van de nieuwe Leidse slavische reeks: De Kelderkast. Leuke
uitgaven van de minor poets Koezmin en Baratynski. Bewijs uw belezenheid
en geef deze poëziebundels kado. Het kost minder dan een fles wijn en u
bijt zich door de wereldliteratuur heen. Per deel EUR 7,50, Postbank
5512634 De Lantaarn Oegstgeest.
Trianon en Ceneton
Geef mij een half ei. Alles liever
dan een lege dop. Daarom ben ik ook zo blij met bioscoop Trianon aan de
Breestraat. Zeker, volgens sommigen is het nu een geklutst ei. Maar er
worden in de Breestraat elke avond films vertoond -en nog goede ook. En
door ingrijpen van filmgek Jan Boer en café-imperiumhouder Ben Luykx is
het gebouw voor de cultuur behouden. Er zal zeker wel een plafond
versjteerd zijn. Goed, er zijn toneellijsten gesneuveld. En echt, er is
historisch onverantwoord met het gebouw omgesprongen. Maar wat ben ik
blij dat aan de Breestraat 31 geen onderbroeken te koop zijn. Trianon is
verbouwd, het stinkt er nauwelijks meer en er zijn geen touwtjes meer
tussen vergane stoelenrijen gespannen. En inderdaad, ook de voor kussen
uitstekend geschikte loges zijn weggesloopt. Maar als ik nu aan de
overkant van de bioscoop sta, kan ik, net als Jan Wolkers ooit, de
letters Trianon weerspiegeld zien en denken dat het Grieks is. Cobi
Bordewijk schreef jaren geleden met Jaap Moes een muy simpatico tribuut
aan Trianon en andere filmzaken in Leiden. Over Ben Hur (1927) en over
de echte Jayne Mansfield in Leiden. Ik herlas het boekje: het was nog
leuker geworden. Nu te koop bij De Slegte, Van bioscoopkwaad tot cultuurgoed : honderd jaar film in Leiden /
Cobi Bordewijk en Jaap Moes. Utrecht : Matrijs, 1995 (Leidse historische
reeks nr. 11) ISBN 90-5345-079-3 (EUR 8)
In de 17e eeuw was er nog geen film. Wel theater, ook
in Leiden. Ton Harmsen van de Opleiding Nederlands helpt liefhebbers van
Nederlands toneel (tot 1803) een handje: in de website CENETON
staan de gegevens van 9300 Nederlandse toneelstukken en daarnaast
tientallen complete teksten (o.a. Cicero en Catilina (1775) door Hendrik
van Elvervelt en Koning Edipus, treurspel door Joost van den Vondel).
Met recht een monnikenwerk: teksten, titels, auteurs, drukkers,
collatie, gespeelde plaats en nog veel meer, alles netjes op een rij.

Einthoven in Boerhaave
In de foyer van Museum
Boerhaave in Leiden is tot en met 23 juni 2002 een presentatie met
de unieke voorwerpen van Nobel-prijswinnaar Willem Einthoven te
bekijken. Zo is er de eerste snaargalvanometer ooit, de vroegste
cardiogrammen en Einthovens hartmicrofoon. Ook te zien is het telegram
met de toekenning van de Nobelprijs en diverse publicaties over
Einthovens uitvindingen.
Luigi Glorioso
|
Als gelegenheidsuitgave bij het
afscheid van een directeur aan de Leidse Schipholweg gaf de Leidse
bard Giacomo Gandese "een gepaste en dus bescheiden
bijdrage" aan de feestviering. Het werd geen herdichting van
Orlando Furioso van Ariosto, geen parodie, geen epos. Het werd wel
een bundel met dertig gedichten over de heldendaden van een Leids
automatiseerder. Het werd door marge-uitgeverij Kopwit ouderwets
vorm- en uitgegeven. Het bevat veel gedichten met veel
particuliere verwijzingen, maar ook
Canto 2, nr. 9
Zoals de brede Rijn, bij zee gekomen
Door bronnen op de Rheinwaldhorn gevoed,
Zijn stroom in massa nog ziet toegenomen
Doordat in zijn uiteindelijke vloed
De Main, de Sieg en Aare
samenstromen
Zo zwol de ijver in Luigi's bloed.
Manhaftig schreed hij voort, en vastberaden
Kwam hij dus doende tot zijn heldendaden.
De virtuele kracht van Luigi Glorioso ofwel De roemrijke
Look / Jacques van Gent Leiden, Kopwit , 2002. ISBN: 90-806378-3-1 |
 |
 |
|
Luigi Glorioso
|
|

|