Homepage Universiteit Leiden
Homepage Faculteit der Letteren Homepage Forum Zoeken in Forum E-mail redactie Forum

Jaargang 2, nummer 3 (juni 2002)

   Agenda
   Onderwijs
   Onderzoek
   Personalia
   Discussie
   Bibliotheek
   Bestuurszaken
   Colofon
Jos las Leids

Selectie van Leidse publicaties besproken door Jos Damen (Universiteitsbibliotheek)

 

Leidse wevershuisjes
 

Verreweg het aardigste boek dat ik de laatste twee maanden las, was een boek van Kees van der Wiel. Zijn boek Leidse wevershuisjes heeft de vreemde ondertitel het wisselende lot van de 17e eeuwse Leidse arbeiderswoningen. Vreemd, omdat het boek zoveel meer geeft. Allereerst is het werk schitterend geillustreerd en vormgegeven. Verder vond ik vooral de veelzijdigheid van het boek zo aardig: het gaat over projectontwikkelaars in Leiden in de 17e eeuw, over leegstand en verloedering in de 18e eeuw, over cholera in de 19e eeuw, over krottenkoning Karel Blansjaar rond 1830 en over Leidse wederopstanding onder de wethouders Kret (ARP) en Waal (PvdA). Ieder die in de jaren zeventig in verloederd Leiden rondliep, kon tien jaar later zien wat daadkracht, snelle procedures en vooral veel geld hielpen. "In geouwehoer kan je niet wonen", zei banketbakker Schaeffer, en Leiden profiteerde. 

Kees van der Wiel: Leidse wevershuisjes: het wisselende lot van de 17e eeuwse Leidse arbeiderswoningen. Leiden, Primaverapers, 2001. ISBN 9074310761 EUR 16

Bonen doppen in de Mirakelsteeg, 1957
Foto H. Kleibrink
naar boven

Het Leids volgens Wortel

Aan de Leidse Witte Singel, in een universitair gebouw uit de jaren tachtig, staat een volle sigarendoos. In dat kostbare sigarendoosje van Adriaan Beets bewaart het Instituut voor Nederlandse Lexicologie een heerlijke stapel fiches met Leidse uitdrukkingen. Een van de medewerkers van het INL, Dick Wortel, publiceerde in de reeks Taal in stad en land het boekje Leids. Wortel is een echte gladjoeker, en zeker niet jichtig. Nooie, Wortel heeft een ruig boekje bij elkaar gehokkefaaid. 

Behalve de geschiedenis van het Leids worden we vergast op de bevolkingssamenstelling van Leiden in 1622 (in Leiden woonden toen 45.000 inwoners, waarvan 30.000 Vlamingen), specifiek Leidse klanken (r en ei), aparte verbuigingen en vervoegingen en enkele korte Leidse teksten. Na lezing van het boek betreur je Wortels conclusie dat de "jongeren van nu het Leidse dialect niet meer spreken en kennen. Weg mooie universitaire Leidse woorden als sjouwen (naar de kroeg gaan), ploert (hospes), bok (hoer) en kat (meisje dat met studenten uitgaat). Voor de liefhebbers: zie ook www.dbnl.org/taalkunde 

naar boven

 

Leidse plattegronden

Klein Leids kado nodig? VVV verkoopt herdrukjes van de stadskaart die Blaeu in 1649 maakte en die van Liefrinck uit 1609. Groot formaat EUR 10; klein formaat EUR 2,50 of EUR 5

 

Van den vos Reynaerde

Het mooiste boek uit de Nederlandse middeleeuwse literatuur blijft Van den vos Reynaerde. Het is een prachtig schelmenverhaal, met dubbele bodems, grapjes en talloze verwijzingen naar de maatschappelijke structuur en de menselijke kleinheid. Sla het boek op een willekeurige plaats open en lees bijvoorbeeld de scene waar Reinaert onder de galg het koningspaar inpakt door te speculeren op hebzucht. In een zeer verantwoorde luxe uitgave, de Delta-reeks, kan elke liefhebber nu genieten van de 13e eeuwse tekst en in herhaling (deel 2) van het verwante Reynaerts historie (15e eeuw). Via Reynke de Vos en Goethe's Reineke Fuchs (1794) begon de "Europese zegetocht", zoals deze voorbeeldige uitgave leert. De Vos kent geen handschrift in Leiden, wél een Leids tekstbezorger, UB-conservator André Bouwman, die ook bij deze uitgave betrokken was. 

Reinaert in tweevoud. Amsterdam, Bert Bakker, 2002 ISBN 9035123921 (1. Van den vos Reynaerde; 2. Reinaerts historie) Samen EUR 43

Het leeuwenpaar neemt Reynaert terzijde
(R: XCII verso)

naar boven

Nieuwe Leidse slavische reeks

De Leidse opleiding Slavisch kwakkelt. Goeie mensen genoeg en ook een prachtige traditie met Van Wijk en Van het Reve, maar te weinig nieuwe studenten. Als elke lezer van dit stukje zijn nicht of neef aanspoort in Leiden Russisch (of zelfs Ruslandkunde) te gaan studeren, verdubbelen we met die tien nieuwe studenten het aantal eerstejaars. Afgesproken? Dan krijgt u van mij een exemplaar van de nieuwe Leidse slavische reeks: De Kelderkast. Leuke uitgaven van de minor poets Koezmin en Baratynski. Bewijs uw belezenheid en geef deze poëziebundels kado. Het kost minder dan een fles wijn en u bijt zich door de wereldliteratuur heen. Per deel EUR 7,50, Postbank 5512634 De Lantaarn Oegstgeest.

Trianon en Ceneton

Geef mij een half ei. Alles liever dan een lege dop. Daarom ben ik ook zo blij met bioscoop Trianon aan de Breestraat. Zeker, volgens sommigen is het nu een geklutst ei. Maar er worden in de Breestraat elke avond films vertoond -en nog goede ook. En door ingrijpen van filmgek Jan Boer en café-imperiumhouder Ben Luykx is het gebouw voor de cultuur behouden. Er zal zeker wel een plafond versjteerd zijn. Goed, er zijn toneellijsten gesneuveld. En echt, er is historisch onverantwoord met het gebouw omgesprongen. Maar wat ben ik blij dat aan de Breestraat 31 geen onderbroeken te koop zijn. Trianon is verbouwd, het stinkt er nauwelijks meer en er zijn geen touwtjes meer tussen vergane stoelenrijen gespannen. En inderdaad, ook de voor kussen uitstekend geschikte loges zijn weggesloopt. Maar als ik nu aan de overkant van de bioscoop sta, kan ik, net als Jan Wolkers ooit, de letters Trianon weerspiegeld zien en denken dat het Grieks is. Cobi Bordewijk schreef jaren geleden met Jaap Moes een muy simpatico tribuut aan Trianon en andere filmzaken in Leiden. Over Ben Hur (1927) en over de echte Jayne Mansfield in Leiden. Ik herlas het boekje: het was nog leuker geworden. Nu te koop bij De Slegte, Van bioscoopkwaad tot cultuurgoed : honderd jaar film in Leiden / Cobi Bordewijk en Jaap Moes. Utrecht : Matrijs, 1995 (Leidse historische reeks nr. 11) ISBN 90-5345-079-3 (EUR 8)

In de 17e eeuw was er nog geen film. Wel theater, ook in Leiden. Ton Harmsen van de Opleiding Nederlands helpt liefhebbers van Nederlands toneel (tot 1803) een handje: in de website CENETON staan de gegevens van 9300 Nederlandse toneelstukken en daarnaast tientallen complete teksten (o.a. Cicero en Catilina (1775) door Hendrik van Elvervelt en Koning Edipus, treurspel door Joost van den Vondel). Met recht een monnikenwerk: teksten, titels, auteurs, drukkers, collatie, gespeelde plaats en nog veel meer, alles netjes op een rij.

naar boven

 

Einthoven in Boerhaave

In de foyer van Museum Boerhaave in Leiden is tot en met 23 juni 2002 een presentatie met de unieke voorwerpen van Nobel-prijswinnaar Willem Einthoven te bekijken. Zo is er de eerste snaargalvanometer ooit, de vroegste cardiogrammen en Einthovens hartmicrofoon. Ook te zien is het telegram met de toekenning van de Nobelprijs en diverse publicaties over Einthovens uitvindingen.

 

Luigi Glorioso

Als gelegenheidsuitgave bij het afscheid van een directeur aan de Leidse Schipholweg gaf de Leidse bard Giacomo Gandese "een gepaste en dus bescheiden bijdrage" aan de feestviering. Het werd geen herdichting van Orlando Furioso van Ariosto, geen parodie, geen epos. Het werd wel een bundel met dertig gedichten over de heldendaden van een Leids automatiseerder. Het werd door marge-uitgeverij Kopwit ouderwets vorm- en uitgegeven. Het bevat veel gedichten met veel particuliere verwijzingen, maar ook

Canto 2, nr. 9

Zoals de brede Rijn, bij zee gekomen 
Door bronnen op de Rheinwaldhorn gevoed, 
Zijn stroom in massa nog ziet toegenomen 
Doordat in zijn uiteindelijke vloed 
De Main, de Sieg en Aare samenstromen 
Zo zwol de ijver in Luigi's bloed. 
Manhaftig schreed hij voort, en vastberaden 
Kwam hij dus doende tot zijn heldendaden.

De virtuele kracht van Luigi Glorioso ofwel De roemrijke Look / Jacques van Gent Leiden, Kopwit , 2002. ISBN: 90-806378-3-1

Luigi Glorioso

naar boven