Voorbij het zwarte gat

door Wim Blockmans

Druppelsgewijze hebben artikelen in MARE gedurende de voorbije maanden duidelijk gemaakt dat de Universiteit Leiden kampt met aanzienlijk grotere financiële problemen dan de andere universiteiten.

De verklaring hiervoor is complex: in het algemeen meent de rijksoverheid nog steeds te moeten besparen op de universiteiten en heeft ze bijvoorbeeld geen cent extra over voor de aanzienlijke maar noodzakelijke inspanningen op het terrein van de informatisering. Daarnaast is er een specifiek Leidse problematiek: jarenlang aanslepende reorganisaties van de centrale diensten met de daarbij horende tekorten, problemen met de huisvesting, sterk teruglopende aantallen studenten, een bekostigingssysteem dat hoofdzakelijk de einddiploma's honoreert en daardoor de recente groei niet direct in evenredige baten vertaalt. Leiden heeft ervoor gekozen geen modieuze opleidingen te creëren die 'communicatie, management, bedrijf of Europa' in hun benaming voeren. Elders trekken die juist wel grote aantallen studenten. Hierdoor daalt ons 'marktaandeel', wat de financiering nog eens extra negatief beïnvloedt.

Bezuinigingen
De Letterenfaculteit had, dankzij zuinig beheer, een traditie van evenwichtige begrotingen. In 2000 is dat niet gelukt als gevolg van de 3% extra bezuinigingen opgelegd door de regering en de uit de pan vliegende kosten van de informatisering. Nu blijkt dat de centrale reserves van de universiteit opgemaakt zijn door jarenlange overbestedingen, en ook andere grote faculteiten kampen met aanzienlijke tekorten, is iedere flexibiliteit verdwenen. Het voor 2000 opgelopen tekort moet de faculteit zelf uit haar zuinig bijeengespaarde reserves zien te halen, wat haar aanpassingsvermogen in de volgende jaren aanzienlijk verkleint. Bovendien worden we tot 2005 nog met vele miljoenen gekort. Het College van Bestuur gaat er bovendien van uit dat het Ministerie sedert enkele jaren het Convenant Kleine Letteren niet meer honoreert, om welke reden het ook van het Niet-Westen een bijdrage in de algehele inlevering eist. In de begroting wordt de traditionele tweedeling binnen Letteren alvast opgeheven.

Maatregelen
Het faculteitsbestuur overlegt uiteraard al enkele maanden over de mogelijkheden om creatief om te springen met deze gegevens waartegen opstandigheid niet zinvol lijkt, althans binnen het kader van de universiteit. Natuurlijk heeft het faculteitsbestuur zich hard ingespannen om onze zaak te bepleiten, en heeft daar wellicht ook wel enig effect mee bereikt. Het is evident dat ingrepen in deze orde van grootte hier en daar pijn zullen doen. Nu reeds wordt hard geklaagd over sommige tijdelijk gehandhaafde vacatures - maatregelen die achteraf alleen maar als voorzichtige wijsheid kunnen worden betiteld. Wij moeten er begrip voor vragen dat verworven posities niet automatisch claims voor de toekomst rechtvaardigen. Essentieel lijkt ons dat overal een initiërende houding doordringt, die inspeelt op mogelijkheden om meer studenten aan te trekken en ze ook op de meest adequate wijze voor te bereiden op het beroepsleven.

Investeren in de toekomst
Aan de bescherming van onze 'kleine letteren' zal gelijkelijk aandacht besteed worden, in het Westen evenzeer als in het Niet-Westen. Productiviteit van onderzoekers en kwaliteit van onderwijs zullen faculteitsbreed gevolgd worden. Tegelijk hopen we in al deze schaarste toch nog vernieuwingsimpulsen te kunnen blijven geven aan de modernisering van onze onderwijsprogramma's en aan jonge en productieve onderzoekers. Zulke investeringen in de toekomst moeten ons spoedig tot een stabiele financiële situatie terugvoeren. Alleen een faculteit die haar studenten en medewerkers perspectieven biedt is immers een omgeving waar het prettig en stimulerend is te werken.