P. Burmannus II Poemata p. I - XXVIII, 1

[p. I]

PETRI BURMANNI

SECUNDI

POËMATUM

LIBRI QUATUOR.

[Vignet].

LUGDUNI BATAVORUM,

APUD CORN. VAN HOOGEVEEN, JUNIOREM.

MDCCLXXIV.

Liminaria
Liber primus, p. 1 - 127
Liber secundus, p. 127 - 236
Liber tertius, p. 237 - 356
Liber quartus, p. 357 - 494
Varia
Ed. A.J.E. Harmsen,
Universiteit van Leiden.
Gebruikt exemplaar: KBH 840 B 2.

[p. II]
[blanco]
[p. III]

PATRIAE

POSTERITATI.

Qua te laude canam, sanctum & venerabile nomen,
PATRIA, quo dicam carmine, quave lyra?
PATRIA, qua primi vitales luminis auras
Amstelii invicta duximus urbe soli:
(5) Cui non obscurae debemus gentis honorem,
Custodesque domus, numina priva, Lares:
Quod ferar ingenuis doctisque Parentibus ortus,
Belga quod & liber, muneris omne tui est:
Quodque datum a teneris, soboles ne degener essem,
(10) Artibus ingenium perpoliisse, tuum est;
Artibus, a vulgo cultorem extollere suetis,
Quîs tua, quîs populi didita fama tui.
[p. IV]
Accipe, si mereor, nostrae libamina Musae,
Quas Tibi devotae, PATRIA, mente fero.
(15) Invenies chartis, & forte placebit, in illis,
Fronte nec aversa non inimica leges.
Quod Batavae inspirat tam Libertatis amorem,
Quam famuli horrescit vincla pudenda jugi;
Heroasque suo non frandat honora, Tyrannos,
(20) Finibus audaces pellere, Diva, tuis,
Ne tua virginitas peregrino praeda latroni
Cederet, inpuras jussa subire manus:
Quodque juventuti laudes commendat avitas,
Suescat ut exemplis facta imitanda sequi,
(25) Hisque animos stimulis acuens gens postera, discat
Vivere pro Patria, pro Patriaque mori;
Nec gerat incultum Phoebea pectus ab arte,
Ignoretve tuas, terra Batava, vices,
Indoctave manu moderandas captet habenas,
(30) Aut sedeat Batava navita puppe rudis;
Unde ratem inprudens scopulis infigat acutis,
Et tumidis mergat Tiphys ineptus aquis;
Sed rerum eventu, patriis Annalibus hausto,
Palladium vindex servet in arce vigil.
[p. V]
(35) Ne Diomedeis spolium raptoribus erret,
Cautus Ulyxeos discutiatque dolos.
Et Tibi, POSTERITAS, nostrae monumenta Camenae,
Si licet, at timida mente manuque, dico:
Non quia me demens moveat fiducia plausus,
(40) Aut animum inmeritae laudis adurat amor;
Sed quia nec studiis, odiisve abrepta malignis,
(Hac hominum secli pectora tabe madent)
Ingeniis tu sola sedes justissima judex,
Aequaque librata pondera lance geris.
(45) Te veneror, supplexque tuum, Dea, numen adoro,
Te solam ante oculos scripta vel acta tenent.
Nostra Tibi has chartas, votivae more tabellae,
Consecrat, inque tua Pieris aede locat.
Auspiciis animosa tuis, se credere luci,
(50) Et dubiam Famae tentat inire viam.
Ut, si Livor iners infestas cogitet artes,
(Nam solet Aoniis bella movere choris)
Et si dente fero praesens haec roserit aetas,
Dulce patrocinium, candia Diva, feras:
(55) Et quodcumque meis detraxerat invida Musis
Turba, tua quondam restituatur ope:
[p. VI]
Nec mihi sit fraudi, calami quod vindicis ausu
Saepius invisum dextra peregit opus,
In Patriae Proceres conjecta retundere tela,
(60) Oraque latrantum stringere nisa canum!
Libertatis amor mihi justa haec induit arma,
Virtutique suus semper habendus honor.
At Vos, mentitis quibus est fallacia verbis
Opprobria in magnos fundere scaeva viros;
(65) Quis labor Heroum manes excire sepulcris,
Sorde mala cineres & maculare sacros;
Qui benè de Patria meritis non parcitis umbris,
Nomina si vestro sint odiosa gregi.
Cum libet, illustres animas detruditis Orco,
(70) Et Stygios terrent fulmina vestra lacus:
Cum libet, inferna revocatis monstra palude,
Inque domos superas bis remeare datur.
Vosne ego crediderim Batavae bene velle saluti,
Sacraque purgatis casta piare focis?
(75) Vosne ego crediderim magni praecepta Magistri
Civibus exemplo rite probare bono.
Erroresque hominum monitu emendare modesto,
Et vitiis placida ponere voce modum,
[p. VII]
Inque viam recti palantes ducere certam,
(80) Humanae & studio conditionis agi?
Tunc simul Armenias credam mitescere tigres,
Lanigerumque lupos pascere posse pecus.
Sed frustra obliquis mecum contenditis armis.
Non mihi de vili palma pentenda jugo.
(85) Non mihi, ut a domita nomen quaeratur Echidna,
Guttura Lerneae sunt resecanda ferae.
Exposito vobis campo percurrat arenas,
Inque magis trito pulvere sudet equus:
Et captate rudis praeconia vana popelli,
(90) Multus ut indocto de grege plausus eat:
Servitii dociles exemplo adsuescite natos,
Collaque adulato subdite lenta jugo:
Dum mihi Libertas, dominum quemcumque perosa,
Sit Dea, cui multa cum prece thura feram.
(95) Hujus amor si crimen erit, me crimine fasso
Nec lubet absolvi, nec pudet esse reum.
Tergeminaque licet me fauce petiverit ater
Cerberos, implicitum cui riget angue caput,
Fortiter excipiam linguae maledicta caninae;
(100) Bruta sed inlaeso pectore tela cadent.
[p. VIII]
Livor atrox, tinctas utinam tibi felle sagittas,
In me vibratas discutiamque faces!
Innumeris potior surget mihi palma trophaeis.
Major ab Invidiae dente triumphus erit,
(105) Quam spolia oppresso si victor ab hoste cruenta,
Raptave ab Hesperio poma dracone feram.
Hic mihi servetur vitae modus! hinc mihi famam
Concedant Musae carminis ire mei!
Et licet ingenuae non semper amica Camoenae
(110) Tempora sint, justis mollia judiciis,
POSTERITAS tamen, ingeniis haud livida rectis,
Agnoscet Batavae libera verba lyrae.
Meque, ita sim felix, placuisse tenacibus aequi
Dicet, & immeritas saepe tulisse notas.

[p. IX]

ODE

PETRUM BURMANNUM
SECUNDUM,

VIRO CLARISSIMO
PETRO BURMANNO
SECUNDO,
NOVAM CARMINUM SUORUM EDITIONEM
ADORNANTI.

CUlta diu summis BURMANNIA Musa Poëtis
Ardet in adplausis laeta redire novos.
Suaviter illa sui ridens fastidia secli
Inpavidum tollet sidera ad alta caput.
(5) Diversoque prius cultu spectata placebit
Non minus insigni nunc quoque comta stola.
Audin’ ut illa, modos Phobo praeeunte canoros,
Divinam facili temperet arte chelyn.
Ut varia rerum specie formosior orbi
(10) Ostentet Latio, quas cumulavit, opes.
O Aganippeo deducti flumine rivi!
O, quibus invideant secula tota, fides!
O numeri priscis similes! ô lauta supellex!
Quam pleno Charites exhibuere sinu.
(15) O adaperta recens blandi viridaria Pindi!
O desideriis dona petita meis!
Prae quibus Hesperidum fanus contemserit hortos,
Quîsve tumet, gazas, India dives opum.
Talia cantabat Delphines inter Arion,
(20) Effera praedonum flectere corda potens.
[p. XXV]
Tali Thebanam testudine condidit arcem,
Amphion, animos perpoliitque rudes.
Tali Thrëicium quondam modulamine vatem
Elicuisse ferunt flumina, saxa, feras.
(25) Ergo ea jure caves ne rodant Carmina blattae
Forsitan, aut sero sint peritura die;
Sed collecta simul cupis indulgere Nepoti,
PETRE, perennanti fama superba choro.
Quumque magis redolent violarum & densa rosarum
(30) Agmina, quam simplex vel rosa vel viola;
Aut veluti e gemmis nitide contexta corona,
Gemmula lucidius quam micat una, micat:
Non aliter sparsae pridem quoque membra Thaliae
Jam decus, integro corpore, majus erit.
(35) Pro quibus officiis dignas TIBI dicere laudes
Vertice ab umbroso Delius ipse velit.
Suspensumque TIBI muto de pariete plectron
Mnemosyne aeterno dedicet aequa tholo.
Nunc utinam Soboles, tanto formata Parenti,
(40) Suescat in exemplum fortiter ire TUUM.
Et parili gressu, teneris vel ab unguibus actus,
Nobile Pieridum flagret adire jugum!
Stemmatis Ille sui praeclaris excitus ausis
Nitatur partum perpetuare decus!
(45) Major ut invidia BURMANNIA fama superstes
Non nisi cum mundi mole ruente ruat!

D.J. VAN DER TRAPPEN.

[p. XXVI]

IN POËMATA
PATRIS HONORATISSIMI
PETRI BURMANNI
SECUNDI.

Salve dilecti carissima Musa Parentis,
Musa, Aganippeo grata futura choro.
Quae Patruae jungenda Lyrae, nunc luminis auras
Adspicis, & cultu splendidiore nites.
(5) Sparsa diu quondam, Batavumque vagata per orbem,
Nunc tandem juncto fasce legenda pates.
Te laeta excipiet Phoebo sacrata juventus,
Te cupida volvet nocte dieque manu.
Sed mihi prae reliquis stimulos haec Carmina subdunt,
(10) Ut valeam Ausonium conbibere aure melos.
Incenduntque animos haec sacra domestica nostros,
Ut Clariis reddam thura probata focis.
Utque mihi liceat, quae tendit ad ardua Pindi,
Intactam vulgo, te Duce, inire viam.
(15) Et tecum bifidi viridaria scandere montis;
Quo mihi jam pandit dextra fidelis iter.
[p. XXVII]
Templaque Doctrinae tua per vestigia lustrans
Uritur exemplo mens mea mota tuo.
Sed tibi Romuleae quis tradidit orgia Suadae,
(20) Care Pater, culti vel Ciceronis opes?
Quis te fecundos Arpini duxit in hortos,
Quis docuit Latio tersius ore loqui?
Nostra licet tenues spirent conamina vires,
Nec pede firmato carpere detur iter;
(25) Attamen indoctae ne sperne crepundia Musae,
Quae tibi fert nati dextera grata tui.
Nec castigato deductos pumice versus
Exige, vel venae fertilioris opus.
Nondum Castalia tetigit me Phoebus in umbra,
(30) Concessit Clarium nec penetrare nemus:
Nondum Pegaseis admovi fontibus ora,
Unde Poëtarum turba perita bibit:
Enthea vis quorum calida face corda perurit,
Contactumque sacro pectus ab igne calet,
(35) Non etenim abjectas animas hic corripit ardor,
Ictaque mens oestro non nisi grande sonat.
Tali Dousa Pater, tali Broukhusius arte,
Grotius & tali pectine movet ebur.
Tali te, Genitor, divino ab Apollinis aestu
(40) Pectora lymphatum percaluisse ferunt;
[p. XXVIII]
Quum patrii ingressus sacraria docta Lycei
Amsteliis ferres orgia prima choris;
Et caneres Vatum flammari corda furore,
Qualis ab aetherio concitus axe venit,
(45) Ut noceat Patriae rudis Ignorantia rerum,
Luxus & Attalicas mergere suetus opes.
Dein Batavae virtutis amor, dein debita civi
Cura, dedit citharae vimque animosque tuae;
Seu Brederodei cantares fata decoris
(50) Carmine, materiae conveniente suae:
Wittiadum adsereres calamo seu vindice busta,
Busta, Suburano non violanda gregi.
Haec si dente fero malesana Calumina rodat,
Semper Apollineis insidiosa viris;
(55) Si quis & Invidiae stimulis agitatus iniquis
Libera non aequa carmina mente legat;
Nil aget: ipsa sacra quem protegit aegide Pallas,
Illius in scriptis fama perennis erit.

FRANCISCUS PETRUS BURMANNUS.

[p. 1]

PETRI BURMANNI
SECUNDI
POËMATUM
LIBER PRIMUS.

DE
ENTHUSIASMO POËTICO.

Publice recitatum Amstelaedami d. X. Septemb. MDCCXLII.
quum Historiarum, Eloquentiae, Poëtices, & Lingua-
rum Professionem ordinariam in Illustri
Athenaeo auspicaretur.

Saepe mihi sacrum tentanti adscendere Pindum
Pieridum & castis orgia ferre choris;
Atque aliquid Musis meditanti & Apolline dignum,
Si mihi fors grata Numen adesset ope;
[p. 2]
(5) In dubias animum rapuit sententia partes,
Haesit & ambiguis mens agitata modis;
Insolito an quatiens praecordia fervida tactu
Corripiat vatum pectora mota Deus:
Fertilis ingenii num dotibus optima fiant
(10) Carmina, Natura quae stimulante fluunt.
Num potius studio versus limentur & arte,
Aonius pura quos probet aure chorus.
Sed licet auxilium alterius res altera poscat,
Mutuaque alternam saepe requirat opem;
(15) Et nihil aut studium prosit sine divite vena,
Ingenium aut citharae conferat artis inops;
Est tamen, est aliud longe felicius illis,
Quod supra ingenium surgit, & artis opus.
Est Deus, ille Deus, magnos qui numine vates,
(20) Missus ab aetheria sede, movere solet.
Namque furore sacro conpulsos corda Poëtas
Altius humana conditione locat.
Quos rapit in praeceps, & Apollinis excitat oestro,
Fulmine contactos adtonat ille suo.
(25) Vilia vulgares animas & sordida tangunt,
Sola sed incendit pectora celsa Deus.
[p. 3]
Eripit abjecto mens hunc divina popello,
Quisquis perrupta sidera nube petit.
Solus, Pierio qui fervidus igne calescit,
(30) Transigit expertes funeris ille dies.
Solus, quem plectro Paean percussit eburno,
In superas scandit carminis arte domos.
O qui me populo secernat, & hoc mihi linguam
Adflatu moveat nobiliore Deus!
(35) O qui me ducat virides Heliconis ad umbras,
Meque tuo sistat, Delie Phoebe, jugo!
Tu mihi, namque potes, blanda vi numinis ora
Solve, vel auratae pectine tange lyrae.
Meque, Pater, lymphae madidum Permissidos haustu,
(40) Udaque Pegaseo pectora fonte riga.
Te sine nil magnum mens inchoat, ardua tentans,
Aridaque ingenii te sine vena riget.
Te sine muta lyra est: duc tecum, Helicone relicto,
Auxiliatrices in mea vota Deas.
(45) Dumque ego divinum meditor celebrare furorem,
Quo peragunt vates mystica sacra tui;
Entheus hic idem praecordia concitet ardor,
Inflammetque animos impetus ille meos!
[p. 4]
QUi putat insani ludibria vana cerebri,
(50) Nec nisi Nugarum templa canora sequi;
Aut commenta sacros tantum delira poëtas
Fingere, quîs pueri vel capiantur anus;
Sacrave lascivis Cythereïa tradere chartis,
Et vatum obscoeno pectus ab igne coqui;
(55) Nec studio pietatis agi, sed temnere Divos,
Carminibus mores vel temerare suis;
Hunc neque Castalides, citharaeve inventor Apollo,
Nec Pater hunc Superûm Jupiter aequus amet.
Semper & a sacra procul exsulet aede profanus:
(60) Non Aganippeo proluat ora vado;
Torpeat, & scabra mentem ferrugine stringens
Urgueat hunc vita semper inerte stupor.
Munere nec curas Lenaeo solvat Jäcchus,
Dulcis amor vatum, laetitiaeque dator.
(65) Tristis at obscuras infausta nube latebras
Incolat, & Luctus pallida regna petat.
Namque sacri Divûm creduntur grata poëtae
Cura, vel humano grandius ore loqui.
Et Superi solis praebent commercia coeli
(70) Vatibus, adloquio vel propiore beant.
Hinc etenim primo memorant libasse sub aevo
Nectareas magno cum Jove saepe dapes.
[p. 5]
Ambrosiasque epulas inter primordia mundi
Abdita coelestes his reserasse Deos.
(75) Orphea sic Divum mensis adcumbere jussum
Sidereo erudiit Calliopea polo.
Scilicet arcanos Naturae aperire recessus,
Numina quo populis fas sit honore coli;
Et rerum certas ab origine pandere caussas,
(80) Pluraque mortali non retegenda manu;
Coelicolae primos soli docuere poëtas,
Et sacris Vates constituere suis.
Inde novos ritus, & religionis amorem
Stellifera prudens sede poëta tulit.
(85) Et didicit populis aequas praescribere leges,
Pacis & hinc belli pandere jura pii.
Ut Numa, Romanam, leges, quîs condidit urbem,
Egeriae monitu finxit habere Deae:
Ut Jove ab aeterno Minos praecepta petebat,
(90) Et tripode e Phoebi jura, Lycurge, dabas:
Sic quondam illustres praesentia numina vates
Fama refert artes edocuisse bonas.
Hinc meritas laudes atque inclyta facta Deorum
Maeonidae cecinit grande sonantis epos.
(95) Cumque prius rigidae facies incondita vitae,
Horrida Barbarie sceptra vibrante, foret;
[p. 6]
Versibus incultas potuit componere mentes,
Carmine mortales & poliisse rudes.
Sed prius Orpheae modulamina dulcia Musae
(100) Tigride cum saeva silva secuta fuit.
Atque Amphioniâ coierunt saxa Camena:
(Haec homines duros saxa feraeque notant:)
Ogygioque ardore calens Cadmeïa Manto
Dicta verenda Deûm vaticinata fuit.
(105) Talia Musaeus primi docuere Linusque,
Et quosqumque alios charta celebrat anus.
Haec non mortali sapientia debita dono,
Major at humana spiritus arte fuit.
Spiritus, excelso qui descendebat Olympo,
(110) Ardua inexperto corda furore movens;
Sublimes animas rapuit per nubila coelo,
Jussit & audaci tendere in astra via:
Contemtorque animus terrenae faecis, in auras
Sub pedibus posita se tulit altus humo,
(115) Est tamen illius species non una furoris,
Qui vatem aëria missus ab arce replet.
Primus, Apollineo quum numine percita Phoebas
Exuit admisso mentem animumque Deo.
Quum Colophonaeo Clarii de flumine Phoebi
(120) Ebria fatidicas Pythias hausit aquas,
[p. 7]
Bacchatur vates Paeane animosa recepto,
Excutit & magnum saucia corde Deum.
Incomptis lymphata comis, & pectore anhelo,
Spumifero pandens ore futura, sedet;
(125) Venturosque aperit casus, & secla resolvit,
Praesciaque ambiguo carmine fata canit;
Et freni inpatiens horrenda ambage remugit,
Inplicat obscuris dictaque vera sonis.
Artis Apollineae prima hinc censetur origo,
(130) Et fluere ex illo carmina fonte volunt.
Nam dubio versu scripsere oracla poëtae,
Quae canere ex adytis Pythia vellet anus.
Sic, quam pampinea percussit Thyrsiger hasta,
Bassaris Edono concita patre furit;
(135) Mysticus Ogygio quum Maenadas urit Jäccho
Fervor, & indomita concutit ora manu:
Orgiaque insanae referunt trieterica Bacchae,
Pectora quum sacra nebride cincta gerunt:
Et furiis choreas ducunt Eleleïdes actae,
(140) Et celebrant vitis dona, Lyaee, tuae.
His Phoebi Bromiique comes calor additur ille,
Quem Veneris soboles, & Venus ipsa movet.
Praecipuum at sacros inter memorasse furores,
Materiem & nostri carminis esse juvat,
[p. 8]
(145) Qui numquam ingeniis vulgaribus arma ministrat,
Sed sacro a Musis ex Helicone venit:
Numinis adtactu qui mentem vatibus aufert,
Et non mortali concitat ore loqui.
Impetus hic animos coelesti corripit igne,
(150) Et ferit Aonio pectora plena Deo;
Spumantes calices si potat Hyantide lympha,
Bellerophontes quam pede fodit equus,
Sive sub umbroso viridantis vertice Pindi
Laurigero somnos menta poëta capit.
(155) Hic etenim adflatos reddunt insomnia vates,
Oraque Gorgonico rore Thalia rigat.
Talis ad Orphei recubans monumenta sepulcri
Castalium pastor sensit adesse Deum.
Excitus e somno vates, & Apolline plenus,
(160) Et Superûm laudes magnaque facta canit.
Talis &, in gelidis quem finibus edidit Ascra,
Smyrnaeo tantum vate poëta minor,
Fertur vicina dormisse Heliconis in umbra,
Dum pecudes pascit pauper agitque suas.
(165) Fusus humi placido dat languida membra sopori,
Nec mora; mox lateri Musa jacentis adest,
Quae viridis ramum lauri protendit, & udum
Pegasei pectus fontis inundat aqua.
[p. 9]
Surgit: &, errantes calamo dum convocat agnos,
(170) Foetaque lanigeros ducit in arva greges;
Dumque agit herbosis in saltibus, inter agendum
Sponte sua facili carmen ab ore fluit:
Aeternumque Jovem, vastique exordia mundi,
Et Divûm insolita concinit arte genus.
(175) Talis &, Aonidum viridi dum rupe quiescit,
Vertice de Grajo serta Latina tulit,
Ingentisque animam migrantem adsumsit Homeri
Ennius, & bifido colle poëta redit.
Sed, quae caussa sacri, quae detur origo furoris,
(180) In varias partes scripta docentis eunt.
Seu sequimur magno vestigia pressa Platoni,
Seu quod Aristotelis pagina docta refert:
Insita Naturae vel vis, Geniusve, Deusve,
Aoniis inflant pectus & ora viris:
(185) Atque animis vatum sensim inlabuntur, & addunt
Indomito ardorem mentibus igne novum.
Vana melancholicae tribuit sententia bili,
Quaeque hominum adspectus colloquiumque fugit.
Scilicet & nigri turgens humore veneni
(190) Saepius ingenio, nec minus arte, valet.
Utque solent vates, turbam strepitumque relinquit,
Et loca secessu devia solus amat.
[p. 10]
Inde Syracosii Maraci laudata feruntur,
Quae caneret tetra carmina bile tumens.
(195) At valeat, vatem qui credit adurere flammis
Daemonas, & stimulis corda agitare malis.
Ardor enim hic, puri delapsus ab aetheris axe,
Coelesti incendit pectora plena face.
Abjectaque procul tollit tellure poëtas,
(200) Excelsoque animos inserit ille polo.
Sunt etiam, morbos qui vim conferre furori,
Et mentem ereptam sede movere putant.
Abderitanae narratur fabula gentis,
Si Samosatensis pagina vera senis.
(205) Hi calida quondam correpti corpora febre,
Atque inopes sanae dum rationis erant,
Post rabiem morbi sacro quatiuntur ab oestro,
Et, velut aetherius solveret ora furor,
Mox tragicum tota resonabant carmen in urbe,
(210) Quodque omnes canerent, nil nisi versus erat.
Scita sed Astrologi ridentur inania prisci,
Et merito dignam non habitura fidem,
Cui genitura parit celebres nocturna poëtas,
Si Dea Mercurium lumine plena petat.
(215) Sic, nova cum reparat se Luna, calescere vates,
Fertur apud rigidos obtinuisse Gothos.
[p. 11]
Ite procul nugae, vanique absurda cerebri
Somnia, quae finxit credulitatis amor.
Quin potius veterum sequimur praescripta Sophorum,
(220) Quîs ducibus tutum carpere oportet iter.
Aut aliquas partes industria vindicat artis,
Quae fovet ingenii semina laeta boni:
Sola vel ad citharam praestat Natura movendam:
Vel potius sacra sorte poëta canit.
(225) Semina fecundae Naturae innata, fatemur,
Felici ingenium fertilitate juvant.
Si variae accedat doctrinae copia & artis,
Conceptum & lima perpoliatur opus;
His equidem auspiciis non raro carmina plausu
(230) Proveniunt, docti dignaque laude chori;
Quae studium & curam sapiunt, redolentque lucernam,
Et versum multo saepe labore stilum,
Vexatumque caput, rososque inmaniter ungues:
Nec tamen e vena divite lene fluunt.
(235) At simul aetherius dotes has incitet ardor,
Entheus & stimulet pectora quassa furor,
Sacraque succendat lymphatos flamma poëtas,
Verbaque Castalius dictitet ipse Deus;
Sponte sua cedro dibnissmia carmina currunt,
(240) Inserat aeterno qualia Fama peplo.
[p. 12]
Talis Chalcidicus memoratur Tynnichus olim,
Ante quidem Musis orgia nulla ferens,
Mox tamen Aonio percussus corda furore,
Expertus faciles esse poëta Deas:
(245) Egregio hinc laudes cantavit Apollinis hymno:
Munera nam Phoebi carmina dantis erant.
Sic fidibus citharaque potens praeceptor Homeri
Phemius, atque epulas dignus adire Deum,
Non ope mortali divina excelluit arte,
(250) Sed feriit, Phoebo plectra movente, lyram.
Hinc, quia, coelesti nisi piecus inhorreat oestro,
Vatis & adtoniti concitet ora furor,
Vix bene conduntur seclo victura perenni
Carmina, nec sero digna nepote legi;
(255) Sublimi removet sanos Helicone poëtas
Democritus, sacra nec dat in aede locum.
Sed quicumque Deo vates agitante calescit,
Fert bene Castalidum debita sacra choro.
Non tamen hic vires addit furor omnibus aequas,
(260) Sed varia ingenium sorte animare solet.
Dissimiles confert diversa in pectora dotes,
Donaque pro genii dat ratione Deus.
Non eadem cunctis tribuunt sua munera Musae,
Una vel ex parili palma petenda jugo.
[p. 13]
(265) Dura nec exigui teritur bene semita curru,
Conveniunt cymbae lintea parva levi.
Huic elegos molles tenui deducere filo
Expedit, huic lyricis barbitos apta modis:
Hic humilem soccum, tragicos legit ille cothurnos:
(270) Hic canit heroa grandius arma chely.
Hunc rabies audax modacibus armat ïambis:
Sarcina namque humeros quae decet, aequa sedet.
Nec licet ad metam ferat impetus unus eamdem,
Qua valet, hac quisquis dote vel arte placet.
(275) Non facit ad citharam Nasonis amabile carmen,
Maeonium tetigit nec Venusinus epos.
Grata licet docti spiret Venus ore Catulli,
Bilbilici tamen hunc non decuere joci.
Delia commendat cultu diversa Tibullum,
(280) Atque alia vatem Cynthia dote suum.
Scilicet humanae non sunt haec munera dextrae,
Vatibus auctores sed probat esse Deos:
Singula qui pensant mortali commoda curae
Dona, sed arbitrio dant renuuntve suo.
(285) Sunt & quae vires acuunt ignemque Camenis,
Accipit aetherius quîs alimenta furor:
Adflatumque Deum stimulis punguntque juvantque,
Jucundaque animos utilitate parant.
[p. 14]
Terpsichore blando mulcens modulamine mentes
(290) Adfectus cithara lene sonante ferit.
Utque Amphioniae pulsantur Apolline chordae,
Tactus Arionia Phoebus ab arte calet.
Non aliter plectro fidibusque animosus Olympus
Dicitur altisonos ingeminasse modos.
(295) Et calices faciunt fecundi saepe disertos,
Potaque non sterili fonte Thalia fluit.
Hinc tibi cum Phoebo Phoebique sororibus, Evan,
Convenit, atque hederae laurus amica tuae:
Castalis & Bromios bene temperat unda calores:
(300) Nam latices siccos odit uterque Deus.
Et merito praesens vatum tutela vocaris,
Pierides per te dulce, Lyaee, canunt.
Vix quae posteritas miretur sera legatque,
Sobrius eructat carmina potor aquae.
(305) Sed modico adspergit facilem qui rore Camenam,
Torporem ingenii diluit ille sui.
Talis Lesbiacae consors, Alcaee, puellae
Uvida Lenaco nectare plectra moves.
Pectine sic madido citharam, dum pocula siccat,
(310) Increpat argutis Teïa Musa sonis.
Aeschylus in vinis tragicos sumsisse cothurnos,
Pulpitaque heroo personuisse pede;
[p. 15]
Fertur & arma canens pater Ennius ora Falerno,
Maeonides Chio saepe rigasse mero.
(315) Aliger & pharetra si pectora tangat & arcu,
Inflammetque animos lampadis igne suae;
Saevius a duplici torrentur corda favilla,
Et gemino crescens ignis ab igne coquit.
Quippe ubi se Veneris jungunt & Apolllnis aestus,
(320) Tunc pariter vires miscet uterque suas.
Accensus facunda canit tunc carmina vates,
Praesentemque Deum sentit amore calens.
Pabula nam Musis quoque commodat pta Voluptas,
Si ferat Idalius gaudia mille puer.
(325) Ingenium, pulchri dum flagrat ab igne Phaonis,
Molle dat Aeoliae blanda Thalia lyrae.
Simichidae Daphnis numeros flammasque ministrat,
Simichidae ut tenero carmine regnet Amor.
Tales, vere novo rediens quas fervor adurit,
(330) Laetius arborea fronde queruntur aves.
Tales, Ceycis quibus ardor inhaeret amati,
Alcyones memori carmine dulce canunt.
Psittacus & viridis, placito quum turture flagrat,
Suavius humanos exprimit ore sonos.
(335) Nec minus ingenio turbati pectoris ignis,
Vatibus & robur sufficit ira suum.
[p. 16]
Archilocho rabies violenta, & liber ïambus
Tela Lycambeo tincta cruore dabant.
Dictabatque truces justa indignatio versus,
(340) Quum sum legitimus sumeret arma dolor.
Battiades hostem diris sic devovet Ibin,
Nasonique animos nobilis ira ferit.
Vulnerat & mentem, lacrimosaque carmina fundit
Luctus, & in querulos concitat ora modos;
(345) Funere si caro Mors perculit atra poëtam,
Naenia lugubri Ceïa voce sonat.
Ore Bionaeo raptum deflevit Adonin
Cypria, & in planctus ingeniosa fuit.
Quo magis ardorem mens saucia sentiat illum,
(350) Quo bene deductum rite animetur opus;
Atque oblita suis rapiatur, frena recusans,
Ictaque ab adfectu Musa movente ruat;
Hoc magis ipse sacro Paean agit impete vatem,
Carminaque aetherei fulminis instar habent.
(355) Saepe etiam, invito si forsan Apolline servet
Depositae paries pendula plectra lyrae;
Deserat & citharae artificem minus apa movendae
Dextra, nec adtacto spiret in ore Deus;
Alterius reparant recitata poëmata vires,
(360) Suscitat & flammas languida Musa suas:
[p. 17]
Inbibit & genium lecti mens mota poëtae,
Ebriaque adfuso roris ut imbre madet.
Dum calor admissus totum occupat, exserit ausus
Celsior humana spiritus arte suos.
(365) Visque animi rapitur septis effusa solutis,
Et stimulis Clarii pellitur acta Dei.
Utque fremit sonipes, pedibusque repagula rumpit,
Ut tandem Eleo carcere missus eat;
Non aliter spretis effertur liber habenis,
(370) Cum patet Aonio campus apertus equo.
Et loca divino prosunt deserta furori,
Multaque, quîs numen concipiatur, habent.
Silva nemusque, sacris gratissima scena Camenis,
Pieriis praebent otia laeta Viris.
(375) Excipit hic gremio meditantem carmina vatem,
Et viridi abscondit devia terra sinu:
Sive Hyperionio Sol mane refulgeat ortu,
Seu caput Hesperiis vespere condat aquis.
Hic Satyri ad citharam surgunt, Faunique bicornes
(380) Adtonita numeros, dum canit, aure bibunt,
Et tenui doctos imitantur arundine cantus,
Et Dryadas saltant inter, aguntque choros.
Sive suburbanum dent hortus & umbra recessum,
Non minus ingenio rus geniale favet.
[p. 18]
(385) Limpidus &, rauco trepidans cum murmure, rivus
Evocet ad ripas lene sonantis aquae;
Jucundique trahant oculosque animumque susurri
Fluminis irriguum praetereuntis agrum;
Cuncta parant animum scribentis, & otia praebent,
(390) Commoda quae vacuis mentibus apta ferunt.
Orsa tamen Musae non semper fausta secundant,
Dextra sed inceptum saepe moratur iter:
Frigore contractos adflant & iniqua poëtas
Sidera; non omni tempore Phoebus adest.
(395) Et licet aetherii mens ardeat ignis ab aestu,
Mox velut irato tacta Tonante stupet.
Qualiter & morbi sacro languore caduci
Deficiunt subito membra jacentque malo;
Ingenio alternos sic destituente recessus
(400) Sentit, & invita Pallade tentat opus.
Phoebados hinc ritu, praesens nisi Numen adesset,
Battiades tacito pectine mutus erat.
Ni calor Aonius laxaret pectora vati,
Thebaïdos doctum deficiebat epos.
(405) Et Pelusiaco torpebat Musa poëtae,
Dum Stygios grandi diceret ore toros;
Ni furor humanos sensus de corde fugaret,
Spirarentque novum viscera mota Deum.
[p. 19]
Nec tantum antiquis amentia vatibus illa
(410) Ingenii varias fertque refertque vices.
Sic vera Heroum soboles, Regumque propago,
Carminis alternas sensit adesse moras
Scaliger, & magnis Genios adstare Poëtis
Credidit; at vires saepe negare suas.
(415) Praecipuos inter quem jactat Gallia vates,
Franciados clarum carmine nomen habens,
Dicitur had alios insanivisse furores,
Praesentem expertus difficilemque Deum.
Dimidia marcens anni quod parte solebat
(420) Fundere, vix versus unus & alter erant.
Languidus & positis latitabat rebus in umbra,
Invisae abjiciens plectra molesta lyrae.
Sic, obducta situ dum pectora tarda rigarent
Coelesti Aonides rore, jacebat iners.
(425) At simul ora furor, rediensque inflabat Apollo,
Ronsardusque novo numine plenus erat;
Extinctasque animo flammas Deus ipse parabat
Reddere, sopitas & revocare faces;
Mentis inops effusa dabat tunc frena furori,
(430) Maenas ut Ogygia cuspide laesa ruit.
Versibus & chartas, instar torrentis, inundans
Quod calamo vellet scribere, carmen erat.
[p. 20]
Arida sed biduo cessabat vena peracto,
Castialio vatem destituente Deo;
(435) Transfuga Musarum quum desidis otia plebis
Rursus in ignava lentus agebat humo.
Sentit & insolitos agitato in corpore motus,
Si quis Apollineo numine tactus eat.
Nec color unus adest, vultus neque permanet idem,
(440) Et rabido impuso corda furore fremunt.
Saucius ut Cybeles buxo, dum plangitur Attis,
Gallus in Idaeo tympana colle quatit;
Aut ut Phoemonoë, dum fata futura recludit,
Fatidico immensum concipit ore Deum,
(445) Et lymphata furit, sparsis sine lege capillis.
Non aliter Phoebo concita turba calet.
Namque ubi divino vates stimulatus ab oestro
Numinis adflatu jam propiore tumet;
Nil mortale sonans, meditatur Apolline dextro
(450) Carmina, at humano non imitanda sono.
Igne perusta sacro vigiles mens vivida noctes
Transigit, in duris inrequieta toris;
Et nisu insomni, curisque immanibus acta
Aestuat, & fetus parturit aegra suos.
(455) Utque repentini perrumpat vincla furoris,
Excutit admissum corde poëta Deum.
[p. 21]
Seu caput atque aures scalpit, seu conficit ungues,
Ardentesve oculi sanguine & igne rubent.
Stare loco seu nescit, & huc vagus errat & illuc,
(460) Mobile vel corpus turbinis instar agit.
Ut Leo, cum fervet, torvo grave murmur hiatu
Infremit, & rigidas tollit in astra jubas;
Nube supercilii densa sic triste minatur,
Et caput incomtis jactat & ora comis.
(465) Seu quatit ingenti resonantia tecta susurro,
Quodque canit, crebra detonat arte melos,
Impatiensque sui terram pede pulsat iniquo:
Singula non domiti signa furoris habent.
Non alio ardebat, versus dum conderet, aestu
(470) Naugerius, Venetae clarus honore togae.
Fertur & adfertae doctus Solymaïdos auctor,
Quum gravis Etruscum dextra feriret ebur;
Aetherio Aonidum flammatus ab igne, furentis
Insolitas mota mente dedisse notas.
(475) Mittendum Anticyras Tassum jussere medentes,
Et caput helleboro purgat inepta manus.
Arte mala insanum ventosus reddit Agyrta,
Pharmaca nam rabidi caussa fuere mali.
Haec melius fatuis detur medicina Vacerris,
(480) Hac Bavii merita restituantur ope.
[p. 22]
Aut, si Paeoniis gens insanabilis herbis,
Maeviadum potius concidat omne genus!
Namque alius sacris furor inplet cordia poëtis,
Et populo ereptos fert super astra viros.
(485) Anser & ut rauco stridet de gutture murmur,
Sic olor arguto carmine dulce sonat.
At rabies stolidos stimulat male sana magistros,
Tarda nec immunda corpora tollit humo.
Dira malos furiis vates inpellit Erinnys,
(490) Semper & anguino verbere tristis agit.
Non etenim his latices Pimplaeos Musa propinat,
Pectora sed Stygio fonte Megaera rigat.
Nec datur Aoniae vulgo conscendere rupis
Culmina, ab Arcadico non adeunda grege.
(495) Pierides magnis reserant sua templa poëtis,
Postque obitum aeterno dant Helicone locum.
Vera loquor: vana non semper imagine ludunt
Somnia, nec fallit noctis amica quies.
Nam mihi Phoebei cantanti dona furoris
(500) In medio Somnus carmine sistit iter.
Pluraque tentantem cogit requiscere dextram,
Et ligat obrepens languida membra sopor.
Visaque mox tremulo pulsu mihi terra moveri,
Spirabatque sacro sparsus odore locus.
[p. 23]
(505) Signa Deam properare monent, quae luce corusca
Numinis adventum testificata sui est.
Et quantum e facie mihi constitit, una Sororum
Pegasidum virgo Calliopea fuit.
Ornatusque Deae lauru e Parnaside serta,
(510) Castalioque calix flumine plenus erat.
Utque meos viridi circumdans flore capillos
Permessi inriguo proluit ora vado;
Mox ait: e bifidi descendere vertice Pindi
Me jubet Aonii praeses Apollo chori.
(515) Ut videas, veris quis agat furor ora poëtis,
Quae Bavios rabies vexet inepta rudes;
Praemia quae doctis dentur post funera, poenas
Quasve luat, Phoebo vindice, vulgus iners.
Te nunc laurigero vates Helicone receptos,
(520) Me duce, non dubio mandat adire gradu;
Illustresque animas aeterna in sede locatas
Cernere, quae vigilis dona laboris habent.
Sed prius incultos te vult penetrare recessus,
Et petere horrendi squalida tesqua specus;
(525) Et loca, quae vates celebrent post fata profani,
Quasque colat latebras densa, videre, cohors.
Dixit: & exiguo comitem me tempore ducit,
Semita quo spinis obsita tristis agit.
[p. 24]
Avia Cimmeriis per saxa obducta tenebris
(530) Vepribus obsessum continuamus iter.
Donec inaccessam superata ambage cavernam,
Antraque in effeto caeca subimus agro.
Stagnum erat, obscurae referens oblivia Lethes,
Undaque coenoso gurgite tarda fluens.
(535) In sterili campo, salientibus undique picis,
Noctua cum foedo vulture triste gemunt.
Et lacerant aures strepitu stridente cicadae,
Raucaque limosis rana coaxat aquis.
Non radiis Titan loca lustrat opaca serenis,
(540) Veste sed obscura nox tegit atra solum.
Non hederae laurusque virent, neque vitibus ulmus
Connubio virides nectit amica manus.
Ses lolium, & steriles passim grassantur avenae,
Asper & arenti carduus horret humo.
(545) Vilibus hic tardi urticis vescuntur aselli,
His dat enim solis pascua nudus ager.
Creditur infelix regio contermina Pindo
Montis ad Aonii laeva jacere pedes.
Parte jugi dextra nam surgit Apollinis aedes
(550) Delphica, qua vates sorte futura canunt.
Huc pede sacrilego Cirrhaeos scandere colles,
Doctaque de Clario carpere serta jugo,
[p. 25]
Gargilios ausos summo de culmine furcis
Cernere erat Musas praecipitare suis;
(555) Qualis coelipetas quondam Jovis ira Gigantes
Egit in Aetnaeos fulminis igne specus.
Hic habitant turpi calonum cum grege lixae,
Quos abigit castris Phoebus ab ipse suis.
Incolit has sedes rapto plebs vivere sueta,
(560) Atque operata sacris turba, Laverna, tuis.
Utque favos apibus, distentis nectare cellis,
Surripit ignavo crimine fucus iners:
Sic fuit adtexto miserum centone poëma,
Abducitque aliis, se quibus ornet, opes.
(565) Hos Dea ab annosae suspensos stipite quercus,
Ut Satyrum, abrepta pelle, videre dedit.
Ad latus his sociata sedet ventosa caterva,
Agmine quae spisso carceris antra replet;
Difficiles nugas & somnia vendere sollers,
(570) Quae tamen Arcadica Choerilus aure probet;
Texere Acrostichides, longoque Anagrammatis orsu
Inplicitis nomen condere docta notis.
Sive, recurrentes ut fulcos ducit arator,
Sotadico numeros more redire jubet.
(575) Aut versum absolvunt duo sesquipedalia verba,
Syllabave elumbi sufficit una gradu.
[p. 26]
Carmina vel rhythmum faciunt absurda sonantem,
Qua monachis numquam gratior esca fuit.
Litera vel socias major supereminet, anni
(580) Tempus & obscura quae notet arte diem.
Aut vocem ingeminans reddit resonabilis Echo,
Aut placet e lingua mixtus utraque sonus.
Aut propria Hebraeo deducit nomina fonte,
Sed metricis infert vulnera crebra modis.
(585) His pecus auritum, quod inerti reptat in agro,
Imperat atque olidos ducere Diva capros;
Serpere humi, & tenui stipula vel pascere foeno,
Inmundasque inter vivere glande sues.
Tertia famosis nomen captare libellis
(590) Natio, & illustres rodere nisa viros;
Cerbereoque umbras Heroum invadere rictu,
Inpiaque in magnos stringere tela Deos;
Ante fores cubat hic, formam sortita caninam,
Inque meam vomitat sordida, probra Ducem.
(595) Calliope aeternis sed monstra impura catenis,
Et caveis claudit corpora foeda suis.
Jejuni occurrunt mox, turba famelica, vates,
Gutture quae mensas semper hiante petit.
Versibus haec epulas sectari & munera Bacchi,
(600) Aeraque carminibus sueta merere malis.
[p. 27]
Unus, ut esuriens ad nos properaverat, offam
Flagitat, & promto garrulus ore canit.
Diva sed in nigram corvi jubet ire figuram,
Ut sua mendica praemia voce ferat;
(605) Unguibus & rostro furtiva ut pabula quaerat,
Abjectaque petat vile cadaver humo.
Denique & obscoeni claudunt postrema poëtae
Agmina, Lampsacii curaque amorque Dei:
Improba qui Veneris denudant furta pudendae,
(610) Carminaque infami fornice digna canunt.
Ut ruit e turba sociorum audacior unus,
Patrantique Deam lumine & ore notat;
Factus Epops turpis, spurcam repetitque cavernam,
Sordibus & maculat seque suumque gregem.
(615) Ne tamen infaustae laedant contagia terrae,
Noxia nec tetro sit mora longa loco;
Horrendo, ducente Dea, discedimus agro,
Foedaque festino linquimus arva pede.
Flectimus ad dextram, Zephyroque tepentia rura,
(620) Et vario viridem flore subimus humum.
Hic nardum, & casiam, croceique hic gramen acanthi
Sudat odorifero terra beata sinu.
Cinnama, & Assyrii spirant hic munera amomi,
Balsamaque, & pingui cortice myrrha fluunt.
[p. 28]
(625) Hac violas tellure novas, myrtumque rosasque,
Euphrosyne, Veneri grata ministra, legit.
Dumque canunt volucres densis sub frondibus, aures
Detinet argutis hic Philomela sonis.
Hic saliunt latices Aganippidos Hippocrenes,
(630) Albus & in vitreo flumine cantat olor:
Per loca nativo sic luxuriantia cultu,
Plenaque deliciis tendimus arva suis.
Donec, Apollinei superato culmine Pindi,
Sisteret in bifidi me Dea colle jugi.
(635) Hic choreas ducunt, Phoebo praeeunte, Camenae,
Otiaque aeterno vere beata colunt.
Carmine vel Patrem laudant hominumque Deûmque,
Quidquid & aetherii regnat in arce poli.
Hic sedet, & priscis praescribit jura Poëtis,
(640) Et rigat Aonii fontis Homerus aqua.
Proxima, quae celebrat genus inmortale Deorum,
Huic Ascraea tegit nobile Musa latus.
Quorum magna pari sequitur vestigia passu,
Nec grandi Andinus carmine cedit olor.
(645) Quique Deûm Argolica natos in Phasida pinu
Duxerat, Euganei gloria Flaccus agri.
Hic lyra; Melpomene Calabris quam finxit in arvis,
Pindaricis resonat par Venusina modis.
[p. 29]
Lesbiaque hic docto cantatur amata Catullo,
(650) Hic Elegis vivit, Naso, Corinna tuis.
Carminaque haec terso loca dant habitanda Tibullo,
Quemque oculis cepit Cynthia prima suis.
Quotquot & ereptos populo tulit alta vetustas,
Sedibus his vitae secla perennis agunt.
(655) Nec minus haec umbras conplectitur ora recentes,
Vatibus hospitium datque Thalia novis:
Qui veterum a puro ducentes flumine rivos
Versibus hic dignum promeruere locum.
Hic Batavae quondam praelustria nomina gentis,
(660) Sidera ceu coelo splendidiora, micant.
Nobilis his Dousae ducit domus agmina lucis,
Exserit hic citharae Grotius arte caput.
Juliaque hic teneri numeris celebrata Secundi
Vatis amatoris basia ab ore legit.
(665) Perpetuo gaudet felix Kinschotius aevo,
Heinsius hic laetos ducit uterque choros.
Baudius hic doctis Musas delectat ïambis,
Et lepido adtonitas detinet ore Deas.
Vossius, Aoniam scriptis dum praecipit artem,
(670) Hic quoque Barlaeo jungitur usque suo:
Et laetantur adhuc, fortis post fata novercae,
Amsteliae famam conciliasse Scholae.
[p. 30]
Quîs Batavus juxta nectit Vondelia laurus,
Sublimenque sonans Hooftia Musa chelyn.
(675) Additur his, patriam qui primus duxit in urbem
Francius Ausonios carminis arte modos.
Broukhusioque suo comes Hoogstratanus adhaeret,
Otiaque a pingui plebe remotus agit.
Felices! quibus hos licuit penetrare recessus,
(680) Et colere Aonii celsa vireta jugi.
Quos meritis quaesitus Honos in rura beata
Vexit, & in summo vertice Fama locat.
Vivite, & intactis hederae vos cingite sertis,
Et virides lauru semper habete comas!
(685) At mihi, dum vates observo Helicone repostos,
Perque sacrum ducit Calliopea nemus;
Haesit in obtutu subiti mens territa visi,
Obviaque adtonitum peculit umbra recens.
Adstitit en Patrui, sed nota major, imago,
(690) Et nihil humanae conditionis habens;
Tota sed albenti candore simillima cycno,
Nunc posita Invidiae dente vel ungue procul.
Utque animus rediit, sic carum adfatus alumnum est:
Dum licet, haec memori pectore & aure bibas,
(695) PETRE, mea formate manu, mihi nominis heres,
Atque utinam famae par tua fama meae!
[p. 31]
Non nisi per magnos datur inmortale labores
Nomen, & aeterna vivere in aede licet.
Ad sua Phoebus iter vigili sacraria sternit,
(700) Vulgus at a templi limine pellit iners.
Quare age, ad aërii fastigia tendere Pindi,
Corycium meritis si penetrare nemus;
Si cupis hac mecum post funera sede locari,
Laurifera & Patrui claudere rupe latus;
(705) Me sequere, &, quam fida manus tbi nostra solebat
Pandere, Virtutis tramite carpe viam.
Castaliumque sacris operatus lege severa,
Fac suus Aonisin, Petre perennet honos.
Fac decus Amstelii felix tueare Lycei,
(710) Et patriae crescat, te duce, fama Scholae.
Dixit: &, amplexu veneror dum colla Magistri,
Me fugit, & mediis deserit umbra sonis.
Quo ruis? exlamo, quid falsa in imagine ludis,
Patrue, discipulum destituisque tuum?
(715) Siste gradum, vel saepe redi: nam tu mihi semper
Phoebus, honoratum tu mii nomen eris.
Dum loquor, insolito quatiuntur frigore membra:
Excitor, & gelido corpore Somnus abit.

[p. 32]

DE

ERUDITIONIS NEGLECTU,

ET LUXU,

REI PUBLICAE PERNICIOSIS.

Dictum publice in Illustri Amstelaedamensium Athenaeo,
Ipsis Kalendis Aprilis MDCCLXV.

MUsae, noster amor, dilectae ante omnia Musae,
Culta mihi puero Numina, culta viro!
Ingredior vestrae si non novus incola Cirrhae
Laurifera adsuetos ferre per arva pedes;
(5) Si non averso pulsamus Apolline chordas,
Nec damus Aoniis irrita thura focis;
Dicor & ingenuos non degenerasse parentes,
Stemmate ab indocto nec mihi ducta domus;
Adsitis Divae! neque jam de paupere vena
(10) Carmina, sed Clario tincta liquore, fluant.
[p. 33]
Vester honos agitur: vestrum, me vindice, Musae,
Jam decus in titulos ibit eatque suos.
Phoebe, fave! tibi surgit opus, tibi sacra parantur,
Sacra sed a nutu rite probanda tuo.
(15) Et vos, qui Musas colitis, date laeta canenti
Omina, & inceptis plaudite turba meis.
Et Patriae quotquot semper studuistis & Urbi,
Addite nunc stimulos ore favente novos.
Ut quodcumque mihi Phoebea robur in arte
(20) Detur, id Amsteliis serviat omne meis.
Sed procul hinc jubeo, procul hinc exire profanum
Vulgus, & a templi limine ferre gradum.
Maeviadumque genus nostris discedat ab aris,
Antraque Cimmeria condita nube petat.
(25) Ite, animae viles, quos desidis otia vitae
Lenta sequi, pecudum more peracta, juvat.
Ite, prigri ventres, & inania pondera terrae,
Agminaque Arcadici pascite tarda gregis.
Segnitiem Musae namque aversantur, & ipsae
(30) Gaudia perpetui vera laboris agunt.
Inque Helicone sacro Superos patremque Deorum
Semper inexhausta carminis arte colunt.
Vos quoque, Pierides quîs nomina vana videntur,
Ite, nec innocuas contemerate Deas.
[p. 34]
(35) Cura Camenarum cui docta insania fertur,
Thyrsigero Maenas qua furit icta Deo;
Et qui Palladias fastidit & opprimit artes,
Hac procul infastos vertat ab aede pedes.
Non his casta patent Poebi penetralia, non his
(40) Lauriferi fas est in nemus ire jugi.
Pocula Melpomene non his Agannippide lympha
Inplet, Hyantaeo nec rigat ora lacu;
Tisiphone anguinis sed frontem torta capillis
Cymbia Tartareo de Phlegethonte dedit.
(45) His etiam invisos Erato mea fundere questus,
His amor Aonidum bella movere parat.
Liber in adversos doctrinae spiritus hostes
Intrepida fervet corripere arma manu.
Quodque ferat Patriae rudis Ignorantia damnum,
(50) Si fieri possit forte medela, canam.
Ut noceat Batavae lena insidioa juventae
Luxuries, vitiis inlaqueetque suis.
Ut novitatis amans, priscique oblita decoris,
Posteritas magnos degenerarit Avos.
(55) Patria, si quidquam de te bene nostra mereri
Officio valeat Calliopea pio;
Urbs quoque, qua primum vitales hausimus auras,
Cui tribuere suas Vesper & ortus opes;
[p. 35]
Accipite, & signis rata confirmate secundis,
(60) Vobis devota quae sacra mente fero.
Forte licet nostro non convenientia seclo
Carmina, nec blandis auribus apta, sonent;
Libera verba tamen, sed felle carentia, candor
Veridico Belgam concitat ore loqui.
(65) Utque odio nullum, studio neque ductus inani,
Vellicat, aut partes insidiantis agit;
Sic vestras eadem noxas tam dexta notabit,
Quam meritis nectet laurea serta viris.
Ergo age, &, ut justo decurrat Musa tenore,
(70) Auspicium a sanctis inchoet illa choris.
Quis non Sacrificum digno veneretur amore,
Infula cui castas cingit honora comas?
Sed vitae integrum, prurumque, & labis egentem,
Cordaque sincera cui pietate calent;
(75) Rerula cui morum probitas, quem candida virtus
Non sinit obliquo ponere calle pedem;
Quique, sibi ut vere populoque salutifer adsit,
Et rectum ad coeli limina monstret iter,
Quae solet ipse aliis, sacro velamine tectus,
(80) Praecipere, exemplo conprobat acta suo;
Nec se, dum linguae vires ostentat inanes,
Venditat, aut vulgi nititur esse stupor;
[p. 36]
Cui pudor ingenuus, placidumque modestia vultum
Pingit, & innocuae pacis amica fides;
(85) Ingenium cui mite, & amarae nescia rixae
Ora, nec anguina viscera tabe madent;
Integritas cui fraude vacans, nullo inlita fuco,
Sed niveae purus simplicitatis amor;
Quique animi has dotes doctrinae cultibus ornat,
(90) Nec rude Phoebea pectus ab arte gerit;
Cui studium veteres ut sacra volumina pandat,
A teneris linguas perdidicisse fuit.
Quam bene cum Musis, & cum Tritonide docta
Se Pietas sociam, foedere juncta, liget,
(95) Nobile par, sacrae decora haud moritura palaestrae,
Exemplo ostendant exstimulentque suo,
Prodigium seclique sui Lactantius alter,
Cui veneres cessit Tullius ipse suas,
Cinctus Palladia Calvinus tempora lauru,
(100) Nec tu Calvino, Beza diserte, minor;
Atque alii heröes, quibus ista contigit arte
Aeternum a sera posteritate decus.
Illa sacerdotes conmendat gloria raros.
Vivite! quîs merito laus ea danda venit.
(105) Hos amat, hos digno semper mactabit honore,
Pignora qui sanctae religionis amat.
[p. 37]
Horum se pascet solida dape, quisquis inani
Abjecta fruges glande probare solet.
Qui studiis sacris se devovet, aequore vasto
(110) Navigat, & dubiis fluctuat actus aquis.
His ducibus sed fretus, & haec si sidera spectet,
Per vada, per Syrtes, tutus inibit iter.
In tenebris haec astra micant, mostrantque salebras,
Et rutilas praebent per loca caeca faces.
(115) At cui divinis oracula condita chartis
Tradere, & inlota thura adolere manu,
Ludus, & ad quaestum merces vulgata videtur,
Ut tenui saltem luceat igne focus;
Non aeterna patent illi sacraria Famae,
(120) Nullaque Idumaeo palma petenda jugo.
Sed neque felici scandit sublimia nisu
Semper in inmunda serpere suetus humo:
Nec medio se cymba mari conmittere debet,
Quae solet in parvo velificare lacu.
(125) Mascula cui pietas, cui doctae copia mercis,
Vera vel eloquii flumine suada potens,
Deficit, a primae stadio neglecta juventae,
Quemque latet magnis semita tria viris;
Feminei saltem plausus captare theatri
(130) Sperat, & in vetulo regna tenere choro.
[p. 38]
Lamentisque piis, atque artifici ululatu
His superas spondet se referare domos.
Murmure & horrisono templi subsellia frangit,
Ut dotes aliqua jactet ab arte suas.
(135) Aut tenera ex imo ducit suspiria corde,
Pectoraque admota plangit anhela manu.
Pallidaque ora gerit, tamquam color iste piorum,
Et frontem aetherius tabe notaret amor.
Colla recurva humero, fracta ceu fauce, residunt,
(140) Utque pecus, prono lumine spectat humum.
Contra, quem non culpa jubet pallescere, coelum
Adspicit, & vultu surgit in astra suo.
Sed trepidant oculos ad magnum tollere Solem,
Mens quibus admissi conscia flagitii;
(145) Et Curios imitata truces, mentita Catones,
Tetrica frons, rugis hirtaque crine riget.
Densa supercilii nubes & crimina velat,
Pluraque, quae tenebris nox tegit atra suis.
Artibus his plebi incutitur reverentia major,
(150) Ludit at incautum scenica larva genus.
Hi doctos odere viros, odere poëtas,
Caussa est odii sat manifesta gravis.
Libera verveces vatum gens pungit ineptos,
Et tela in pharetris fert nocitura suis.
[p. 39]
(155) Lascivoque palam quae scribunt carmine sacra,
Hi potius Patres clam celebrare solent.
Quo magis alta tument vano praecordia fastu,
Hoc magis a docta, credite, fruge vacant.
Quo magis ardescit damnandi dira libido,
(160) Hoc magis est purae mens pietatis iners.
Et nimium blandos sermone cavere memento,
Qui sapis: insidias subdola verba tegunt.
Odit amor veri mellitae fellea linguae
Spicula, blanditiis nec suis esse locum.
(165) Sed valeant Musis infesta haec cymbala vulgi,
Et patriae & sacro noxia turba choro.
Quique tribunisiis popularem vocibus auram
Captat, & in turbas mobile vulgus agit;
Qui Proceres audet proscindere dente canino,
(170) Nomina vel falso crimine magna gravat;
Inque Magistratus rabidae convicia linguae
Evomit, atque urbes seditione replet;
Ut ruptos videat fasces, versasque curules,
Et premat innocuos saeva procella Patres;
(175) Curiaque, augustis Rectoribus inclyta, sorde
Squalent obscuri dedecorata gregis;
Qui Batavos ad bella ciet, stimulosque furori
Addit, & in media classica pae canit;
[p. 40]
Navibus hinc migret, quîs portum vasta Charybdis
(180) Pandat, & hospitium saeva Malea suum;
Vel Scythicas, feritatis amans, procul incolat oras,
Inque Lycaoniis sedibus exsul agat.
Erret, ubi Armeniis juga feta leonibus horrent,
Aut ubi cum Hyrcana tigride bella gerat.
(185) Pacis amans Deus est: Pacem colit ille fovetque,
Qui patriae librat commoda lance pari.
Quodque aliis dat Martis opus, sapientia Pacis
Conciliat Belgis perpetuata decus.
Haec ego: sed cytharam increpuit mihi Phoebus, & aurem
(190) Vellit, & in medio carmine sistit iter.
Atque ait, aurato tangens mea tempora plectro,
Quid facis inprudens? quo tua Musa ruit?
Si sapis, infestos crabrones tangere noli,
Voce nec has labes liberiore nota.
(195) Nonne suis fatis exempla domestica terrent?
Incautum feriant ne fera tela caput.
Dixerat; atque aliam monstrat mihi Cyntius oram,
Qua strepit ingratis garrula turba sonis.
Qua variis picae saliunt in frondibus atrae,
(200) Raucaque limosa rana palude natat.
Qua querulae passim rumpunt virgulta cicadae,
Latratuque repelent compita cuncta canes.
[p. 41]
Induere has formas, & in haec (ita credere par est)
Corpora mutari post sua fata solet.
(205) Quisquis Castalidum neglectis turpiter aris
Praetulit urbanae barbara castra togae;
Arte nec ingenua mollitus pectora, vocem
Maluit insano prostituisse foro.
Qui Baldi glandes, Accursî aut pabula ructat,
(210) Et rabulae partes litibiosus agit;
Huic acuit rixas, & jurgia dictat Erinnys:
Hunc avidum lucri fasque nefasque rapit:
Huic auri vesana fames, huic ardor habendi
Os movet, a rictu semper hiante patens:
(215) Venalisque probrum foeda mercede tuetur,
Et pretio lites inficiator alit.
Praeda licet Caco fueris, famulove rapaci,
Villicus aut reditum depupularit agri;
Mox sceleris defensor adest, similisque clienti
(220) Patronus, caussam qui nebulonis agat.
In partem spoliumque venit, cupidusque rapinae
Exuvias, vafra nequior arte, refert.
Et segetem ex aliis proprios excantat in agros
Murmure, ceu magicis Colchica saga sonis.
(225) Sustulit Atriden per inextricabile textum
Ut manus Aeghisthi nectere docta dolos;
[p. 42]
Litibus inplicitum sic retia fraude ligata,
Caussidico numis insidiante, premunt.
Quasque bene optarat facundo vindice tutas,
(230) Vastatas queritur jam male cautus opes.
Non minus Autonoës, silvarum gloria, natus
Praeda fuit canibus dilacerata suis.
Non minus infestae manibus Stymphalides uncis
Phineas quondam diripuere dapes.
(235) Haec Themidem e terris gens inportuna fugatam,
Huc supera redeat ne regione, vetat.
Dedecorat sacros Astraeae turpis epoptas
Natio, legiferae noxa pudenda Deae.
Illos tangit amor verbosas discere leges,
(240) Adjuvet ut miseros lingua diserta reos.
Armaque ut oppressae virtuti fida ministrent,
Mite patrocinium voce manuque ferunt.
Illos norma fori, sancti reverentia juris,
Vel prece vel pretio non violanda, tenet.
(245) Et, nisi pro caussa stet fas meliore piumque,
Pro trepido numquam bella cliente gerunt.
Sed tamen ante alios victurae in secula famae,
Oraque in aeternae posteritatis eunt,
Pallada qui doctam Themidi sociare severae
(250) Ingenio ducti nobiliore solent.
[p. 43]
Ad veteres quorum confert sollertia leges,
Graecia quas gremio Romave pandit opes.
Hoc agat ille sacrae princeps Cujacius artis.
Hoc Italae Alciatus gloria gentis agat.
(255) Hoc agit ille togae laus non moritura Batavae
Grotius, Astraeae Pieridumque decus.
Regibus hic Belli vel Pacis jura modumque
Tradat, ab injusta non temeranda manu.
Et patriam exemplo doceat, licet usque novercam,
(260) Indelibata semper amare fide
Leidanam exornans doctrinae dote Minervam
Illustret celebrem Noodtia fama scholam.
Deleat annosi sordes Schultingius aevi,
Prudentum adfundens lumine scita novo.
(265) Vindicet & Latii monumenta perennia juris,
Seraque quod stupeant secula, condat opus.
Dextera victuris vel Bynkershoekia scriptis
Barbarie obductam non sinat esse Themin.
Curiaque alta viri merita inmortalia jactet,
(270) Et laudes magni Praesidis Haga canat.
Sed jam Paeoniae cultores poscimur artis
Dicere: tu coeptis adnue, Phoebe, meis.
Inventum Medicina tuum est, tu muneris auctor,
Phoebe, Machaoniae prime repertor opis.
[p. 44]
(275) Depositum tua cura sacrum mortalibus aegris
Aetheris in nostras detulit arce domos.
Te quicumque Deum veneratur, numine fretus
Intrepidam miseris porrigit ille manum;
Seminecesque avidi retrahens e faucibus Orci,
(280) De Styge Tartarea crebra tropaea refert.
Parcarumque colos & stamina nigra revolvit,
Et Rhadamantei jura severa fori.
Trita frequente manu veterum cui scripta medentum,
Nunc spreta, & populo vix bene nota rudi,
(285) Sive ea, quae magno dictaverat ante Galeno;
Mellea vel Coo suada Pelasga seni;
Seu, quo Tulliacae spirat facundia linguae,
Aeternum Celsi mente volutat opus;
Doctrinaeque decus longo qui firmat ab usu,
(290) Laudetur medici dos pretiosa chori.
Fontibus his puros didicit diducere rivos,
Qui pinguem e sterili reddere norit humum.
Fontibus his ingens Boerhavius ora rigatus
Pectoris exemplum grande capacis erat.
(295) Inde salutifera princeps Podalirius arte
Adtonuit meritis Solis utramque domum;
Quique premens magni vestigia certa Magistri,
Royenus lauru cingit utraque comas,
[p. 45]
Et Phoebi cantoris amor, Phoebique medentis,
(300) Ignotam vulgo suevit inire viam.
Non ita ventosi, medicorum infamia, Agyrtae,
Humano generi pestis, & ira Deûm.
Doctrinae quîs sordet honor, quos nulla perurit
Gloria, quîs quaestum formula sola facit.
(305) Quîs veterum lacerant, velut ictu vulneris, aures
Nomina, inaudito paene tremenda sono.
Quos populi, fallax cui se sollertia jactat,
Credulus obscuro tollit honore stupor.
Carnificum medico peragunt qui nomine partes,
(310) Funeribusque augent funera densa novis.
Vel quorum Uranies scrutari vafra recessus
Fingit, & aetherias fraus numerare faces;
Longaevae cupidis promittens gaudia vitae,
Fatalem aut miseris vaticinata diem.
(315) Astriferi reserata patent his atria coeli,
Quae bona nascenti, quae mala stella fuit;
Signave Saturni funesta, & Martis iniqua,
Ses Jovis aut Paphiae sidera fausta Deae.
Pocula sed nigris horum letalia succis
(320) Inficit, admiscens tetra venena, manus.
Hos artes Medea suas, Aeaeaque Circe
Thessalicis docuit toxica cocta focis.
[p. 46]
Canidia his longa aegrotos sopire quiete,
Murmure & Haemonio dira Locusta dedit.
(325) Horum ope Lethaeae ditatus navita cymbae
Adsiduo Stygias remige fulcat aquas.
Felicem! has fugiens cujus prudentia clades
Praecipitem cavit mortis adire viam.
Sed, ne forte meam laedant contagia linguam,
(330) Pestiferove adflet sidere turba nocens;
Nunc aliis sacrum lustrans Helicona choreis
Musa magis tuto tramite quaerit iter.
Dum loquor, aërio per nubes lapsa meatu,
Constitit ante oculos Diva verenda meos;
(335) Candida tota, comas resoluta ligamine nodi,
Et niveos velans veste fluente pedes.
Ornabat dextram, cui pileus insidet, hasta.
Virgo erat, incomtum casside tecta caput.
Aegida, qua populos tutatur, laeva tenebat.
(340) Libertas, Batavis semper amata, fuit;
Propositi constans, diraeque tyrannidis hostis
Aspera, fervitii nescia, fraude carens.
Utque Deam agnovi, nutum dedit, aequa canenti,
Addidit & stimulos, admonuitque sui.
(345) Atque ait: ,, Aonias quoniam tibi cura puellas,
Meque etiam a teneris demeruisse fuit:
[p. 47]
Dic age, ut in templo mecum Parnasides uno
Accipiant junctis munera digna focis.
Utque ferens sociis communia sacra Deabus,
(350) Me comitem, Musas qui colit, ille colat.
Quique togae Patriam doctrinae aut dotibus ornat,
Me quoque perpetua norit amare fide.
Ut, licet adversae ludibria Sortis iniqua
Sentiat, inpavido pectore tela ferat.
(355) Illius merito laus inmortalis honore
Ardua consumtis surget in astra rogis.
Publica sed privis qui laedit commoda votis,
Et famulo inflectit libera colla jugo;
Cujus & ingenuas ignavia despicit artes,
(360) Pieridum & nostri numinis hostis eat.
Quamlibet arbitrio Fortunae tendat in altum,
Obruta Lethaeis fama premetur aquis. ,,
Vera Deam monuisse patet. Testentur Athenae,
Harmodiis quondam dum viguere suis.
(365) Quum studium linguae, Demosthenis arma, fovebat
Graecia, ab imperio tuta, Philippe, tuo.
Magnanimo staret Bruto quum Roma, superbos
Pellere Tarquinios moenibus ausa suis.
Et Patriae Patrem Ciceronem libera dixit,
(370) Exstinxit flammas quum, Catilina, tuas.
[p. 48]
Consulis & vigiles tremuisti, Lentule, fasces,
Et tu flagitii, dire Cethege, comes.
Praeda tribus Dominis sed quum foret Itala tellus,
Antonî secuit nobile dextra caput.
(375) Mandatum profugis, pulso Nasone, Camenis
Exsilium, Augusto regna tenente, fuit.
Dicta per inmanem tibi mors, Lucane, Neronem.
Hoc tibi libertas, hoc tibi Musa dedit.
Fraterna renuens Caracallae caede madentis
(380) Sanguineum calamo velle probare nefas,
Cervicem linguae tibi pro pietate recidit
Ferrea carnificis, candida Paulle, manus.
Scilicet haec saevis norma est violenta Tyrannis;
Hunc populis morem Regia sceptra ferunt;
(385) Opprimat ut claros fati vis dira poëtas,
Et famam ingenio qui meruere suo;
Quisquis & adsertor patriae vindexque salutis
Pro conculcatis legibus arma capit,
Virtutis pretium saepe exitiale reportet,
(390) Et domui exsequias ducat & ipse sibi.
Imperet, & studio populari gaudeat Ancus,
Asperet & vulgi Drusus amore Patres.
Incitet in turbas ausos ingentia Gracchos,
Et Marios feritas ambitiosa truces.
[p. 49]
(395) Sed Cincinnatus, castigans voce Tribunos,
Tarpeji plebem pellat ab arce Jovis.
Pectore & inmoto, rigidi servator honesti,
Letiferas Domini spernere posse minas,
Et Libertati servam postponere vitam,
(400) Intrepidus doceat fata subire Cato.
Temporibus bonus esse malis qui sustinet, illum
Caesaris indomiti fulmet & ira ferit.
Pendet ab arbritio quum Curia tota potenti,
Justitiaeque locum Carnificina tenet;
(405) Tunc senio confecta Patres dare colla securi,
In furcam aut vulgi seditione trahi;
Tunc Procerum primos, augusti membra Senatus,
In rigidi videas carceris antra rapi;
Aut patria ejectos pro Libertatis amore
(410) Hospitium externo quaerere in orbe novum.
Exsilii pretium meruere Themistoclis arma.
Justus Aristides Attide pulsus humo.
Scipiades,belli fulmen, Carthaginis horror,
Linternum e Latiis sponte recessit agris.
(415) Captaque de Gallis referentem signa Camillum
Ante Tribunitius depulit urbe furor.
Et Coriolanus, Volscorum in rura fugatus,
Roma, tuis quondam finibus exsul erat.
[p. 50]
Prisca quid enumerem? tuus ille, Batavia, plausus,
(420) Ille stupor secli prodigiumque sui,
Solis ab occasu fama celebratus ad ortum,
Ingens Naturae se superantis opus,
Laudis apex summae, genii mensura capacis,
Unica doctrinae gloria, & orbis amor,
(425) Grotius, a Musis primas formatus ad artes,
Maximus ille foro, maximus ille lyra;
Praebeat exemplum, canis memorabile seclis,
Quod legat adtonitus, quod pudeatque, nepos.
Anne ideo tantum peperisti, Patria, civem,
(430) Ut fieres nato dira noverca tuo?
Esset ut indignis, tamquam rea, stricta catenis,
Carceris & tenebris jussa latere, manus?
Illa manus, lucem cui debet docta vetustas,
Aeternum scriptis nobilitata suis!
(435) Illa manus, devota tibi, rebusque probata,
Quaeque tuum toties adserere ausa decus!
Allia Romuleis non lux magis inpia fastis,
Quam quae Grotiadae vincula ferre dedit.
Sed tamen hoc melius, quam si servile Batavus
(440) Ingenium inmiti prostituisset Hero.
Verior hinc, praesens quam forte negaverit aetas,
Gloria de justa posteritate venit.
[p. 51]
Quid refert, recti si pars studiosa tenaxque,
Victa licet, caussa pro meliore cadat?
(445) Cum Patria periisse pium est, (haec laurea forti
Congrua) quum Domino pressa potente jacet.
Casibus adversis constantia sola medetur.
Aura levem populum turbine versa rapit.
Quique animum servat contra sua tempora rectum,
(450) Facta nec a Sortis mobilitate regit,
Nec vitiis secli abripitur communibus; effert
Celsius humana conditione caput.
Qui meritis clarius primorum adscendit honorum
Culmina, cui summae tradita cura rei est,
(455) Cui Patriae lex una salus, qui publica suevit
Commoda privatis praeposuisse bonis;
Non illum in praeceps instantis jussa Tyranni,
Non rabies plebis prava petentis agunt.
Sed Virtus, cui caeca nequit Fortuna nocere,
(460) Inmota, & certo robore firma, manet.
Et secura sui, nullo concussa tumultu,
Aspera, quo retrahant, Fata, trahantve, domat.
Sedulus & veterum qui scripta perennia volvit,
Sive ea quae Latium, docta vel Hellas habet;
(465) Heroum ut stimulis pectus sibi concitet altum,
Conparet & prudens acta priora novis;
[p. 52]
Illius aeterna cinguntur tempora palma,
Surgit & invidiae victor, & ipse sui.
Exemplum Lucullus erit grave, prima juventae
(470) Otia qui luxu deside trivit iners.
Palladis hic nullo aut Martis formatus ab usu,
Quum patriis hostem pellere jussus agris;
Optima Grajugenûm versans monumenta, subacto
Aeternum retulit de Mithridate decus.
(475) Cyzicus hinc, Tenedosque, & vasta Propontidis ora,
Senserunt aquilas, hoc duce, Roma, tuas.
Non haec abjectae speranda est gloria turbae,
Laureaque incultas non tegit ista comas.
A teneris quorum doctas socordia Musas
(480) Negligit, & vulgi segne frequentat iter;
Quos sapere aetatis numquam docuere vetustae
Nomina, nec vitiis exseruisse caput;
Qui Batavûm spernunt, Annalibus eruta fidis
Noscere, vel gentis fata vicesque suae;
(485) Non priscas poterunt leges, & avita tueri
Jura, nec in populum commoda ferre bonum,
Nec Libertatis defendere vindice lingua
Foedera, sacrilega non violanda manu.
Rebus in humanis ludens Fortuna jocatur,
(490) Collocet hos summo si malesana loco.
[p. 53]
Nam titulos foedant, quîs condecorantur, honorum,
Nec trabea his humeris, nec toga digna sedet.
Doctrinae nulla cui pectus dote politum est,
Nec meritis ornat, quod male gestat onus;
(495) Nescia consilii cui mens incerta vacillat,
Torpet, & ad casus quoslibet haeret iners;
Praesertim Patriae si nubilus incubet aër,
Publicaquea a motu res graviore labet;
Ille exempla dabit populo damnosa sequaci,
(500) Artis egens nullam ferre valebit opem.
Voce tribunitia, velut alter Curio, plebem
Dum rabidae in furias seditionis agit,
Caesaris arbitrio submittit jura Quiritum,
Et Patribus fasces imperiumque rapit;
(505) Nec memori reputans documenta domestica mente,
Vilia servitii pondera sponte subit.
Sic solet a prisca Majorum flectere laude
Degener, & curans commoda priva, Nepos.
Hos fructus neglecta ferunt sacraria Phoebi,
(510) Quum perit ignavo languida vita situ.
Nec tamen ingenuas fastu contemnere Musas,
Castraque Segnitiae desidiosa sequi,
Unica communi caussa est manifesta ruinae:
Altera, quo veniunt tot mala fonte, subest.
[p. 54]
(515) Nec nocitura minus rebus florentibus olim,
Et Patriae exitio certa parare viam.
Vera loquar: quamvis veracem odisse poëtam
Insana, & flecti nescia, turba solet.
Jam pudet heu Belgam Proavis frugalibus ortum.
(520) Jam Batavae sordet simplicitatis amor.
Tecta Patris cum quis fors praeterit, in quibus olim
Consenuit victu paupere parcus Avus;
Hic ubi sollicitae nutritus ab ubere Matris
Parvulus in cunis vagiit ipse puer;
(525) Cum lare si vili spatiosa palatia confert,
Quae colit; has pudor est jam meminisse casas.
Magnificam sed saepe domum tenet incola parvus:
Occulit & magnum parva taberna virum.
Ingentes Curios modici clausere penates.
(530) Qui tenui latuit rure Camillus erat.
Et Pyrrhi illecebras, animo quîs major, & aurum
Sub tugurî sprevit tegmine Fabricius.
Terror erat Gallis, flagrumque rapacibus Anglis,
Ruterus, vasti Nereos ille tremor;
(535) Non sibi, sed Patriae vincens, non munere sortis,
Sed proprio meriti pondere factus Eques.
Quem formidatum sub cardine fecit utroque
Martia de domito palma relata mari.
[p. 55]
Cui Batava virtute parem, probitate secundum,
(540) Nulla virum tulerunt secula, nulla ferent.
Regius Heroëm tamen hunc Legatus, & aedis
Exiguae dominum vidit, & obstupuit.
Obstupuitque pia castas cum conjuge natas,
Curantes prisca sedulitate domum.
(545) Quid Proavûm memorem victu de simplice mensas,
Nec nisi de facili fercula structa dape?
Prandia quî parvo semper contenta paratu,
Aemula naturae, nec nisi nata domi;
Corporaque ad solitum defessa novare laborem
(550) Et tantum a labris pellere sueta famen
Nulla dabant dulci convivia tincta veneno,
Arte vel externi quae vitiata coqui.
Illis pompa fuit, mensis inferre secundis
Frugiferas, patrii munera ruris, opes.
(555) Plurima si deerant ab inani splendidaluxu,
Candida supplebat frons genialis heri.
Nec pretium inmodici addebat vesania sumtus,
Sed convivarum non simulatus amor.
Prodiga nunc epulis, Romanae atque aemula coenae,
(560) Luxuria, in clades ambitiosa suas,
Deliciis sollers census tenuare paternos,
Damnosa innumeras diruit arte domos.
[p. 56]
Vanaque dum pascunt oculos spectacula, ab esca
Saepe salutisera corpus inane redit.
(565) Dumque gulae ambiguos variant fastidia missus,
Nulla nisi ad luxum merx peregrina placet.
Et peregrina juvant speciem moliminaformae,
Lubrica, & Euripo mobiliora vago.
Totaque odorata facies a pyxide pendet,
(570) Et speculi arbitrio statve caditve levi.
Mille modos cultus, sola novitate placentes,
Sed stabiles numquam, dat perigrina Venus.
Non ita Carpathio Neptunius aequore Proteus
Dissimilis vultus induit arte vafer.
(575) Non ita Vertumnus variatas corpore formas
Adsciscit, verso notus ab amne, Deus;
Ut structura comae cunctas mutatur in horas,
Si novus externo flexus ab orbe venit.
Ora vel abscondit velis alisque puella,
(580) Ut sit in ornatu pars quotacumque sui.
Aedificatve caput, Graecas mentita figuras,
Cuncta peregrina ludicra voce notans.
Utque recurvatis refluat Maeandros in undis,
Et fluat, in nugis exprimit arte suis.
(585) Assyrio aut positos perfundit aromate crines,
Et teneras aures concha Erythraea gravat.
[p. 57]
Corpora vel Tyriae condunt subtemina vestris,
Aut oculis nudos dat toga Coa sinus.
Andromache Hectoreum tenuit non comta cubile,
(590) Nec Paridi Oenonen conciliavit acus.
Herculis in thalamos (at quid fuit Hercule majus?)
Venit inornatis Deïanira comis.
Avertunt animos irritamenta viriles.
Quae modico colitur fine puella, sapit.
(595) Sed tamen hoc minus est, quum sola placere puellae
Cura sit, & formae quaerere dote virum.
Femineo at juvenes comuntur more venusti,
Conponuntque unctas in statione comas.
Et se quisque stupent, puer ut Cephisius olim
(600) Fallaci speciem vidit in amne suam.
Munditiasque viris indignas molliter addunt,
Ut dubitet cultus esse puella suos.
Antinoos capiant haec blandimenta salaces.
Hic Ganymedeo splendeat ore decor.
(605) Sed proprio fuerantquum sat formosa nitore
Corpora, ab artifici non vitianda dolo,
Perdit adoptivo Naturae dona paratu
Non contenta suis femina virque bonis.
Forma sine arte potens cunctas supereminet artes,
(610) Nec lenocinio conciliantis eget.
[p. 58]
Hippolytum, quamvis facie rigidumque ferumque,
Praeposuit summo Cressa puella Jovi.
Endymion Lunae, Veneri dilectus Adonis,
Neuter at undantes finxerat arte comas.
(615) Aurorae Cephalum incultis placuisse capillis,
Nec minus Iäsidi Milaniona ferunt:
Montibus & silvis quamvis erraret uterque,
Iret ut agrestes illaqueare feras.
Hac juvenes se lege colant, ne mixta puellis
(620) Turba sit ambiguas exhibitura viros.
Frigora ut adsuescant, nimios vel ferre calores,
Commoda venatrix Diva theatra dabit.
Per nemora & dumos, & per juga celsa vagentur,
Magnanimos freno vel moderentur equos.
(625) Quid si mollitos & luxu deside fractos
Publica res humeris induere arma petat?
Quid si semiviros, Paphiis vix lusibus aptos,
Bellipotens Mavors in sua castra vocet?
Ne Narcisseas facies, frontemque decoram
(630) Aeratae feriat cuspidis hasta, trement.
Et pedibus cervos poterunt superare fugaces,
Et volucres cursu vincere Solis equos.
Tutius his alia titulos ambire palaestra,
Blandaque in Idaliis aera merere choris;
[p. 59]
(635) Tutius his placitam lecto fovisse puellam,
Et digito citharas increpuisse levi;
Inque sinu dominae madidos languere Lyaeo,
Et caput in tenera ponere molle rosa;
Quam manibus gladios clypeumque agitare cruentis,
(640) Aut galeam hirsutis sustinuisse comis.
Atque utinem externae dudum illa insania mercis
Publica, non Patriae perniciosa foret!
Scilicet hoc Oriens nobis est fine subactus,
Armaque in Hesperias Belgica lata domos?
(645) Et tot inaccessos ferro superavimus hostes?
Ut meriti fieret merx peregrina caput.
Merx peregrina foris, passimque ingesta cathedris,
Omnia nunc fuco versicolore linit.
Et Batavus, toties peregrino lusus ab astu,
(650) Illecebris praedam se sinit esse novis.
Sit licet esuriens, vel pannis tectus Agyrtes,
Longinqua veniat si regione, placet.
Dummodo adulandi lucrosas callidus artes
Noverit, & caudam rite movere suam,
(655) Et dominis semper palpare potentibus audax,
Dextraque servili promta sit obsequio;
Hic, numquam patrio speratasub axe referri,
Praemia, quae Belgis debita, saepe rapit.
[p. 60]
Et dubitamus adhuc, nos aurea vivere secla?
(660) Omnia Pactoli quum beet arva liquor.
Auro cuncta patent, & cedunt jura pudorque.
Unicus est auri, non pietatis, honor.
Quid pietatis honor? Saturno sceptra gerente,
Haec tenuit veteres, rustica corda, patres.
(665) Ista quidem duro sapuit glans querna palato,
Quum tremeret vanos credula turba Deos.
At postquam ambrosias frugens gens Celtica misit,
Sub dulci quarum melle venena latent;
Jam magis orbano pietas male convenit aevo,
(670) Et juveni, & cultis nomen inane viris.
Nomen inane fides, & candor, pectoris index.
Quaestus amicitias lucraque sola probant.
His melius clausas licet excantare pudicas,
Thessela quam coelo sidera ducit anus.
(675) Flectitur his custos: his janua mota patescit.
Auro, non meritis, saepe triumphat amor.
Fit Danaë, Acrisio ringente, hoc imbre rigata,
Sit licet Evadne, castave Penelope.
Quantum quisque auro, tantum & virtute valemus,
(680) Victricesque regit diva Moneta manus.
Temperat haec rabidi saevissima praelia Martis,
Haec populis Pacem fida ministra refert.
[p. 61]
Nil Batavi nunc Belga tenet, nisi nominis umbram,
Nec pudet antiquum degenerasse decus.
(685) Sanguine de patrio nec libera vena calescit.
Flexa jugo didicit jam dare colla Nepos.
Nunc ubi Civiles, invictaque dexterna magni
Armini, atque aminis Cariovalda ferox?
Nunc Wittiadum, vel barnevelnia virtus?
(690) O decora in fastis inclyta, Belga, tuis!
Arma ubi nunc, populus toties metuenda remotis,
Partaque tot terra, parta tropaea mari?
Nunc ubi ad Herculeas Heemskerkia palma columnas
In Calpetano morte relata freto?
(695) Et spolia Heiniaco, vel sanguine clara Galeno?
Aut ubi nunc Trompiaca rostra perusta manu?
Signa ubi nunc Gallis, trucibusque erepta Britannis?
Sceptra tua ad nostros fracta, Philippe, pedes?
O utinam lentis post secula bina Batavis
(700) Torporem excuteret, qua loquor, ipsa dies!
Sacra dies, quondam Brilanae conscia laurus,
Et meriti testis, magne Lumaee, tui:
Qua Libertati felicia signa renatae
Audaces tecum prima tulere rates;
(705) Vinculaque Hesperii nos rumpere posse Tyranni
Augurium, Albano dira fremente, dabas.
[p. 62]
Ah quondam Heroum fueras secunda creatrix
Belgica! sed fueras: nunc tua fama jacet.
Non ego vel Divos, Casumve in crimina rapto.
(710) Ista latet proprio condita noxa sinu.
Nec lubet opprobria haec vanis adscribere caussis:
Quippe mali labem moenia nostra fovent.
Amstelia urbs luxu mollita, opibusque superba,
Frangitur ipse suis inmoritura bonis.
(715) Depopulante Nepos luxu patrimonia fundit,
Sobrius ac prudens quae cumularat Avus.
Luxus agros vastat, totas exhaurit & urbes,
Et Patriae plus quam maxima bella nocet.
Luxa cuncta labant, &, quae modo stare videntur,
(720) Mox velut a celeri turbine quassa cadunt.
Namque ubi honoratus Procerum & venerabilis ordo
Intra fortunam se tenet usque suam,
Lucripotente Deo tumidus fert cornua civis,
Fatorum instabiles nec timet ire vias.
(725) Luculli aut superat villas, epulasve Vitellî
Nec veli inflatos contrahit ille sinus.
Turgida sed medio dum credit carbasa ponto,
Ad Stygios portus ventus & unda rapit.
Patris ad exemplum male conformata juventus
(730) Nequitiae mittit libera frena suae.
[p. 63]
Et vel divitiis, nascendi aut forte tumescens,
Has sibi blanditias fingit amatque puer.
Res me lauta domi, proprio non parta labore,
Sed Proavûm adtenta sedulitate, manet;
(735) Atque eadem haec curis aucta est Genitoris avari,
Unde mihi vere vita beata fluet.
Stultus ego aut roseos chartae impallescere vultus,
Corporis aut patiar dulce perire decus,
Vernantemque adeo florem marcescere formae,
(740) Aut frontem rugas induere ante diem,
Tristibus aut studiis flavos albescere crines,
Ut, juvenis quamvis, ridear esse senex?
Non ego Pegaseis enitar in aëre pennis.
Ungula Gorgonei non mihi grata pedis;
(745) Sed celeris agili curru frenare jugales;
Automedontea primus ut arte ferar.
Sic ubi concussi sunt vincula fracta pudoris,
In sua vesano damna furore ruit.
Pro Phoebo Pylades colitur, mollisve Bathyllus,
(750) Musarumque vices comica Thaïs agit.
Arma libinidibus praebet crotalistria Phyllis.
Pro cithara Aonidum cymbala rauca placent.
Penelope dum sola domi plorare jubetur,
Imperat exhaustis moecha proterva viris.
[p. 64]
(755) Roma olim rerum domina illa, orbisque sequestra,
Regibus & populis jura verenda dedit:
Curia pellitos caperet quum rustica Patres:
Horrida quum dumis templa Tonantis erant;
Cogeret & priscos quum rure ad septa Quirites
(760) Buccina, stramineis eliceretque casis.
Sed quum Tarpeji fieret Jovis aurea sedes,
Staret Hymettea quum trabe juncta domus;
Atria quum Phrygiis fulgerent nixa columnis,
Cunctaque munditiis plena, Corinthe, tuis;
(765) Oppia lex, magno nequidquam adserta Catoni,
Quum matronali sub pede trita fuit,
Ausaniasque nrus tegeret Sidonia palla,
Improbaque Attalicas Roma teneret opes,
Deliciis consumpta suis, spretisque Deorum
(770) Castibus, & foedo marcida facta situ,
Motibus Ioniis quum Martia corpora fregit,
Jam Gaditanis ludere gnara modis;
Jam Decios effeta, & degenereta Metellos,
Non animos Bruti sumere & ausa mares;
(775) Septenis spectanda jugis, tot clara triumphis,
Femineas didicit (turpe!) timere minas,
Et tremere ad Pharii crepitantia sistra Canopi,
Dotalis stupri jam, Cleopatra, tui.
[p. 65]
Mox Dominis passim servire adsueta suberbis,
(780) Mole sua tandem praecipitata ruit.
Atque utinam hic Patriae numquam sim verus aruspex,
Sed mea pro nullo pondere verba cadant!
Dicar & Amstelios malus ac temerarius augur
Criminibus fictis insimulasse meos!
(785) Sed bene habet: superant Heroum vera propago,
Et Batavo fulgent sidera rara polo.
Excessere adytis non omnia Numina sanctis,
Nec penitus nostros destituere focos.
Est, quibus in laudes adsurgit pectus honoras:
(790) Est, quibus in verum gloria nata decus.
Publica consiliis quorum est res salva, vigetque,
Tradita ut a priscis nunc quoque duret Avis:
Qui propria virtute premunt vestigia Patrum:
Fama quibus simili ducitur aequa jugo:
(795) Qui vitiis caput extollunt grassantibus altum,
Venaque quîs Batavo sanguine digna calet:
Tuta quibus stabit, pretioso parta cruore,
Libertas, domina non violanda manu:
In quos clauda ruens recti Fortuna tenaces
(800) Imperii vires perdidit iniqua sui.
Nomina quae populis licet ostentare remotis:
Invidiae per quos inclyta caussa sumus.
[p. 66]
Horum exempla, aevi nimium damnantia luxum,
Quaeque probent cives, quaeque imitentur, habent.
(805) Amstelia & quorum secura sub aegide Pallas
Mercurio socias jungit amica manus.
Floreat illa diu, nulli temerata latroni,
Semper at illaesa virginitate fruens.
Nec male neglectam pellant fastidia Divam,
(810) Sed grata adsiduas ducat in urbe moras.
Hoc tua promittit, BOUDANI, cura Licaeo,
Ordinis illustris gloria, civis amor:
Quem trabea insignem laetae agnovere curules
A meritis fasces condecorare tuis.
(815) Auguriis hilarata novis Te nostra salutat
Musa, patrocinio facta animosa tuo.
Et vovet, ut salvo Te Consule salva reposcat
Curia praesentem saepe juvantis opem.
Palladios ut sponte sua gratatur honores,
(820) Commendat Clarii sic Tibi templa Dei.
Crescat Athenaei Te vindice gloria digno,
Et studiis adflet mollior aura bonis.
Cumque operae gemino nostris Consorte Camenis
Exemplo stimulos, quod facis, adde tuo.
(825) Utque olim Alidae Lernaeam fregit Echidnam
Clava, colubriferum perdomuitque caput;
[p. 67]
Sic quoque secundam contra sua vulner pestem
Castalidum a sacris perge fugare choris.
Hunc sibi ab eximio quae Maecenate favorem,
(830) Et genito e docta gente tributa petunt.
Stamina sic longos Lachesis Tibi volvat in annos,
Deque tuo vertat limine scaeva pedem.
Dî facite, Amsteliae dum moenia cernitis Urbis;
Dum Batavi superest nominis ullus honor;
(835) Semper ut ingenuae vigeant feliciter artes,
Et clypeo Musas casta Minerva tegat.
Inpleat innumera mercator & horrea merce,
Quam maris Oceani litore utroque vehat.
Agricola adsiduo proscindat vomere terram,
(840) Et distenta ferant ubera lacte boves.
Nec stabula armentis lugens viduata, queratur
Pestifera ereptos tabe perire greges.
Exsulet a Belgis, peregrino noxia cultu,
Luxuries, patrias nec populetur opes.
(845) Candida Religio, nullo fucata colore,
Fulgeat in propriis non maculata bonis.
Veraque Libertas, Paci conjuncta perenni,
Salva sit, aetheriis pignora lapsa locis.
Dumque Patres Patriae scandent Capitolia saxa,
(850) Depositum hoc serus servet ametque nepos.
[p. 68]
Ut Proavum cineres bustis laetentur in ipsis
Progeniem Batavis nunc superesse suam;
Agnoscantque suis prolem virtutibus aequam
Antiquum meritis perpetuare decus.
(855) Belgia Tarquinios ne postquam ejecit Iberos,
Colla tribunitio subdat inulta jugo.
Degeneres nec damnet Avos gens postera, & olim
Servitii heredem deterioris agat.

[p. 69]

BREDERODIUS,
SEU
LIBERTATIS BATAVAE
SECULARIA ALTERA,
IN NONAS APRILES ANNI MDCCLXVI.
INCIDENTIA.

Recitatum in Illustri Amstelaedamensium Athenaeo,
d. XX. Octobr. ejusdem anni.

Visus eram nuper, viridi projectus in herba,
Otia dum blandi ruris amoena sequor;
Me mea jucundo Santhorstia villa recessu
Qua fovet, & Musis apta theatra refert;
(5) Flexilis annosas ubi cicrumlabitur aedes
Rhenus, & irriguis permeat arva vadis;
Languidus in dulcem dissolvi membra quietem,
Somniferum ad murmur molle fluentis aquae.
[p. 70]
Corniger insolitam Fluvius vel margine vocem
(10) Edidit, aut cantum Naïas uda levem.
Quum strepitum, lauris veluti crepitantibus, hausi;
Tinctus & ambrosio totus odore locus.
Divaque me, niveo circumdata nubis amictu,
Contigit, adventus admonuitque sui.
(15) Nec dubia mentem ludebat imagine somnus:
Calliope, e facie sat mihi nota, fuit.
Ut facili nutu blandum subriserat, aurem
Vellit, & hos sacto reddidit ore sonos.
,, Aurea Libertas, Batavis venerabile numen,
(20) Quaeque tibi cultu semper amata pio est,
Huc me ferre gradus, teque in tua rura remotum,
Dum procul a populo vivis, adire jubet.
Me tibi vult stimulare novas in carmina vires:
Materiem numeris nam dabit ipsa tuis.
(25) Cynthius octavum Martis de nomine mensis
Quum tulit aetherio laetus ab axe diem,
Auriaco oblatos quot non Dea vidit honores?
Quot data perque vias gaudia, perque domos?
Gaudia, sinceram quae testificantia mentem
(30) Edita ab auguriis sponte fuere bonis.
Nec male tu numero fueras conspectus in illo,
Dum Patriae partes fausta voventis agis.
[p. 71]
Ipsa quoque haud dubii demisit signa favoris,
Publica quis, salvo Principe, salva salus.
(35) Sed dolet Aprilis quintam (pro tempora!) lucem
Obscuro indictam praeteriisse situ.
Annua post geminum quae fert sollemnia seclum,
Sacra piis Batavis semper habenda dies;
Sacra dies, fidis signanda Annalibus auro,
(40) Addita sit festis, Belga beate, tuis.
Qua Patriae coepit, casus miserata nefandos,
Libertas validam tendere promta manum:
Sera quidem respexit Avos, inmania passos,
Nec nisi post domini taedia longa jugi,
(45) Respexit tamen, & populi tutela probati
Mox stabilem Batavo fixit in orbe pedem.
Quid dubitas? qui, Petre, siles? primordia tanti
Fausta boni muta non reticenda lyra.
Adgredere his patrium celebrare Helicona choreis,
(50) Et cane, quod quivis Belga probare velit.
Ore tuo ingentem BREDERODUM cana loquatur
Posteritas, cives demeriture tuos.
Te praeëunte, jubet grati Dea thuris honores
Amstelios calidis munera ferre focis.
(55) Dumque alios lento cernit torpere veterno,
Te sacris vatem praeficit ipsa suis.
[p. 72]
Non favor aularum, non limina trita potentum,
Commoda non privae prospicienda domus;
Lubrica non animant sortis te dona caducae,
(60) Qualia sectari vulgus inane solet:
Sed Libertatis studium tibi carmina dictat,
Et Patriae vero tactus amore canis.
Posceris, ut citharam tendas: parere necesse est.
Nam tibi grata Deae nomine jussa fero.’’
(65) Dixerat, & plectro tangens mihi pectus eburno
Formosum Pindo retulit illa pedem.
Excitor. Adloquium Musae monitusque revolvens
Cuncta retractabam pectore verba memor.
Protinus ante oculos Patriae versatur imago,
(70) Secula quae facies ante iterata fuit.
Et subeunt animum fatorum mille figurae,
Et mala, quis Proavos pressit iniqua dies.
Ante oculos, Belgis tot detestanda Philippi,
Crimina, Caucaseae quem genuere ferae.
(75) Tortoresque truces, totque instrumenta furoris;
Sanguinis ante oculos triste tribunal erat,
Ardentesque rogi, terrumque, crucesque nefandae;
Tot Procerum inmiti colla resecta manu;
Tot populi clades, & flumina foeda cruoris,
(80) Quo madida, ut pingui rore, tepebat humus.
[p. 73]
Sed simul occurrunt magnorum exempla virorum
Fortia, Maeoniae digna sonore tubae.
Illustre ante oculos Heroum constitit agmen,
Et Batavae primus Nobilitatis honos:
(85) Qui BREDERODEO aequantes vestigia ductu
Herculea adgressi monstra domare manu,
Inmanemque ausi sunt contra stare Tyrannum,
Ferreaque Hesperii frangere vincla jugi:
Posteritas famulas ne Belgica ferre catenas
(90) Suesceret, aut Regum sceptra vel arma pati.
Haec decora, hos quondam Curios, vigilesque Camillos,
Hos Patriae Decios Scipiadasque meae,
Servando Batavis qui Libertatis avitae
Praevia Palladio signa dedere suis;
(95) Laudibus hic annus meritis, & pectore grato,
Si bona noscamus tanta, referre jubet.
Haec decet aeterno Belgas intexere peplo
Nomina purpureis post duo secla notis.
Hunc Proceres celsos, augustaque membra Senatus
(100) Amstelii, laetum fas celebrare diem.
Prae reliquis, Musas qui Libertatis amica
Numina constanti semper honore colunt;
Sacraque, victuro tantum repetenda nepoti,
Haec peragat, Patriae quisquis amore calet.
[p. 74]
(105) Dicite, Pontifices, quorum venerabilis ordo
Sponte oculos tacita pellicit arte meos;
Dicite, num vestris non haec quoque commoda rostris
Materies, sacris & memoranda choris.
Qui Libertatis sollemnia reddidit annus
(110) Festa, Deo per vos rite dicandus erat.
Ille opifex rerum, qui numine temperat orbem,
Qui regit imperiis nostraque nosque suis;
Poscit, ut a gratis fumaret odoribus ara,
Jessaeum & memori voce sonaret ebur.
(115) Votaque ferre monet, divini ut pignus amoris
Indelibato servet honore nepos.
Scimus ad eloquii quum vos sacer impetus artes
Adflat, & abreptos entheus ardor agit,
Ut soleat populum dulcedine Suada movere,
(120) Linguaque Idumaeo nectare tincta fluat.
Quare agite, & cives animet facundia nostros,
Nec sinite aetherii munere esse rudes.
Intera Aonidum hoc tenuis Phoebique sacerdos,
Digna licet vestro res foret ore, canat.
(125) Sacra suis numeris in Apollinis aede celebret,
Praestet & hoc Patriae jam pietatis opus.
[p. 75]
Semina servitii, Batavae male credita terrae,
CAROLUS in nostris spargere coepit agris.
Semina sed, segetem mox productura virorum,
(130) Quae patriam effuso sanguine tinxit humum.
Legibus in Belgas ausus saevire cruentis
Quum daret infandae millia multa neci.
Nec monor his animis, sed Patre ferocior ipso,
Libera calcavit colla PHILIPPUS atrox.
(135) Quum populo ingereret, Procerum ringente Senatu,
Scita Tridentini religiosa fori.
Augeretque gregem mitra lituoque verendum,
Innocua ut rabidis gens foret esca lupis.
Utque hominum mentes rigidis servire lupatis
(140) Cogeret, invitas duraque frena pati;
Horrendum accessit deformi nomine monstrum,
Tetraque Avernali feta palude lues;
Invisum Superis, mortalibus exsecrandum
Prodigium, infernus quod tremat ipse Canis;
(145) Bellua Lernaea magis exitialis Echidna,
Amphitryoniadae vix subigenda manu;
Vecta cruentato saeva Inquisitio curru,
Quem juga de duplici bina dracone trahunt.
Caeca Superstitio nigri movet agmina coetus,
(150) Et Dolus, & nulla cultus ab arte Stupor.
[p. 76]
Sanguineum ad dextram quassat Bellona flagellum,
Et laevum cingunt Ira Furorque latus.
Insidiae, & lacero comes est Discordia crine,
Invidia, atque audax in scelus omne Fames,
(155) Et lacrimis pastus Moeror, Luctusque, Timorque,
Et Curae insomnes, sollicitusque Pavor.
Paupertas sequitur, variis exhausta rapinis,
Et Mors, Taenaria nube adoperta caput.
Has pestes Erebo genitas GRANVELLUS agebat,
(160) De Perenottea fama pudenda domo.
Nam, Batavis fausto fluerent quum tempora cursu,
Cunctaque perpetua plena quiete forent:
Aurea Libertas quum, genti Numen amicum,
Inmotum placita poneret arce pedem;
(165) Belligero quum Marte procul jam mitis oliva
Pinguius in laeta luxuriaret humo,
Oppidaque & justis florerent legibus urbes;
Quum Fidei Pietas jungeret alma manum,
Et fortunatas e divite Copia cornu
(170) Funderet, optatae munera Pacis, opes;
Dicitur Alecto, successu percita rerum,
Et tetro Invidiae pectora felle tumens,
Tartareum e nigris ad vota vocasse tribunal
Sedibus, & rigidum conglomerasse forum;
[p. 77]
(175) Quod mox, unanimi Furiarum murmure, certam
Belgarum in cladem constituisse ferunt,
GRANVELLUM his terris inmittere, foedius hydris
Portentum, Stygio de Phlegethonte satum.
Quem genitum de matre suis excepit in ulnis,
(180) Fovit & informi dira Megaera sinu:
Tigris Achaemenio cui praebuit uber in antro,
Lacte cruentato guttur & ora rigans;
Tisiphonesque atris dum luderet anguibus infans,
Versarunt cunas ursa lupusque graves.
(185) Sanguinis hinc innata sitis, praedaeque cupido
Effera, & in rabido pectore caedis amor.
O utinam, quae te Batavas transvexit in oras,
Naufraga vesanas prora bibisset aquas!
Quantum saevitiae tecum, truculente, perisset?
(190) Dempta foret Patriae carnificina meae.
Tu rigidas tollens audaci vertice cristas,
Et quaecumque libet, cuncta licere putans;
Triste supercilium torva sub fronte gerebas,
Tarquinium referens ore minace trucem.
(195) Fallere, & astutis animum celare figuris
Gnarus, Ulyxeos & variare dolos,
Ambitione, parem non admittente, tumebas,
Suetus & injustas quarerer raptor opes.
[p. 78]
T (200) I E E U S (205) I L T P S (210) U I C C C (215) I Q S A M (220) M N S [p. 79]
E E (225) P H A P I (230) E C C B G (235) R M S S N (240) E D P F M (245) N C [p. 80]
J F E (250) L F Q E A (255) H Q H D D (260) C D Q E A (265) Q T U S N (270) H [p. 81]
T S A C (275) M T S S S (280) S S F T P (285) S D Q S Q (290) Q C P H B [p. 82]
(295) B N E L H (300) P I E A E (305) B Q E V A (310) D A M Q U (315) F N A E [p. 83]
E (320) I U E L S (325) Q N A A A (330) N S N N Q (335) M T S V N (340) N E H [p. 84]
A C (345) N A N A S (350) D N C N J (355) N C C C C (360) Q P R P P (365) S V [p. 85]
C Q Q (370) C R C N C (375) C C P A A (380) Q A D M N (385) Q I B J M (390) Q [p. 86]
S I D V (395) O T S E Q (400) S F L V F (405) V T Q S L (410) Q H A P P [p. 87]
(415) I E Q N V (420) F D P Q N (425) Q N S A C (430) C D N N C (435) C P S N [p. 88]
V (440) C V B V A (445) A S V I P (450) V A I A A (455) Q M Q I P (460) M E H [p. 89]
E N (465) F P D Q S (470) A C S T F (475) N N S S L (480) O P O P Q (485) N I [p. 90]
C N D (490) M C E Q I (495) N C N A M (500) Q E P N S (505) S E I G S (510) L [p. 91]
D S N N (515) N H N V H (520) E I S Q Q (525) I R H Q T (530) Q B N A A [p. 92]
(535) Q S J D Q (540) S S E S V (545) N C N P E (550) C O P M I (555) Q F A C [p. 93]
S (560) I N E C S (565) Q P A R A (570) P E I Q N (575) Q S Q D U (580) A T M [p. 94]
E N (585) I T V E U (590) S S H D P (595) Q C S A A (600) P S S S S (605) P T [p. 95]
O E E (610) O E H D T (615) B I E S I (620) A A N I S (625) E L U V N (630) I [p. 96]
E M U L (635) U L U S Q (640) E V F E E (645) Q S T S H (650) A G S U N [p. 97]
(655) I L G V I (660) D A S Q A (665) S E S L H (670) A H S H L (675) S N S C [p. 98]
M (680) E I V N S (685) E P C H S (690) D A H Q E (695) A E N S E (700) V H S [p. 99]
E S (705) S P N C G (710) S S M E A (715) N A S D M (720) Q I C F N (725) U I [p. 100]
Aegide dumque sua te Pallas protegit, Urbis
Amsteliae Procerum cura perennis eas!
Et quoties rigidi crudelia facta Philippi
(730) Averso recolit pectore Belga pius;
Libertatis amans, saevaeque tyrannidis hostis
Regia devoveat sceptra minasque pati!
NASSAVIUSQUE, Deis populo firmantibus omen,
Impleat aetatis candida fata suae!
(735) Et, si fors Patriam (quod abominor) atra manerent
Tempora, vel domini vis metuanda jugi;
De BREDERODEA consanguinitate animosum
Calcar, ut a proavo Pyrrhus Achille, petat!
Et GULIELMEAE virtutis imagine captus
(740) Ardeat Heroum fortia facta sequi!

[p. 101]

AD MANES VIOLATOS
JOANNIS WITTII,
LIBERTATIS BATAVAE
VINDICIS QUONDAM
AC VICTIMAE.

WITTIADUM cineres, & BARNEVELDIA busta,
Busta per inpuras non temeranda manus!
Urnaque ab Heroum misera quae caede superstes,
Vix tumulata suis sedibus ossa tegis!
(5) Accipite inferias, sacri libaminis instar,
Quas pietas Vobis oficiosa dicat:
Grataque sit, seram non turbatura quietem,
Dextera, quae Musae vindicis arma capit.
[p. 102]
Ecquid, honorati Manes, sentitis in umbris,
(10) Curaque Vos dirae tangit inulta necis?
Ecquid in Elysiis nondum secura viretis
Otia Vos, functis liberiora, manent?
Invida & vulgi nondum satiata veneno
Cessat? in insontes semper acerba viros:
(15) Quaeque olim adspersit mentita Calumnia vivis,
Nunc duplici adcumulat foenore Livor iners?
Partaque deteritur conducto fama libello,
Nomina qui foeda labe gravanda notet?
Nomina, quae Batavis horrorem Annalibus addunt,
(20) Et pia quîs Batvo sanguine vena calet.
Nec sat erat, Patriae vitam sacrare labanti,
Aut jugulam obscoeno tradere carnifici:
Nobile par Fratrum pro Libertatis amore
Mactare arbitrio prava jubentis Heri:
(25) Membrave plebejo dare diripienda furori,
Corporaque in furcas dilanianda trahi?
Pro pudor! haec nostro servata infamia seclo?
Dedecus hoc ferae posteritatis erat?
Ut foret, in bustis laceros qui rederet artus,
(30) Sacrilegas tumulis injiceretque manus?
Reliquias tenues, & fragmina rara sepulcis
Velleret, extinctis erueretque rogis?
[p. 103]
Non ita in Absyrti discerpta inmaniter ora
Saeviit indignis Colchidos ira modis.
(35) Non sic Deiphobum truncarum corpore toto
Excivit Stygio Thessala saga lacu.
Hectoris Iliacos circum licet effera muros
Traxerit Aemoniis ter rota corpus equis;
Non ideo exanimem furiis vexavit Erinnys,
(40) Sedibus aut cineres exuit atra suis.
Bistonii rabidae quamquam ad vada Maenades Hebri
Orphea sanguinea diripuere manu;
Ossa tamen Musae, canibus ne praeda darentur,
Condiderunt tutis inviolata locis.
(45) At cur WITTIADAE nocuit civilis Enyo,
Pressit & integrum saeva procella Virum?
Cur leto occubuit, Fratri comes, ille nefando?
Victima devotos ut cadit ante focos.
Cur senis innocui diro caput ense recisum
(50) Longaevi merces terra laboris erat?
An patriam huc auro male delinitus Ibero
Vendidit, an Gallo prodidit ille suam?
Linquite plebejae convitia foeda Suburae.
Talia Thersites Aesimidaeque vomant.
(55) Ista tribunitius spargat menacia Calchas,
Latret & ad populum dicta canina rudem:
[p. 104]
Ut similes forti poenas Palamedis acerbae
WITTIADAS merita caede subisse ferant.
Choerilus esuriens famosi digna libelli
(60) Praemia mendico turpiter ore petat.
Hoc decet! ut ferrum prior injecisse cruentum
Dextera quae geminis Fratribus ausa fuit,
Annua pro scelere inmanis stipendia facti
Monstroso Domini lauta favore tulit;
(65) Sic Volusi annalis, infulsaque scripta, probantur,
Mercedemque capit charta pudenda suam:
Ut populo tragicae properent spectacula scenae,
Et patriae infandis jam renovare vices:
Ut Proceres, servire rudes, rectique tenaces,
(70) Tempora si turbis seditiosa favent,
Imtereant fato, quum res ita poscit, eodem,
Nec minor in magnos saeviat ira Viros.
Sed gratare suae, felix pater Amstela, ripae,
Portentis toties exonerate malis.
(75) Dextera ridiculo quae munere mactat alumnos,
Plus, quam sperasti, consulit illa tibi.
Hac ope nempe tua sentina hauritur ab Urbe,
Inficiat cives ne male foeda bonos.
WITTIADAE at vindex, pretio non emptus, honoris,
(80) Adserit Herois gesta decusque sui.
[p. 105]
Pestiferos rictus Lerneae fortiter Hydrae,
Tetraque Tartarei conprimit ora canis.
Nam quis vel veri, vel Libertaties amator,
Historica nescit facta probata fide?
(85) Quod Batavas leges, decreta & avita tueri,
Servare & populi jura sacrata sui;
Publica sustinuit praeferre & commoda privis,
Vel bene pro Patria cum Patriaque mori;
Nec Domino fasces submittere velle potenti,
(90) Nec Belgas nutu cuncta regentis agi.
Regibus invisus cur, Collatine, fuisti?
Cur Latia pulsus sede Camillus erat?
Quod neque Tarquinii probrum, aut dictata Tribuni
Pertulerint, fastus nec dominantis Heri.
(95) Roma fui juris felix, ac libera legum,
Regia devovit jussa minasque sequi.
Tempore quo primum sceptra inperiosa Tyranni
Mutavit placido Consule, salva fuit.
Caesare Libertas sed quum prostrata jaceret,
(100) Augustae sensit monstra nefanda domus.
Sic justo patimur Belgae moderamine duci,
Legitimo Belgae nomine si quis eat.
Libera gens Pharii servilea signa Canopi
Ridet, & Isacae sitra pudenda Deae.
[p. 106]
(105) Nec didicit noster latrantem Rhenus Anubin
Ferre, nec ad Nili contremuisse minas.
Nam quid letiferas quondam fregisse secures,
Quid juvat Asturio colla levasse jugo?
Si mulier patienda foret, quae vincla Batavis
(110) Necteret, Ausoniis ut Cleopatra viris.
Non dedimus Dominae faciles servire Sabaeos,
Femineae adsuetos sceptra timere manus;
Aut quos edocuit pharetrata Semiramis olim
Assyriae in leges ire libenter Herae:
(115) Sed Batavos, qui multa diu rexere, regendos
Celsorum accepit cura suprema Patrum.
Non iterum Autriaco dotalis Belgica cessit,
Conjugii pretium facta, Isabella, tui.
Lege sed adstrictam jurisque aequique Ministram
(120) Praeficit summae Patria nostra rei.
Di facite, auspiciis Proceres felicibus usi
Belgarum in populos commoda mille ferant!
Mens bona, & unanimes jungat Concordia sensus,
Et societ nexu proximiore manus!
(125) Sanguine Libertas pretioso ut parta Parentum
Ad sobolem serae posteriatis eat!
Tu miti, Dea blanda, diu nos respice vultu.
Una tecum habitet Pax maneatque domo.
[p. 107]
Te Duce nam famulas ansi rupisse catenas,
(130) Sprevimus Hispani vim furiasque jugi.
Te Duce, post vani ludibria turpia ritus,
Candida sunt puris tura relata focis.
Praecipue Amsteliis Numen tu semper amicum
Indomita stabilem figis in Urbe pedem.
(135) Te colimus, tibi, Diva, sacros libamus honores,
Vindice te, tectos discutimusque dolos.
Auspice te, nulli mens est obnoxia vinclo,
Cumque pia floret conjuge salva domus.
Sub placido Patriae Patrum moderamine civis
(140) Nescia servitii tempora liber agit.
Hos, Dea, fac semper praesens tuteris, & Urbi
Commoda de cornu divite larga refer.
Utque suae virides laurus conjungat olivae,
Tuta sub hac Pallas aegide semper eat!
(145) Amstelii donec Capitoli inmobile saxum
Sentiet addictos in sua jura Patres.
Brutus erit, Patriae leges qui vindicet aequas,
Arceat & famuli pondera dura jugi.

MDCCLVII.

[p. 108]

CELSISSIMO ARAUSIONENSI
ET NASSAVIO PRINCIPI
GULIELMO V,
FOEDERATORUM BELGARUM
ETHNARCHAE INAUGURATO
D. VIII. MART. A°. MDCCLXVI.

Sublimes, Batavus quos jam tibi tradit, honores
Adgredere, Auriacae spes, GULIELME, domus!
Cernis ut adsensu Procerum Te vota sequantur;
Publicus ut populi te comitetur amor;
(5) Omniaque ut rutilent festivis atria flammis,
Laetaque gratanti compita voce sonent.
Inter & hos plausus aulae penetralia celsae
Musa, licet cultu simplice tecta, subit.
[p. 109]
Libera fors Batavi non adspernabere civis
(10) Carmina, si Batavae pignora mentis habent.
Illa magis puro tibi pectore fausta precatur
Omina, adulanti quam male serva sono.
Nec sua, sed Patriae, sed Principis unica spectat
Commoda, quae nutu Numina dextra probent!
(15) Se tibi Palladii felix custodia sacri,
Publica conmittit se tibi nostra Salus:
Se tibi Religio, Majorum adserta cruore,
Credit, ut in nivea candida veste nitet:
Se tibi Libertas, Dea non temeranda Batavûm,
(20) Atque olea placidum Pax redimita caput;
Et qui Pace suas Cyllenius explicat alas
Laetior, & spicis turguet opima Ceres;
Se tibi Martis honos, terraque marique tuendus,
Foederaque, & sancti jura verenda fori;
(25) Ingenuaeque Artes, & castae templa Minervae
Commendant: curae pondera quanta tuae!
Quam gravis injicitur tenerisque onerosa lacertis
Sarcina! sed sensim sit, bene gesta, levis.
Hos patrios venerare Deos, privosque Penates
(30) Semper in interna providus aede cole.
Quam Mentor tuus ille viam, fidusque Misitheus
Monstravit, tuto tramite semper eas.
[p. 110]
Utque tuum his terris felix adfulgeat astrum,
Fac meritis populi rite voceris amor.
(35) Te numquam ambitio, & dominandi dira libido
Augerat, aut rigidus pectora fastus agat.
Te cibem Patriaeque patrem gere, consule Belgis,
Nec tibi subjectum cernere crede gregem.
Libera nam Batavûm gens est: moderamine justo
(40) Ducitus, & flecti se Ratione cupit:
Nec placidis Legum scitis parere recusat:
Sed Domini horrescit jussa superba pati.
Dulcius est Patriae civem Patremque vocari,
Quam gerere austera sceptra tremenda manu.
(45) Tullus, Alexander, priscique ferocia secli
Nomina sint, factis propudiosa suis.
Caesaris ante oculos semper versetur imago,
Monstra vel Augusate non imitanda domus.
Certius & leges & avita tuebere jura,
(50) Si prius exemplo sint animata tuo.
Principis arbitrium cunctos laudare necesse est,
Si, quidquid populo suaserit, ipse subit.
Nec te decipiat vulgi mutabilis aura,
Quae tantum constans in levitate sua est.
(55) Calchantum insidias, & vafrae callida linguae
Retia, & artifices in tua damna dolos,
[p. 111]
Sirenum ut scopulos & carmina, cautus Ulyxes
Effuge, & illius, si sapis, arte cave.
Quique tuo auspicio Patriae turbare quietem
(60) Nititur, aut urbes seditione premit,
Curia ut obscuri foedata a sorde Tribuni
Legitimo vacuum Consule ploret ebur:
Turpis adulator teretes seu mulceat aures:
Sint procul: hos aulae limine pelle tuae,
(65) Ne Labyrintheis claudant te flexibus, unde
Non nisi Daedalea fas remeare via.
Supremos Patriae Proceres Concordia tecum
Conjunctos vinclo firma tenace liget.
Horum consiliis socians prudentibus orsa,
(70) Incipe jam certo ponere calle pedes.
Usibus edoctum longis ubi firmior aetas
Spectatum Patriae reddet amore Virum;
Salvus eris, si salva tuis Res publica curis
Externo tutum servet ab hoste caput.
(75) Palladia nam major honos tibi crescet olivâ,
Quam tibi si crebro Marte triumphus eat,
Eventura reor. justis felicia votis
Phoebus ab Aonio culmine signa dedit.
Utque suas per te lauris Parnasides optant
(80) Cultius in Batavo crescere posse solo;
[p. 112]
Sic tibi & aternae spondentes praemia frondis
Ore canent verum liberiore decus.
Gloria Belgarum non interitura perennem
Materiam famae conferet aequa tuae.
(85) Patriaque, auguriis nunc exhilarata secundis,
Mox solidam dextrae nacta fidelis opem,
Tam bene formavit studio qui nobile cauto
Depositum, manibus perpoliitque suis,
Brunsvici Batavis sanctum & venerablie fastis
(90) Victuro inscribet nomen honore Ducis.
Principis exemplum diceris amabile cari,
OPTIMUS & populi laude ferere boni.
Haec meritis dabitur titulorum summa tuorum,
Quam Titus, & Nervae filius ante tulit:
(95) DELICIUM PATRIAE FUIT HIC, PROCERUMQUE VOLUPTAS,
Publica vox gratae posteritatis erit.

[p. 113]

ILLUSTRISSIMO HEROI
PASCALO PAULO,
MAGNO LIBERTATIS
CORSICANAE DEFENSORI,
SACRUM!

Corsica, seu Grajo Cyrnus cupis ore vocari,
Seu tibi Callistae nomine pulchra places;
Insula par Delo, si non cunabula Phoebo
Fluctivaga in mediis illa dedisset aquis;
(5) Sec cumulum famae Martis sortita palaestris,
Saepius & dominum ferre coacta jugum:
Corsica, Phocaeis olim possessa colonis,
Et Tyrias belli fulmine passa manus:
Nunc Romanorum validis agitata catervis,
(10) Nunc Gothici infelix scena furoris eras;
Aut Saracenorum miseris vastata ruinis,
Francorumve armis sive petita dolis:
[p. 114]
Seu tibi tergemino cinctus diademate Praesul,
Seu Genua, insidiis vafra, timenda foret;
(15) Vel formidatis premeret te Pisa carinis,
Corsica, ab innumeris sollicitata procis.
Sed tamen intrepida renuens cervice catenas,
Semper & inlaesae virginitatis amans,
Praeda peregrinis latronibus ire negabas,
(20) Aspera ut indomitus frena recusat equus.
Nec tibi defuerunt Heroum e stirpe nepotes,
Vindice Palladium qui tenuere manu.
Et potes indigetes divos jactare Colonnas,
Et potes Ornanos tollere ad astra tuos.
(25) Gassorium exemplis Romae inmortalibus aequat
Fama, nec inmersum nocte jacere sinit;
Gassorium, patriae postponere fortiter ausum
Et thalamum, & thalami pignora cara sui.
Claraque Gasserii, Ceccaldique inclyta virtus,
(30) Et Rivaroleae splendida facta domus.
Praeradiat PAULUS cunctos, ut sidera Phoebe,
Et decore obscurat secula tota suo.
Nomina Magna sequi primis edoctus ab annis,
Quîs Latium, vel quîs Graja superbit humus.
(35) Stemmatis antiqui splendens natalibus, inplet
Factorum illustrem nobilitate domum.
[p. 115]
Excitat ut stimulis sobolem Genitoris imago,
Sic veri ad templum pandit Honoris iter.
Heroëm a cunis exempla domestica formant,
(40) Et Proavûm a meritis degenerasse vetant.
Pyrrhus, Achillea virtute animosus & audens,
Nec genitore minor, nec Lycomede fuit.
Et pater Aeneas tenero praeluxit Iülo,
Scipiadae calcar facta Parentis erant.
(45) Contigit hoc, HYACINTHE, tibi, cui gloria in artes
PASCALIUM patrias erudiise fuit.
Natus ut acceptum tibi Libertatis amorem,
Quoque salus Patriae more tuenda, refert;
Sic caput & magnis vitam objectare periclis
(50) Exemplo didicit, te praeëunte, tuo;
Et duce te, doctae sacraria inire Minervae,
Gradivo Aonias & sociare Deas.
Testis Parthenope, sedes dilecta Camenis,
Exsilii quondam portus & ara tui:
(55) Linquere quum Corsos, Gallo dominante, coactum
(Dum licuit, dextrae cura tegentis erant)
Exciperet blandis formosa Neapolis ulnis,
Fortunae comitem Gasseriumque tuae.
Filius hic tecum, defecti aetate Parentis
(60) Clauderet ut summo lumina functa die.
[p. 116]
Sed Patriae revocabat amor, laudisque cupido
Indomita, excelsos sueta animare Viros.
Felicesque vovens HYACINTHUS ut inpleat annos,
PASCALUS auspiciis ivit in arma suis.
(65) Sed licet heroos ausus, curasque viriles,
Magnanimum & tacita voce probaret opus;
Solliciti Senis haeret amor, sobolique veretur
Anxius: in dubio spesque timorque labat:
Coeptaque, successu forsan caritura, volutans
(70) Amplexu natum deficiente tenet.
Atque ait: o nostrae solamen, PAULE, senectae,
Spes Patriae, proles digna Parente tuo!
Vade, age, & oppressos Gallorum a milite Corsos
Eripe servili, qua licet arte, jugo.
(75) Gassoriique vices, Genuensi fraude necati,
Excipe, sed sati sis memor usque mei;
Junge tibi fidas dilecta e gente phalanges,
Et socias Fratri, PASCALE, necte manus;
Quod possum, Patriae pro libertate tuaque
(80) Suscipiam ad magnos vota salute Deos.
Vota sed eventus habitura timebat inanes,
Flentis & in medio resitit ore sonus.
Et lacrimas inter singultibus intterruptas
Dicere vix potuit, non rediture Vale?
[p. 117]
(85) Hoc erat, augurii quod mens praesaga sinistri,
Linguaque grandaevi vaticinata Senis.
Hoc erat, obscura nitidum ferrugine vultum
Illo cur tegeret Phoebus & ora die;
Et vox Pausilypi de collibus icta rediret,
(90) Ominaque horrisono murmure laeva daret.
Pulchra sed ambitio, virtutis conscia, PAULE,
Et Patriae inmensus te rapiebat amor.
Et populi poscentis opem te vota vocabant,
Ne Liguri au Gallo Corsica praeda foret.
(95) Pressaque Libertas, jam Vindicis indiga, frontem
Induit ipsa tuam casside & ense manum.
Hinc caussae bonitate tuae confisus & armis
Spondebas faciles in tua gesta Deos.
Prima Deos habuere suos molimina, & hostes
(100) Sponte lacessito pellere Marte datum est.
Se tibi Pax Corsis debebat reddita, factis
Fortibus inplebas Solis utrumque latus.
Ardua mens illas se convertebat ad artes,
Unica quîs civi concilianda salus;
(105) Sive peregrinis commercia quaerere terris,
Jugera vel valido sollicitare bove;
Sive salutiferis conponere legibus urbes,
Et populum Musis erudiisse trucem.
[p. 118]
Cecropiis ut jura Solon lenivit Athenis,
(110) Quae dederat nimio dura rigore Dracon.
Ut Numa Romanorum firmavit legibus orbem,
Justitia gentem perpoliitque rudem.
Quod Cretae Minos, & quod tibi, Sparta, Lycurgus,
Hoc tibi, si nescis, Corsica, PAULUS erat.
(115) Hinc quoque dives opum gustabas munera Pacis,
Crevit & auspiciis insula laeta Ducis.
Quaque olim indomitos emolliit arte Ruthenos
Maxima regnantum gloria, primus honos;
PASCALUS hac Corsos, faciles dum rexit habenas,
(120) Adsidua duxit sedulitate feros.
Per tria lustra fuit rerum haec mensura tuarum,
Utilior populo, quam tibi, PAULE, tuo.
Nec te lassavit series numerosa laborum,
Civibus ut posses consuluisse bonis.
(125) Obstitit inceptis belli furialis Enyo,
Successu curae ne fruerere tuae:
Et conjurati Genuae Gallique furores
Bis tibi militiae caussa fuere gravis.
Dextra tibi toties meritis decorata tropaeis,
(130) Et cui tot poenas haec dedit hydra biceps,
Jam populatrices contundere, PASCALE, turmas,
Illa minor quamquam viribus, ausa fuit.
[p. 119]
Jam Genua, injusto dominatu odiosa, diuque
Exitium Corsis praemeditata tuis;
(135) Bellonae dudum pertaesa, ingentibus impar
Stragibus, & caussae non bene fisa suae;
In spolii partem cupidos vocat inproba Gallos,
Jusque datum sceleri mox sibi Celta rapit.
Perpetuis utinam constans Victoria palmis,
(140) Praelusit castris ut satis aequa tuis,
Absolvisset opus! Sed proditione tuorum
Corsica non potuit muneris esse tui.
Nuper enim adtonitas Batavûm percussit ut aures
Fama gravis, cladis nuntia, PAULE, tuae;
(145) Publica communi Libertas vulnere plangit
Saucia, & atrata pallida veste sedet.
Ut Numen populis hoc tutelare veretur,
Sanguine cui Batavo vena animata calet;
Sic mea jam dudum tibi nectere Musa vovebat
(150) Serta, triumphales inplicitura comas.
Icta repentino sed nunc a fulmine, laurum
Projicit, & sorti congemit aegra tuae.
Egerimus tecum inmensi pia signa doloris,
Et querimur rigidos in tua fata Deos;
(155) Temporis illius memores, quo classe virisque
Saeviit in patriam Marte cruentus Iber.
[p. 120]
Et Belgae quondam dici meruere Rebelles,
Indociles Regis sceptra subire feri.
Sed tamen indomita famulas virtute catenas
(160) Fregimus, & furias, dire Philippe, tuas.
Atque utinam haec, ausis si detur adorea magnis,
Par meritis laurus, PAULE, relata foret!
At licet inviso te jactes, Galle, triumpho,
Regia jam Corsis nectere vincla parans;
(165) Vincla reluctanti male convenientia genti,
Nam titulis obstant fasque piumque tuis;
Quid tibi cum Corsis? nisi si te jura sub armis,
Ut Senones quondam, ferre, proterve, putes;
Nil agis: aeterno PAULUM decorabit honore
(170) Fama, per insultus non violanda tuos.
Te diris odiisque premet gens cuncta pudendis,
Libera sub gemino cardine si qua viget.
Nam Libertatem PAULI est virtute tueri,
Perfidia & turmis vincere, Galle, tuum.
(175) Deficiens quamvis, animo non agmine major,
Nunc spolium foedae proditionis eat;
Innumero potior tu tantum milite, Galle,
Innumeri PAULUS militis instar erat.
Armis lenta licet tibi Corsica cedat iniquis,
(180) Colla invita tuo dat superata jugo.
[p. 121]
Non tibi castaneas molles, neque dulcia poma
Proferet e facili terra benigna sinu;*
Non tibi mella thymo, croceave educta rubenti,
Condet odoratis fertilis ora favis.
(185) Sed quae de buxis & amaris edita taxis
Stipant Cyrneae munera mellis apes.
Tinctaque de succis, quos dant Medeïdes herbae,
Sanguineam sistent pocula tetra sitim.
Neve levis cineri incumbat sine pondere tellus,
(190) Molliter aut tenuis contegat ossa lapis;
Corsica, praeruptis inmanis & aspera saxis,
Dura tibi e silicum monte sepulcra dabit.
Et ne postgeniti sileant tua probra nepotes,
Serave ne tollant hanc tibi secla notam;
(195) Dux quoties, numero paucas sternente cohortes,
Fortibus haud gestis, victor ab hoste redit;
Venalesque animas corrumpens, oppida numis
Emerit, infami proditione fruens;
Celtica de Corsis victoria parta feretur,
(200) Aequaque virtuti, Galle, tropaea tuae.
Invidiam facti Mavors vix sustinet ipse,
Dicitur & palmas erubuisse tuas.
Flagitium hic justis non est abolere triumphis,
Aeternum in fastis Corsica crimen erit.
[p. 122]
(205) Dedecus hoc nullo tibi Sequana diluet aevo,
Nec Rhodanus rapidis in mare volvet aquis.
At Vos, magnanimi quos signa revellere PAULI,
Nec puduit fortem deseruisse Ducem;
Dum Patriae vindex, successu animosus ab ipso,
(210) Arma pius caussa pro meliore gerit,
Exhibet & tutum se Libertatis asylum,
Letiferum Gallis jam meditatus iter;
Turpiter officii inmemores, statione relicta,
Tam bene susceptum distituistis opus.
(215) Regalique jugo famularia colla dedistis,
Colla securigeram digna subire manum.
Quis furor est, spreta pro libertate catenas
Induere, & domini jussa minasque pati?
Quis furor, ingenuae servam praeponere sortem,
(220) Velle nec arbitrii vivere jure sui?
Quin potius pereant Reges, Regumque manipli,
Quam rigidos liver civis adoret Heros!
Et pereant Aulae ludibria vana potentis,
Quam gemat ob duras gens miseranda vices!
(225) Ite animae viles, cervicibus indite vincla,
Gypsatosque liget Galla catasta pedes!
Belligeras acies, & linquite castra virorum,
Oppidaque inbelli prodite sponte fuga!
[p. 123]
Semiviris Cybeles potius vos jungite Gallis,
(230) Et Corybanteis agmina secta choris!
Classica non vos stare decet praetoria cornu,
Cymbala sed Phrygiae tundite rauca Deae.
Plangatur vobis molli Berecyntius Attis
Carmine, & a fletu Dindyma tacta sonent!
(235) Fulmina foedifragas sed deletura catervas
Ultor siderea mittat ab arce Tonans.
Vel, quia nunc spolium Celtis ignobile facta est,
Per vos transfugii dedecorata nota,
Vindicibus sidens vobiscum Corsica stagnis
(240) Praeda tridentifero cedat optima Deo!
Quo feror? infestos melius convertat in hostes
Jupiter augurii vota sinistra mali.
Libera quin potius, nulli subjecta tyranno,
Et juris semper, Corsica, surge tui!
(245) Tempos erit, quando graviori strage repulsis
Prodita nunc Gallis signa recepta feres.
Victorem victo succumbere laeta videbis,
Splendidior damnis & recidiva tuis.
PAULUS inaccessis latitans jam montibus, ultor
(250) Inferias sociis Manibus ense parat.
Deplorata salus non est tua, Corsica, clade
Aucta lacessitas exseret ira manus.
[p. 124]
Arma recollectis si viribus induet, acer
Hostibus incumbet, Marte favente, suis.
(255) Pestifera Gallis quum labe excanduit aestas,
Et gravis infectos Sirius ussit agros:
Funera funeribus, si debellare jubentur,
Aëre mortifero tunc cumulabit hiems;
Et seges uberior letalibus occidet arvis,
(260) Quam Cereris messis falce resecta cadit.
Fertilis hinc pingues producet campus aristas,
Sanguine quum Gallo luxuriarit humus.
Tu modo, qui seris Annalibus inclyta vives
Gloria, grandiloquo digne Marone cani,
(265) Vive! malis nec cede tuis, sed pectore forti
Exemplum Herois nobile, PAULE, refer.
Jamque parem factis animum gere, conscie laudis
Exsere te, Fato celsior ipse tuo.
Hostibus haud domitum, sed proditione relictum
(270) Te nunc Fortunam vincere posse decet.
Te Socii, quotquot constantia castra secuti,
Sacrilego quamvis marte subacta, colunt.
Dumque ingesta dolent sibi Regia sceptra, fatentur
Ista tuas potius sceptra merere manus.
(275) Perpetuus turpes sed perjurosque Sinones,
Admonito PAULI nomine, terror aget.
[p. 125]
Libertatis amans Batavus, pugnaxque Britannus
Exemplo exacuent fortia corda tuo.
PASCALE, ut injustis horror flagrumque tyrannis,
(280) Vindicibus patriae lex eris una suae.
Et, si forte tibi renuat Bellona tiumphum,
A memori laurum posteritate feres.
Nomina si veterum Stygiis revocentur ab umbris,
Elysium & possint linquere, PAULE, nemus;
(285) Invictus Gallos pro libertate Camillus
Tarpeja tecum pellere rupe velit.
Ejicere aut Reges, dirum aut mactare Tyrannum,
Gauderent socia Brutus uterque manu.
Et Cato communi tecum nece mallet obire,
(290) Quam dominos volvi Caesaris ante pedes.
Si Superûm patuere fores Heroïbus olim,
Et licuit magnis Numen habere viris;
Martigenam coelo posuit si Roma Quirinum,
Graeciave Alciden vexit in astra suum;
(295) Si fuerit Phorcus, Corsorum regna potitus,
A Libyco quamquam victus Atlante, Deus;
Immortalis eris: nullo est delebilis aevo,
Quaequmque ex meritis gloria parta venit.
Numen eris populis: nam Libertatis amorem
(300) Postera sub PAULI nomine secla colent.

[p. 126]

IN EFFIGIEM
PASCALI PAULI,
SUPREMI CORSORUM
GUBERNATORIS.

Sorte sua major, sic vivida PASCALUS ora,
Sic habitum artifici PAULUS in aere gerit.
Spirat in heroo Virtus sibi conscia vultu,
Et Libertatis, Corsica, cura tuae.
(5) Horret ad intuitum tabulae confusa tyrannis,
Quam pudet a tanto ferre tropaea Viro.
Exemplum hoc populis ostende, Batavia, nostris,
Quod stupeat Patriae quodque imitetur Amor.

MDCCLXIX.

PETRI BURMANNI

SECUNDI

POËMATUM

LIBRI QUATUOR.

LUGDUNI BATAVORUM,APUD CORN. VAN HOOGEVEEN, JUNIOREM.MDCCLXXIV.

PATRIAE

POSTERITATI.

ODE

AD

PETRUM BURMANNUM SECUNDUM,

POËMATA SUA LATINA, UNO JAM VOLUMINE COMPREHENSA, EDENTEM.

INPETRI BURMANNISECUNDIPOËMATA, AD POSTERITATEM.

INPETRI BURMANNISECUNDI POËTAE EXIMIICARMINA.

IN LUCEM PRODEUNTIBUS VIRI CLARISSIMIPETRI BURMANNISECUNDI CARMINIBUS.

POËTAE DOCTISSIMO,PETRO BURMANNOSECUNDO,CARMINA SUA EMITTENTI.

VIRO CLARISSIMOPETRO BURMANNOSECUNDO,CARMINA SUA EDENTIFELICITER!

ADVIRUM CLARISSIMUMPETRUM BURMANNUMSECUNDUM SUA CARMINA EDITURUM.

VIRO CLARISSIMOPETRO BURMANNOSECUNDO, NOVAM CARMINUM SUORUM EDITIONEMADORNANTI.

IN POËMATAPATRIS HONORATISSIMI PETRI BURMANNISECUNDI.

PETRI BURMANNISECUNDIPOËMATUMLIBER PRIMUS.

DE ENTHUSIASMO POËTICO.

DE ERUDITIONIS NEGLECTU, ET LUXU, REI PUBLICAE PERNICIOSIS.

BREDERODIUS, SEU LIBERTATIS BATAVAE SECULARIA ALTERA, IN NONAS APRILES ANNI MDCCLXVI. INCIDENTIA. Recitatum in Illustri Amstelaedamensium Athenaeo, d. XX. Octobr. ejusdem anni.

AD MANES VIOLATOS JOANNIS WITTII,LIBERTATIS BATAVAE VINDICIS QUONDAM AC VICTIMAE.

CELSISSIMO ARAUSIONENSIET NASSAVIO PRINCIPI GULIELMO V,FOEDERATORUM BELGARUMETHNARCHAE INAUGURATO D. VIII. MART. A°. MDCCLXVI.

ILLUSTRISSIMO HEROIPASCALO PAULO,MAGNO LIBERTATISCORSICANAE DEFENSORI,SACRUM!

IN EFFIGIEMPASCALI PAULI,SUPREMI CORSORUMGUBERNATORIS.

LUGDUNI BATAVORUM,

APUD CORN. VAN HOOGEVEEN, JUNIOREM.

MDCCLXXIV.

PETRUM BURMANNUM
SECUNDUM,

POËMATA SUA LATINA, UNO JAM
VOLUMINE COMPREHENSA,
EDENTEM.

IN
PETRI BURMANNI
SECUNDI
POËMATA,
AD POSTERITATEM.

IN
PETRI BURMANNI
SECUNDI
POËTAE EXIMII
CARMINA.

IN LUCEM PRODEUNTIBUS
VIRI CLARISSIMI
PETRI BURMANNI
SECUNDI
CARMINIBUS.

POËTAE DOCTISSIMO,
PETRO BURMANNO
SECUNDO,
CARMINA SUA EMITTENTI.

VIRO CLARISSIMO
PETRO BURMANNO
SECUNDO,
CARMINA SUA EDENTI
FELICITER!

AD
VIRUM CLARISSIMUM
PETRUM BURMANNUM
SECUNDUM
SUA CARMINA EDITURUM.