Theodore Rodenburgh: Eglentiers poëtens borst-weringh. Amsterdam, Jan Evertsz. Cloppenburgh, 1619.
Uitgegeven door dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
Facsimile bij Ursicula
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een asterisk. De fraktuurletter is in een aparte kleur weergegeven, evanals de civilité.
Continue
[
fol. *1r]

EGLENTIERS

POËTENS

Borst-weringh.

DOOR

THEODORE RODENBURGH.

Ridder van de Ordre van den Huyze
van Borgongien.

[Vignet: Nobilitas sola est atque unica virtus]

T’AMSTERDAM,
Ghedruckt by Paulus van Ravesteyn,
___________________________

Voor Ian Evertsz. Cloppenburgh, 1619.




[fol. *1v: blanco]
[fol. *2r]

        AEN SYN EXCELtie.
MAURITIUM:
        DEN DOORLUCH-
        TIGHEN, HOOCH-GHE-
        BOREN PRINCE VAN ORAN-
        GIEN, Grave van Nassauw, Catzenellenbo-
        ghe, &c. Marquis vander Vere, ende Vlissinghen,
        Baron van Kuyck, &c. Gouverneur ende Capi-
        teyn Generael van Ghelderlandt, Hollandt, Zee-
        landt, West-Vrieslandt, Zutphen, Uytrecht, ende
        Over-yssel, &c. Ridder vander Ordre des Groot-
        machtichsten Koninckx van Groot Brittannien,
        Gouverneur ende Capiteyn Generael van de Ge-
        unieerde Provintien, Admirael van der Zee.

Ghenadighe Heere:
PIRRHUS Koning der Epiroten, oorloch voerende tegen de Romeynen, niet kunnende door kracht zijns Heyr-leghers vermeesteren zommighe stercke plaetzen, ghebruyckten den treffelijcken Welsprekert en Orateur Cineas (eertyts scholier van Demosthenes) om de Hooft-mannen en oorlochs-volckeren, houdende de voorzeyde plaetzen, te bewegen door rijckheyt zijns redenen de zelfde sterckten zonder vechtinghe ofte wederstant op te leve- [fol. *2v] ren. ’t Ghebeurden dat dezen lof-waerden welsprekert zulckx te weghe brachte: zo dat Pyrrhus door de reden-ryckheydt van woorden verkreegh door Cineas, ’tgun hy nimmer door kracht van wapenen bekomen zoude hebben: Waer over dat Pyrrhus vaecken zeyde (doch niet zonder schaemte) tot lof des deftighen Orateurs: hoe dat Cineas meer steden had ghewonnen door krachte zijns welsprekentheydts, als hy zelven ver-overt zoude hebben door ’t ghewelt zijn heyrleghers. Zeer gheluckich was den Orateur die zulcx bedreef, en wys was den Koningh die zodanighe middelen gebruyckten. Want zo de waerdicheyt des wel-sprekentheyts d’herten kan bewegen, wat lofbaerder bedrijf kan men vinden, als met woordens ryckheyt steden en Landen te winnen? Zo voordeel ons terght, wat grooter voordeel en winst kan men wenschen als zonder bloedt-verstortinge te verkrijgen de hooghste victorie? In deze begaeftheyt van welsprekentheydt zijn immer de Poeeten de uytmuntende helden geweest. De menschen (waer in ghestort was de leven-gevende-azem) waren ten eersten geschapen als eeuwich-levende creatueren, nae de beeltenis Godes, begaeft met reden, en ghestelt als beheerschers over de gheschapen dinghen: Maer na den val van onzen eersten Vader de zon- [fol. *3r] den kropen zo sistelijck inde verwaentheydt onzes menschelyckheyts, dat de zimpele waerheydt verduysterden, en door des vleeschs verdurventheydt zijn de reden en ’t verstandt gantsch overwelmt. Ten dien tyden d’ Almachtige Godt deernis hebbende over de dwalingh van een man, meedoogden zich over de staet en nae-komers des mensch’lycken gheslachts: En daer over (wy nu verlooren hebbende de heugelycke heylzaemheyt van Godes glory door ’t nickerlyck bedryf onzes geestelijcken vyands) geliefden ’t die goedertieren Godt zyn schepzelen op nieus wederom te verleenen zijn gratie, en te begiftigen met een eeuwich-duerend erf-deel, te weten, aen die die met een stantvastich geloof daer erinstich na trachten. Lange wysen waren de menschen volherdende zonder kennis huns zelfs, berooft zijnde van Godes gratie, waer over alles verwildert was, de beemden ongeploeght, menschelycke verzellinge vergheten, Godes wisse onbekent, menschen tegen menschen, d’eene tegen d’ander, jae alles was woest, zonder zeden, en onghebreydeldt. Zommighen leefden op roverijen, zommigen gelyck onredelycke dieren graesden op de velden, zommigen gewaedloos, liepen naeckt, Niemandt deed yets door reden, jae den meesten hoop leefden onredelyck: Niemant dacht schaers op den [fol. *3v] eeuwich-levenden-Godt, maer yder dartelden in zijn lusten, waenende datter geen leven na dit sterven was, Niemant onderhiel de schult-plicht des Echte-staets, noch bezorgde de op-voeding hunluyders kinderen. De wetten waren niet onderhouden, trouwe handelingh was in gheen ghebruyck, ja deuchd most ondeughd plaets geven. Dus door ghebreck van verstandt, heerschten de nicker, en God was vergeten. Dies niet tegenstaende heeft God zorghe ghedraghen voor zijn verkoornen, aenporrende de ghelovighen, en hun leydende tot ’t gebruyck der redens bescheydenheyt. Begiftende de Hooft-heerschers der volckeren met wetenschap en verstandt, om af te peylen de natuere der menschen, hun verleenende de uytspraeckx begaeftheyt om daer door de herten te winnen, en hun te leyden tot goede en wettelijcke geregeltheyt. En niet teghenstaende dat die ongeschaefde vernuften zeer beswaerlijck ter eerster aenvangh begrepen ’t gun hunliens te hooren was gehouden, waeren noch ten laetsten door die wyze wel-sprekerts allengskens gheleydt tot de kennis en grond-verstant der reden, en zo door werckingh des tijdts zijn de Wilden ghebracht tot Zeeghbaerheydt, de wreden tot goedtherticheyt, de dwaezen tot wysheyt, en d’onredelycken tot bedaerde redelycken. Zodanich is [fol. *4r] de kracht des tongs, en zo vermogende is de macht der Welsprekentheyt, en redenen: Daer over zegghen de Poeeten dat Hercules de Menschen te hoop reecksten door ’t gehoor, en hun kost leyden nae zijn Wel-gevallen, vermits zijn verstant zo groot, zijn tongh zo Wel-sprekende, en zijn ervaerentheyt zo groot was, dat niemant zijn reden wederstaen kost. Deze Wel-sprekentheyt is immer by alle Wyzen zo lofbaer geacht geweest, dat de uytmunters inde zelfde begaeftheyt by-na halve Goden gheoordeelt zijn geweest. Hoe ons Batavia daer in hedendaeghs bralt, laet ick de Wercken getuygen: Nietteghenstaende dat d’oeffeningh van Poésy by zommige Waen-wyzen heur behoorelicke eere niet wert ghegheven: ’t welck my ghepordt heeft zommighe ledighe uyren te ghebruycken in Borst-Weringh heurs lof-baere eyghenschap, met voornemen, om dit werck ootmoedelick op te offeren aen uw Ex.tie. Niet teghenstaende (Hoogh-gheboren Vorst, en onverghelyckbaeren Prince) dat de tyden schaers plaets gheven tot deze handelinghe, ten aenzien onzes inlantsche onrusts ghevaerlijcke verwarringh, en beklaghelycke burgerlicke twist: ja dat de penne ghedwongen Werden hun inckt te ghebrucken om te beweenen d’onverwachte onlucx gevallen: doch ghelyck alle Wereldse dinghen zich zelven ghemee- [fol. *4v] nelyck redden, en uw’ Exceltiens wysheydt, voorzichticheyt, en goedertierenheyt evenaert zijn Princelijcke martiaele manhafticht, machmen anders niet verwachten als een heylzame uytkomst In manu Dei cor Regis. My ghedenckt, genadighe Prins, dat (ten tyde mijns residentie by zijn Mat. van Spangien) voorghesteldt werden, hoe ’t mogelijck was, dat zo grooten vergadering (de Marquis Spinola gherapporteert hebbende, datter tachtentich personen inden raed quamen inden Hage) een-stemmich kosten ver-eenen: ten aenzien dat zy volkomentlijck niet van een Religie waeren; nae hun ghevoelen. Waer op ick antwoorden: datmen inde vergaderinge net en handelden voor dees tydt op ’t stuck van Religie, maer alle de Heeren een lyn trocken in verweringh teghens hun ghemeene vyandt, waer over dat de menichfuldicheydt der perzoonen geen on-eenicheyt veroorzaekten. Dit antwoort schynt nu niet rechtvaerdich te wezen. Doch gelijck de tyd ons deze verandering brachte, verhoop ick de tydt ons wederom zal verleenen die rustighe eenicheyt, op dat het Vaderland mach ghenieten ’t geen door uw Exceltie was verkreghen. En al hoewel dat het rechtvaerdigher zoude zijn myn penne gheoeffent te hebben in ’t beschrijven van Cesarlicke bedryven, een-aerdiger [fol. **1r] wezende met uw Exceltie Princelyck ghemoedt, als verzamelt te hebben deze Borst-weringh der Poëten, dies niet tegenstaende, weet ick, en een yder is bewist, dat Minerva zo krachtich heerschende is als Mars, in uw Exceltiens Vorstelijcke neygingh. Dies ick ootmoedelyck vertrouwe, dat dit wercxken ghenieten zal een ghebedeldt lommerken der gunst-milde Orangie telghens bladen, waer mede

    Hooch-gheboren Vorst, en Groot-mogenden Prince,

Ick d’Almogenden bidde uw Exceltie te hoeden in zyn Heylighe beschuttinghe, en verleene ’t verkrijghen uwe Exceltiens Princelycke wenschen.

    Uw Exceltiens

            Zeer ootmoedighen Dienaer,

                        THEODORE RODENBURGH.

In Amsterdam, den lestem Mey 1619.



[fol. **1v]

Op het

CONTERFEYTSEL

Van zyn

EXtie. PRINCE
VAN ORANGIE.

LUydt-schaterende galmt, o Heroykx geruchte!
Tot beyd’ de Polen dringht dyn glorieuze vluchte,
    Draecht mede dees na-boots dit Ceserlycke beeldt:
    De geest die wezentlyck in ’t wezen is gheteelt

(5) Zyn daden brassen uyt, en Bataviers uytjuyghen




Caetera desiderantur

[p. 1]

POËTENS

Borst-weringh.

ONLANGS verleden, en recht in die tydt als de dicht-gevlechte-çierlijcke-beblade-telgen beschaduwden met hun uytghessreckte narmen de teere uyt-bottende spruytjens, die hun danckx-offer zorgvuldelijck op-queeckten om te verwelkomen de heughelijcke Lenten: Wiens jeugdens aenvangh de muliige aerdt tapessierden met verweende çiraten, vlechtende heur goude haeren met verschiet van uytmuntende koleuren, en reuck-bloemen. Oprechtende heur pruyck ghepronckt met aenghenaem bloey zel-wit, dewijl ick onder de lommer zach kryoelen, en zwieren, al dartelende door de telghskens de quelende pluym-ghediertjens, tierelierende om strydt, wien luydste mocht uyt-schatcren d’aenghename komtst’ des prachtighe Godinne-Lenten. Het Leef-werckxken styghende ten Hemel, zcven-werf daeghs met lof-zangh aende AL-GHEVER. De Kievit kievittende, nu van vreugde, en dan van angst, voor ’t verlies zijns broeydzel, ziende den baervoeten Huysman tochten na zyn lieve eyerkens, dewyl de knabbelende Lammcrkens ontblooten ’t verscholen nestjen, ’twelck schuyle-vinck was onder ’t zoete klaver, en malse gras. Het Duyfken korden, ’t Musken çirkten, ’t Eynt- [p. 2] jen quaeckten, het melck-veed loeyden, de Stieren brulden, de Scbaepkens blaten, de snuyvende trots-moedighe Zwaen dartelden, al lodderende op de lieve baerkens des Amstels werm-werdende rugghe, pluyzende zijn bejaerde veeren, om met zuyver ghewaed mede te verwelkomen de Al-verquickende-Vrouwe-Lenten.


[...]

Continue
[
p. 439]
CXCVII.

Si Deus voluerit.
GOd die my heeft gheschapen na zijn eyghen beelde,
    Uyt lout’re liefde van zijn Goddelijck bestuur,
    Voorzach hoe noodtdruft kan verzaden de natuer,
Hoewel de dart’le lust in ons voorbeeldingh speelden,
(5) Waer d’edele natuere zelven van verveelden,
    Vermits de geylheyt vande buyckx-lusts zotte kuur.
    God voor zijn scheps’len zorghe draeght tot aller uur,
Want zijn ghenade hy ons mildclijck mee deelden:
    Vermits zyn heyl’ghe goedtheyt is zo over-groot,
(10) Dat voedzel hy verleent om ’t lichaem t’onderhouwen.
    Ia nimmer hy en laet zijn schepzelen in noodt,
Te weten, die, die op zijn Godheyt vast vertrouwen.
    Waer over ’t oude spreeck woordt niemant en verstoot,
    ,, Dat God noyt heeft gheschapen monde zonder broodt.



CXCVIII.
Omnis cara fenum.
WAt is de wer’ldse wijsheyt meerder als een schichte?
    Wat is het groot vernuft, en over-hoogh verstant?
    Wat is ’t al hebt ghy al de scept’ren in u handt?
Wat is ’t al buyght het alles voor u uyt hun plichte?
(5) Wat is ’t al heeft Fortuyn alleen op u ’t ghezichte,
    Iae datmen heeft de kreys des werelds in verbandt,
    En goude lov’ren tapessieren all’ u landt.
Helaes de grond is flauw, de heyingh is zeer lichte:
    Al hadt ghy Atlas kracht, en schoon zijt g’lijck Narsys,
(10) Een Caesar in manhaft, Ulisses in ’t wel spreken,
    Uw’ staten zijn ghebouwt op slibb’rich doyent ys,
Want, lacy, eer ghy ’t waent is alles u ontweken,
    De wisse-zeyss’naer-doodt verslint u door uytroy,
    Zo dat het vleesch, helaes, is niet als duffich hoy.



[p. 440]
CXCIX.

Perit quod elapsum est.
TEr wereld isser niet dat hooger is te achten,
    Noch waerder als de tijt, dus die de tijt verslijt
    Gants vruchteloos, en g’raeckt de waerde tijt eens quijt,
Mach die verloren tijt, helaes, niet weer verwachten!
(5) Hoe naerstelijck behooren menschen dan te trachten
    Na ’t nuttelyck beste’en van den al-waerden tijt,
    Met naerstelijcke ernst, yver, zorgh, en vlijt,
Op dat de waerde tijt niet ydelijck zy door-brachten.
    Drulooring, droming, zussing, meest de tyt verloor,
(10) Wyl wack’re geest de vruchten van tyt heeft genomen,
    En ’t veer’ge bed verliet in’t rysen van Auroor,
Om op het top van deughdens pyramyd te komen.
    Tijt-quissers, eens bedaert, en neemt u tijt wel waer,
    Want eens verloren tijdt en vindt ghy niet daer naer.



CC.

Perseverante dabitur.
T’ Beginnen is seer licht, doch voor men komt ten ende
    Het werck zomtijts verveelt, doch my verveeldent niet,
    Vermits myn Musa op de deughdens stichting ziet,
En glory die de Negen-Susters zullen zenden.
(5) Stantvasticheyt en kan heur voorneem nimmer wenden,
    Waer over ick in d’arbeydt vonde gheen verdriet,
    Dus wie stantvastich is Laurieren krans geniet.
Hoe wel ick my die glory gantsch onwaerdich kenden,
    ’k Ghenoegh dat ghy aenvaerd de arbeyd die ick deed,
(10) En door uw gunste wilt de missinghen verschonen,
    Waer door ghy maken zult my Musa zeer gereed,
Om u de danckbaerheyt myns herte te betonen.
    En zo k u door Poëtens Borst-weer niet verveel,
    Verwacht dan van my Musa eerst-daegs ’tweede deel.
EYNDE.
Continue