Alle de werken van Willem Godschalck van Focquenbroch.
Herdruk deel een, Amsterdam 1723 [titeluitgave van 1709a], en deel twee,
Amsterdam 1709. Verzameld en uitgegeven door Abraham Bogaert.

Gebruikte exemplaren: KBH 3 A 4; UBA O 63-8806 [deel 1] en
OK 63-3776 [deel II]; UBL 1200 E 31.
Deze uitgave bevat vijf toneelstukken: Min in ’t lazarus-huys, De verwarde jalouzy,
Timon van Lucianus, de klucht van de kwakzalver en de klucht van de weyery.
Digitaal uitgegeven door drs. A.J. van Es.
Red. dr. A.J.E. Harmsen, Universiteit Leiden.
In deze uitgave zijn evidente zetfouten gecorrigeerd en gemarkeerd met een
asterisk. Een lijst van gecorrigeerde plaatsen staat onderaan dit document.

Continue

[fol. *1r: Gegraveerde titelpagina]


W. VAN FOCQUENBROCH MED. DOCT.

FUMUS GLORIA MUNDI.

ALLE DE WERKEN VAN W: VAN FOCQUENBROCH.

’T AMSTELDAM
By de Wed: van Gysbert de Groot op de Nieuwendyk. 1723
I. Goeree Del.                                             I. Baptist Schulp.




[fol. *1v: blanco]
[fol. *2r]

ALLE DE

WERKEN

VAN

W.V. FOCQUENBROCH.

EERSTE DEEL.

Verzamelt en Uitgegeven

Door

ABRAHAM BÓGAERT.

De tweede Druk.

[Fleuron].

t’AMSTELDAM,
________________________

By de Erve van de Wed. Gysbert de Groot en Antoni
van Dam,
Boekverkoopers op de N. Dyk, 1723.



[fol. *2v: blanco]
[fol. *3r]

DEN HEERE

SIMON SCHYNVOET,

Beminnaar aller Kunsten en Wetenschappen.

MIshaage u niet, dat ik een Poëzy,
ô SCHYNVOET, die gy eer beveelde aan my,
                            U op kom dragen;
Een Poëzy, die eertyds door den druk
(5) Gerabraakt was, en tot ’s mans ongeluk
                            Ter neêr geslagen.
U is de zorg, die ik heb aangewend
Tot aanwas van ’s mans naam en lof, bekent,
                            Uit zucht en yver.
(10) Geen Poëzy had ooit dat zout of zoet,
Geen Dichter streelde ooit zo myn droef gemoed
                            Als deze Schryver.
Wie schaatert niet, als hy zyn toonen zet
Op ’t huwlyksfeest, en zingt de Bruid naer bed,
                            (15) Die, blyde en wakker,
Den Bruigom wacht, die haar met praatjes paait,*
En liever had, dat door hem wierd bezaait
                            Haar malschen akker,
Wie bloost niet, als hy zucht en vlied, en streeld,
(20) En van Klimeene, en haare schoonheid speelt,
                            Die elk doet branden?
Of als hy eens Eranemite nood;
Dan als hy weêr der Juffren lof vergroot,
                            En pryst haar handen?
(25) In scherzery, in geestig boert en jok
Wykt Frankryks roem Scarron voor dezen FOK,
                            En alle Geesten.
Wat zeg ik van Zonnet en Madrigaal?
Dees Dichter schoeit, volmaakt van trant en taal,
                            (30) Op alle leesten.
[fol. *3v]
Hoe geestig zingt hy Trojes ondergang!
Hoe kunstig maakt hy al de Goden bang
                            Voor ’t heir der Reuzen!
Die, om Jupyn te bonzen uit zyn troon,
(35) De zonneriem, en ’t hoog paleis der Goôn
                            Met bergen kneuzen.
Arkadie weêrgalmt op zyn geluit,
Als hy den lof van Vorst Augustus uit
                            Door geestig kweelen.
(40) Zyn tegenzang, de ziel en oor vermaakt,
Braveert Virgyl, wanneer zyn yver blaakt,
                            En alle keelen.
Hy heeft zo klaar gelyk de dag getoont,*
Dat nooit de min, haar standplaats kiest, of woont,
                            (45) Dan in de zotten.
Ovidius herleeft door zyn gedicht,
En Luciaan is aan ’s mans brein verplicht
                            Door ’t geestig spotten.
Dees Dichter mag by Hooft, by Westerbaan,
(50) By Brand, by Vos, by Kats en Dekker staan,
                            Ja zelfs by Vondel.
Zyn Poëzy, een gadelooze schat,
Is niet dan geest en kunsten, t’zaam gevat,
                            Als in een bondel.
(55) Gy, die volmaakt alle edle kunsten eert,
De Poezy als Delfis mond waardeert,
                            Ontfang dees dichten,
Als tekenen van myn genegentheid,
Op dat ik eens (dit heeft me alleen gevleid)
                            (60) U mocht verplichten.*

                                      A. BÓGAERT.



[fol. *4r]

DE UITGEVER

AAN DEN

LEZER.

ONder de Nederlandsche Dichteren, die zich door hunne Poëzye de sterflykheid onttoogen hebben, draagt de Geneesheer W. van Fokkenbroch geen geringen lof weg; kiezende, volgens zyn gemoedsaart, wars van alle stuersheid, eene boertige wyze van Dichten uit, welke de Franschen den naam van Burlesque geven. Hier toe wierd hy aangezet door ’t lezen der overaardige Spotvaarzen des Franschen Dichters Paul Scarron, echtgenoot van Mevrouwe de Maintenon, die thans zo berucht aan het Hof van Lodewyk den XIV is: en zyn hem die zeldzame aardigheden, overvloeyende van snaaksche en miltkittelende greepen, zo wel geslaagt, dat tot noch toe niemand van alle de genen, die hem gepoogt hebben na te volgen, niet tegenstaande zy tot walgens toe zich van zyne çieraden bedienden, hem heeft konnen in zyn zog nastevenen, maar zich dwazelyk ten toon gestelt hebben. Jammer is het echter, dat hy de gewoonelyke feilen der meeste Amsterdammer Dichteren onderhevig is; rymende heid op [fol. *4v] tyd, krygen op dreigen, neit* op vlyd, schreid op verblyd, eigen op zwygen; zonder dat ik reppe van eeuwigheid op trouwigheid, en wat van dien aardt meer is. Zyne Gedichten, voor dezen stuksgewyze gedrukt, en den Liefhebberen dier aardigheden mede gedeelt, zyn met zulke genegene handen ontfangen, dat ze vaak en* by zyn leven en na zyn dood ter Drukpersse vervaardigt zyn; overmids men, hoe schertzende zyne taale ook is, uit den t’zamenhang der zaken kan bemerken, dat hy met geen geringe kennisse van alles wat tot de rechtschape Poëzy vereischt word, is begaaft geweest, ontbeerende zyne belacchelyke vertellingen noch çieraden, noch zout en peper. Doch het dikwils herdrukken zyner Gezangen had, door de zorgeloosheid der Printeren, geen gering gedeelte van ’s Dichters luister gestoolen, en zyne vloeyende zachtheid in eene onaangenaame hartheid verandert, zonder van een onnoemelyk getal van feilen te gewagen. Zo groot was echter de zugt, die eenigen tot dezen Dichter hadden, dat de Weduwe van Gysbert de Groot in den jare sestienhondert en ses-en-tnegentig te raade wierd alle zyne Werken ter Drukpersse te leggen; met byvoeginge van alle het geene, dat tot noch [fol. *5r] toe ongedrukt, en voor ’t grootste gedeelte onder my berustende was, beloopende byna het vierde deel van ’t geheel. Teffens wierd my de zorge van ’t Werk opgedragen, met beede van het in een voegelyker rang te schikken, en ’t, zo veel ’t my mogelyk was, van feilen te zuiveren, en de valsche klank der eigene namen wat te gemoed te komen. Hoe ongaarne ik myne penne en arbeid tot een werk, dat het smaalen der Nyd onderhevig was, leende, bewoog my nochtans het gemeene noodlot der Dichteren, dat hem ook de dood, na een geruimen tyd foolens, verre van zyn Vaderland, onder een ziedende hemel deed smaaken, dien last t’aanvaarden; waar op ik alle ’s Mans ongedrukte Schriften by de Liefhebbers opgezamelt, en het in dien staat gebracht hebbe, als het thans den dag ziet. En heeft men na verloop van weinig jaren vernomen, met welke opene armen het onthangen wierd; overmids de genoemde Weduwe, haare Erve, het weder ter Drukpersse heeft moeten vervaardigen, om de gretigheid dier Beminnaars te voldoen; in welken Druk de misslagen, in den eersten door eene te groote haastigheid over ’t hoofd gezien, naukeurig verbetert zyn. Vaar wel.



[fol. *5v]

De Geest

VAN

FOCQUENBROCH,

Ziende zyne Werken op nieuws herdrukt,
Vermeerdert, en Verbetert.

    HOe! leef ik noch, of ben ik dood?
    Om hier recht antwoord op te geven,
    Zo dunkt my heb ik noch geen nood:
    Neen, FOK die leeft, en zal wel leven.
    (5) ’t Is waar, myn vleesch lag lang in ’t graf,
    Bedekt met een verheven koorsteen,
    Nu mooglyk slechts een weinig kaf,
    Zo zwart als ’t roet van eenig schoorsteen;
    Ook weet ik, dat myn Heer de dood
    (10) Al lang vermaak nam in myn knooken,
    En daaglyks meêr als dardhalf loot
    Uit bei myn schinkels zit te rooken;
    Dien hy zeer kunstig draayen liet,
    Als Turkse, of Persiaansche pypen,
    (15) Zo haast hy my in zyn gebied
    Verradelings had weg gaan slypen;
    Maar is het met myn lichaam uit?
    Is ’t vleesch verrot? en zyn myn beenen
    De dood geworden tot een buit?
    (20) Myn Geest is vlugger dan voorheenen.
    Myn Geest, waar mede ik aan het Y
    Zo menig vriend plag te vermaaken:
    Zo menig zoete Juffer bly
    Deed zingen, met verheugde kaaken.
    (25) Myn Geest, waar mede ik plag te zyn
    ’t Vermaak op gast-, en bruiloftsmalen,
    Met zang en dichten by ’t dozyn,
    Zonnet, Rondeel en Madrigalen.
[fol. *6r]
    Myn Geest geneigt tot vrolykheid,
    (30) En duizend aangename geuren,
    Dien ik Thaly had toegeweid,
    Zelfs lachend midden in myn treuren:
    Dien Geest, zeg ik, van meester FOK,
    En zal geen magre dood verslinden,
    (35) Noch sluiten in zyn duiser hok,
    Zo lang ’er Drukkers zyn te vinden;
    Zo lang ’er minnaars zullen zyn,
    Dor naer zyn geurige Gezangen,
    Meêr als een dronkaart naar de wyn,
    (40) Of smooker naer de pyp verlangen.
        Zie hier myn Geest weêr kars, en vars,
    Met veel bekoorelyker wezen.
    En grooter van de Groot zyn Pars,
    Als men dien immer zag voor dezen.
    (45) Hier hebje, by het geen ik zong,
    In ons Euroop, weleer myn woning,
    Ook ’t geen my rolde van de tong
    By d’Afrikaan, als Onderkoning.
        Foei! als my dat komt in het hooft,
    (50) Moet ik myn goudlust noch vervloeken,
    Waar door ik, als van brein berooft,
    Dat helsch Del Mina ging bezoeken,
    Ach! had ik my vernoegt aan ’t Y,
    Met zang, en vlytig pis bekyken,
    (55) Al was ’t maar met myn felpe py,
    Noch draafde ik licht langs straat en wyken,
    Noch wandelde ik door Amsterdam,
    En dampte by myn oude vrinden,
    By wien ik nimmer t’ onpas kwam,
    (60) En duizend geuren wist te vinden,
        Maar zacht! wat leg ik als een zot
    Hier over noch te lamenteeren?
    Helaas! dat was myn droevig lot,
    Hier valt niet aan te corrigeeren:
    (65) Des zwyg ik best van vleesch, en been,
    Daar zich de dood meê mag vermaken,
    Terwyl myn Geest, meêr als voorheen,
[fol. *6v]
    Zich overal zal gaan vermaken.
    Myn Geest, die nu geen schoon zalet
    (70) Van Juffers, voor hem zal zien sluiten,
    Geen dis, geen ledekant, geen bed,
    Daar ’t voor myn lichaam was, sta buiten.
    Myn Geest, van groot en klein geëert,
    Om zeker trant, vol snaakse kuuren,
    (75) Daar myn Thalie op kwinkeleert
    Heel anders dan zyn nagebuuren:
    Ik laat dat staan, of ’t beter is,
    Elk heeft zyn eigen smaak in ’t eeten,
    Maar even als het aan den dis,
    (80) Zo gaat het ook met ons Poëeten:
    Voor my, ’k beken geen Geest en kon,
    Myn Geest oit groter indruk geven,
    Als wel die aardige Scarron,
    Die snaak van Frankryk in zyn leven.
    (85) Zo dat myn Geest aan zynen Geest
    Geyvert heeft te mogen raken,
    Dien nemende als een Fransche leest,
    Om Duitse zangen op te maken.
        Of FOK nu naer Scarron gelykt?
    (90) Of nu zyn rymgeest wel zo aardig
    Dat geestig oogmerk heeft bereikt?
    Dunkt my en is geen vragens waardig;
    Doordien myn geest niet minder leeft
    In Holland, door zyn snakeryen,
    (95) Als ooit Scarrons geest heeft gezweeft
    In rym, door Frankryks heerschappyen.

                                      J.U.



[fol. *7r]

Op alle de Werken van

W.V. FOCQUENBROCH,

Op nieuws vergaderd, en in een netten rang gebragt

Door den Heere

ABRAHAM BOGAERT.

REed Eskulapius, ô Dichters, op uw tongen,
En is zyn naam en kunst de weereld door gezongen,
Toen hy Hippolitus, mishandeld en gesleurt
Langs Pelops oever, en van lit tot lit gescheurt,
(5) Weer kunstig hechte aan een, en eindlyk deed herleven,
Wat lof, wat eer, wat roem zult gy aan BÓGAERT geven,
Die FOK, zo dikmaals meê gerabraakt door den Druk,
(Helaas, der Dichteren onmybaar ongeluk!)
Door gadelooze vlyt en arbeid kon herstellen?
(10) Die BOGAERT, die vermoeid van Cesars op te tellen,
Hun dolle wreedheid, en hun kroonzucht gaa te slaan,
En zich te spieglen in hun op- en ondergaan,
By FOK zyn adem haald; wiens geurige Thalyen
Zyn geest verkwikken aan een disch vol potzeryen
(15) En fratzen: daar hy toeft, en, midlerwyl bedaard,
Zyn Keizerlyke lier gemaklyk steld en snaard.
Of stopt een bittre nyd voor ’t prysselyke uw ooren,
En poogt die vuile te verstrikken en te smooren,
Al wat niet heulen wil met uw onreedlykheid,
(20) Die brave Dichteren den waaren prys ontzeid?
    Welaan, vergalde, schoon ook vriend en vyand zwegen,
Die dus zyn yver toont, is om geen lof verlegen;
Doe wat gy wilt: ’k weet hy zo lang ten minsten leeft
Als FOK, dien hy hersteld, en weder ’t leven geeft.

                        LUD. SMIDS. M.D.



[
fol. *7v]

Op alle de Werken van

W.V. FOCQUENBROCH,

Op nieuws vergadert, en in netten rang gebracht

Door den Heere

ABRAHAM BOGAERT.

WIe is hy, die dus draaft met blyde toonen,
    En weiden gaat zo breet in ’t open veld?
’t Is een der oudste en grootste Apolloos zoonen,
    En wakkere en vermaarde* letterheld,
(5) Die eeuwig leven zal op alle tongen;
    Wiens naam en lof, reeds door de Faam verbreid,
Alle eeuwen door zal werden opgezongen,
    ’t Geen hem belooft een wisse onsterflykheid;
Een voesterling van al de Zanggodinnen,
    (10) Een Plautus in geleertheid, styl, en taal,
Een Nazo in volmaakt te leeren minnen.
    ’t Is FOCQUENBROCH, een twede Juvenaal,
Die zyn Thalie alhier op nieu laat hooren,
    En moedig streeft der Dichtren Prins op zy:
(15) De Mantuaan schynt in zyn dicht herbooren,
    Wanneer hy zingt de Toischen brand aan ’t Y.
Een geest, berucht door snaakse minneryen,
    Niet buiten ’t pad, noch het bestek der deugd,
Maar zo de weg baand van te leeren vryen,
    (20) Dat hy verstrekt een noodbaak voor de jeugd.
Hier leeft hy in een zwerm van Bruilofsgoodjes,
    En wyst de Bruyd, door een verliefde trant,
Verzeld nu met een jacht van Kupidoodjes,
    Den heirbaan naer het huwlyks ledikant.
(25) Gins blaakt zyn geest, van iever aangedreven,
    Als hy de God der minne in ’t Lazrushuis
Een gekkerol doet speelen naer het leven,
    Die ’t oor vervult met aangenaam geruis.
Elk een verbrei, tot zyn gedachtenisse,
    (30) Den naam en lof van dezen Batavier,
[fol. *8r]
Door tyd noch nyd noch eeuwen uit te wissen,
    Dewyl hy voerd Apolloos veldbanier,
O BÓGAERT, die Pernas zyt opgesteegen,
    En thans uw pen in paerlen doopt en gout,
(35) Die Vondel noch, en Hooft dreigt t’ overweegen
    En ons volmaakt den Roomschen staat ontfouwt,
Dank zy uw vlyd, door edle drift gesteven,
    Dat gy dit werk, hoewel ’t zich zelve pryst,
Een meerder glans en luister hebt gegeven,
    (40) Verrykt met noch veel schoonder goude lyst.

                                    T. ASSELYN.


Op alle de Werken van

W.V. FOCQUENBROCH.

ZO praalt de Dichtkunst noch door FOCQUENBROCH geschreven.
    Zyn geestig brein vertoont zyn Heldepoëzy,
    En schetst ons Reuzen, die een berg de maan voorby
Doen vliegen, dat Jupyn, en al de Goden beven.

(5) ’t Is hy die d’ondergang van Troje doet herleven,
    Die Grieken woede toont, en dolle razerny,
    En thans Virgilius, door snaakse boertery,
Op nieu het leven door zyn vaarzen heeft gegeven.

    Ja, ’t is die Dichter, die het droef gemoed verfrist,
    (10) En zelfs de schoonheid met zyn Poëzy vernist:
Zyn roem blinkt aan het Y, en by de zwarte Mooren.

    d’Onsterflykheid vlecht hem ter eere een lauwerkroon.
    Apollo acht hem en Minerva voor haar zoon,
Terwyl de faam zyn lof de Weereld door laat hooren.

                                A. V. HALMAAL.
                                        Ab: Zoon.



[fol. *8v]

INHOUD

Der

GEDICHTEN,

In het Eerste Deel begreepen.

Pag.
TYPHON, of REUZENSTRYD.— — — 1
ENEAS van VIRGILIUS, I Boek.— — 62
ENEAS van VIRGILIUS, II Boek.— — 146
HARDERSZANGEN van VIRGILIUS.213
DE MIN in ’t LAZARUSHUIS.— — — 333
DE VERWARDE JALOUZY.— — — 435
TYMON van LUCIANUS.— — — — 461

Continue

[fol. A1r, p. 1]

W.V. FOCQUENBROCHS

THALIA,

OF

GEURIGE ZANGGODIN.

EERSTE DEEL.
_________________

TYPHON,

Of de

REUZENSTRYD.

EERSTE GEZANG.

IK zing met Harp, noch Luit, noch Orgel,
Noch met een kunstig Maatgezang,
Maar met een half verroeste Gorgel,
Niet den Trojaanschen ondergang,
(5) Noch dappre daaden der Romeinen,
O neen! dat is my te gering:
Myn Muza wil zich niet verkleinen,
Met zingen van zo slechten ding.
Maar ’k zing den Oorelog der Reuzen,
(10) Die met een schrikkelyke macht,
Gelyk een Leger groene Geuzen,
De Goden vielen op haar Vacht;
Die meer als driemaal, al haar lappen
Al hadden fraai by een gepakt,
(15) Om Typhons Tant, en Klaauw t’ontsnappen,
Die haar aars had tot moes gehakt.
Ik zing van Typhon, welkers vingeren,
Zo opgeblaazen, en zo trots,
[fol. A1v, p. 2]
De Goôn na ’t Aersgat dorsten slingeren,
(20) Zo meenig vast geklonken Rots.
’t Geen Jupiter van angst deed piepen,
Gelyk een half verwurgt Conyn:
Terwyl Messieurs de Reuzen riepen,
De duivel haal nu God Jupyn:
(25) Die in het end moest gaan verhuizen,
Gevolligt van de rest der Goôn;
Die meê vertrokken met haar Luizen;
Het welk haar stond te lydig schoon.
Maar ’k zing ook hoe na lang te tergen,
(30) De Reus wierd voor zyn geld berecht,
Gemetselt onder drie vier Bergen,
Het welk hem stond noch ja zo slecht.
    ô Meester Hendrik die myn Zangen
Vaak hebt geleezen met vermaak;
(35) Wil deze met uw’ gunst ontfangen,
Nadien ik u daar Voogd van maak.
Gy die zo meenig schoon Historie
Doorzocht hebt, deur, en weder deur;
En die schier heel kend per memorie
(40) Van Floris, en van Blanche Fleur,
En van de Ridder met de Zwaanen,
Van Orsson en van Valentyn,
En tagtig diergelyke Haanen,
Daar tagtig Boeken vol van zyn;
(45) Kom, lees nu eens hoe Reus en Goden
Malkander zaaten in den baard:
En hoe zy vaak als duivels vlooden,
Voor minder dan een scheet vervaard.
Lees, hoe zy vaak met zachte passen
(50) De Zeên doorliepen, even eens
Gelyk als kleine reegenplassen,
Noch niet eens nat ter halver beens.
In ’t end, doorlees hun dappre daaden,
Die ’k (schoon ik ze niet heb gezien)
(55) U echter in dees weinig blaaden,
Ootmoedig aan durf komen biên.
[fol. A2r, p. 3]
Hoewel ik u goetsmoeds durf zweeren,
Dat ik beken, dat gy dit veers
Meer als genoegzaam zult vereeren,
(60) Veeg je’et op ’t Kakhuis aan je Neers.
    ô Muzen! die dees dappre Krygers
Zo vaak elkaar het spits zaagt biên,*
Wanneer gy bang voor deze Tygers,
Van uw Parnassus af moest vliên:
(65) En die voorzeker hun Batailjes
Ordentlyk hebt in schrift gesteld,
Zo je niet zyt een deel Canailjes,
Daar men wat sprookjes van verteld.
Komt, wilt myn harszenvat verlichten,
(70) Met een dicht Toverende Geest,
En maakt dat men in myn Gedichten,
De waarheid van d’Historie leest.
Want wyl d’Historie al zo waar is,
Als ’t waar is dat je Maagden bent,
(75) En dat Jupyn je rechte Vaar is,
Schoon licht je Moer ’t niet heeft bekent,
Zo wil ik die zoo waar beschryven,
Gelyk zy nimmer is geschied;
Des help my wat, zo niet, laat ’t blyven,
(80) Want ik begin gelyk gy ziet.
    ’t Was op een Woensdag achtermiddag,
Dat Typhon, met het dorstig rot,
Van zyn Gebroeders, eens hield zitdag,
In ’t een of ’t ander Hoerekot;
(85) Na men een Jonas van drie dagen,
En zo veel nachten, had gemaakt;
En dat de Waard begon te klagen.
Dat heel de Kroeg was vaats geraakt,
Zo zou men het gelag gaan maaken,
(90) ’t Geen zo door ’t huis geschreeven stond,
Dat men geen Balk noch Wand kon raaken,*
Die men niet wit beschilderd vond:
De Waard zwoer ook by ziel en leeven,
Dat hy een heele Krytberg had
[fol. A2v, p. 4]
(95) Alleen aan dat gelag verschreeven,
En zei, dat hy noch veel vergat.
En ’t end, hy eischte ’t geen verteerd was,
’t Geen op de man twee blanken kwam:
Want weet, dat ’t geld toen vry meer weerd was
(100) Als ’t nu wel doet hier t’Amsterdam.
De Reuzen lykwel aan ’t krakkeelen,
Want ’t docht in’t eerst hen vry te veel;
Doch eindlyk sloeg men voor te speelen,
Wie ’t lag zou gelden in’t geheel.
(105) Want een bedroefde man te maaken
Was zeer by die Messieurs gemeyn,
Daarom, om ’t werk ras af te maaken,
Zo zou het spel de Klosbaan zyn.
Dees Klosbaan was het gansche Arcadie,
(110) ’t Geen men, alzo ’t wat kleintjes was,
Straks ging ontblooten van Boschadie:
En toen was’t naauwlyks noch van pas.
De klooten daar men mee zou smakken,
(115) Dat waaren Bergen van dat Land;
Die rond gedraaid en styf gebakken,
Zy werpen zouden met den hand.
Want om daar Lepels toe te vinden,
Dat was onmooglyk; want het woud
(120) Dat had geen Eiken, Den, noch Linden:
Die daar toe groot g’noeg was van hout.
Doe men nu dacht dat alles klaar was,
En dat men schier aan ’t speelen ging;
Zo docht het Typhon (als het waar was)
(125) Dat men moest speelen door een Ring.
Wat raad dan om te practizeeren.
Een Ring die hier toe kost bestaan?
Elk Reus begon bykans te zweeren,
Dat ’t best was dat men ’t spel liet staan;
(130) Dus onder ’t raazen, en het warren,
Dat men schier niemant kon verstaan,
Zag Typhon by geval van varren,
Den Regenboog aan d’Hemel staan:
[fol. A3r, p. 5]
En, wyl die scheen op d’ Aard te steunen,
(135) Zich buigende op den Horizont,
Zo docht het Typhon en zyn Zeunen,
Dat men daar Rings genoeg aan vond,
Des zou men na dees Ring gaan gooyen,
Op dees conditie, na ’k vertrou,
(140) Dat die, die ’t slechste kwam te rooyen,
Het gansch gelag betalen zou.
Dewyl dit zo voor goed gekeurd was,
Zo maakt zich ieder op een kant;
Wyl Typhon die ’t juyst eerst zyn beurt was,
(145) Een kloot ging kiezen na zyn hand.
Hy neemt ’er eindelyk een van allen,
En, die hy de alderzwaarste vond;
(’k Wed had hy die eens laten vallen,
d’ Aard had gespleten tot de grond)
(150) Die dan dus hebbende in zyn vingeren,
Begint hy die straks zo gezwind,
Vyf, zesmaal, om zyn kop te slingeren,
Dat daar uit voortkwam zulken wind
Dat al de Scheepen, die daar zeylden,
(155) In die tydt, op den Hellespont,
Gezwind de diepte daar van peylden,
Want alles bruyden in de grond.
In ’t end, de Kloot, als had hy vleugels,
Raakt door de Lucht, tot aan de boog,
(160) Maar trefte juyst een van de beugels,
Waar doorze aan duizend stukken vloog,
Dit niet alleen; maar zonder weêrstand
Te voelen, sloeg hy in het end,
De Hemel, die hy daar wat teêr vand,
(165) Aan stukken, met het Firmament,
Waar van de splinters zich verspryden
Zo Oost, als West, tot in de Zaal
Der Goden, daar zy zich verblyden,
Noch zittende over ’t Middagmaal.
(170) Wat duivel of dit hier sal werden?
(Riep God Jupyn, schier buyten west)
[fol. A3v, p. 6]
Die myn Paleys dus smyt in flerden,
Die slaa de donder, en de Pest.
Vrouw Juno, die juyst voor haar snater
(175) Een splintertje kreeg in passant;
Die lolde als een Maartsche Kater,
Mits ’t haar ontnam haar beste tand.
God Mars die zwoer gelyk een Ketter,
Mits hem een Balk kwam op de kop,
(180) Die zyn Helmet heel sloeg te pletter;
Waar door hy kermde als een Sint Job.
Maar die Vulkaan eens had zien stampen,
Hy had gezeid de vend word gek:
Om dat een splinter onder ’t dampen,
(185) De pyp sloeg stukken in zyn bek.
Vrouw Venus zette ’et op een janken,
Of zy de Pokken had gevreest.
Haar Zeuntje stelde mee de banken,
Als of hy was een mensch geweest.
(190) God Bacchus vloekte als een duivel,
Om dat hem juist een paarstoops glas,
Gevult met zyn beminde zuivel,
In dit rumoer ontlopen was.
Al zyn vermoên was op Silenus,
(195) Die vast zo mak zat als een Lam:
Wyl hy op Bacchus, en op Venus,
De schuld lei van zyn podagram.
Van die de minste vrees deên merken,
Hield Pallas zich het alderbest;
(200) Hoewel haar Uyl aan bei zyn vlerken
Meê door een splinter was gekwest.
Mercurius, gezwind in ’t vliegen,
Die ’t gat, het geen’er was gemaakt,
Was weezen zien, begon te liegen
(205) Dat het geen kant noch wal en raakt.
Want hoor, dus sprak hy tot zyn Vader:
Na ik het werk heb onderzocht,
Zo vind ik het wel driemaal kwader,
Dan ik in ’t eerste had gedocht.
[fol. A4r, p. 7]
Voor eerst, leid Iris gins te karmen,
(210) En roept geduurig om de dood:
Om dat zy mist een van haar armen,
Gebrooken door de zelfde Kloot,
Die uw Paleys dus heeft geschonden;
En die een Reus die Typhon hiet,
(215) Die d’Opperhond is van die honden,
Dus heeft gesmaakt, gelyk je ziet.
Gins leit de gantsche Koorensolder
In stukken: ’t Kooren loopt’er heen,
En rolt als Turf holder de bolder
(220) Door ’t gat ter zaal uit naar beneên.
Een Balk, die barsten moet of buigen,
Kwam in de Kelder zo om leeg,
Die al je vaaten brak in duigen:
Weg was de Nectar met een veeg.
(225) In ’t end, ik zie ’t’er zo geleegen,
Dat, by gebrek van onderhoud,
Wy, eer het Jaar is hallef weegen,
Zyn t’zaam van dorst, en honger, kout.
En zo men ’t werk niet gaat vervormen
(230) Noch d’Opper Hemel repareert,
Zal ’t rot der Reuzen ons bestormen,
Wy zyn al t’zaam gefricasseert.
    Na dat Mercuur dus had gesprooken,
Schoon hy noch niet wou houden op.
(235) Wierd van Jupyn zyn reên gebrooken,
Die bleek van vrees wierd om zyn kop.
Hoe! riep hy, die verdoemde Reuzen,
Die ’k schier by duivels vergelyk,
Veel slimmer als de groene Geuzen,
(240) Die steuren my dan in myn Ryk?
En durven my met aarde klooten
Bestormen zelfs tot in myn zaal?
En die van kant aan stukken stooten?
Dat dat gespuys de duivel haal!
(245) Ik zweer haar by het hemd van Pallas,
(Dat was zyn ordinary vloek,
[fol. A4v, p. 8]
Hoewel dat voor een God wat mal was)
Dat ik als Amsterdamsche koek
Aan duizend stukken haar zal kappen:
(250) Daarom Zoon (zeid hy tot Mercuur)
Ga straks naar dat Canailje stappen,
En zeg dat ik u tot haar stuur:
Loop, vlieg, en doe die beesten weeten
Wie dat ik ben, en wie zy zyn,
(255) Of dat ik, zo zy dat vergeeten,
Zal toonen dat ik heet Jupyn.
Ga wil je bootschap zo beleggen,
Met alles ’t geen’er by behoord,
Dat op uw werk niet valt te zeggen,
(260) Of anders wachtje voor de koord.
Mercuur straks met een Saluade,
Kwam fluks te voorschyn uit een hoek;
En makende zulk een strykade,
Dat hem een haak vloog van de broek,
(265) De borst scheen zo beleeft te weezen,
Of hy zo straks kwam van Parys:
En zonder voor gevaar te vreezen,
Vervaardigde zich tot de reis.
Des nam hy zyn Zondaagsche lappen;
(270) Maar wyl hy juist geen schoenen had,
Dan dien hy eerst had laten lappen,
Was hy geweldig in de mat.
Want ziet op al zyn Ambassades
Was deze borst gewend altyd
(275) Te maaken bystere brevades,
En hield zich heel net in ’t habyt.
Doch eyndlik het wierdt tyd van trekken
Des nam hy d’ouwe met een veert;
Schoon Momus hem, om wat te gekken,
(280) De zyne had gepresenteert.
    Mercuur dan met zyn stok met slangen,
(Misschien maar aalen in zyn hand)
En hebbende adieu ontfangen,
Van ieder vloog na ’t Reuzenlandt.
[fol. A5r, p. 9]
(285) Doch wyl hy vast was onderwegen,
Gevoelde hy, door al de brand,
Dat hy had fellen dorst gekregen;
Des zocht hy rondzom, in passant,
Een kroeg, of pleysterplaats te vinden,
(290) Daar hy zyn dorst wat lessen kon;
Doch eindlyk kwam hy by zyn Vrinden,
En Nichten, op den Helicon.
    De Muzen kwamen met haar allen,
Van vreugd, en met een groot getier,
(295) Hem zo fel om den hals gevallen,
Dat zy de Vend verwurgde schier.
Of hy al riep; wat zellementen!
(Half staamlend, en schier heel gekropt)
Tree Treevis var van complimenten,
(300) ’t Was voor een dood mans deur geklopt:
d’Een vatt’ hem boven, d’ander onder,
Elk viel om stryd hem op zyn dak:
In ’t end, ’t was wonder boven wonder,
Dat hem de maagre moord niet stak,
(305) En had Apol niet t’huis gekomen,
Na hy zyn dagreis had gedaan,
En ’t compliment had opgenomen,
Ik weet niet, hoe ’t noch had vergaan.
Doch eindlik hy begon te zussen,
(310) Hoewel Mercuur, gelyk een gek,
Verlangende om zyn brand te blussen,
Noch roerden even staag zyn bek.
En riep niet aars, als drinken, drinken,
’t Welk zynde van Apol verstaan,
(315) Gebood een van zyn volk, door ’t winken,
Dat hy wat nat zou halen gaan:
Dees bragt hem (zynde weer gekomen)
Een teugjen uit den Henghstenbron;
’t Geen, als ’t Mercuur had ingenomen,
(320) (’t Welk wel een vaan was) straks begon
Zo in zyn harssens t’opereeren,
Dat hy (het was hem lief of leet)
[fol. A5v, p. 10]
Zo wierd vervoerd tot Poëzeeren,
Dat hy straks wierd een goed Poëet.
(325) Waarom de Muzen dapper lachten,
Want of de Quibus sprak of niet,
Je had niet als op Rym te wachten:
Schoon hy zo vaak in ’t Rymen stiet,
Dat een der Muzen bei haar ooren
(330) Op ’t lest zo vol van Boomwol stak,
Uit vrees van zulk een Rym te hooren,
Dat zy bykans haar Oorvlies brak.
Hy lykwel, zonder op te houwen.
Na hy geëyst had wat papier,
(335) Begon dit Liedjen uit te spouwen:
Waar in hy op den Lauwerier
Apolloos Hooftkrans dapper schrolde,
En ’t geen hy, na ’t voleindigd was,
Gelyk als ’t volgt, zo droevig lolde,
(340) Gelyk een Kater in het gras.

Gezang van

MERCURIUS,

TOON: La Princesse.

1. HOe Apol! is noch uw zin bedooft;
Ben je noch niet van de Min berooft,
Die u zo lang heeft geplaagt;
Datje noch, schoonje alle kruiden kent,

(345) Nochtans blyft zulk een verbruiden vent,
Datje Daphnes blaân noch draagt?
Denkt gy dan dat de Lauwrier,
Blussen zal uw Minnevier?
Wyl gy schoon by de Muzen woont,

(350) Niet vergeet die vuile Bruid,
Maar noch steeds uw hooft, en Luizen kroond,
Met haar droog en schadelyk kruid?

[fol. A6r, p. 11]
    2. Wilje wel doen, laatje beter raan,
En verkiest voortaan wat beter blaan,

(355) Die u nutter zullen zyn:
Gy die aller kruyden deugden kend,
Kiest’er een ’t geen nooit je vreugd en schend,
Maar u strekt tot Medecyn.
Kies Tabak, die eedle plant,

(360) Waare hulp voor Minnebrand:
Draagt ge dat, zo zal ’t u weten doen,
Dat het zotte min verjaagd,
En dat het, om een Poëet te voên,
Alle deugd en krachten draagt.


(365) Dit dus gemaakt, en dus gezongen,
Wierd van Apol, en van zyn stoet,
Die daar uit groot vermaak ontfongen,
Gekeurd voor byster fraai en goed.
Ook zeidmen, dat Apol, door ’t hooren
(370) Van deze raadt, zo wysselyk wierd,
Dat, hebbende ’t Lauwrier verzwooren,
Hy met Tobak zyn kruin nu ciert.
’t Welk wis ook zal de reeden wezen,
Dat elk Poëet dat eedel kruid,
(375) Nu heeft voor heylzaam uitgeleezen,
Mits daar zo menig veers uit spruit.
    Doch dit ’s genoeg gezeid van ’t pleysteren
Van onzen dorstigen Mercuur;
Ik zou, als hy, my wel verbysteren,
(380) En blyven daar noch wel een uur.
Maar holla, wyl de nacht gaat dalen,
Is ’t tyd te laten Helicon,
En dat wy t’zaam weêr heen gaan dwalen
Na d’aard, en zien wat hy daar von.
    (385) Na hy zyn afscheid had genomen
Van al de Zusters, en haar Broer,
Is hy wel haast op aard gekomen:
Daar hem, het geen dat volgt, weêrvoer.
    Gekomen dan in ’t Land Arcadien,
[fol. A6v, p. 12]
(390) Zag hy wat ver ter slinker hand,
Hoe dat de Reuzen de Boschadien
Gestooken hadden in den brand.
Want weet; dat na hun Spel gestuit was,
Vermits de poort aan stukken lag,
(395) Waar door het heel proces verbruid was,
Dat elk betaald had zyn gelag.
En zonder eenig kwaad te gissen,
Begosten zy met alle man,
In Zee wat uit vermaak te vissen;
(400) Gelyk men dat wel denken kan.
Waar zy bykans droogvoets in sprongen
En daar zo in een uur, of twee,
Ses zeven Wallevisjes vongen;
Doorloopende de gantsche Zee.
(405) Zy dan, met deze vangst beladen,
Begosten die voor ’t Avondmaal,
Op ’t afgehouwe bosch te braden.
    Doch dit’s genoeg van dit verhaal;
Want dit was’t dat Mercuur gewaar wierd
(410) Wanneer hy in dat Landschap kwam;
En waar zyn hert door in gevaar wierd,
Toen hy dit vreemt gebraat vernam,
Doch eindlik, als een stouten jongen,
Is hy, niet zonder ongemak,
(415) In ’t midden van hun troep gedrongen,
Waar hy dees reden tot haar sprak:
    Jupyn, den Opperbaas der Goden,
En die my heden tot u zend,
Heeft u te zeggen my gebooden,
(420) Dat je niet als Canailje bend:
Ja tienmaal slimmer als Canaalje,
Wylje zyn Hemel stukken bost
Met klossen, maar de duivel haalje,
Zo je ooit je leven zo weer klost.
(425) Dat bruyen zal hem haast verveelen,
Want zo je weer tergt zyn gedult,
Met den gebraaden Haan te speelen,
[fol. A7r, p. 13]
’k Zweer dat je het beklagen zult.
Zyn Ambrozyn, en Nectar vaten,
(430) Zyn schier door u verdestrueert:
Des zal ’t Jupyn daar niet by laten,
Zo je dat niet weer repareert.
Des heeft hy my wel strik bevoolen,
Dat ik als vrienden u zou raân,
(435) Dat een van uw lien straks uit Poolen,
Zes Scheepen Tarw zal halen gaan.
En dat een ander zich zal spoeien,
Na Bacherach, ontrent den Rhyn;
Om zo zyn Nectar te vergoeien,
(440) Met tachtig Voeders Rinsche Wyn.
Dit doende, zult gy hem betalen,
En zo zyn donderkloot ontgaan;
Die je anders op je kop zult halen,
Om u tot strond en drek te slaan.
(445) Na dat hy dus geharangeerd had,
Stiet Typhon (trots het naar gerucht
’t Geen dees Oratie gekanzeerd had)
Dees harde woorden in de Lucht;
Wat of ons noch zal overkomen?
(450) En wie of ons noch dreygen zal?
Een much zal hier een Paard doen schroomen,
En hem hier dwingen met zyn gal.
Hoor hier jy, Ambassaad van ’t klossen!
Of Vryer met je Poddebaard!
(455) Wil jy je niet dicht of zien rossen,
Zo pakje vry weg met een vaard.
Want zo je kwestie wilt moveeren,
Om een geworpen Klosbaankloot;
Zo zal ik jouw zo daadlik leeren,
(460) Te zwygen in, en na myn schoot.
En of Jupyn wat leit te blazen,
Die acht minder als een drek;
En jou, die hier durft komen razen,
Een jonge melkmuyl, en een gek.
(465) Des neemtje neers en bei jou armen,
[fol. A7v, p. 14]
En pak je daadlyk aan een kant,
Zo je niet wilt, dat men je darmen
Straks op een Klaversingel spant.
    Dus sprak de Reus, en sloot zyn kaken,
(470) Met een gemaakte grimmelach:
’t Welk straks Mercuur deê voeten maken,
Die niet eens naar zyn hielen zag.
En straks de Reuzen weer aan ’t stoken,
En ’t braden van hun Avondmaal;
(475) Waar van zy ’t gaarste nauwliks rooken,
Of slikten ’t in als speetjes aal.
Dat eeten wel verzeld met zuipen,
Bracht eindlik dit gespuys in rust;
Waar van elk in zyn kooi ging kruipen,
(480) En sliep daar heen dat jou hart lust.
En ik, die dit vast zit te schryven,
Vind ook voor my wel ’t alderbest,
Dat ik myn oogen staak te vryven,*
En meê ga duiken in myn nest.


TWEEDE ZANG.

(485) ZO dra Aurora uit haar bed trad,
En voor de spiegel was gaan staan,
En zo dra zy haar kap gezet had,
Was om een wandeltje gegaan:
En dat zy noch haar zilvre traanen
(490) Op ’t vreugdig aardryk vallen liet;
Om aan Apol den wech te baanen,
Die haar vast volgde in het verschiet.
Zo wierd Mercuur (schoon hem geen bakker
Met toeten van zyn warrembrood
(495) In ’t oor geraast had) schielyk wakker
Op ’t kantje van een drooge sloot:
’t Geen hem die nacht een bed verstrekt had,
En daar hy angstig, en beschroomt,
Mits hy zich zelf niet wel gedekt had,
(500) Zeer van de nachtmeer had gedroomt.
[fol. A8r, p. 15]
Doch wyl hy dus den dag zag naken,
Sprong hy op ’t vaardigste over end;
En zonder veel gerucht te maken,
Vloog Hemelwaart langs ’t Firmament,
(505) Waar hy, om haast dit werk te redden,
Straks trad Jupyn zyn slaapplaats in:
Die hy verraste noch te bedden,
Met zyn eerwaarde Gemalin.
Die juist vast lei op hem te grollen,
(510) Om dat hy (als hy dikwils dee)
Te veel by andre liep uit krollen,
Waar door zy zelver honger lee.
Hoewel hy anders een fraai God was,
Gelyk gy straks wel zult verstaan,
(515) En zien zult dat hy gantsch niet zot was,
Door ’t geen hy namaals heeft gedaan.
Want had hy zich niet wel gekweeten,
Door kloekheid zonder wederga,
De Reuzen hadden hem gevreeten,
(520) In plaats van krop, of Koolzala.
Want Typhon had zo veel couragie,
Dat hy dorst zweeren, al* de Goôn
En de Godinnen, voor pottagie,
Voor hem en voor zyn maats te zoôn.
(525) Maar hoe zich ’t werk heeft toegedragen,
En hoe hem dat voer op zyn hart,
Toen hy als Stokvis wierd geslagen,
Dat zulje zien, lees maar zo vart.
    Iupyn dan lei noch in de Luuren,
(530) Toen hem Mercuur van ’t bed af riep:
Want, ’k loof ’t was noch pas zeven uuren,
Daar hy altyd tot tienen sliep.
Doch kruipende eindlyk uit de deeken,
En springend in zyn hemt van ’t dons,
(535) Trok hy dus tot Mercuur te spreeken:
Wel zoon! wat tyding brengt gy ons!
Wat antwoord geeft ons ’t volk van onderen?
Zeg, is hy goed, of is hy kwaad?
[fol. A8v, p. 16]
Wat moet men, bliksemen en donderen?
(540) Of hun vergeven deze daadt?
    Doorluchte God! (kreeg hy tot antwoord)
Indien je niet de bok wilt zyn,
En uit je Troon gesmakt; zo spant voort
Vry alje Bliksems in een lyn;
(545) Breng al je donderklooten zamen,
En breek hen straks al t’zaam de nek,
Want na dat ik het kan beramen,
Zy houden jou maar voor de gek.
En, God lof, dat ik ben ontkomen:
(550) Maar ’k was hen trouwens wat te rad,
Maar ’k mogt wel van de duivel dromen,
Zo ’k noch maar wat gebleven had;
Want dat Canailje met malkander,
Zocht my te werpen in het vuur:
(555) Maar wyl ik was geen Salamander,
Vreesde ik daar voor te weinig duur.
In ’t end, of ’t werk op ernst of spot leit,
Ik vond wel dat ik was bevreest,
Dat schier je zeun met al zyn Godheid
(560) Braaf had gebastoneerd geweest,
Zie daar dan, groote God des donders,
Al ’t geen ik daar heb uitgerecht,
En schoon het is niet veel bezonders,
’t Is nochtans als ik heb gezegt,
(565) En zo ’k er niet heb by geloogen,
Of afgedaan het minste stik,
Waar aan je licht zou twyfflen moogen,
Zo haal my daadlik hentje pik.
    Dus sprak Mercuur, en zweeg vol vrezen
(570) Dat hem zyn vaar van toom niet smeet:
Hoewel de goe man in zyn wezen
De minste gramschap blinken deed.
Loop heen, zei hy, en ga ontbyt wat,
En roep dan al de Goôn by een;
(575) Op dat ik zo hun liên bescheid vat,
Op d’oorlog daar wy in gaan treên.
[fol. B1r, p. 17]
    Doch Typhon, met zyn Rotgezellen,
Die raasde onderwyl by een,
Als bare duivels uit der hellen:
(580) Om dat haar docht datze onrecht leên,
De rukeloze Encelades,
En Mimas, met zyn domme kop,
Die maakten eyslik de bravades,
En sneeden elk om zeersten op.
    (585) Indien wy dit affront verdraagen,
Riep Mimas, als een halve zot,
Zo zie ik ons in korte dagen,
Al t’zamen repiek en kapot.
Want of Jupyn den baas wil spelen,
(590) En ons hier stellen wet op wet,
Dat zou de duivel wel verveelen;
Dus is ’t best men ’t hem belet;
En dat men ’t werk eens ga vervormen,
En dat men straks die menschenpest,
(595) Tot in zyn Hemel ga bestormen,
Om hem te lichten uit zyn nest.
Voor my, die geen gepoch gewent ben,
Ik zweer, dat ik de Goden al,
Eer dat ik noch dees week ten end ben,
(600) Met een kort mesje lubben zal.
En ’k wil dat elk van de Godinnen,
Met een in ’t kort bevind, en ziet,
En voelt, met al haar zeven zinnen,
Of ik een knegje ben of niet.
    (605) Toen Typhon dit discours gehoort had,
Stak hy vol moed zyn ooren op;
’t Gezicht, ’t geen hem vol bloed en moort zat,
Dat draaid al lachende in zyn kop.
Waar Encelades zo op gilde,
(610) Van vreugde, met een stem, zo hees,
Dat d’Antipoden daar van lilden,
En wierden bleek van enkle vrees.
Waar op hun makkers al te zamen,
Als, Athos en Porphyrion,
[fol. B1v, p. 18]
(615) (Want zie, dit zyn de maats haar namen)
En Damasor, en Celadon,
Alciëneus, Peloor, Eurites,
Thoön, Japhet, en Echion,
Polybotes, en Hippolites,
(620) Damasorus en Gration,
Ephialtes, en ook Pallene.
Die uit een oog in ’t voorhoofd keek;
En Athos met zyn dartien beenen,
Met Cinnes, die een droes geleek.
(625) Agrië, Besbos, en veel andren,
Begosten op een zelfde toon,
Zo naâr te schreeuwen met malkandren,
Dat het deê beven al de Goôn.
Zy hadden ook wel reên te beven,
(630) Want dit geroep kwam in hun Zaal:
Lang moet ons Vader Typhon leven,
Maar dat de Goôn de Duivel haal.

Jupyn dan, dus met vrees beladen,
En zo beteuteld in zyn gat
(635) Dat m’er wel kost een Ey in braden,
Indien men had wat haast gehad,
Trok aan ’t vloeken, en aan ’t zweeren,
Gelyk een Schot, of wilde Yr:
En deed heel wys te commandeeren
(640) Dat ieder God, in zyn kwartier
Zich reed zou houden in de wapen,
Uit vrees van eenig overval,
En zonder voorts hier op te slapen,
Ging hy zelfs in persoon, den wal
(645) Die men gemaakt had, visiteeren;
Als mee zyn Oorloogs Magazyn,
Zyn bliksems, donders, en onweeren,
En al ’t geen hen kost dienstig zyn.
Maar wyl hy van die Ammonitie
(650) Zich zelven vry wat schraal bevond,
Tot een langduyrige oppositie,
Zo was ’t dat hy Mercuur afzond,
[fol. B2r, p. 19]
Om na de God van ’t weer te treeden,
(Die hem uit damp van Zee en Aard
(655) Stof schafte om Bliksems van te smeeden)
Met last, dat hy hem met een vaard
Daer een goed deel van mee zou deelen;
En dat menz’ hem betalen zou:
Of dat Mercuur z’ hem zou ontsteelen,
(660) Zo hyze niet verkoopen wou.
    Mercuur dan by de Zon gekomen,
Vroeg hem, zo dra als hy hem zag,
Of hy Jupyn te goe wou koomen,
Met Ammonitie van zyn slag.
    (665) Schoon ik daar nooit geld heb genooten,
(Zei hem de Zon) wyl ’t schynt Jupyn,
Meê eeven eens als al de grooten,
Een kwaa betaalder lykt te zyn;
En, dat ik hem schier vrees te borgen,
(670) Wyl ik schier ducht voor een bankroet:
Zo zal ik hem nochtans verzorgen,
Van alles ’t geen hy hebben moet.
Ga, zeg hem, dat hy die mach wachten,
En dat ik hem op zyn bevel,
(675) Noch van dees avond, voor den achten,
Een heel scheeps lading senden zel.
Met dees tyding trok Mercuur weêr henen,
Zo blyd, van dat hy die verkreeg,
Dat hy (als zynde rad ter beenen)
(680) Geen hallef uur bleef onder weeg.
    Zo dra hy weêr was t’huis gekomen,
Kwam al het Goddelyk gestoet,
Toen elk zyn weêrkomst had vernomen,
Hem met een groot gedrang te moet,
(685) d’Een vroeg hem, of de Reuzen zwichten?
Een ander weêr, vol van angst en pyn,
Vroeg, wat voor volk de Reuzen lichten?
En of hun leger sterk zou zyn?
Maar onze boo, in plaats van spreeken,
(690) Gaf haar de Haarlemse Courant:
[fol. B2v, p. 20]
’t Geen de hoofden zaam doet steeken,
Tot kennis van de staat van ’t Land.
En, even als de Leydsche Walen,
Des Zondaags voor de Laakenhal,
(695) Begon elk ’t zyne by te halen,
Wat men moest doen in dit geval.
    Mercuur was onderwyl vertellen
Aan zyn Heer Vader, dat de Zon
Belooft had alles te bestellen,
(700) Het geen hy van hem wenschen kon.
Des deed hy straks de Goden nadren;
Vol vreugd van ’t geen hy daar vernam.
Dus zag men straks den Raad vergadren,
Die in goeje order binnen kwam.
(705) Want zonder te complimenteeren,
(’t Geen ik zo fraai vind in die Maats)
’t Geen anders kwestie kon moveeren,
Koos ieder straks zyn eigen plaats.
    Jupyn, aan ’t hooger endt gezeten,
(710) Zyn Vaar Saturnus aan zyn zy,
Deed hen in korte woorden weeten,
Hoe dat het met de zaken ly:
En wat den Reus had voor intentie;
Waar op hy wou, dat ieder een
(715) Hem raden zou na zyn Conscientie,
Hoe dat men tot dit werk moest treên.
    God Mars, die noit zyn bek kon houwen,
Zo* dra men van den oorlog sprak,
Begon hier op helsch vuur te spouwen;
(720) En riep: ’k wou dat de moord my stak,
Zo niet de Hemel is vol zotten:
Of zo te minste, God Jupyn,
De beest niet speeld, om wat te spotten
Met ons, die gantsch niet zot en zyn.
(725) Want waar toe zo veel stanks te maken,
Om pas een Reusjes acht, of tien?
Die ik alleen neem op myn kaaken,
Zo zy myn tanden niet ontvlien.
[fol. B3r, p. 21]
Ik zweer, en heb het meer gezwooren...
    (730) Hou daar jou bakhuis, riep Jupyn,
Gezwollen om zyn kop van tooren,
Gelyk een Padde van fenyn;
’t Stond aan myn Broer Neptuin te spreeken,
En niet aan u, gy domme kop!
    (735) Had Mars nooit op zyn neus gekeeken,
Hy deed het toen, en hield kort op:
Schoon hy zich naaulyks kon bedaren,
Maar beet zyn lippen daar hy zat.
    Waar op Neptuin, de God der baren,
(740) (Na hy een wyl gerochelt had,
Om een goed tal van zoute fluimen,
Daar hy zich zeer gequelt mee von,
Zyn schrale gorgel te doen ruimen)
Dus met een raauwe toon begon:
    (745) Ik, die niet ben gewend te spreeken,
Dan wen myn drietand raazen mag;
Die ik in ’t stryden meerder reeken,
Als eenig slagzweerd, speer, of dag,
Zal ook voor dees tyd niet veel zeggen,
(750) Maar u slegs in een woord, of drie,
Die goeje vonden voor gaan leggen,
Die, of ik ze gevolligt zie,
Of niet, my weinig zullen scheelen:
Het eerst is, dat men zal verbiên*
(755) Buiten de Poort te loopen speelen:
Het tweede is... zagt, ei, laat eens zien.
    Hy zweeg, en scheen het niet te weeten:
Waar door een ieder overluid
(Ziende dat hy het had vergeeten)
(760) Borst met een schriklyk lachen uit.
    Jupyn om dees zyn Broeders schanden
Beschaamt, en vol van vrees en pyn,
Vroeg hem, al bytende op zyn tanden,
Wel nu, wat zal het tweede zyn?
(765) Fy! myn memorie speeld my parten;
Antwoorde hem de Watergod,
[fol. B3v, p. 22]
En ’k ben beducht van gantscher harten,
Dat zy nu deeglik met my spot.
Want ’t darde is my meê vergeten:
(770) Maar als t’ my weêr schiet in den zin,
Zo zweer ik zulje ’t daadlik weeten.
Dat ’s spytig, (viel’er Momus in,
Die met de goeje man wou gekken)
Want zulk een wysselyken Raad,
(775) Zou ons voor duizent man verstrekken,
Zo hy zo vast als d’ eerste gaat.
    Neptunus, die den spotter kende,
En zig zo voelde gepikkeert,
Dee wel zyn tronie om te wende,
(780) Alze van schaamte in bloed verkeert,
Om dat hem al de Goôn uitlachten:
Welk lacchen eindelik brak zyn kours,
Mits Bacchus, zonder ’t end te wachten,
Daar in viel met dit zoet discours.
    (785) ’k Wou datze my in alle kroegen,
Daer ’k van myn leven komen zal,
Veel platter noch als stokvis sloegen;
Indien u ’t Aardsche Volk niet mal
En zot, in plaats van Goôn gaat noemen:
(790) Wyl gy hen zo veel wyn vergund,
Dat zy daar boven u van roemen;
Die niet als Nectar zuipen kund.
Zy, vry wat wyser als wy zamen,
Door ’t zwelgen van dat vreugdig nat,
(795) By minglen, stoopen en by aamen,
Hebben de kracht van ’t warck gevat.
Want wy hier met een Ambrozyntje,
Dat kost past voor een Kraamvrouw is,
Of van een glaesje of van een pyntje,
(800) Met Nectar, zitten aan den dis,
Gelyk een party halve gekken;
En weeten schier niet eens van vreugd,
Daer zy die wyn by aamen lekken,
Zyn altyd vroolyk, en verheugd.
[fol. B4r, p. 23]
(805) Laat ons eer d’Ambrozyn verlaten,
En kiezen den Westfaalschen Ham;
En laat ons meê de Nectar haten,
En zuipen ’t nat van d’Echte stam.
Laat ons de wyn aan alle kanten
(810) Uitroojen hier beneên op d’Aard,
En die hier in den Hemel planten:
En dan zult gy ons zien bewaard
Van alle schade der Vyanden:
Want missen zy maar eens de wyn,
(815) Ik zweer, voortaan hun hart en handen
Die zullen als gebonden zyn;
En zo zult gy hun macht doen zinken,
En nooit uw Hemel zien geschend
    Za, za, geef deze man eens drinken,
(820) Riep Momus (springende over end)
Want niemant heeft’er van zyn leven
Zo lang den Hemel Hemel was,
Zo wyze en goeje raad gegeven,
Nog die ooit zo wel kwam te pas.
(825) Zel jy dan nooit je bakhuis houwen,
(Voer hem Jupyn weêr in zyn schild)
Doch wil jy je dicht of zien touwen,
Zo zeg noch een woord, zo je wilt.
    Doch hoe hem Jupiter mocht dreigen,
(830) Noch ging zyn snater evenwel:
Vermits hy in de plaats van zwygen,
Noch zat en lachten even fel.
    Vulkaan, die hem niet wel mocht lyen,
Trok God Jupyn stil by zyn vacht,
(835) En zei hem zafjes van ter zyen,
Heer! zie je wel, hoe dat hy lacht?
    Ja, heel wel, (zei Jupyn met d’oogen
Vol gramschap) maar ik weet, dat hy
Heeft van zyn leven niet gedoogen,
(840) Noch niemand van zyn Maagschappy.
Kom, ga gy u weer neder zetten;
En zegt ons eens, gy God van ’t Vier!
[fol. B4v, p. 24]
Of gy geen raad weet te beletten,
De macht van ’t aardsche Monsterdier.
    (845) Waar op Vulkaan: ô hoge Vader!
Wyl gy te spreeken my belast,
Zo weet dat ik dit werk al* nader
Dan men wel denkt heb ondertast:
Daarom dunkt my, om die Canailjes
(850) Te stuiten in hun moeilikheên,
Dat ’t best zal zyn, dat gy my trailjes
Rontom den Hemel heen laat smeên,
En ik neem aan die zo te maken,
Dat boven Kloskloot, boven al,
(855) Geen duivel daar ooit in zal raken,
Noch dat geen Reus die breeken zal.
Vermits ik ons als Kloosternonnen,
Zo zetten zal in zekerheid;
Dat gy hen zult verplettren konnen,
(860) Gelyk een Bal, die ’t hair uit scheit.
En dit is nou de Conserratie,
Die ik heb op dit werk gehad.
(Hy meende juist Consideratie,
Want d’arme Smit versprak zich wat)
(865) Des Momus weer aan ’t Kookermuilen,
En zei: ’t was wel geproclameert.
En trok door ’t lachen schier aan ’t huilen;
Waar door de Smit, geafgronteert,
Schier groot gerucht begon te maken;
(870) Maar Jupiter, die ’t komen zag,
Besloot voor die tyd ’t werk te staken;
En stelden ’t uit tot d ’andren dag.
Want wyl de nacht toen was aan ’t zakken,
Zo scheide voor die tyd den Raad,
(875) En ik ga ook myn spillen pakken,
Want ’t is tot onzent ook al laat.



[fol. B5r, p. 25]

DERDE ZANG.

TErwyl men zich dus tot het kampen,
Van bey de kanten maakt bereid,
Had onderwyl de Zon veel dampen
(880) Rontzom den Hemel heen verspreid.
Dees dampen, die de twee partyen
Verhinderden malkaar te zien,
Die scheenen Typhon in die tyen
Een heel groot voordeel aan te biên:
(885) Want wyl hy met zyn Rotgezellen
Die heele nacht gearbeid had,
Om alles in het werk te stellen,
’t Geen dient tot ’t winnen van een Stad,
Had Mimas Berg op Berg gaan planten
(890) Begunstigd door de duisterheid,
(Die hem bevryde aan alle kanten)
En had een Brug in stilligheid
Voor een der Vensteren gaan maaken,
Die in Jupyn zyn slaapplaats kwam;
(895) En was op ’t punt daar in te raaken,
Toen hy daar iemant voor vernam.
Alzo Jupyn (mits hy van buiten
Een weinig ramlen had gehoort)
Dat kwam al bevende ontsluiten,
(900) Geheel beteutelt in zyn Poort.
Maar nauliks zag hy ’t yslyk Bakhuis
Van Mimas, ’t geen ik vast vertrou,
Zo ’t stont voor ’t Papenbrugsche Kakhuis,
Daar al de neering steelen zou,
(905) Of zette zulken keelgat open,
En riep zo deerlyk moord en brand,
Dat is ’t gewei hem niet ontloopen,
Zo gaat het boven myn verstand.
Altyd, hy viel van schrik ter aarde:
(910) Des sprong zyn wyf van ’t Leedekant,
Wylze als een helsche drommel baarde,
[fol. B5v, p. 26]
En Zocht een endje blaauwe band,
Om hem dat branden te doen ruiken:
Gelyk zy deë; waar door Jupyn
(915) Zyn oogen weêr begon t’ontluiken,
En eischte een teugje Brandewyn.
’t Geen na dat men ’t hem had gegeven,
Hem gaf een nieuwe moed in ’t lyf:
En deed hem daadlyk als herleven,
(920) Tot groot vernoegen van zyn wyf.
Hy roepende fluks om een Bliksem,
Sprong op zo lustig als een Koe;
Maar zagt, ik vind geen Rym op ixem,
Doch lykwel dat’s tot daar en toe.
    (925) De Goden, die hier op al t’zamen
Gekomen waren voor den dag,
Om met den andren te beramen,
Hoe men zou treeden tot den slag,
Die wierden van Jupyn verzonden,
(930) Elk schier in een byzonder oord,
Om zo van alle kant die honden,
Te doen verhuizen van de Poort.
Hy zelf is vol van moed gelopen,
Met een goe Bliksem in zyn klau:
(935) En deed ’t vervloekte venster open,
’t Geen hem gebracht had zo in ’t nau,
Met voorneem van zich zelf te wreeken,
Op die hem fluks zo had vervaart;
En hem den Helschen kop te breeken:
(940) Maar och, hy telde zonder waart.
Want nauliks had hy ’t venster open,
Of deze stoutheid, had op nieuw,
Hem ’t schier doen met de dood bekoopen,
Vermits dat Mimas, als een Lieu
(945) (Die aan de Schans loopt wel verstaande)
Hem gaf zo ysselyken smak,
Hem met zyn knots zo deerlyk slaande,
Dat hem het kouwe zweet uitbrak.
De Reus die hem hier door verzet zag,
[fol. B6r, p. 27]
(950) Maakte hier op terstont begin,
(Mits hy van niemant zich belet zag)
Te klimmen ’t open venster in.
Maar, of het venster al te kleyn was,
Dan of hy zelf was al te groot:
(955) Hy kon ’er niet in: des Jupyn ras
Hem ziende daar in zulken nood,
Hem gaf zo schrikkelyken klater,
Met zynen Blixem, dat het Vuur
Den Baard verbranden aan de Snater,
(960) Van dese mottige Figuur.
Wyl hy hier door stond zeer verlegen,
Herhaalde Jupiter zyn smak:
Waar op met een, een dichte regen,*
Van snik heet water, op zyn dak,
(965) Uit Junoos pispot kwam gevallen,
’t Geen hem zo kout was op zyn huit,
Dat hy, die dus het spul zag prallen,
Gelyk een Os viel ’t venster uit.
    Waar op den helschen Encelades,
(970) Terstond zyn plaats kwam nemen in,
Met een goet tal Rodemontades,
Die hy eerst uitspoog in ’t begin.
    Maar zelje lichtelik mogen vragen,
Wyl Mimas niet in ’t venster kost,
(975) Hoe dorst zyn Makker het dan wagen,
Die niet veel kleinder wezen most?
Maar wat een domme duivel binste!
Ga zie alsje d’ Historie leest,
Dat Encelades voor het minste,
(980) Wel zes vaam kleinder is geweest.
    Jupyn dan, die dees kwant zag komen
Liet hem wel haast, heel onverzaagt,
Meê van dien zelfden duivel droomen,
Die flus zyn makker had geplaagt.
(985) Want met een averechtze slinger,
En toen nog met een rechte keer,
Wierp hy den stouten Godendwinger
[fol. B6b, p. 28]
Het venster uit, ter aarde neer:
    Waar op terstont een bly geklater
(990) Den gantschen Hemel deur ontstond:
Daar (riep Jupyn, met open snater)
Daar leid dien onbeschaafden Hond;
Daar ist Canailje al hun macht kwyt.
Za mannen! nu hen achter ’t gat,
(995) Keelt hen als Varkens in de Slachttyt;
En helpt hen nu voort in de mat.
Hier op, met vreugd en moed in d’oogen,
Steeg hy ter Arend (’k had bykans
Gezeid te paard, maar ’k had gelogen)
(1000) Gewapend met een goeje Lans:
Schoon een Autheur hier meê wil stryen,
En ’t een kort piekje noemen derft;
En zeid, dat het Jupyn te Leyen,
Lest van een stoepjen had geërft.
(1005) Doch ’k laat voor my dat daar by blyven,
Elk mag gelooven dat hem lust,
En ik vervolg weêr te beschryven,
Hoe dat Jupyn, dus toegerust,
Gevolgt van de Messieurs de Goden,
(1010) Vast langs de Brug, op een galop,
De Reuzen, die als duivels vlooden,
Vervolgde met rapier, en strop.
Hen dan dus zittende op de hielen,
Riep Mars, vast staak: sla dood, sla dood,
(1015) En wou hun voort al t’zaam vernielen;
Maar Jupiter, als wys, gebood
Dat hy zich daar van wat zou wachten,
Mits dat men door voorzichtigheid
Zyn vyand niet te klein moet achten,
(1020) Die zomtyts op zyn luimen leid,
Gelyk ’t hier in der daat geschieden;
Want min in dan een oogenblik,
Had Typhon hen gestuit in ’t vlieden,
En deed hen zetten voet by ’t stuk:
(1025) Want hy had eerst door dreigementen,
[fol. B7r, p. 29]
En daar na door welspreekentheid,
Hen zo veel weten in te prenten,
Dat zy zich keerden tot den stryd.
’t Welk God Jupyn naau kwam te merken,
(1030) Of hield heel kort stand op de plaats,
En om zyn volk de moed te sterken,
Sprak hy dees reeden tot de maats:
Hier is het nu gy dappre Goden!
Dat gy uw vroomheid toonen moet;
(1035) En dat ik u liên heb van nooden,
Om niet te raaken uit myn goed.
Laat nu je deugd dan niet vermindren;
Doch denkt ook niet alleen op my,
Maar denkt ook op je Wyf en Kindren,
(1040) En haar aanstaande slaverny,
Daar gy haar nu kund van bevryden,
Indienje als eerelyke lui,
Met my die schenders helpt bestryden,
Die ons hier maaken dit gebrui.
(1045) Maar ’k zweer, myn Bliksem, en myn Donder,
(De duivel haal my zo ik lieg)
Zal hen gaan smakken zo glad onder,
Of ik hen zaam had in een wieg.
Daar, za dan mannen Broers! Wel aan dan,
(1050) Een ieder volg my nu die wil,
Want na dat ik het werk verstaan kan,
Zy hebben ’t Lood al in de Bil.
Hier moest Jupyn zyn reden staaken,
Vermits den Reus met al zyn macht
(1055) Hem onder d’oogen kwam genaaken,
Om hem te vallen op zyn vacht.
Den weerbedaarden Encelades
Was aan het hoofd van d’eerste trop,
Die met een lengte van bravades,
(1060) Den kloeken Mars dorst eisschen op.
Mars die zich nooit veel uit liet dagen,
Maakte zich tot den stryd gereed;
Om met den Reus de kamp te wagen,
[fol. B7v, p. 30]
Die ’t zelfde van zyn kant ook deed.
(1065) Waar op men daadlyk de twee Legers
Zag bidden, ieder van zyn zy,
Dat elk van dees twee felle vegers
Verwinnen mocht zyn weerparty.
Waar na dees bitze Campioenen.
(1070) Zo yslyk liepen tegen een,
Dat, mits hun ’t hart zonk in de schoenen,
Zy juist malkaar geen kwaad en deên;
Nochtans ’t geweer was al getrokken;
Daarom getuigde een Quaakers geest,
(1075) Was d’een voor d’ander niet verschrokken,
Dat dat gevecht had fel geweest.
Maar juist d’een vreezende, voor d’ander,
Zo liepen zy malkaar verby,
En groetend’ heel beleeft malkander,
(1080) Voegde elk zich weêr aan zyn party,
Die daadlyk op malkander vielen,
Zo schriklyk, ieder van zyn kant,
Als of zy ’t wouden al vernielen,
En zetten ’t al in bloed en brand.
(1085) Wyl men dus vocht van wederzyen,
Zo speelde Pan vast op zyn Riet,
De nieuwe Veldslag van Pavyen,
Kreunde zich met vechten niet.
Jupyn had nu al met zyn donder
(1090) Gedreeven Mimas op de vlucht,
En Damasor gewurpen onder,
Die met zyn pissert in de Lucht
Zeer deerlik lei in ’t zand te kyken:
Toen Typhon met zyn zware knots,
(1095) Die wel een half myl ver kon ryken:
Aan Pallas gaf zo fellen bots,
Dat zo haar schild met ’t hoofd met Slangen
(Van al de Reuzen zo gevreest)
Die loggen stoot niet had ontfangen,
(1100) Zy had’er al om koud geweest.
Waar op zy, om zich zelf te wreeken,
[fol. B8r, p. 31]
Hem naderde, om hem haar speer
Door den vervloekten Balk te steeken,
Maar och! zy reek pas half zo veer.
(1105) Met zag zy Pelor tot haar stappen,
Die zy met een steek, van zyn bloed,
Wel zestien vanen af deed tappen,
’t Geen ruim zo zwart was als myn hoed.
Doch Encelades ondertussen
(1110) Gaf aan Mercuur zo plompen slag,
Dat hy hem Juffrou d’aard deed kussen,
Die hy al voor zyn graf aan zag.
En zo Sileen hem niet ontzet had,
Gezeeten op zyn moedig Beest,
(1115) ’t Geen nochtang een heel zoete tred had,
’t Was met de borst gedaan geweest.
Maar deze dikke dronken vuilbast,
Hoe Podagreus, en stram hy was,
Gaf Encelades zulk een muiltast,
(1120) Dat hy hem tuimlen deed in ’t gras.
    Doch licht dat iemand graag zou weten,
Wat voor een Beest dit weezen mogt,
Daar dees Silenus opgezeeten,
Zo stouten daat te weeg meê brogt.
(1125) Daarom tot dees Histories klaarheid,
Zo weet vry, dat het is geweest
Een grooten Ezel in der waarheid,
Daar men zeer grooten deugd van leest.
Mits hy braaf balken kon en danssen;
(1130) Zo dat Silenus op zyn Beest
Zeer we1 geleek dien Sanche Pansen,
Daar men in Don Quichot van leest.
Ook kan ik u veel wonders zeggen,
Van dit mooi graauwtje van Sileen,
(1135) Mits ’t in dees stryd plat neêr ging leggen,
En balkten daar zo droevig heên,
Dat al de Reuzen (die de Goden
Alreets schier hadden op de vlucht)
Daar voor als bare duivels vlooden
[fol. B8v, p. 32]
(1140) Verschrikt van zulk een naar gerucht,
De Goden hen weêr op de hakken,
Weer grypende een nieuwe moed,
Die zy eerst hadden laten zakken,
Ziet zo veel deed dien Ezel goed.
    (1145) Maar mits de Reuzen, wyl zy vlooden,
Te bystre groote stappen deên,
Zo was’t onmooglyk voor de Goden,
Hen t’achterhalen op hun treên.
Ook wou Jupyn zich zo niet reppen;
(1150) Maar als vermoeid door dit geweld,
Sloeg hy, om weder aam te scheppen,
Zyn leeger neêr in ’t open veld.
    Doch onderwyl een ouwe Pagie.
Die hem zyn Vaar Saturnus zond,
(1155) Benam Jupyn een deel kouragie,
En maakte’em korzel als een Hond:
Mits dees Lakei aan hem een Brief brocht,
(Daar ’t port zelf niet van was betaald)
Waar van hem d’inhoud niet zeer lief docht,
(1160) Nadien dat daar in stond verhaald,
Dat hem zyn Vaar hier door liet weeten,
Dat hy te Romen had verstaan,
Van een groot kenner der sekreeten,
Dat by den Reus nooit zou verslaan,
(1165) Zonder de kracht en assistentie,
Van eenig aardsch en sterflyk mensch.
    Het welk Jupyn heel van intentie
Verandren deed, en meê van wensch:
Want eerst was al zyn wensch te vechten,
(1170) Maar nu verstaande dat hy niet
Kan zonder mensche hulp uitrechten;
Zo staat hy alzo loens en ziet,
Als of hy had in ’t sneê gescheeten.
Want nu was hy alleen in pyn,
(1175) En wenste maar te mogen weten,
Wie dat dat sterflyk mensch mogt zyn.
Waar op Vrou Pallas, als doorsleepen,
[fol. C1r, p. 33]
En niet gevangen voor een gat,
Die ’t werk al lang al had begreepen,
(1180) Met deze reden tot hem trad:
    Heer Vader! g’hoeft u niet te kwellen,
Om hem te kennen, die de Goôn
Moet door zyn kracht in vryheid stellen,
’t Is Herkulus, uw eige zoon;
(1185) Die uit een aardsche Vrou geteeld is,
Zo kloek en stark gelyk een rots,
Mits hy zyns Vaders tweede beeld is:
Dees zal, indien hy met zyn knots
Mach onder dat rapalje speelen,
(1190) Hen zo tracteeren dat ’t je lust,
Mits hy haar zal als Ossen keelen
En u herstellen in uw rust.
    Dit uitleg wierd zeer goed bevonden
Van Jupiter, en van zyn Raân,
(1195) Des wierd’er straks een post gezonden
Om Herkules te halen gaan:
    Doch onderwyl komt een der Goden,
(Zyn naam gedenkt my nu juist niet)
Die toegetaakelt als een Bode,
(1200) Het Reuzenleger had bespied,
Aan God Jupyn dees tyding dragen;
Te weten, dat hy had gezien,
Hoe dat de Reuzen, half verslagen,
Alleen niet hielden op van vliên,
(1205) Maar dat hen Typhon had vergaderd,
En weêr gemoedigd tot den stryd:
Zo dat hy (voer hy voort) ons naderd,
En geeft het hagje noch niet kwyt,
Maar stapt met opgesparde blikken,
(1210) Aan ’t hooft van zyn verschriklyk Rot;
Dat wis elk een moet doen verschrikken,
Al was ’t een duivel, en geen God.
    Jupyn, dees slechte maâr verstaande,
Kreeg schier de koorts op ’t lyf met kou;
(1215) Vermits hy nu voorzeker waande,
[fol. C1v, p. 34]
Dat men hem leevend lubben zou.
Doch echter, mids hy we1 kon veinzen,
Hield hy zich altyd genereus;
Voor my (zeid hy) ik kan niet peinzen,
(1220) Uit wat voor reeden, dat de Reus,
Daar hy ’t ver best had in het stryden,
Flus op een stip, en op een sprong,
Zo schielyk uit ’t gevecht ging scheiden,
En zonder reeden loopen gong.
(1225) Heer! (zei de bedgenoot van Venus,
En zonder dat hem iemand vroeg)
Het was den Ezel van Silenus
Die door zyn stem den Reus verjoeg.
    Dees daad, die hy zo braaf, en vaardig,
(1230) Deê tot ons dienst (herriep Jupyn)
Die maakt hem, by myn* zieter, waardig,
Zo wel als wy, een God te zyn.
Maar laat Sileen my eens verhalen,
Waar hy dit schoone beest toch vond?
    (1235) Heer! ’k bracht hem lest mee uit Westfalen,
(Antwoorde hem zyn baas terstond)
Daar hy laatst weeunaar was gebleeven,
Door ’t overlyden van zyn vrou;
Schoon hy noch kinders heeft in ’t leven,
(1240) Die ’k noch schier alzo goelyk hou.
    Jupyn begon te kookermuilen,
En lachte, maar ’t was met de mond;
Want ’k wed zyn hart deed niet als huilen,
Wyl hy zyn Bliksem machtloos vond,
(1245) Om daar dees Oorlog door te enden.
    Doch onderwyl, een groot* gerucht,
Deed hem gezwind zyn hoofd omwenden,
En roepen, met een nare zucht;
Helpt Goden! of wy zyn verlooren:
(1250) Want hy zag Typhon, als een Leeu,
Hem nadren, die zich vast liet hooren
Met ’t dreunen, van een naâr geschreeu.
Hy hield in bei zyn grove klauwen,
[fol. C2r, p. 35]
Zo zware en ysselyke knots,
(1255) Dat het een hart zou doen verflaeuwen,
Al was ’t geklonken uit een rots.
De Goôn hier door heel in disorders,
Behalven God Jupyn alleen,
Die hen vast stelden in slagorder,
(1260) Die keeken vast rontzom hen heên,
Om ’t hazepad te konnen kiezen,
Zo dra het op een nypen gong:
Want door het zien van Typhons kiezen,
Zo beefde en lilde oud en jong.
(1265) Jupyn had goed te leggen gillen,
Om hen te roepen tot den stryd,
De meeste pakten vast hun spillen,
En gaven ’t heele hagje kwyt!
Maar God Jupyn die juist zo datelik
(1270) Zyn Bliksem vars geladen had,
Trok daar vol moed, zo ongenaadlik,
Den stouten Typhon meê naer ’t gat,
Dat hy hem schier zyn groote snavel,
Daar meê joeg van zyn troonie af:
(1275) Hoewel hy door de stank van ’t zwavel,
Niet dan een twee drie kuchen gaf;
Die luider klonken dan* de donder:
Want door de naârheid des geschals,
Viel d’ een God boven, d’ ander onder,
(1280) En braken schier hun magre hals.
Jupyn, die het langer niet dorst keeren,
Hoewel hy stand hield tot op ’t lest,
Sprong schrylings op zyn Arends veeren,
En vluchtte meê gelyk de rest.
(1285) God Mars, en Palias die hun kooten
Meê reedlik hadden tot hun wil,
Die gingen zo droog heenen stooten,
Als of’er niet te doen en vil.
Maar Typhon, door die avantagie,
(1290) Had hen te volgen niet in ’t zin;
Maar trok ter stond aan hun Bagagie,
[fol. C2v, p. 36]
En vie1 daar als een weerwolf in.
De volle vlessen, die zy vonden
In het kwartier van God Sileen,
(1295) Die wierden in een vaard verslonden,
’t Welk hen deed joelen onder een,
Gelyk een party halve gekken:
Die, als verhongerd op het nat,
Te greetig aan het zwelgen trekken,
(1300) En razen met een dronken gat.
Doch onderwyl Messieurs de Goden,
Terwyl zy zonder fluit of trom,
Gelyk als halve Nikkers vloden,
Die keeken al te met eens om:
(1305) Verwondert, dat die Griffioenen
Hen niet vervolgden op het spoor;
Terwyl Jupyn een van zyn schoenen
In ’t loopen, langs de weg verloor:
Die hem, wyl hy die weêr zou zoeken,
(1310) Bykans op ’t hart gevaren had:
Mits hem hier op uit alle hoeken
De Reuzen kwamen achter ’t gat.
’t Geen hem geheel de moed deed zinken,
Te meer, wyl hy ’t onmooglik von
(1315) (Nadien hy zonder schoen moest hinken)
Dat hy hen var ontloopen kon;
’t Welk Typhon naau begon te speuren,
Of deê van vreugde sprong op sprong,
En maakte duizend gekke geuren;
(1320) Waar onder hy dit Liedje zong,
Van, Hei waar ben je Kooker Janssen
Met jou stopmesje..
& cetera.
En liep gelyk een zot te danssen,
Terwyl hy joeg de Goden na.
(1325) Die ziende anders niet op handen,
Dan dat wel haast Monsieur den Reus
Hen op zou vatten in zyn tanden,
Hem leelik hadden by de neus.
Want God Jupyn door zich te reppen,
[fol. C3r, p. 37]
(1330) Kwam eindlik in een kreupelbosch;
Waar hy zich zelven ging verscheppen
Met een gezwindheid, in een Vos.
Zyn Huisvrou wierd een klein Parkietje:
Diaan een schoone Papegaai.
(1335) Vrouw Venus een zoet Honigbietje,
Momus een Aap, Apol een Kraai,
Vulkaan een Bok, Bacchus een Varken,
Mercurius een Oyevaar,
Neptuin een Uil, God Mars een starken
(1340) En grooten Beer, met pik zwart hair;
Pan wierd een Geitje met ruige ooren,
Silenus wierdt zyn Ezels bruur;
In ’t end, schoon z’hun gestalt verlooren,
Zo hield elk God nog zyn natuur.
(1345) Waar door zy toen als brave bazen,
Den Reus die hen geduurig zogt,
Eens lieten op een honsvot blazen,
En vloeken zo lang als hy mogt.
Want Typhon, met zyn groote vrinden,
(1350) Stond met een neus van drie el lang,
Verbaast, van niet te kunnen vinden,
’t Geen hy gezien had noch eer laug.
Waar door hy dol, en uitgelaten,
Al wat hy zag ter neder smeet:
(1355) En niet een boom in rust kon laten,
Die niet ontgelden moest zyn leet.
Terwyl vast de voornoemde Goden
In stilligheid, met myl op myl,
In ’t korten hem zo wel ontvlooden,
(1360) Dat zy in ’t end de vruchtbre Nyl,
In ’t ryk Egyptenland, ontdekte.
’t Geen in Jupyn, en in zyn stoet,
Te met wat minder vrees verwekte,
Mits ’t hem weêr gaf een weinig moed.
(1365) Doch laat de Reus hier op wat schelden,
Wyl dat hy hen vast zoekt om niet:
Zyn razen zal hy wel ontgelden,
[fol. C3v, p. 38]
Zo dra als hy hen weder ziet.
Mits hy dan zal zyn loon ontfangen,
(1370) Voor ’t plagen van zo vroomen liên;
Gelyk gy zulks haast in de Zangen
Die volgen, klaar zult kunnen zien.


VIERDE GEZANG

DE nacht die was alreets aan ’t zakken,
En de vier paarden van de Zon
(1375) Die snooven vast als twee paar brakken;
Om dat de zeelucht haar begon
Van var al in de neus te stygen;
’t Geen haar op nieuws kouragie gaf,
En, om wel haast goet voer te krygen,
(1380) Deed runnen op een styven draf.
Wanneer de Goôn in mascarade
(Gelyk ik daadlyk heb verteld)
Noch liepen als op Gods genade,
Geheel bedroeft door bosch en veld.
(1385) Jupyn, die juist ontrent zyn inkel
Een splintertje had ingetreên,
Die hinkte met zyn eene schinkel,
En liep gelyk een horlebeen:
Terwyl Vrouw Venus, om te rusten,
(1390) Op Mars zyn staart wat zitten ging,
Die zy zo minlyk zat en kusten,
Als ofz’er honig uit ontfing.
Het welk Vulkaan niet wel mogt lyen,
Want ’t deed hem aan zyn hoorens zeer;
(1395) Des deed hy niet dan van ter zyen,
Geduurig vloeken op dien Beer.
Silenus met zyn Ezels pooten,
Die slegs maar liep door dun en dik;
En niet ontzag noch gracht noch sloten,
(1400) Bespatte ieder schier met slik.
En Bacchus met zyn Varckens veeren,
Deed niet dan vloeken zonder end,
Om dat hy moest het nat ontbeeren,
[fol. C4r, p. 39]
Zyn waar en* loflyk Element.
(1405) In ’t end, dees aftocht van de Goden,
Zo vol verdriet, en zo vol rou
Had wel een boek apart van nooden,
Zo men die recht beschryven zou.
Want lachen was’er ver te zoeken,
(1410) Zelfs Momus, met zyn apery,
Deed niet dan razen, schelden vloeken,
Op dees uitheemsche mommery.
Doch eindelyk, na lang te draven,
Ontdekten zy met groot plaizier,
(1415) Gelyk een lang gewenste haven,
De zevenmondigen rivier.
    Waar op dees Goddelyke beesten,
Of eer, dees beestelyke Goôn,
Hun droeve, en half verstrooide geesten
(1420) Weer met ’er vaard by een ontboon:
’t Geen hen een weynig stand dee houwen:
Terwyl Jupyn (die vast zyn oor
Zat met zyn slinker poot te klouwen)
De maats verzocht om wat gehoor,
(1425) Het welk hem (na hy ’t had verkregen)
Wel zesmaal, als Ovidius,
Deé roepen, byster zeer verleegen,
Ecce, Ego Supervacuus!
    Ach, riep hy, ben ik dan gebooren,
(1430) Om, na dat ik myn Koninkryk,
En al myn rykdom heb verlooren,
Te loopen trapplen dus door ’t slyk?
Helaas! wat zal de waereld zeggen?
Als men zal hooren, dat Jupyn
(1435) Moest al zyn Godheid af gaan leggen,
Om maar een simple Vos te zyn?
Wat zal men van ons ryk gelooven?
O trouwe vrienden in myn nood!
Dan dat den Heemel draait daar booven,
(1440) Gelyk als hier de Waereldkloot.
Ziet ons hier nu van groote Heeren
[fol. C4v, p. 40]
In kleine beesten ras verkeert;
Die zonder geld, en zonder kleeren,
’t Land hebben plat getracasseert.
(1445) ’t Is waar, wy zyn den Reus zyn handen
Voor dees tyd noch als wel ontsnapt,
Die anders met zyn stale tanden,
Ons had voor klokspys opgesnapt.
’t Is waar, dat wy na lang te loopen
(1450) Door velden, bossen, en door duin,
Wel reeden hebben, om te hoopen,
Dat ons Mejuffer de fortuin
Niet altyd zal de rug toe keeren;
Nadien ik hier, ontrent de Nyl,
(1455) Geen vrees heb dat men ons zal deeren;
Mits ik te Memphis, in der yl,
Zal Herkulus, myn zoon, doen halen:
Wiens knots, gelyk my is beloofd,
De Reus tot stront en drek zal malen,
(1460) Met hun verdoemden Opperhoofd.
Maar, wat zal men, helaas, beginnen,
In deze beestelyken schyn?
Want dus de Stad te treeden binnen,
Dat dunkt my kan niet raadzaam zyn.
(1465) Want ’t volk, indien ’t ons zo zag nadren,
Kwam ons voorzeker op de vagt;
Mits men om ons zich zou vergadren,
En trekken op de beeste jacht.
En zo dan wy die zyn verlaten,
(1470) En komen puur naakt in de Stad;
Zo krygen wy wis langs de straten,
Een duizend jongens after ’t gat,
En dat gebrui zou my verveelen:
Daarom zal ’t best zyn, dat Mercuur
(1475) Ziet in passant een kleed te steelen,
Van d’een of d’andre nagebuur,
Om daar meê na de Stad te trekken;
Waar hy wat lappen koopen zal,
Om ons al t’zamen meê te dekken;
[fol. C5r, p. 41]
(1480) Terwyl men hem in ’t naaste dal
Zal wachten, en zich wat bedaren.
    Waar op Mercuur, fluks in der yl,
En zonder zich eens t’ont-Oyevaren,
Zyn kours ging zetten naer den Nyl,
(1485) Waar hy wel zes paar naakte billen
(’k Versta hier naakte menschen deur)
Naer eyeren van Krocodillen
Zag zoeken: zo dat hy daar keur
Van plunje, langs de weg vond leggen:
(1490) Waar op hy met een slimme trek,
Stil kruipende achter een der heggen,
Daar een van mee nam in zyn bek.
    Het volk dit ziende, stond met troepen
En vloekten op dien Leepelaar;
(1495) En trok met alle man aan ’t roepen,
Jou schelm, jou dief, jou moordenaar.
Maar hy, die met dat roepen lachte,
Vloog met dat goedje door de lucht;
Tot dat hy ’s avonds, noch voor achte,
(1500) Neêrdaalde by een oud gehucht,
Daar hy zich zelfs ging transformeeren,
In een heel goelyk jongeling;
Die fluks in die gestoole kleeren,
Recht toe recht aan, naer Stad toe ging.
    (1505) Zo dra hy Memphis in kwam stappen,
Vond hy een Jood of Schachelaar,
Aan wien hy zyn gestoole lappen
Verschacherde voor andre waar.
    Dees Jood (die ’kloof dat Mozes heeten)
(1510) Na hy Mercuur met wat kort voer
Onthaald had, en gedist wat eeten;
Verschaft hem voor een Parelsnoer,
Daar Venus eer mee placht te pronken,
De kleeren die hy noodig had:
(1515) En na men noch eens had gedronken
Begaf Mercuur zich door de Stad;
En koft van eenen Abelcaro
[fol. C5v, p. 42]
(Die lange jaren was geweest
De stalknecht van den Koning Pharo)
(1520) Een kloek en goelyk Eezelbeest
Want zei ik Muilbeest, ’k had gelogen:
Schoon hy in kloekheydt van gestalt
Een Muyl heel wel had tarten mogen,
Mits hy bespat was, noch begalt.
    (1525) Mercuur dan, dreef dit beest geladen,
Met al die plunje, uit de stad;
Schoon hy, om de beslikte paden,
Hem vaak wat zitten ging op ’t gat.
En kwam dus zyn verlate vrinden,
(1530) Die hem vast wachte met gedult,
In staat van Eezeldryver vinden:
Waar door een ieder wierd vervult
Met blydschap, toen men hem zag nadren;
Zo dat Mercuur straks dit gespuis
(1535) Zag rondom om zyn lyf vergadren,
Als vliegen om een peperhuis.
Elk vie1 terstond op zyn bagagie,
Als of het schier op plundren ging;
In ’t end, elk kreeg vab d’equipage,
(1540) Die hem ducht dat hem ’t beste sting.
    Hier meê ging men naer stad toe treeden;
Daar juist Jupyn logeeren wou
In het Paleis, of ’t Hof van Sweeden,
Daar by geval de waard zyn vrou,
(1545) Gelyk men zei, wat licht van gat was;
Weshalven dat Vrou Juno vroeg,
Of daar geen beter kroeg in stad was;
Alzo zy byster zorg droeg,
Dat haar gemaal niet weg zou geven
(1550) ’t Geen zy zo wel als andre mocht:
Mids zy nu vreesde, dat dit even
De kooten waaren die hy zocht.
Maar hoe zy ook zocht te beletten
Dat men hier niet huisvesten zou,
(1555) Zo was Jupyn niet te verzetten,
[fol. C6r, p. 43]
Mids hy al lucht had op de vrou,
Die ook van haar kant zeer vernoegd was,
Om dat van ’t luk (gelyk haar dacht)
Haar dit gezelschap toegevoegd was,
(1560) ’t Geen zy zo laat niet had verwacht.
Nadien zy ook niet veel gewend was
Een volk te zien van zulken slag.
Dat altemaal zo schoon en jent was,
En dat’er zo geschikt uit zag.
(1565) Ook mids dat in ’t gemeen den aassem,
En ’t zweet der menschen vry wat ruikt,
Ja dikwils slimmer als de waasem
Die uyt een achterdeur ontluikt.
Zo was ’t contrarie met de Gooden,
(1570) Nadien hun aassem, en hun zweet,
Een lucht gaf naer de nieuwe moode,
Die ieder een schier fniezen deed.
Dees lucht die d’Amber overtrefte,
Vloog door de buurt en ’t heel kwartier,
(1575) Waar niemant d’oorzaak van bezefte,
Maar ieder vroeg: wat droes is hier?
    In ’t end, dees schoone vreemdelingen,
Daar men wel haast heel Memphis door
Van sprak met veel verwonderingen
(1580) Waren gehuysvest naast de Moor,
In ’t hof (gelyk ik zeg) van Sweeden:
    Nu beurden ’t eens op zeker tyd,
Dat zy (om zich wat te vertreeden)
Na ’t nemen van een goed ontbyt,
(1585) De stad wat waren gaan bekyken;
Waar door wel haast een groot getal
Van volk, byna uit alle wyken,
Hen achtervolgden overal;
Geduurig vragende aan malkanderen,
(1590) Wat men moest denken van Jupyn?
Van Mars, Mercuur en alle d’andren?
In ’t end, wat dit voor volk mogt zyn?
Maar zonder ooit op ’t wit te doelen,
[fol. C6v, p. 44]
Gaf niemand daar recht vonnis af:
(1595) Doch eyndlyk, naer ’t gemeen gevoelen,
Daar elk daar na geloof aan gaf.
Zo zei men; ’t zyn Comedianten;
Die uit het een of andre land,
Hun Schoutoneel daar kwamen planten,
(1600) Mids daar de Kermis was op hand.
    Jupyn (het geen ik had vergeeten
Te zeggen) had al onderwyl
Aan zyn Zoon Herkules doen weeten,
Dat hy zich hield ontrent den Ny!;
(1605) En had hem daar by hem ontbooden:
Zo dat hy byster kwalyk nam,
Gelyk als meê al d’andre Goden,
Dat hy noch niet te voorschyn kwam.
In ’t endt; ’t geviel eens na den eeten,
(1610) Wyl hy (gelyk hy veeltyds plag)
Was op de stoep voor deur gezeeten,
Dat hy zyn zoon verschynen zag:
Weshalven hy, om hem t’omvatten,
Hem te gemoet liep als een Gek,
(1615) En brak, mids hem zyn voet uitspatten,
Zich zelven bykans hals en nek.
Dit zoete Zeuntje van Alkmene,
Na hy zyn Vaâr lang om den hals
Gehad had, en na lang te weenen,
(1620) Ruim tien dozyn Hoe Vaar, jy alI’s?
Had in zyn ooren hooren klinken,
Wierd voorts begroet van al de Goôn:
Waar op hem straks een kelk met drinken
Van aârhalf stoop, wierd aangeboôn;
(1625) Die hy zo straks stiet na zyn nieren.
Schoon ’t volk alreeds, gelyk als zaad,
De Goôn om ’t lyf begon te zwieren,
Want ’t was op ’t midden van de straat.
Elk was op ’t alderhoogst verwonderd,
(1630) Om de gedaante van Jupyn;
Dewelke van de God die donderd
[fol. C7r, p. 45]
Nu aangenomen had de schyn.
Al d’andre Goden van gelyken,
Die hadden mede iets in ’t gezicht,
(1635) Daar ’t volk pas tegen op kon kyken,
Want ’t leek wel wat naer ’t zonnelicht.
Jupyn had onder andre mienen,
Een zekere opslag in het oog,
Waar voor het volk zomtyts by tienen,
(1640) Geheel verbaast naer huis toe vloog.
    Een zekre vent, uit een der troepen,
Hem ziende, trok, geiyk een zot,
Over de volle straat aan ’t roepen.
’t Is, of de duivel haalme een God.
(1645) Ik zie ’t hem aan van alle zyen;
Ook gaat hy niet op eene wys:
Maar hy doet anders niet als glyen,
Gelyk de Jongens op het Ys.
    Dit roepen, ’t geen elk een kost hooren,
(1650) Wierd straks van ieder opgevat;
En kwam dien avond noch ter ooren
Aan d’Opperpriester van de Stad,
Die heel nieuschierig t’ondervinden
De waarheid van dit vreemd verhaal,
(1655) Straks met een lengte van zyn vrinden
(Voorname luyden altemaal)
Zich voor Jupyn kwam presenteeren,
Met een wydloopig compliment:
Waar nevens hy hem kwam vereeren
(1660) Met dit navolgende prezent.
Te weten honderd Krokodillen,
Zes, zeven korven vol met Aal
Vier honderd blanke Kikkers billen,
Die op dien dag noch altemaal
(1665) Varsch waren uit de Nyl gevangen;
En van Gevogelt, tam en wild,
Deed hy hem zulken lengte langen
Of ’t was voor ’t heele Wevers Gild.
Met kwam men met een vat aan rollen
[fol. C7v, p. 46]
(1670) Daar ruimtjes tien aam Wyn in stak,
Gevolgt van zes of zeven rollen
Van damptuig, alias Tabak.
In ’t end men gaf hem zo veel zaaken,
Dat hy daar van, met goed fatzoen,
(1675) Een jaar kon goeje cier van maaken,
Al had hy anders niet te doen,
En vorders, nademaal zy wisten,
Dat God Jupyn in oorlog was,
En dat de Reuzen met hem twisten,
(1680) Zo offerden z’ hem in dat kas,
Tot hulp hun volk, hun stad en Landen.
    Tot dank, gaf hen weêrom Jupyn
Verlof van zonder scha, of schanden,
Oneerlyke luy te zyn.
(1685) En zwoer hen nooit te sullen straffen
Met oorlog hongersnood, noch pest;
Ja, dat hy oock zou raad verschaffen,
Dat hen de Nyl, als ze overgest,
’t Geen zy gewend is alle Jaaren
(1690) In plaatze van hun scha te doen,
Voor eeuwiglyk zou wel doen varen,
Door ’t land met vrugtbaarheid te voên.
Mercuur stondt onderwyl te vloeken
Gelyk als dol om dat Jupyn
(1695) Hem had geschikt, om t’ onderzoeken
Wat dat den Reus had voor desseyn:
Mids hy voor vast had voorgenoomen,
Terwyl men daer het minst op dacht,
Hem van de duyvel te doen droomen,
(1700) En hem te vallen op zyn vacht.
Mercuur vertrekt dan, en vertrokken,
Keert hy weérom, en weêrgekeerd,
Brengt hy voor tyding, dat die bokken,
Of Reuzen aârs geintituleert,
(1705) Vast hadden berg op berg doen planten;
Dat Ossa stont op Pelion;
Dat Typhon en zyn lyftrawanten
[fol. C8r, p. 47]
Vast zwoeren, dat, eer dat de Zon
Noch tweemaal op zou gaan, en onder,
(1710) Dat hy (in spyt van God Jupyn,
Ja schyt zyn bliksem en zyn donder)
Voogd van den Hemel zelfs zou zyn.
Dees tyding was maar al te zeeker:
Want na dit Helsche Rot een wyl
(1715) Naer God Jupyn, die slimmen steeker,
Gezocht had, schier tot by de Nyl,
Zo hadden zy zich weêr begeeven
Vol spyt, aan hun begonnen werk;
Waar zy, met iever aangedreeven,
(1720) Met alleman zo kloek en sterk,
Aan wrochten, dat met berg op bergen
Te zetten, zy in korten tyd
De Goôn fatzoenlyk konnen tergen,
En maaken hen den Hemel kwyt.
    (1725) Maar Jupiter, die ook al reed was,
En die het yzer wilde smeên,
Terwyl het vast zo gloeijend heet was,
Smeet hen wel haast een blok aan ’t been.
Want Herkules, die schier zyn handen
(1730) Uit puure boosheid zat en vrat,
Deê niet dan knarssen op zyn tanden,
En wou haar daadlyk achter ’t gat.
Waar toe (riep hy) dus lang te toeven?
Laat toe, Heer Vader! dat ik ga
(1735) En hen alleen myn kracht doe proeven,
En al dien brui tot morslen sla.
Ik zal alleen hun macht verstrooijen,
’k Zal Typhon by zyn eene been
Zo hoog door lucht en wolken gooijen,
(1740) Dat hy, eer by weêr komt beneen,
Al had by achtentachtig korven
Met Roggenbrooden aan zyn gat,
Zal puur van honger zyn gestorven,
Schoon dat hyze altemaal op vrat.
    (1745) Al d’andre Goden van gelyken,
[fol. C8v, p. 48]
Als opgewekt door dese taal,
Die deên geen minder iever blyken,
Maar zwoeren* al by vuur en staal.
    In ’t end ’t was op een Dingsdags morgen
(1750) (Een dag daar Mars op zegepraald)
Dat onze Gooden (die met borgen
Slegts hadden hun logys betaald)
Met groote vreugd te veldwaart rukten;
’t Geen elk een zeer goed teken dacht
(1755) Van ’t werk, ’t geen hem zo wel geluckten,
En ’t geen de Reuzen t’ onder bracht.
Dat ik u nu zou gaan beschryven
Dees aftocht, en met een ’t bedryf,
’t Geen op dees reis al ging op schyven,
(1760) ’t Welk niets byzonders heeft om ’t lyf,
Dat zou ik my een weynig schamen:
Laat het u daarom zyn genoeg,
Dat zy by het Reuzen leger kwamen,
Waar dat Jupyn zich neder sloeg:
(1765) En dat hy zonder lang te toeven,
Verzelschapt van zyn dappre Zoon,
Den Reus in ’t korte deed beproeven,
Dat hy te doen had met de Goôn.
    Nadien hy hen noch vry wat wonders
(1770) Deed hooren op den eersten nacht;
Want na hy uit een kar met donders,
Die hy van Memphis had gebracht,
Een half dozyn had gaan verkiezen,
Trok hy met Herkules te veld;
(1775) Die door het knarsen van zyn kiezen,
Zich toonde* als een dapper Held.
    Aan ’t Reuze leger dan gekomen,
In ’t midden van de duisterheid,
Wyl Typhon vast al lei te droomen,
(1780) En sliep in alle zekerheid,
Liet God Jupyn een donder vliegen,
Die door zyn ysselyk gerught,
De Reuzen haast in slaap kan wiegen,
[fol. D1r, p. 49]
En schier deed tyen op de vlucht.
(1785) Hier op zo volgden noch twee andren,
Noch een zo krachtig, en zo kloek,
Het welk de Reuzen met malkandren,
Bykans dee schyten in hun broek.
Doch Typhon deed hen weêr bedaaren,
(1790) En wou, dat voor die heele nacht
Men zich van ’t slaapen wat zou spaaren,
En houden rontzom dubble wagt.
Zo dra den dag begon te nadren,
Liet hy terstond, in aller haast,
(1795) Den Raad op staande voet vergadren,
Die noch was eeven zeer verbaast:
Waar op hen Typhon ging verwyten
Hun schrik, en al te zotte vrees,
Mids die niet dan uit ’t zimpel schyten,
(1800) Of ’t kraaken van een donder, rees.
Wy hoeven, zeid hy, niet te duchten,
Of alles zal ons wel vergaan;
Nadien Jupyn door zyn geruchten,
Van dondren, aârs niet heeft gedaan,
(1805) Dan ons doen zien een zeeker teeken,
Van dat hy, met zijn zotte Goôn,
Zich in zyn Hemel heeft versteeken,
Waar zy van angst zyn in gevloôn?
En waar men hen van daan moet jagen.
(1810) ’k Wil daarom dat Porphyrion
Daar op flus zal een aanval wagen,
Kort nagevolgt van Echion,
Met zyn verstaalde Beerevingren;
Verzeld met noch een vyftig man,
(1815) Die al t’zaam bergen kunnen slingren,
Die God noch duivel stuiten kan.
    Dus sprak zyn Reuslyke genade
En voerden ysselyk de viag:
Maar ’t had hem kunst geweest te raden,
(1820) Dat die uitheemschen donderslag,
Die hem zo angstig deed ontwaken,
[fol. D1v, p. 50]
Alleen maar was een oorlogsstreek,
Om aan den Vyand wys te maaken;
Een zaak, die wel haast anders bleek.
(1825) Nadien het Typhon deed gelooven,
Dat hem dit dondrende gerucht
Slechts uit den Hemel kwam van boven,
En dat Jupyn daar was gevlucht:
Die zich nochtans slechts hield versteeken
(1830) Met al zyn makkers in het bosch.
’t Geen Typhon haast zuur op zal breeken,
Mids hem Jupyn, die slimme vos
Haast lichten zal van zyn stellagie,
Die hy van bergen had gemaakt;
(1835) En hem doen kiezen een passagie,
Daar hy zyn hart en ziel uitbraakt.
Want naer Sicilie zal hy trekken,
Al vluchtende; waar juist Jupyn
Hem met den Etna zal bedekken,
(1840) Die hem zal tot zyn zarksteen zyn.
    Voorts had dees dag niet veel bezonders,
Dan dat de Reuzen, schier als dol,
In spyt van bliksems, en van donders,
Slegs zoopen hart en darmen vol;
(1845) En taaffelden we1 twaalf uuren:
Terwyl de Gooden vast hun tyd
Besteeden, in ’t geweer te schuuren,
’t Geen hen zou dienen in den stryd.
God Mars trok vaak zo grof aan ’t tieren,
(1850) Uit vechtlust, dat men menigmaal
Hem vast moest houwen met zyn vieren,
En hem schier binden aan een paal.
’t Welk Jupiter zo offenzeerde,
Dat hy (schoon hy het lang verdroeg)
(1855) Hem schier tot driemaal toe casseerde,
En hem by na uit ’t leger joeg.
Maar Venus, die de Vent beminde,
Deed door haar voorspraak, by Jupyn
Hem weêr wel haast genade vinden,
[fol. D2r, p. 51]
(1860) En deed hen weêr goe vrinden zyn.
’t Gezang dat volgt, dat zal u zeggen
Hoe Typhon, dien onnooslen kwant,
Bleef onder den Berg Etna leggen,
Die hem wierd op zyn bast geplant.


VYFDE GEZANG.

(1865) THalia, die van al de Muizen,
Steets waard myn waardigste Vriendin,
Za, Kom nu herwaards metje luizen,
En blaas my noch wat geuren in.
Want wyl ik voel myn geest verflauwen,
(1870) En dat ik vast myn nagels byt,
En bey myn ooren sit te krauwen,
Om deze zotte Reuzenstryd
Op ’t koddigst op ’t papier te malen
Zo zie ik we1, dat zonder jou
(1875) Ik van het rechte spoor zou dwalen,
En al te stemmig worden zou.
    Ik die de stemmigheid van Plato
Gelyk gy weet, steeds heb gehaat,
En die van u, en van Erato,
(1880) Steeds ben geweest een groote maat,
Zou ik myn Rym nu zien verbastren?
En einden niet als ik begon?
Zo zou my Meester Hendrik lastren,
En noemen my een Salomon.
(1885) En dat zou my wat g’affronteert zyn,
En jy, die myn Beschermster bent,
Zou daar geen kleyntje door onteerd zyn,
Mits jy niet stemmig weezen kent.
    Za, kom dan met je ratelbeenen,
(1890) En wek myn logge geest wat op;
Al zouj’er noch een paar gaan leenen,
En halen die van onze Job.
Doe myn bevrooze herssens smelten,
Op dat ik naer* den eysch beschryf,
[fol. D2v, p. 52]
(1895) Hoe Typhon met zyn lange stelten
In ’t end den Etna kreeg op ’t lyf,
Waar onder hy voor al zyn razen,
Nu leid gelyk een dolle gek,
Niet aârs dan vuur en vlam te blazen,
(1900) Of by een hel had in zyn bek.
Doe my met een op ’t fraaist vertellen
De doodsteek, en de nederlag,
Van zyn verdoemde rotgesellen,
Daar God Jupyn zyn lust aan zag
(1905) En ’k zal tot dank u weer vereeren
Een meer dan schoorsteen zwarte Kraai,
Die je zult kunnen klappen leeren,
Trots Exter, en trots Papegaai:
’k Zal u hier by een rok doen maken,
(1910) Van ’t alderfynste Lakeboe,
Dat Meester Hendrick niet zal laaken,
Al gaf hy het model daar toe.
    Kouragie za myn geest krygt leven;
Wel slaan wy d’hand dan aan de pen,
(1915) Op dat ik mag een teekken geven,
Hoe net dat ik stoffeeren ken.
Laat ons de kranken en de zieken,
Die menigmaal naar geen Civet,
Maar veeltyds na wat anders rieken,
(1920) Wat laten steenen in het bed;
Laat ons de koorts, gezwel, en wonden
Vergeeten voor een uur vier vyf,
En eens bezoeken die gezonden,
Daar ik de dappere daân van schryf.
(1925) Maar, holla wat, jy schraal Doctoortje!
Die lichtelyk voor een jaar practtyk
Niet winnen zult een hallef oortjen,
Of ’t moest juist zyn in het hemelryk,
Wat* leg jy ons hier van je kranken,
(1930) En zieken aan het oor en lelt!
’t Is best jy hen laat by hun dranken,
En datj’ons hier wat aârs vertelt.
[fol. D3r, p. 53]
    Wel vrienden! ’k zal je dan geryven,
’t Is waar, myn geest vloog daar wat wyd,
(1935) En ’k wil nu voortgaan te beschryven
Het end van deze Reuzenstryd.
    Die zelfde nacht noch, dat die kwanten,
Gemoedigt door Porphyrion,
Hun storremladders zouden planten,
(1940) Zo ging Jupyn, een uur voor zon,
Eens zien hoe dat de zaaken stonden,
Verzelt met Herkules zyn zoon:
Na zy zich in twee Bleekers Honden
Veranderd hadden, uit twee Goôn.
(1945) Zy dan, al trappend door den donker,
Ontdekten haast van var veel vier,
’t Welk door zyn ysselyk geflonker,
Jupyn wel denken deed, dat hier
Niet veel voor hem viel uit te rechten,
(1950) Nadien de Reuzen op hun wacht
Zich altyd hielden reet tot vechten,*
En altyd vuurden in de nacht.*
Des nam hy voor, hen aan te tasten,
Zo dra als weêr den dag verscheen;
(1955) Hoewel zyn zeun we1 driemaal basten;
Als of hy zei; ’k wil nou daar heên.
    Jupyn dan, trok weêr na zyn volk toe,
Dat niet veel verder van hem lag,
Als van de Beurs tot aan de Kolk toe:
(1960) En kort daar aan zo kwam den dag,
Waar door zy haast van verre zagen,
Hoe dat alreeds Porphyrion
Zyn aanslag had begost te wagen,
En dat den kloeken Echion
(1965) Hem hielp in berg op berg te zetten:
Weshalven het aan Jupiter
Ruim tyd dacht hen zulks te beletten;
In voegen dat hy hen van ver
Een Bliksem liet naer d’ooren gonzen;
(1970) Die dat Canailje, met een vaard,
[fol. D3v, p. 54]
Van hun stellagie af kwam bonzen,
En tuimelen deed ter platter aard.
    Dees Bliksem, die ’t helschvuur kon trotzen
Wierd noch tot vyfmaal toe herhaalt,
(1975) Waar door wel haast veel steile rotzen
Wierden tot gloeyende asch gemaalt;
Die meenig Reus een Kerkhof strekten,
En die ’er meenig onder ’t puin,
Met vuur, in plaats van aarde dekten,
(1980) ’t Geen hen niet zacht kwam op hun kruin.
De dapre Goôn, hier op als leeuwen
Straks uit hun schuilplaats voor den dag;
En deên de Reuzen, door hun schreeuwen,
Meer schriken, als een donderslag.
(1985) Want dat was ’t dat zy ’t minst verwachten,
En ’t geen hen zo veel vrees aanjoeg,
Dat Jupiter daar zelfs om lachten;
Die slegs al onder ’t honderd sloeg,
Terwyl zyn Bliksem niet eens miste
(1990) (Mits hy een heel goed schutter was)
Hoewel het laadkruit* tweemaal ziste,
Doch dat kwam by geen kunst te pas.
Voorts deed ook voor die tyd zyn donder
Zyn werking wel, want ieder slag
(1995) Smeet voor het minst drie Reuzen onder,
Behalven die men niet en zag.
    Zyn maaksel by Mevrou Alkmene
(Of anders Monsieur Herkules)
Die scheen het ook niet min te meenen,
(2000) Want hy had in een slag vyf zes,
Wel tien paar armen op doen rapen,
Die zonder fout haar eygenaars
Die nacht wel vreedig lieten slapen:
Maar ’t was een slaap voor alle jaars.
(2005) Zyn knots, die hy rondzom zich zwaaide,
Deed dat hy d’arme Celadon
Zo net zyn beste kop afmaaide,
Dat meester Hans ’t niet netter kon,
[fol. D4r, p. 55]
Hier na zo volgde noch veel andren,
(2010) Die hy gelyk een halve droes,
Zo hakten, in en deur malkandren
Gelyk een pot met warremoets.
God Bacchus, op zyn Kar gezeeten,
Wel opgevuld met bier en wyn,
(2015) Deê hen meê door zyn daaden weeten,
Dat dronke lui vaak dapper zyn.
    Apol, een kloek en dapper vechter,
Trof Besbos net in ’t slinker oog;
Neptuin doorboorde hem het rechter,
(2020) Waar door hy bloed, en ziel uit spoog.
    Mercuur, met vleugels aan zyn inkels,
Trof, met een brave zabelslag,
Porphyrion aan bei zyn schinkels;
Waar door hy plots ter aarde lag.
    (2025) Mars die zo even van te vooren
Van mimas klop gekreegen had,
Gaf hem een hou, die heel van d’ ooren
Hem kloofde schier tot aan zyn gat.
    De parcen deeden ook veel wonder
(2030) In deze stryd; want Atropos,
Die wierp Pallene tweemaal onder
En dee hem tuimlen als een os.
Waar op hem Clotho voort kwam moorden,
Mids zy (gelyk zy was gewent)
(2035) Hem met haar schietspoel dwars doorboorde
Die zy hem joeg door ’t fondament.
    In ’t end, de Goden deeden dingen,
Die schier van d’ andre waereld zyn;
En daar men eeuwig van zal zingen,
(2040) Zo lang men spreekt van God Jupyn.
    Doch wyl zy dachten, dat door ’t dooden
Van de voornaamste drie of vier,
Men schier geen werck meer had van nooden,
Om dat veelhoofdig monsterdier
(2045) Geheel en al ter neêr te hakken,
Kwam Encelades met zyn troep,
[fol. D4v, p. 56]
Op ’t schielykst op hun hielen zakken,
’t Geen daadlyk gaf een andre roep.
Vermits Eurites, reeds aan ’t wyken,
(2050) Zo dra hy dit secours vernam,
Weêr stand hield, en wel haast deed blyken
Dat hy een haan was met een kam.
Want met een boom van achtien ellen,
Trok hy Silenus naar het gat:
(2055) Die hy gezonden had ter hellen,
Indien de slag wel had gevat,
Maar juist zo trof hy twee drie flessen
Die hy niet achter by zyn maal,
Maar om zomtyts zyn dorst te lessen,
(2060) Voor aan de knop droeg van zyn zaal.
Zo dra dees dus zyn wyn zag vlieten,
(Waar voor* hy liever van zyn bloed
De helft gewenst had te vergieten)
Verloor hy t’ eenemaal de moed.
(2065) En zo God Mars hem niet ontzet had,
’t Was wis geweest zyn laaste dag,
Mits hem Eurites, wis verplet* had,
Met een op nieus* herhaalde slag;
Maar Mars, die* juist die slag pareerde,
(2070) Gaf hem hier door gelegentheid,
Dat hy zich zagjes retireerde:
Waar op hy voorts in hevigheid
Is op zyn vyand ingevallen,
Waar aan hy vond een goe party;
(2075) Vermits hy hem die harde ballen
Met goet fatzoen weêr effen ly.
    Toen was het, dat men meenig harnas
En meenig hart geharde kop,
Zo groot als die van Olifarnas,
(2080) Vertreên zag leggen in de trop:
Toen was het dat men meenig armen,
En meenig been, en voet, en hand,
Ja dat men meenig ellen darmen,
Zag leggen rollen in het zand.
[fol. D5r, p. 57]
    (2085) Doch lichtelyk mag hier iemand vragen,
Wat onderwylen Typhon deed?
Des om dien vrager te behagen,
Zo zal ik maaken dat hy ’t weet.
Hy stond met God Jupyn te hakken,
(2090) Die hy alreeds uit bangigheid,
Zyn hemt had tweemaal doen bekakken,
Hoewel hy opgevult van spyt,
Noch stand hield om zich zelf te wreeken;
Doch wyl hy met zyn bliksem juist
(2095) Zyn vyands harssens dacht te breeken,
Sloeg Typhons knots die uit zyn vuist.
En wyl hy wou* een ander grypen,
Zo greep hem Typhon by zyn krop,
Die hy hem zo kwam toe te nypen,
(2100) Dat hy al paars wierd om zyn kop,
En met een taal van lasterwoorden,
Die hy hem in zyn bakhuis spoog,
Ging hy hem wislyk voort vermoorden;
Maar juist kreeg dat Mercuur in ’t oog,
(2105) Die daarom, om* dit kwaad te weeren,
Tot bystand van zyn Vaâr Jupyn,
Zich straks in Hebe ging verkeeren,
Die hy wist Typhons Hoer te zyn.
Het welk hem byster wel gelukte;
(2110) Want nauwelyks zag Typhon haar,
Wanneer hy datelyk derwaarts rukte,
Waar door Jupyn uit dit gevaar
Gelukkig door zyn zoon ontsnapte,
En wyl hy zag dat Typhon vast
(2115) Gezwind na zyn Matres toestapte,
Greep hy een donder by de tast.
Waar meê hy hem zo stil verraste,
Dat wyl de Reus daar ’t minst op dacht,
Hy hem zyn kruin zo wel betaste,
(2120) Dat deze lompe dommekraght
Daar heen vie1 als een steyle tooren:
Waar op de schim van zyn Matres
[fol. D5v, p. 58]
Hem met Jupyn vie1 op zyn ooren;
Trou bygestaan van Herkules,
(2125) Die meé met een op hem kwam pikken:
Waar door den Reus, schier mank, en lam,
Op ’t laatste punt was te verstikken,
Wanneer juist Iris derwaarts kwam;
Die heel verbaast, met bleeke kaaken,
(2130) Jupyn kwam zeggen, dat de Goôn
Begosten weer in ’t naau te raaken;
En dat zy voor de Reuzen vloôn;
Zo dat zyn hulp daar was van nooden.
    Jupyn daar met zyn Zeuns naar toe:
(2135) En hield dus op zyn Reus te dooden,
Die vast al bulkten als een koe.
    Hy vliegt, en vind in ’t end zyn vrinden,
Schier afgemat, en op de vlugt,
Maar deed hun haast weer aamtocht vinden
(2140) Zo dra zyn donderend gerugt
Een Reus vyf zes ter neder* smakte,
Waar door de winnende party
Wel haast weêrom hun spille pakte,
En zelver raakte in de ly.
(2145) Jupyn vervolgde hen op de hielen,
En bei zyn Zoonen nevens hem,
Met hondert Reuzen te vernielen,
Die gaven ’t werk zyn rechte klem.
Want toen was’t dat de rest der Goden
(2150) Betoonden eerst hun dapperheid,
En Reus op Reus als luyzen dooden,
Zo waren zy in zekerheid.
Zelfs Venus heeft zich daar gekweeten
Niet minder loffelyk, dan braaf,
(2155) Mits ze op een Reus (ter neêr gesmeeten
Door Mars, haar onderdaange slaaf)
Met grooten iever zat te prikken,
En stak zyn billen met een spel,
En balkte schier alle oogenblikken,
(2160) Ik vrees dat hy my zeer doen zel.
[fol. D6r, p. 59]
Waar op hem Mars dat haast belette,
Nadien hy met een zabelslag
Hem kort daar aan de kop verplette,
Die breineloos ter aarde lag.
(2165) Hier na doorstak hy noch Eurites,
Gelyk Vulkaan aan Athos deê;
Mercuur doorboorde Hippolites,
Die dacht dat hy groot onrecht leê,
Nadien ’t het eerst was van zyn leven,
(2170) Dat men hem had ter dood gebracht.
    Alcyonus, die juist zo even
Pan had gezeten op zyn vacht,
Wierd van Neptuin met twee drie steeken,
Waar van dat elk drie gaten stak,
(2175) Belet zich zelf den hals te breeken,
Mits hy nu sturf op zyn gemak.
    Polybotes verloor zyn leven,
Door ’t instrument, daar God Cupied
(Als hy een mensch de dood wil geven)
(2180) Meê dwars door huid en ribben schiet.
    Pallene moest zyn leven laten,
Toen hy de zwynspriet van Diaan:
Gelyk een werk van caritaten,
Zach door zyn kronkel darmen gaan.
    (2185) Vrou Juno die met al haar krachten
Niet kost beletten, dat Japhet
Haar wech droeg, om haar te verkrachten,
Wierd door Mevrou Minerve ontzet.
Die na dat zy hem in zyn ribben
(2190) Een stoot twee drie gegeven had,
Hem met vrou Juno trok aan ’t lubben,
En rukt’ hem ’t hagje van zyn gat.
Hier na zo zag zy Encelades
Al dreigend komen op haar* aan,
(2195) Doch niet verschrikt voor zyn bravades,
Begon zy tegen hem te slaan:
En na zy een slag had ontweeken,
En noch een met haar schild gekeerd,
[fol. D6v, p. 60]
Deed zy hem met een twee drie steeken,
(2200) Meê proeven hoe men sterven leerd.
    Toen dees Messieurs gewandeld waren,
Zo koos de rest het hasepad,
De Goôn die niemand wilden sparen,
Die zaten deze rest naer ’t gat,
(2205) En volgden hen met groote treeden:
Toen zy in dees vervolleging
By Typhon kwamen, die alreede
Op nieuws weêr op zyn kooten sting.
Want schoon hy deerlyk was gemartelt,
(2210) Nochtans na dat hy in het veld
Een wyl geschreeut had, en gespartelt,
Had hy zich Weêr ter been gesteld;
En kwam vol moed weêr ter batailje:
En naer dat hy zyn vluchtig volk
(2215) Lang had gescholden voor canailje,
Trok hy zyn schrikkelyke dolk,
Die weêr op nieuws de Goôn dee beven,
En ter contrarie, aen zyn maats
Weerom een nieuwe moet kwam geven,
(2220) Waar van elk stand hield op de plaats.
Zo dat Jupyn ontrent zyn Goden,
Die hy het vluchten had verboôn,
Al zyn gezag wel had van nooden:
Waar op hy met zyn dappre Zoon,
(2225) Terstont op Typhon is gevallen;
Die zich (schoon hy hen komen zag)
Zo veel ontzette als niet met allen,
Maar leverde hen slag op slag.
Maar toen hy zo veel bliksemstralen,
(2230) Verzeld van Herkules zyn knots,
Voelde op zyn harssens nederdalen,
En zag, dat, was hy schoon een rots,
Hy in het end daar moest bezwyken,
Zo schoot hy midden door de trop,
(2235) En liet de Goôn zyn hielen kyken,
En vluchte heen op een galop,
[fol. D7r, p. 61]
Jupyn hem weêr aan op zyn hakken,
Mits hy hem niet verlaten wou,
Voor hy hem deed de ziel uitkakken,
(2240) Uit vrees dat hy ’t ontkomen zou.
De Reus die stapten onderwylen
Zo braaf, hoewel schier hallef lam,
Dat hy na ruimtjes hondert mylen,
In ’t kort heel in Sicilie kwam.
(2245) Waar hy zich trachte te verbergen,
Maar och! de bloed die had dat mis,
Vermits Jupyn met een der bergen,
Die daar nou noch te kyken is,
Hem ging een steene klapmuts maaken;
(2250) Waar onder hy, noch op dees uur,
Van spyt leid vuur en vlam te braken,
Tot teken van dees avontuur.
    Zo moet in ’t ende d’ ondeugd lyden;
Zo word voor* moetwil raad verschaft;
(2255) Zo worden die de Goôn bestryden
Met onuitbluslyk vuur gestraft.
    Al d’andre Reuzen van gelykken,
Die wierden mee haast aangepakt;
En konden noit hun straf ontwyken,
(2260) Maar wierden al tot moes gekapt.
En ik, die dit heb leggen schryven,
Als of ik ’er myn brood meê won,
Wil hier d’ Historie laten blyven,
Gehaalt uit Monsr. Paul Scaron.

            Eynde van het vyfde en laetste Gezang
                        van
TYPHON.



[fol. D7v, p. 62]

DE

ENEAS.

VAN

VIRGILIUS,

IN ZYN ZONDAAGSPAK.

EERSTE BOEK.

IK, die met harp, noch luit, noch orgel,
Maar met de pypzak van myn long,
Dwars door een half verroeste gorgel,
Wel eer den stryd der Reuzen zong,
(5) ’t Geen menig prees en menig laakte,
(Hoewel hun laaken, en geprys,
My nooit een oortje ryker maakte)
Ik trek nu, op die zelfde wys,
Van daag, op nieus, na myn beloften
(10) Te zingen, dien vermaarden held,
Die met zyn Vaâr op bei zyn schoften,
Zo deerlyk vlood door bosch, en veld,
Verlaatend’ het verbrande Trooijen,
’t Geen reeds al tot een puinhoop lag,
(15) Om langs de buurt te loopen schooijen,
Zo menig jammerlyken dag;
Tot hy, na ettelyke jaren,
Na vry wat zuklens, om en om,
En na veel hobblens op de baren,
(20) Te land kwam aan Lavinium:
Veel wreedheid hebbende verdraagen,
Van Juno, dat hartbastig wyf,
Die hem met duizend andre plaagen,
Zo dikwils joeg de koorts op ’t lyf.
[fol. D8r, p. 63]
(25) ’t Geen hem zo vaak de kop deed klouwen,
Eer dat hy noch, in ’t end, die stad
Voor hem, en voor zyn volk kon houwen,
Die hy daar na als Vorst bezat.
Waar van daar na is voorgekomen,
(30) d’Albaansche, en de Latynsche stam;
Als meê dat stedeke van Romen,
Ruim eens zo groot als Amsterdam.
    O Muza! welkers gunst voor dezen
(In spyt van ’t noodlot, dat my haat)
(35) Placht al myn vreugd en troost te wezen,
En die my nooit verlegen laat,
Kom, wil my nu eens d’oorzaak melden,
Waarom de Koningin der Goôn
Dit roompje van de melk der Helden,
(40) Dus heeft vervolgd met smaat en hoon.
Zeg my, wat reden zy gehad heeft,
Dat zy dien eerlyken man,
(Daar elk haar steeds voor wys geschat heeft)
Deed zo veel zotte potzen an?
(45) Of zyn die ouwerwetze Goden
Meê zomtyds op haar beurt eens mal?
En kwaad daar ’t niet en is van noden?
Ik docht, zy waren zonder gal.
    In* Africa, verr’ van den Tyber,
(50) (Mids die Italien bespat)
En licht noch verder van den Yber,
Daar stond wel eer een oude stad,
Genoemt Karthago; daar de bouwers
De Tyriers van zyn geweest,
(55) Zo men aan d’ouwers van onze ouwers
Gelooven mag, wanneer men ’t leest.
Dees stad was heerlyk boven maten,
En had in rykdom geen gelyk:
Het goud dat lei daar langs de straten,
(60) Gelyk hier aan den Dam het slyk.
Ja ’t scheen dat d’overvloed haar booten,
Voor eeuwig daar had vast geplant,
[fol. D8v, p. 64]
En al haar zakken leeg gegooten;
In ’t end, ’t was een lui lekkerland.
    (65) De meeste Fransche kokeragies,
Als van poulet gefricasseert,
En honderd andere pottagies,
Die zyn daar eerst gepractiseert.
Ook was dat volk heel kloek ter wapen,
(70) Elk was in d’oorlog als een leeu;
En in het ambacht van het kapen,
Week niemand d’alderstoutste Zeeu.
    Dees plaats was ’t die vrou Juno minde,
Meer dan een ander, dat men weet;
(75) (Spyt Somos, dat zy eerst bezinde)
Mids zy meest hier haar tyd versleet.
Dees stad was al haar welbehagen,
Hier was haar oorlogsmagazyn,
Hier hield zy speeljacht, koets, en wagen
(80) En paerden, meer dan drie dozyn.
Al d’oude muuren, die och lacie!
Vervallen waren door de tyd,
Liet zy, heel na fortificatie,
Herbouwen, met een groote vlyt;
(85) Want zie, zy docht de stad na dezen
Zo groot te maken, en vermaard,
Dat zy als Koningin zou wezen,
Van alle steden hier op aard.
    Maar juist was haar ter oor gekomen,
(90) Ik weet schier niet op wat manier,
Misschien dat zy ’t had leggen droomen,
Dat door een averechts bestier,
Het zaat der dappere Trojaanen,
Dees stad, zo heerlyk van gebou,
(95) Met al zyn arme Tyriaanen,
In ’t kort geheel verdelgen zou.
    Dit vreezende, en noch wel indachtig
Aan d’oorlog, die zy den Trojaan
Voor die van Argos, eer zo krachtig,
(100) Doch schandelyk, had aangedaan;
[fol. E1r, p. 65]
Als meê noch denkende aan het oordeel
Van Paris, en dien ouden haat,
Om dat hy tot vrou Venus voordeel,
Haar schoont’ zo schandig had versmaat.
(105) Te meer, mids hy van haar dit vitie
Had gaan vertellen door de stad;
Dat voor een vrou, van haar conditie,
Sy al te lange mammen had,
En vry wat vuil was by haar navel:
(110) ’t Geen al te zaam by een gehoopt,
Haar gramschap zieden deed, als zwavel,
Of, als een pot die overloopt.
’t Geen haar hier by noch zeer geraakt had,
Was den gestoolen Ganimeed;
(115) Waar van haar man zyn vriend gemaakt had,
Het welk dit wyf te lydig speet.
Des deed zy, om dees smaad te wreeken,
Aan ’t arm Trojaansche overschot,
Dat vluchtig was op zee geweeken,
(120) Beproeven zulk een deerlyk lot.
Want schoon zy nu al veele jaren
Gezworven hadden, om en om,
Dreef zy door kracht van wind, en baren,
Hen altyd ver van Latium,
(125) Waar dees Messieurs te landen dachten,
En waar hen docht, dat zy die schat,
En staat, weêr hadden te verwachten,
Die hen de Griek ontstoolen had.
    Ziet, zo veel had dat werk te zeggen,
(130) En zo veel bruijens had het in,
Eer men den eersten steen kon leggen
Van ’t Roomsche Ryk, en zyn begin.
    De vloot ging zafjes heenen kruyen,
Langs de Siciliaansche strand,
(135) Met een zoet koeltjen uit het zuyen,
Dat pas de lappen hield van ’t wand.
Matroos zat vast in mars en touwen,
En dampte een pypje in volle vreê;
[fol. E1v, p. 66]
Of zong, Wilhelmus van Nassouwen,
(140) Of, van Malakken op de reê.
In ’t end, de golven, en de winden
Deên aan dees brave passagiers,
(Wyl ’t al voor wind ging) aârs niet vinden,
Dan dat hun vlucht was vol plaiziers.
    (145) Maar in die tyd (of ’t juist wou wezen)
Stak Juno ’t heuft ter deuren oet,
En zag met een gramsteurig wezen,
Dees vloot van verre te gemoet.
’t Geen haar van spyt (toen zy in weelde
(150) Hen dus zag lachchen op de zee,
Terwyl matroos vast klugjes speelde)
Schier als een braadworst barsten deê.
Van spyt dan bytende op haar nagel,
Zo sloeg haar gorgel dit geluit:
(155) Hoe! riep zy, dit verdoemd Janhagel,
Dat lacht my dan noch deerlyk uit;
Misschien geloovend’ dat de wetten
Van ’t wrevlig noodlot, my verbiên,
Hen dezen aftocht te beletten,
(160) En dat ik dit dus aan moet zien!
Hoe! Pallas die van al haar leven
Slechts Juffrou Pallas is geweest,
Heeft die den Griek wel eer verdreven?
Toen die zottin juist in haar geest
(165) Alleen op Ajax zo verstoord was?
Heeft zy den bliksem van haar Vaâr
(Die oorzaak van zo grooten moord was)
Zo fel geslingerd, hier en daar,
Dat zy held Ajax heeft verslonden,
(170) En, zonder eenig onderscheid,
De vloot der Grieken dreef te gronde,
En dat door puure koppigheid?
En zal ik, Koningin der Goden,
En vrou, en zuster, van Jupyn,
(175) Zo lange jaren met dit bloode
En lomp canailje in oorlog zyn?
[fol. E2r, p. 67]
En zal het noodlot (spyt myn tanden)
Bewaaren noch den schobbejak
Van dien Eneas, die myn handen
(180) Dus tracht t’ontvluchten, met gemak?
Helaas! wie zal niet met my gekken,
Wanneer hy my dus machtloos ziet:
Wie zal ik niet tot spot verstrekken,
Wanneer men hoord myn kleen gebied?
(185) Wie zal my vieren, dienen, eeren?
Wie zal (of ’t was een domme beest)
Myn eer en glorie celebreeren,
Op ’t vieren van myn jaarlyks feest;
Wie zal ’er rooken tot myn offer?
(190) De minste doffer, duif,’ of krak.
Wat zeg ik? krak, of duif, of doffer?
Wie zal de minste pyp tabak
My smooken tot een offerhande?
Wanneer hy hoord, dat Jovis wyf,
(195) Tot ’t wreeken van haar eigen schande,
Zo weinig kracht heeft in haar lyf?
    Dit met een gram gemoed gesproken,
Zo daald zy van de wenteltrap,
(Waar van het tou juist was gebroken)
(200) En is, met een verhaaste stap,
Den barssen Eolus gaan vinden,
Die, hoewel hy geen Koning hiet,
Nochtans de baas is van de winden,
Die hy als Opperhoofd gebied.
(205) Schoon zy vaak weinig naer hem luistren;
Hem speelende zo menig pots,
Dat hy haar vast heeft moeten kluistren;
En zetten in een duistre rots;
Daarzonder fakken, of lantaren,
(210) Een Kristenmensch niet in durfd gaan:
Want zonder haar zo te bewaaren,
Was ’t met de waereld haast gedâan.
Want, dat canailje zo aan ’t razen,
En eens ter deeg aan ’t buldren raakt,
[fol. E2v, p. 68]
(215) Sta vast dan torens, schoorstens, glazen,
Mids ’t al dan zidderd, beeft en kraakt.
Sta vast dan kabels, zeilen, masten,
Sta vast dan bomen, dak en huis,
Want komt dit volk u aan te tasten,
(220) Het maald je wel tot stof en gruis.
    Dit vreesden ook den Baas der Goden,
Des dacht hy, dat in dees spelonk
Haar vast te sluiten was van nooden,
Om haar te houden dicht by honk.
(225) Des had hy ook by haar gaan plaatzen,
Een Opperhoofd, die, wen tot straf
Hy met de waereld wat wou kaatzen,
Haar fluks den vollen teugel gaf.
    Dees was ’t die Juno aan kwam spreeken,
(230) En die haar ook, op zyn gemak,
Aanhoorde, wyl zy onder ’t smeeken,
Tot hem dees zoete woorden sprak.
    O Eeolus gy die de winden
Bedwingt en los laat naar u zin,
(235) Ja haar in zakken weet te binden,
Schyt al de kunst van Lap, of Fin.
Gy, die het weêr hebt in uw handen,
Door het believen van Jupyn;
En die de zee jaagd op de stranden,
(240) En wederom in rust doet zyn.
    Daar zeild een bende van Trojanen,
Vol moeds, langs de Tyrreensche zee;
Die, als een Turksche Caravane,
Een groote rykdom voeren meê.
(245) Hun huisgoôn, die al lang verwonnen
Geweest zyn, binnen Ilium,
Die trachten zy indien zy konnen,
Te slepen naer Lavinium.
Het is een doodelyk Canailje,
(250) Zo wel van vrouwen, als van mans,
Veel slimmer als het slimst rapailje,
Dat ooit kan woonen aan de schans.
[fol. E3r, p. 69]
Niet een en is’er van hen allen
Die my wil eeren naer waardy,
(255) Zy lachen naer hun welgevallen,
En hebben vlak den brui van my.
’t Geen (zo ik hen dus liet volharden)
Myn godheid zo onteeren zou,
Dat die in kort wel lei in flarden,
(260) Tot grooter schand van Jovis vrou.
En daarom heb ik voorgenomen,
Om hen te wreeken deze schand,
En noch zyn moedwil in te toomen,
Eer dat hun Scheepsvloot komt te land,
(265) Des, om my te verobligeeren,
Doet straks deze aangename wind
In een ontzinde storm verkeeren,
Die daadlyk, vloot en volk verslind.
Laat al u winden uit haar hollen,
(270) Die al te zaam, met open mond,
Hen fluks tot aan de wolken zollen,
Om hen te ploffen in den grond.
    ’k Heb veertien schoone staatjuffrouwen
Die uitgelezen Nimfen zyn,
(275) De schoonste zal ik u doen trouwen,
En schenken tot u wyvelyn.
Dat zal Deiopea wezen;
Een meisjen als een kermispop,
Die ’t boek van Kats zo heeft doorlezen,
(280) Dat zy ’t schier zeid van achtren op.
Die voorts zo net kan linnen naayen,
Met klossen werken om de speld,
Borduuren, stikken, koussebraayen,
Dat ik met haar roep haagneveld
(285) In ’t end een meid van d’andre waereld;
Die zingt, en danssen kan van all’s,
Die alle zondaags gaat bepaereld,
Door hair, om armen, en om hals.
En die niet stinkt, uit mond, of aassem,
(290) Naer look, naer uyen, of naer kool,
[fol. E3v, p. 70]
Maar die steeds heeft een varssche waassem,
Als van een lekkre Viool.
Ja, die haar Fransch en Italiaans kan,
Bykans, of wel zo goed, als ik;
(295) En die by na nu meê al Spaans kan,
Maar dat gaat noch maar passelik.
In ’t end, in tien, ja twintig vrouwen,
En vondje licht haar weerga niet.
Een man die isser meê behouwen,
(300) Die haar eens tot zyn wyf geniet.
En ziet die wil ik u vereeren,
Om des u diensten te vergoen:
Waar door gy zult uw stam vermeeren,
Door puik van jongen uit te broen.
(305) En dit zal zyn tot uw betaling:
Wat zeid Heer Eolus hier op?
    Ik was den Dorpersten Westfaling,
Ja d’alderdomsten doedendop,
(Gaf hy tot antwoord) die zyn dagen
(310) In Kristenland te voorschyn kwam,
Zo ik, ’t geen gy my op komt dragen,
Met dankbaarheid niet aan en nam.
Aan u, ô Koninklyke vrouwe!
Komt alles te gebieden toe,
(315) En my slechts uw gebod t’onthouwen,
Zonder te vragen, wat, of hoe.
’k Ben reeds al lang aan u verschuldigd;
Gy hebt my, ’t geen ik ben, doen zyn,
Gy hebt myn macht vermenigvuldigd,
(320) En doet my maats zyn met Jupyn;
Die my zo dikwils, op uw beede,
Heeft aan zyn dis te gast genood;
Daar ik schier nooit weer af kwam treden,
Dan dik, en rond, gelyk een kloot.
(325) Daar ik met tal van Nectarkroezen,
En met den besten Ambrozyn,
My, vaak tot barsten van myn loezen,
Heb stom gezopen, als een zwyn.
[fol. E4r, p. 71]
En al dees heerlyke zaken
(330) Zyn my alleen van u geschied;
Des zal ik steeds myn glorie maken,
Van al te doen wat gy gebied.
Nau was dit compliment daar buiten,
Of hy gaf op de rots een klop,
(335) Die straks dien afgrond deed ontsluiten,
Uit welkers keel, op een gallop,
De winden als een party drommels,
Met zulk een snorrende gerucht,
Gelyk als van een zwarm van hommels,
(340) Straks heenen snooven in de lucht.
    De zee verhief terstond zyn golven,
Waar door in ’t korte meenig schip
Tot in den afgrond wierd gedolven,
Of stuk gesmeten op een klip.
(345) De noord, en westenwind, die loeide,
Om stryd, als op den andren aan;
In ’t end, het onweer ’t geen zy broeide,
Wierd in het korten een Orkaan.
’t Gejank van mannen, en van vrouwen,
(350) ’t Geruis van golven, en van wind,
’t Geklap van mast, van zeil en touwen,
Dat maakte elk een schier doof, en blind.
Het rammelen der hagelbuyen,
Vermengd met donder te gelyk,
(355) ’t Gesnor uit oost, noord, west en zuyen
Dat maakten hier een naâr muzyk.
De nacht spreide aanstonds toen haar vlerken,
Van zwarte wolken, langs de zee:
Of zo men noch wat licht kon merken,
(360) Zo was ’t de bliksem die ’t deê.
Want voor de zon, die sloeg op ’t hooren
Van zulk een ysselyk geruis,
Zyn regenmantel om zyn ooren,
En pakte zich eens sloeg naer huis.
(365) In ’t end het was een deerlyk leven,
Dees arme reizigers te zien,
[fol. E4v, p. 72]
Waar van vast ieder stond te beven,
Om dat de dood niet was t’ontvliên.
Eneas zelf, die goeje Eneas,
(370) Die aars op ’t land zo dapper was,
Stond meê, terwyl hy hier op zee was,
Van schrik te lillen als een das.
Doch zonder des zich eens te schamen,
Zo borst hy, met een naâr geluid,
(375) Met bei zyn witte handjes zamen,
In deze droeve woorden uit:
    Ach! riep hy, wie zal niet verflaauwen
Door ’t naken van dees laatste tyd,
Waar in misschien de kabbeljauwen,
(380) Ons vreten zullen voor ontbyt.
O drie, ja viermaal zalge zielen!
Hoe lukkig waart gy in uw val,
Wyl gy voor ’t Grieksche zwaard mogt knielen
In het gezicht van Trojes wal!
(385) O Diomedes! puik der helden!
En roem van’t leger van den Griek,
Zeg, waarom gy my meê niet velden,
En spitten aan uw speer, of piek?
Waarom ben ik niet meê gedolven;
(390) Daar Hector leid, met Sarpedon?
Waarom of ik meê in de golven,
Niet van Simoïs sneuvlen kon?
Die toch zo menig tal van schonken
Van dappre mannen sleepte meê;
(395) Ach! ’k was ten minsten dan verdronken,
In zoeter water dan de zee,
Daar my nu aârs niet staat voor handen,
Dan dat een rog, of tarrebot,
Of dat een bruinvis, scherp van tanden,
(400) My deur zal slingren, in zyn strot.
’t Geen my (gelyk ik u durf zweeren)
Zo slecht behaagd, dat hy my nou
Op’t hoogste zou verobligeeren,
Die my zo daadlyk hangen wou.
[fol. E5r, p. 73]
    (405) Terwyl hy dus stond uit te varen,
Zo komt een felle dwarrelwind,
Verzeld met vyf zes dikke baren.
En valt als dol, en puur ontzint,
Dees fynman midden in zyn woorden,
(410) En sloeg zo hevig in het zeil,
En raasde zo in tou, en koorden,
Dat ’t gantsche schip zo in der yl
Byna aan duizend splinters raakte;
De riemen stoven buiten boord,
(415) Galjoen, en achtersteven kraakte,
Janhagel schreeude, brand, en moord;
In ’t end, ’t was al in rep en roeren,
De wind die dreef de zee zo snel,
Dat zy by wyl ten Hemel voeren,
(420) En dan weêr ploften naer de hel.
Drie van hun beste schepen, raken
Op blinde klippen, heel te schand.
Drie andre, gaan haar grafstê maken,
En delven zich in ’t wellend zand.
(425) ’t Schip dat de trouwe Orontes voerde,
Wierd van een hoogverheve golf
(Die ’t schynd dat lang al op hem loerde,
Gelyk een schaapje van de wolf)
Geslingert in zyn holle darmen:
(430) De stuurman wierd gesmakt van ’t roer,
Die over hals, en kop, och armen!
Met schip met al, ten afgrond voer;
Al d’arme zwemmers, die geen biezen
Noch blazen hadden onder ’t lyf,
(435) Die mosten ’t leven daar verliezen;
En dreven uitgestrekt, en styf,
Heel onder ’t scheepstuig, en de masten,
En onder kisten, vol van schat,
Die men om d’overloop t’ontlasten,
(440) Ter vluchs in zee gesmeeten had.
    De storm had nu het schip alreede
Waar op Ilioneus voer,
[fol. E5v, p. 74]
Gelyk dat van Achates mede,
Ontbloot van masten, zeil en roer;
(445) Dees leiden vast op zee te draaien,
Naer ’t welgevallen van de wind,
Malkaar niet kunnende bepraaien,
Al schreeuden zy zich doof en blind,
Die van Heer Abas, en den gryzen
(450) Aletes, waren reeds zo lek,
Dat ’t water, ’t geen’er in kwam dyzen,
Alreeds schier stond tot aan ’t verdek:
Wanneer Neptuin, die van beneden
Een wyl dat buldren had gehoort,
(455) Op ’t schielykst voor den dag kwam treden,
En met een aanzicht heel verstoord,
Zyn kop kwam steeken uit de baren:
Die daadlyk, spyt haar dolligheid,
Wel moesten op zyn komst bedaren,
(460) En toonen hem eerbiedigheid.
    Noch naulyk zag hy met zyn oogen,
De gansch verstrooide Troische vloot,
Of hy wierd in zyn hart bewoogen
Met deernis, om hun hooge nood:
(465) ’t Geen hem met hevigheid deed schelden,
Op al de winden, met malkaar,
Die zulk een tal van brave helden
Hadden gebracht in dit gevaar.
Want nademaal dat hy een vent was,
(470) Zo lydzaam nergens na, als Job,
En wien ook byster wel bekent was
Mevrou zyn zusters booze kop,
Die hy wel daadlyk presumeerde,
Dat hier van Cause movens was,
(475) Zo was ’t dat hy straks commandeerde,
Dat daadlyk, op dat zelfde pas.
Een koppel van de stoutste winden
(Te weten die van west, en oost)
Zich voor hem zouden laten vinden;
(480) Waar op hy dus zyn galblaas loosd:
[fol. E6r, p. 75]
    Hoe is’t? verdoemde galgenazen!
Wie meend gy langer dat gy bend?
Van dus ontzint te leggen blazen,
Zonder dat gy myn macht erkend.
(485) Wat meend gy, dat ik ben gedwongen
Te zien, al oft my niet en raakt,
Dat gy uwe gesperde longen,
Dus op myn golven ydel maakt!
Gaat gy dus zee en lucht ontroeren?
(490) En durft gy zonder myn verlof,
Zo grooten schellemstuk volvoeren?
De duivel haald, dat gaat te grof:
Ik zweer.... hier maakte hy een clause,
Want ziet, de gramschap brak zyn woord,
(495) Doch eindelyk na een korte pauze,
Zo voer hy met dees reden voort:
Gaat (zeid hy) ’k wil het u vergeven;
Maar pas wel op, van myn gebied
Nooit weer t’ontroeren, van uw leven,
(500) Want ik versta dat bruien niet.
Vertrekt, en raad u schoone Koning,
Dat hy niet met de Goden gekt,
Maar dat hy aan myn waterwooning.
Zal eerbied dragen en respect.
(505) ’t Is met zyn meerder kwaad te mallen.
De groote heerschappy der zee
Is my, niet hem te beurt gevallen;
Laat hem daarom, in rust, en vree,
Zich houden in zyn nare hollen;
(510) Daar lichtelyk meenig zwarte kol
(Wanneer dat tuig ’s nagts loopt uit krollen)
Hem geeft Aubades van gelol.
En laat hem daar zyn dolle winden,
Dat mee een deel Canailjen is,
(515) Voor eeuwig in haar ketens binden,
En houden in gevangenis.
Hier liet Neptuin zyn reden leggen;
Waar op de winden alle bei,
[fol. E6v, p. 76]
Die daar niets hadden op te zeggen,
(520) Zich aanstonds pakten aan een zy.
Zo daadlyk slonken al de baren;
Des zeevoogds drietand, en gezag,
Deed in der yl het weêr bedaren,
En bracht de zon weêr voor den dag.
(525) Straks deed hy Tryton, met zyn makker,
De schepen rukken van het strand;
Hy zelve werkte meê vry wakker,
En stiet die met zyn vork van ’t land.
    Het weêr dan dus gestilt in ’t hollen,
(530) Zo liet hy lang de stille zee,
Met vreugd zyn gladde wielen rollen,
En bracht het voorts in volle vree.
’t Geen zonder twyffel groot vermaak was,
Voor die geen die het mochten zien,
(535) Gelyk het mee een fraaie zaak was,
Die straks een Tryton, acht, of tien,
Hem hier op deên hun complimenten,
Met groote stacie, en gestoet:
Want weet vry dat dit volk in Twenten,
(540) Noch Drenten, niet is opgevoed.
    De vissen zelf, dat aârs een natie
Zo stom is als de stomste mier,
Die deden hem meê een oratie,
Van dankbaarheid, op haar manier:
(545) Om dat dees storm, die haar beledigd,
En deerlyk had geconturbeert,
Door hem nu weder was bevredigd,
En alles was in rust gekeert.
    Pas even eens, gelyk ’t canailje,
(550) Dat na lang morren onder een,
In ’t end geraakt aan een batailje,
Daar men vast vecht met stok en steen,
(Want iemand die zich poogd te wreken,
Die zal, naer ’t zeggen van Jan Vos,
(555) In nood geen wapentuig ontbreeken,
Want gramschap maakt de banden los)
[fol. E7r, p. 77]
Wanneer zy merken, dat geen gryzaard
In ’t midden van hen alle komt
Den Cato spelen, en den wyzaard,
(560) Zo staat Janrap straks zo verstomt,
En kykt zo zuinig op malkander,
Als of’er gansch niet was begaan;
Elk leid de schuld dan op een ander,
En zeid: Seigneur, die heeft ’t gedaan.
(565) Gelyk als bang, dat hem de rakkers,
Op ’t Burgermeesterlyk gebod,
Straks met een vyf zes van zyn makkers
Gaan slepen zouden naer het kot.
Daar doch dien ouden man, uit goedheid,
(570) Hen liever alles pardonneerd.
En met verstand, het volks verwoedheid
In stilstant, en in vree, verkeerd.
    Zo had Neptunus aan de winden,
Die oproermakers, ook gedaan;
(575) Die hy deed door zyn komst verzwinden,
En elk zyns weegs, naer huis toe gaan.
    Doch ondertusschen, de vermoeide
Matroozen van de Troische vloot,
Die zetten ’t vlak naer land, en roeide,
(580) Naer Lybien, met sloep, en boot.
    Hier ziet men in een inham leggen
Een eiland, dat de kust bewaakt.
En ’t zeenat afkaatst op zyn regge,
Waar door ’t van binne een haven maakt.
(585) Van weder zyds staan steile rotzen,
En dubble klippen die de lucht
Byna als met haar kruinen trotzen;
Waar onder, als in een gehucht,
Bevryd van storm, of wind t’ontfangen,
(590) Men veiliglyk ten anker leid:
Van boven ziet men ’t bosloof hangen,
Wiens zwarte schau de zee bespreid.
Van vooren, ziet men in de kaken
Van deze klippen, een spelonk,
[fol. E7v, p. 78]
(595) Daar zich de Nimfen vrolyk maken,
En zwelgen meenig koelen dronk.
Hier vind men stoelen van Kamillen,
Die ’k loof, dat niet per avontuur,
Maar wel expres voor Juffers billen,
(600) Daar zyn geplant van vrou Natuur.
Men hoefd op deze ree geen schepen
Aan tou, of paal te binden; want,
Daar ’s niemand die die weg zou slepen,
Zo vroom is’t volk daar van dat land.
    (605) Hier was ’t, dat slechs met zeven kielen
De Vorst Eneas binnen kwam:
Mids hy van d’andre vrome zielen
Noch schip, noch schips gelyk vernam.
    Straks sprongen d’arme Trojanen
(610) Vol vreugd, op het gewenste land,
Daar zy als afgematte hanen,
Zich nederspreiden op het zand.
Achaat was d’eerste, die uit keyen
Hier vuur in drooge bladers sloeg,
(615) Of licht dat hy in al die tyen
Een tonteldoosje by zich droeg,
Om, als ’t hem luste eens te dampen,
Wanneer daar juist geen lont en brand,
Door keyen tegens een te schampen,
(620) Straks vuur te hebben by der hand.
    Al d’andren ondertusschen, halen
’t Bedurve kooren vast van boord,
Om dat te droogen, en te malen,
Tot weering van de magre moord.
    (625) Terwyl gaat Heer Eneas klimmen
Op een der rotzen, en hy ziet
De zee dwars over, langs de kimmen,
Of hy het schip van Capys niet
Of dat van Anteus op ziet komen,
(630) Of van Kaïcus; maar ô neen;
Daar word noch schip, noch zeil vernomen,
En van die drie, vind hy niet een.
[fol. E8r, p. 79]
    Maar wel zo ziet hy een troep harten,
Die, van haar makkers afgedwaald,
(635) Hem hier op strand als kwamen tarten,
    Wel, datje nou de duivel haald!
(Riep hy, haar ziende) ’k zal jou leeren,
Jou krengen hier in myn gezicht
Zo stout te komen voltizeeren:
(640) En met zo greep hy boog, en schicht,
Die hem de trouwe Achates na droeg;
Waar meê dat hy’er een doorschoot,
En al de rest voorts zo lang na joeg,
Dat hy’er eindlyk, zeven dood,
(645) In min dan niet, ter aarde velde:
Hier meê was hy van ’t jagen zat,
Mids hy net zo veel harten telde,
Gelyk hy schepen by zich had.
    Hier op, zo stapt hy naer de haven
(650) En deeld die aan zyn makkers om;
Gelyk als meê, om hen te laven,
Een ton, twee drie, met ouwe mom,
En ettelyke voedervaten
Met spaansche wynen, en met zek,
(655) Die hem Acestes had gelaten,
Als tot een foi, op zyn vertrek:
Hier na, om hen wat moeds te geven,
Spreekt hy hen aan op deze trant:
    O makkers! die met my uw leven
(660) Gerukt hebt uit de Troische brand,
Gy, die met my, van wind, en golven,
En van zo meenigen tempeest,
Gelyk als schaapjes van de wolven,
Tot noch toe zyt vervolgd geweest.
(665) Houd moed, ’t geluk dat wil verkeeren:
De Goden, schynt het worden moê,
Van ons dus lang te tormenteren,
En leggen ons een uitkomst toe.
Gy hebt, met my, de nare Scyllen
(670) (Daar ’k loof dat meenig helsche geest
[fol. E8v, p. 80]
In duistre klippen leid te gillen)
Al byster dicht ontrent geweest:
Gy hebt met my, die met u heen toog,
’t Gebergt van Polypheên gezien:
(675) Dat lompe bakbeest, met zyn een oog,
Die ons als duivels weg deed vlien.
En dit zyn wy verby gekomen,
Als dappre mannen, als wy zyn,
Pas even eens, gelyk als droomen,
(680) Daar niet van na blyft, dan de schyn.
Houd moed dan, noch eens, rotsgezellen
Het zal, als gy ’t uw kinders meugd
In ’t hoekje van den haard vertellen,
U licht noch strekken tot geneugd.
(685) Na zo veel bystere gevallen,
Na zo veel zuklens, om, en om,
Gezolt, gekaatst gelyk als ballen,
Zo streven wy naer Latium;
Daar ons een rustplaats is beschooren,
(690) Van de bestierders van ’t geval;
En daar men, als een Babels tooren,
’t Oude Trojen weer herbouwen zal.
Za, wilt de droefheid dan verdelgen,
En laat ons eens een kelk, vyf, zes,
(695) Hier in het groen gaan zitten zwelgen
Op ons geluk, en ’t goed succes.
    Dus spreekt hy lacchend met zyn oogen,
Maar krytend binnen in zyn hart,
Waar uit de vreugd lang is vervlogen,
(700) En plaats gemaakt had aan de smart.
    Straks valt men aan ’t hartevillen,
Tot meenig delikaat gerecht;
Men hakt door ribben, spier, en billen,
Trots eenig slager, of zyn knecht,
(705) d’Een steekt het lillend vleesch aan speten;
Een ander brengt de pot te vuur;
In’t end, men maakte dat het eten
Was, op zyn Fransch, gaar, in een uur.
[fol. F1r, p. 81]
Hier op zo teeg men aan het schranssen,
(710) De minste at naby voor tien:
Elk liet zyn kakebeenen danssen,
Dat het een lust was om te zien.
Zo gaf men kracht aan maag, en darmen,
Waar toe een kroes met versse wyn,
(715) Die daadlyk d’ ooren kon verwarmen,
Hen onder een deed vrolyk zyn.
    De honger dus gesteld te vreden,
En dis, en schotels weg gezet,
Zo trekt men, in het lang, en brede,
(720) (Gelyk als tot een nabanket)
Van de verdoolde maats te spreken:
Niet wetend, tusschen vrees, en hoop,
In welk een gat zy mochten steken,
Of waar zy waren op de loop.
(725) d’ Een zei, zy zyn al lang verzopen;
Een ander zei, zy zullen wis
In andre havens zyn gelopen:
Een darde, die wat vromer is,
Gaat voor hun ziel een Ave lezen,
(730) Of mompeld zafjes zyn gety;
Een vierde, om meê niet stil te wezen,
Die hangt ’er ’t Paternoster by.
Maar boven al, de vrome Eneas,
Die toonde wel, door zyn gezucht,
(735) Hoe byster dat zyn hart gedwee was,
En hoe bekommert, en beducht
Hy in zyn ziel was, om den braven
Orontes, die met Amycus,
Licht nu al lei in zee begraven;
(740) Dank heb hier voor Heer Eolus.
Met deze, trekt hy ook met eenen,
’t Geval van Lycus, en Cloant,
En dat van Gyas, te beweenen,
Zo deerelyk geraakt van kant.
    (745) Doch dit liep nu byna ten enden,
Wanneer Jupyn, juist by geval,
[fol. F1v, p. 82]
Kwam uit zyn Troon zyn oog te wenden,
Langs zee, en aard, langs berg, en dal;
Om dat hy zien zou of beneden
(750) Noch alles in goe order stond.
En na hy nu byna alrede
Den ganschen aardkloot, in het rond
Had met zyn godlyk oog door loopen,
Zo blyf hy op het schielyks staan,
(755) En steroogd met zyn blikken open,
Op ’t Landschap van den Lybiaan,
Wanneer vrou Venus, in haar oogen
Van tranen bigglend, en beklat,
(Die zy espres niet af wou droogen)
(760) Met deze reden tot hem trat.
    O gy, die hier, zo wel als onder
Op’t aardryk, ieder wetten geeft,
En voor wiens bliksem, en wiens donder,
Het alles zidderd, lild, en beeft:
(765) Wat heeft, ik bid u, myn Eneas
Met zyn Trojanen, u gedaan;
Dat gy op die verdoemde zeeplas,
Hen dus als honden laat vergaan?
Dat gy hem met zyn arme makkers,
(770) Dus dolen doet van oost tot west?
Gevolgt als van een troep met rakkers,
Een volk, veel slimmer dan de pest.
En dat men, om hen uit Italje
Te houwen, hen uit enkle spyt,
(775) Gelyk als Heidens of canailje,
Van alle kant de pas afsnyd?
Is dat dan uw belofte houwen?
Is dat hem handlen als een vriend?
Ach! op wiens woord zal men dan bouwen,
(780) Zo men Jupyn op leugens vind!
Gy had my meer als eens gezworen,
(Maar j’houd je woord, gelyk een vrou)
Dat ’t zaat uit Teucers stam geboren,
In ’t end noch eens op borlen zou:
[fol. F2r, p. 83]
(785) En dat uit hen dat heerlyk Romen,
Daar men zo veel van heeft gekout
(Hoewel ’t slechs sprookjes zyn, of dromen)
Noch eens zou worden opgebout,
’t Welk daar na alles zou regeeren,
(790) En speelen overal den baas,
Waar het zyn wapens slechs zou keeren;
Maar ja, zo vangd de koe een haas;
Want gy, ô vader! laat dit steken,
En lykt daar dwars van af te zien.
(795) Want ’k zie, voor my, geen eenig teken,
Dat dit ooit zal, of kan geschien.
Dit placht wel eer myn troost te wezen,
Wanneer ik dacht aan Trojes val;
Wat legt gy (zei ik vaak) te vrezen?
(800) Hoe Venus! benje zot, of mal?
Denk datje hebt vier witte voeten,
Denk God Jupyn is uw Papa,
Die zal dit onluk wel verzoeten,
En schaffen weer geluk daar na.
(805) Maar, ach! hoe ging dit uyt myn gissen
Want ziet,* daar word een deel van haar
Vast op gevreten van de vissen,
Terwyl de rest, noch hier, en daar,
Rampzaliglyk op zee te zwerven,
(810) En waar wil dit, ó Vader heen?
En wat zal ik toch hoopen derven,
Uit zo veel ramp en moejelykheen.
    Antenor gaf het aan de Grieken,
Wanneer hy hun geweld onyvloot,
(815) Heel op een aâr fatzoen te rieken,
Wanneer hy over graft en sloot,
Dwars door Illyricum dorst streven,
Daar de Tymajus ruist van daan;
Tot daar hy weêr zyn tol komt geven,
(820) Vol eerbied, aan den Oceaan.
En daar heeft dees wel kunnen stichten,
Het wydberoemd Batavium,
[fol. F2v, p. 84]
Dat heel de wareld schier doet zwichten,
En kykt naer land noch steeden om.
(825) Daar heeft hy met zyn onderdanen,
Zich toen wel zacht ter neêr gesteld,
En sloeg ter eere der Trojanen,
De Troische wapens op zyn geld.
Daar hield hy hof en land, en wooning;
(830) Daar maakt’ hy schatting en tribuit,
En soop, en dampte als Prins of Koning,
En lachte zelfs de waereld uit.
En dees nochtans, ô groote vader!
Die kent gy meê wel, naar ik gis,
(835) En weet, dat hy slechs een verrader,
En maar een rechte vuilik is.
Daar wy in ’t tegendeel, die roemen
Van het gedacht der Goôn te zyn:
En onze namen mogen noemen
(840) Als kind, en kindskind van Jupyn,
Die worden dus, helaas! verstooten,
Verschopt, beknort, bespot, benyd?
En raken Vaderland, en vlooten,
Ja eindlyk, ’t heele hagje kwyt.
(845) En dat alleen, door puure boosheid,
Van een, die in hun razerny,
Ons steeds vervolgd niet zo veel loosheid,
Om dat ik mooi’er ben dan zy.
En die daarom wel durft gaan zweeren
(850) Dat ik een hoer ben in myn vel;
Maar ’k ben, God lof, een vrou met eeren,
En al de wereld kent my wel.
En ziet, dat moet ik al verdragen,
Maar dat ik ook eens spreeken dorst,
(855) Ik zweer, daar zou wat anders wagen,
Maar ik verkrop het in myn borst.
Doch gy, die dit behoort te weeren,
O groote Vader! ziet dit aan,
Als of ’t je niet ging aan je kleeren,
(860) En laat myn vroome zoon vergaan.
[fol. F3r, p. 85]
En is dit dan tot zyn belooning;
En voor al zyn godvruchtigheid?
En, in het end, is dit de kroning,
Die gy myn bloed hebt toegezeid!
    (865) Jupyn door dit discours bewogen,
(’t Geen zy al snikkend bracht ten end)
Die zag haar aan met dat paar oogen,
Die, als hy die op ’taardryk zend,
Straks storm en nevel op doen klaren,
(870) Hy zag haar dan een wyl tyds aan,
En trock in’t end dus uit te varen:
    Foei, foei, het zou te leelyk staan,
Dat iemand u dus zag staan janken,
En balken, als een nuchter kalf;
(875) Kom Cytherea! staak dit janken,
En toon ten minsten, zo je half,
Dat je niet heel bent zot geworden:
Vrees niet, al ’t geen u is beloofd,
Dat zal u zekerlyk geworden,
(880) Dat zweer ik noch eens by myn hoofd.
Schep moed (dus voer hy voort te snakken)
En met een zoen die hy haar gaf,
Trock hy zyn neusdoek uit zyn zakken,
En droogde haar de konen af.
(885) Schep moed! gy zult noch met uw oogen
Dat lang beloofd Lavinium
Tot aan de starren zien verhoogen,
En tarten het oude Ilium.
Gy zult uw zoon, die stad zien bouwen,
(890) En heerschen daar als oppervorst;
En ’t zal my nimmermeer berouwen,
Dat ik u zulks belooven dorst.
    Doch om het u recht uit te zeggen,
Zo moet gy weten, eer hy daar
(895) Den eersten steen noch van zal leggen,
Dat hy door meenig groot gevaar,
Door meenig scharpgedopte lanssen,
En zwaarden, meer dan tien dozyn,
[fol. F3v, p. 86]
En pieken heen zal moeten danssen,
(900) Ja dikmaal fel in ’t naau zal zyn.
Want zie, hy gaat een volk bestryen,
Dat zulke domme slagen slaat,
Dat iemand, die niet wel kan myen,
Daar dikwils arm en beenen laat.
(905) Maar weet dat hy die zo pareren,
En naar de kunst verzetten zal,
Dat hy hen mores zal doen leeren,
En jagen hen, uit stad, en wal.
    Na dees Barbaren uit te roeien,
(910) Zal ’t aardryk (dat myn voetbank strekt)
Tot driemaal in de zomer bloeien,
En driemaal zyn met sneê bedekt,
Dat is te zeggen net drie jaren,
Niet eenen dag noch min noch meer,
(915) Die zullen’er meê henen varen,
Terwyl dat hy, als opperheer,
Zal binnen Latium regeeren.
    Maar voor myn heer zyn zoon, Ascaan,
(Die me Ilus placht te nomineeren,
(920) Zo lang men Ilium zag staan,
Maar die Iülus nu herdoopt is)
Die zal de jaren tweemaal tien,
En daar dan noch tien aangeknoopt is,
Zich Koning van Lavinje zien.
(925) Wiens Troon (zyt des niet eens verwonden)
Hy brengen zal in Albaas wal;
Waar ’t zaad van Hector, wel drie hondert
Jaar, achter een, regeren zal.
Tot dat een Quezel, of een Klopje,
(930) Of eer een Koninklyke Non,
Twee kinders werpt voor een gallopje,
Die zy by Mavors overwon.
    Hier na zal Romulus, eens rossen
Wolvins beminde voesterling,
(935) En by de beesten opgewossen,
Dit ryk aanvaarden, en zyn kring
[fol. F4r, p. 87]
Van ’t oosten, tot het west, uitbreien;
En de Romeinen naer zyn naam
Alzo genoemt, aan alle zyen
(940) Bekend doen maken, door de faam.
Ja zelf Mevrou, myn Gemalinne,
Die nu zo leid de beest en speeld;
En zo veel garens leid te spinnen,
Dat het my zelf al lang verveeld,
(945) Die zal dan beter zyn beraden,
En water gieten op haar gal,
Mids zy, met my, de Roomsche Raden,
En Rome zelf opkweken zal.
    Hier na zult gy noch zien met eene,
(950) Hoe dat Assarakus gedacht
Het Hof van Phitye, en van Mycene
Zal hebben tot den val gebracht,
En over Argos zal regeeren.
    Hier na zal Keizer Julius
(955) Wiens stam correét zal descendeeren
(Uit den Trojaanschen Julius)
Zyn Ryk met d’Oceaan bepalen,
En met der Starrenkryts zyn naam,
En zo veel roof uit ’t oosten halen,
(960) Dat tot in eeuwigheid de faam
Nooit van zyn eer, en lof zal zwygen,
Waar door hy in het hemelsvak,
Zal by de Goôn een plaats verkrygen,
Gelyk zyn naam in d’Almanak.
    (965) Dan zal de kryg een end verkrygen,
Dan zullen trommels, en trompet
Gelyk als mossen moeten zwygen,
En niemand jagen uit het bed.
Dan zullen al de groote Heeren,
(970) Als Kapiteins, en Luitenants,
Haar bottertje zo vet niet smeeren,
Maar droog brood vreten langs de schans.
Dan zal men Vaandrigs, en soldaten,
Dat nu een volk is van waardy,
[fol. F4v, p. 88]
(975) Zien loopen beedlen langs de straten,
Of zien staan rukken aan een hei.
Dan zalmen menig leere kolder,
En menig brave wapenrok
Zien hangen rotten op de zolder,
(980) Of gans vermolmen in een hok;
Dan zal men piek, noch zwaard, öoch degen,
Dan zal men harnas, noch panzier,
Niet hoeven schoon, noch glad te vegen,
Want uitgeblust is ’t oorlogsvier.
(985) Vrou Vesta, met de gryze trouheid,
En Remus, met zyn broer Quiryn,
Die zullen dan gaan in hun boutyd,
En overal de bazen zyn.
Het slot van Janus tempeldeuren
(990) Zal, nacht en dag, vernageld staan;
De razerny zal zich verscheuren,
En aan zich zelf de handen (laan,
Zo zy haar klauwen los kan krygen,
Die op haar rug geketend zyn,
(995) In ’t end, de dolle twist zal zwygen:
En geven rust aan ’t myn, en’t dyn.
En dit zal dan de glorie wezen,
Die gy, ô dochter! uit uw zoon,
En uit zyn zaad, zult zien verrezen,
(1000) Gelyk een welverdiende loon.
En dit is dan, naer lang beramen,
Myn laatste en uiterste besluit.
    Hier op riep Venus driemaal Amen,
En daar mee was dat praatjen uit.
    (1005) Jupyn dan, zo als dit ten end was,
Ontbied terstond Vrou Mayâs zoon,
Dat in zyn tyd een snaakze vent was,
Hoewel hy neef was van de Goón.
Want wyl hy was Mercuur geheeten,
(1010) Zo werkte hy ook meenig kuur;
En maakte ’t aan zyn Ooms, en Peeten,
En aan zyn Moer, vaak vry wat zuur.
[fol. F5r, p. 89]
Want ’t liegen, ’t kakelen, en ’t klappen,
Het dobbelen, steelen, kyven, slaan,
(1015) Het schachren, en het koopmanschappen:
Komt allemaal van hem van daan.
Want van hem komt het woord Mercator,
’t Welk, als het wel word uitgeleid,
Door een Notaris, of Translator,
(1020) Een koopman is in duits gezeid.
Maar ’t beste van zyn fielterytjes,
Was, dat hy, zelver voor zyn vaâr,
Sterk handel dreef in kopperytjes,
Want daar in was hy Makelaar.
    (1025) Doch, om niet van dees Vent te dromen,
Zo laat dit hier genoeg van zyn.
Dees dan, gelyk ik zeg, gekomen
By zyn heer Vader, God Jupyn,
Kreeg daadlyk last van heên te rennen,
(1030) Naer Mevrou Didoos groot gebied,
(Die ik u daadlyk zal doen kennen,
Indien ’t my niet uit ’t hoofd en schiet)
Om hen, met al haar Cartagezen,
(Dat aârs een volk was in die tyd,
(1035) Zo bars als Turken, of Chineezen)
Te brengen tot medogentheid,
Ontrent onze arme Trojanen;
Die anders, zonder God Jupyn,
Van die verdoemde Tyrianen
(1040) Licht lang gehangen zouden zyn.
Maar, Heer Mercuur zyn Ambasade,
Die hem naer wil, en wensch, verging,
Deed dat haar Dido in genade
(Gelyk gy hooren zult) ontfing.
    (1045) Myn Heer Eneas, ondertussen,
(Die lichtelyk die gansche nacht,
Slechjes had geslapen op een kussen,
En die vry slechjes deur gebracht)
Gaat eer de droes zyn schoenen aan had,
(1050) Verzelschapt met Achaat alleen,
[fol. F5v, p. 90]
Waar aan hy steeds een vriend en man had,
Heel vroeg, wat landwaard binnen treên;
Om t’onderzoeken, en te vinden,
Waar dat zy zyn, en in wat oord:
(1055) En of dit land aan vreemd, of vrienden,
Aan Turk, of Kristen toebehoord,
En of hier beesten (mids hy d’akkers
Gansch woest en onbearbeid zag)
Huis hielden, om zyn andre makkers
(1060) Zulks aan te dienen op den dag.
    Na dat hy dan zyn zeven schepen
Had in de schaduw van het wout,
En onder het gebergt, doen slepen,
Zo stapt hy onbevreest, en stout,
(1065) Met zyn Achaat, langs veld, en paden,
Gewapend met een schicht, of twee,
En met een achtvoeds estokkade.
Die lang verroest was in de scheê.
    Na hy door veel bewosse wegen
(1070) Geslenterd had, een uur, vyf, zes,
Zo komt hem op het schielykst tegen
De aangenaamste Jageres,
Die ooit een boog, of pyl hanteerde;
Gedost in een Spartaans gewaat,
(1075) Waar in zy zo galant pareerde,
Dat het gezicht van onze maat,
Haar voor Diaan begon te keuren,
Hoewel het in der daad Mevrou
Zyn Moeder was, die, om de geuren,
(1080) Haar zoon dit potsje speelen wou.
    Hy, die haar in dees schyn niet kende,
Stond vast haar kleding aan te zien,
Die vry wat dartel, aan twee enden,
Ontdekte beid haar bloote knien;
(1085) Wanneer zy naer hem toe kwam treden,
Met ’t hair wuft in de lucht verspreid,
En hen begroete met dees reden:
    Hou, jongelingen! wie gy zyt,
[fol. F6r, p. 91]
(Dus sprak zy met zo lekkre woorden,
(1090) Als of zy muskus erten at;
Waar door Eneas, dieze hoorde,
Schier al zyn tegenspoet vergat)
Hebt gy (herriepze) in uw passagie
Een van myn speelnoots niet gezien?
(1095) Die jagende in dees Bosschagie,
Een hart, of zwyn, voor uit deed vlién?
    Dit vroeg zy, en myn Heer, den vromen
Eneas, riep haar dit weer toe;
’k Heb hoofd, noch staart, van haar vernomen,
(1100) O schoone! die ik niet weet, hoe
Dat ik haar best zal tituleren,
Of als een mensch, of een goddin,
Nadien ik wel zou durven zweeren,
Dat ik u meer dan godlyk vin.
(1105) Want ik zie in uw lodrige oogen
Iets blinken, dat niet menschelyk staat,
En dat my maakt als opgetogen,
Ja dwars door al myn ribben gaat.
Uw lipjes, rooder dan koralen,
(1110) Die maken zulken zoeten lag,
Dat heintje pik my wel moet halen,
Zo ’k ooit zo hupzen deeren zag,
Gans zeldrement, wat zoeter wezen!
Recht als een poppetje van was.
(1115) Wie kan u aanzien, en niet vrezen
Zo straks verbrand te zyn tot asch?
Je spraak, je kleding, en je minen,
Die zwymen vry wat naer ’t Spartaans;
Maar, schoon jy ’t my zwoerd met je tienen,
(1120) Zo lyk je my niet heel Africaans.
In ’t end, ik zie iet in u blinken,
Dart ruikt naer ’t maagschap van Jupyn,
Of ik wil daadlyk wel verzinken,
En niet meer Heer Eneas zyn.
    (1125) Ei, dat belief je zo te zeggen,
(Viel hem vrou Venus in zyn woord)
[fol. F6v, p. 92]
Doch, ’k bid u, ons eens uit te leggen,
(Dus voer haar zoon weer daadlyk voort)
O schoone, die ’k dan zo zal laten,
(1130) Waar, en in wat land, dat wy zyn,
By Turken, Heidens, of Kroaten,
Of waar ontrent de middellyn?
Want ’k zweer, wy weten ’t geen van allen:
Wy zyn hier door een zwaar tempeest,
(1135) Door onluk op de kust vervallen,
En kennen hier, noch mensch, noch beest.
Ik bid u, wil my dan vertoonen,
By wat voor landlui dat ik ben;
De Hemel zal u daar voor loonen
(1140) Wyl ik het zelf niet doen en ken.
    Hier op, hief Venus dus te spreken:
’t Is uw beleeftheid, jonge Heer!
Of eer, het zyn uw hoofsche treken,
Waar door gy my zo grooten eer,
(1145) Die ik niet waard ben, komt te geven.
    Hier op zo boog zy knie, en stuit;
Terwyl haar zoon, die wel kon leven,
Met speelen, ’t beentjen achter uit.
’t Is hier (dus voer zy voort te zeggen)
(1150) Der Juffren mode, in ’t heele land,
Dus met een koker op de regge,
Met boog, en pylen in de hand,
Op hart, en hind, te loopen jagen,
Gelykerwys gy my nu ziet.
    (1155) Doch om t’antwoorden op uw vragen,
Zo weet, dat gy ’t Kartaags gebied,
En ’t Tiriansche ryk, bewandeld,
Daar ’t volk vry korzel is van bloed,
En mids het sterk ’in wapens handeld,
(1160) Zo dom als eenig Mof, of Knoet.
    De Stad, die eer Agenor stichte,
En daar vrou Dido nu gebied,
Die voor haar Broeders haat moet zwichten,
Die is ’t, die gy van verre ziet.
[fol. F7r, p. 93]
    (1165) Zo’k dacht, gy niet met my zoud gekken
’k Zou van die Koninglyke vrou
U hier d’Historie eens vertrekken,
Daar me een Romein uit maken zou.
    Geenzins ô schoone Tiriane!
(1170) Ik bid u zyt des niet beducht;
(Antwoorde ’t heerschap der Trojanen)
’k Wil van gelyken, om de klucht,
De myne mee wel eens verhalen:
Daar ’k wel wil wedden om een vaan,
(1175) Dat d’uwe niet eens by zal halen.
Al loeg j’er noch de helft aan.
    Wel, laat eens zien, wiens best zal wezen;
(Herriep zy, en begost aldus)
    De schoone Dido was voor dezen
(1180) De bedgenoot van Sicheus;
Aan wien haar vader, en haar moeder
(Vermids men niemand ryker von)
Haar huwelykte, maar haar broeder
Den schellemzen Pygmalion,
(1185) Door vrekke geldzucht aangedreven,
Die bracht hem in de Tempel om,
En nam hem door een steek het leven,
Die gink door ’t Pericardium.
    Zyn Bruid, die deze dood zeer drukte
(1190) Wierd des byna ontzint, en dol;
Weshalven zy haar hair uitrukte,
By meenig schoone handen vol.
Zy wou getuignis doen beleggen,
Van deze goddeloze moord;
(1195) Maar niemand dorst’er een woord zeggen,
Want elk was bang, voor galg en koord,
Dus bleef dit schelmstuk lang verborgen,
En zy vol wanhoop, dag, aan dag.
    Nu beurde ’t eens, op zekre morgen,
(1200) Dat zy, terwylze in ’t droomen lag,
Haar man zich voor haar zag vertoonen,
Heel naâr, en gansch bebloed, en bleek;
[fol. F7v, p. 94]
Zo dat hy met zyn holle koonen;
Byna een bare droes geleek.
(1205) Dees ging haar in het breed vertellen,
Wat onrecht dat haar broeder had,
Hem dus te zenden na der hellen,
Daar men te brood, en water zat.
Hier op ried hy haar voort te vluchten,
(1210) (Vermids hy zorg droeg voor zyn vrou)
Uit vrees, gelyk het stond te duchten,
Dat het haar mee eens kosten zou,
Een groote lengte van pistolen,
Die men al over duizend jaar,
(1215) In diepe kuilen had verholen,
Die toonde hy hier op aan haar,
Om over al te kunnen leven,
Waar het haar lusten heen te vlien.
    Vrou Dido, die vast lei te beven,
(1220) En die de vent niet aan dorst zien,
Lag vast gedoken in de deken;
Maar toen zy hoorden het geluit,
Dat hy van geld begon te spreken,
Zo stak z’haar kop ten bedden uit,
(1225) En wenste hem een goejen morgen:
Maar hy, wiens boodschap was verricht.
Bleef d’antwoord hier van aan hem borgen,
En pakte zich uit haar gezicht.
    Hier op gaat z’haar vertrek beramen,
(1230) Met alles wat zy bergen kon;
Het halve ryk liep daadlyk zamen,
En wou, om van Pygmalion
De vrede tiranny t’ontvlieden,
Haar volgen, over land, en Zee.
(1235) Hier op zo maaktme op haar gebieden
Straks volk, en geld, en schepen ree,
Die in het end ter zeewaard rukte,
Onder haar vrouwelyk bestier;
Het welk haar zo voorspoedig lukte,
(1240) Dat zy in ’t kort behouden, hier
[fol. F8r, p. 95]
Aan Lybien, te landen raakte:
Waar gy Karthago, nu herboud,
(Daar d’ossenhuit de kryts van maakte)
Zo heerelyk, van verre aanschoud.
    (1245) Maar gy! wat zyt gy toch voor kwanten,
Komt, zegt my nu ook eens in ’t end,
Waar heen gy dus loopt lanterfanten,
En van wat ambacht datje bend?
    Ik zal ’t ô schoone! aan u verhalen
(1250) (Antwoorde Eneas, met een zucht)
Wy zyn, ’t is waar, niet uit Westfalen,
Maar uit een ander land gevlucht,
Daar ons de Griek uit heeft verdreven,
En daar door zwaard, door moord en brand,
(1255) Meest al myn nichten, en myn neven,
Zyn deerljk geraakt van kant.
    Indien de naam van ’t oude Trojen
(Dat eertyds zo doorluchtig was,
Eer het de Griek kwam uit te rojen,
(1260) Doch nu slechs dof, en puin, en asch)
U ooit ter ooren is gekomen,
Zo hebt ge ô goddelyke vrou!
Haar ondergang wel meê vernomen,
Die ik u aârs verhalen zou.
    (1265) Ik ben de vrome Heer Eneas,
Die met zyn huisgoôn, en een vloot.
Van twintig schepen, lest op zee was,
Alleen ontvluchte uit deze nood.
Doch, hoewel dat Mevrou myn moeder
(1270) Ons had gezworen vry gely,
Zo heeft een storm, die veel verwoeder,
Dan hy wel goed was tegen my,
Ons hier alleen, met zeven kielen,
Gesmeten aan de barre strand,
(1275) Terwyl onze andre vroome zielen
Vergaan zyn, in ’t gezicht van ’t land.
    Daar leid nu al dat werk in flerden,
Dat my zo schoon gelukken zou;
[fol. F8v, p. 96]
Italje zou my gewerden,
(1280) Naer de belofte van een vrou.
Daar zou men Troje zien verrezen,
Daar zou men stichten een nieu ryk,.
Daar zou Eneas Koning wezen;
Maar ’k bid u, zie eens, hoe ’k hen lyk.
(1285) Want ’k loop hier schraal, en naakt, en arrem,
Met duit, noch stuiver in myn zak,
Gansch hol van maag, en leeg van darrem,
Gelyk een puure schobbejak,
In deze wildernis te zwerven:
(1290) En dat zou zyn die dappre man,
Die kroon, en scepters, zou beërven,
Ik bid u, zie my dat eens an.
    Vrou Venus, wyl hy dus van’t klagen
Begon te maken een begin,
(1295) Die kon zulks langer niet verdragen,
Maar viel daar met dees woorden in,
    ’t Zy, fyn man, wien gy ook moogt wezen,
Zo dunkt my, dat ik heel wel weet,
Dat gy geen Goôn meer hebt te vrezen,
(1300) Noch eenig onheil, smaad, noch leet,
Want dat durf ik u wel belooven,
Dat u dit land zo wreed in schyn,
Zo gy by Dido trekt ten hove,
In alle ding zal gunstig zyn.
(1305) Voorts, om u ’t hart gerust te stellen,
Zo boodschap ik u, dat uw vloot,
Met al uw trouwe medgezellen,
Heelshuits ontsnapt zyn uit de nood,
En reeds zyn in behouwen haven.
(1310) Want indien dat myn bestevaar,
(Die, eer by dood was, en begraven,
Ging voor een meester toovenaar)
Zyn kunst, die nimmermeer kan liegen,
My recht en zuiver heeft geleert,
(1315) Zo let eens hoe die zwanen vliegen,
Die gy van verre contempleert.
[fol. G1r, p. 97]
    Ik contempleer (zei hy) geen zwanen.
Wat (vroeg zei) contempleer je dan?
Ik sie (zei ’t Heerschop der Trojaanen)
(1320) Die vogels gints voor ganzen an.
Voor ganzen (zei zy) ’k loof je zot zyt.
Ja ganzen riep hy wederom.
    Vrou Venus, om dees groote botheid,
Die keerde zich van schaamten om,
(1325) En zei: ’t mag zyn, dat jy Trojaanen
Dat tuig tot jouwent ganzen heet,
Maar hier tot onzent zyn het zwanen,
Zo ik altyd niet beter weet.
Doch ’tzy dan wat ze wezen mogen,
(1330) Gy ziet altyd wel, met wat vaart
Dat zy zich in de lucht verhogen,
En dan weêr dalen heel op aard.
Gy ziet wel datze dapper bly zyn,
Om dat zy d’arend zyn ontsnapt,
(1335) En dat ze van zyn klauwen vry zyn,
Waar meê hy naer haar heeft gehapt.
Zo zyn uw makkers van gelyken,
Die ik u zweer, dat nu alrêe,
Vol vreugd voor ’t land hun zeilen stryken,
(1340) Of reeds al leggen op de ree.
    Gy daarom, keer vry naer dat pad toe,
Dat gy daer ginder voor u ziet;
En draaf, op een gallop, naer stad toe,
En kreun u met je schepen niet.
    (1345) Dit zeggende, koos, zonder groeten,
Hy ’t hazepad; maar zeker licht,
Dat haar van ’t hoofd scheen, tot de voeten,
Trof onze maat zo in ’t gezicht,
Dat, en door ’t zwieren van haar rokken,
(1350) En door een zekre zoete geur,
Die in zyn neus vloog uit haar lokken,
Hy stond te gapen als een scheur,
En bleef, gelyk een zot, staan kyken;
Doch wyl zy door haar fiere tret
[fol. G1v, p. 98]
(1355) Hem een Godin begon te lyken,
En dat hy haar, daar door, te met
Begon voor zyn Mama te kennen,
Zo deed hy haar op een gallop,
Dees klacht kort op de hielen rennen,
(1360) En stiet dees woorden uit zyn krop:
    Ach! (riep hy, toen ze weg ging peuren)
Ach! waarom, myn mamaatje lief,
Speel jy my altyd zulke geuren?
Dat gy my als een schelm, of dief,
(1365) Niet toelaat u te mogen spreken?
Maar altyd in een valsche schyn,
U zelve, als voor my gaat versteken,
En nooit aan my bekent wilt zyn?
Ach! zal ik u dan van myn leven
(1370) Niet eens omhelzen als uw zoon?
Zal ik dan nooit een kusje geven,
Op uwe roosgeverfde koon?
    Dus trok hy op haar uit te varen;
Maar wyl zyn klacht geen werking had,
(1375) Zo moest hy wel van zelf bedaren,
En volgen voort zyn weg naer stad.
    Doch Venus, wyl zy zyn aan ’t trekken,
Die gaat hen om de zekerheid,
Met zeker zoort van nevel dekken,
(1380) Die, schoon zy door haar dikkigheid
Hen voort ’t gezicht van elk bevryde,
(Gelyk een zak, noodzakelyk,
Om alle schelmery t’ontmyden,
Die zeer gemeen was in dat ryk)
(1385) Nochtans van hun liên kant zo klaar was,
Dat zy een ieder konnen zien:
Om zo, indien’er wat gevaar was,
Onzichtbaar weeh te kunnen vliên.
    Zy zelver, gaat naer Paphos varen,
(1390) En ziet haar schoone Tempel weer,
Daar daaglyks honderd ryke Altaren,
Met Amber smoken tot haar eer.
[fol. G2r, p. 99]
En daar zy, op haar Throon gezeten,
Verzelschapt met haar zoon Kupied,
(1395) De min met lepels geeft te eten,
Aan ieder die de mond slechs bied.
    Doch ondertusschen, onze kwanten
Die stapten vrolyk steewaard aan,
Gelyk een koppel lanterfanten,
(1400) Die om een avontuurtje gaan;
En raken eindlyk aan het klimmen,
Op zekre berg, die heel om laag
De menschen lyken deed als schimmen;
En die, byzonderlyk by daag,
(1405) ’t Gericht tot in de stad deed ryken,
Die in het naaste dal geboud,
Van boven toeliet te bekyken.
Al watze in zich beslooten houd.
    Hier maakten onze twee passanten
(1410) Een weinig halte, wyl hun oog
Rondzom de stad, aan alle kanten,
Langs vest, langs mart, en straten vloog.
De Vorst, in d’omtrek te beschouwen,
Staat gansch verwonderd, en verbaast,
(1415) Om zo veel heerlyke gebouwen,
En veel poorten, net geplaatst,
Hoe dat de Tyriers krioelen,
En bezig langs de straten vliên,
Hoe dat zy draven, werken, woelen.
(1420) Dat scheen een lust hem om te zien.
    Hier zit een deel een muur te maken,
Gints ziet me ’er in ’t verschiet een deel,
Die tichels leggen op de daken,
En bouwen Vesting en Kasteel.
(1425) Daar ziet men groote steenen rollen,
Hier heit men masten in de grond,
Gints rukt men dapper aan katrollen,
Hier maakt me een vierkant, daar een rond,
Hier hakt men, en daar ginder slaat men,
(1430) Hier maakt men, en daar breekt men of,
[fol. G2v, p. 100]
Hier komt men, en daar ginder gaat men,
Hiet sticht men ’t Raadhuis, daar het Hof,
Hier kiest men wyze Magistraten,
Tot onderhouding van het recht,
(1435) Hier ziet men burgers, daar zoldaten,
Hier kyft men, wyl men ginder vecht,
Hier maakt me een schuur, daar gints een pakhuis,
Hier bout me een kaatsbaan, daar een kroeg,
Hiet maakt me een keuken, daar een kakhuis,
(1440) Hier werkt men laat, daar werkt men vroeg,
Hier spit men, en daar ginder graaft men,
Hier drinkt men bier, daar zuipt men hui,
Hier zit men stil, daar ginder draaft men,
Hier doet men wat, daar niet een brui,
(1445) Hier zingt, daar lolt men als een kater,
Hier sticht me een Schouburg, daar een Kerk,
Hier maakt me een preekstoel, daar ’t theater;
In ’t end een ieder doet zyn werk.
    Pas even eens gelyk de byen,
(1450) Die, schoon zy, in haar beezigheid
Geen kykers by haar korven lyen,
Nochtans, na dat een ieder zeid,
En koddig zoort is van een natie,
Zo in haar honig uit te broên,
(1455) Als in haar Konings conservatie,
En in den oorlog aan te doen
Aan dat verdoemde tuig van hommels,
Die zy, in spyt van al ’t gevaar,
Zomtyds gelyk, als jonge drommels,
(1460) Te schendig zitten in het hair;
En levren veldslag en batailje,
Om met haar gansche regiment
Dat diefachtig, en lui canailje
Te weeren uit haar logiment;
(1465) ’t Geen zy met iever, nacht, en dagen,
Vol moeiten hebben opgeboud,
Daar door haar afgang in te dragen,
In plaats van kalk, en steen, en hout.
[fol. G3r, p.101]
    Zo dat my dunkt dat deze natie,
(1470) Zo arbeidzaam, en nimmer lui,
Al maakt een zoete comparatie,
Met dees Kartaagze timmerlui.
    Ook meen ik, dat meê van gelyken,
Eneas die gedachten had,
(1475) Toen hy hun werk stond aan te kyken,
Mids hy dus uitvoer om de stad:
    Ach! riep hy, wat ’s uw luk te pryzen,
O burgers! die op uw gemak
Uw stad tot in de lucht doet ryzen,
(1480) En vredig huisvest onder ’t dak:
En die niet hoefd door wind, en regen,
Te doen. zo meenig droeve stap,
Gelyk als wy, die langs de wegen
Schier gaan, als op de lazrusklap.
(1485) Dit in zyn mymery gesproken,
Zo daalt hy met zyn maat om leeg,
Te zaam als in de wolk bedoken,
Zo dat hen niemand onderweeg,
(O wondre zaak) gewaar kon worden,
(1490) Want schoon dat menigmaal het volk
Iets voelde, dat verby hen snorde,
Zo docht men slechs, het was een wolk,
Of hoos, of ietwes diergelyken,
En sloeg daar voort geen achting op;
(1495) Het geen de Vorst verbaast deed kyken,
Omdat, wanneer hy voor een trop.
Met volk, dat hen op straat ontmoete, -
Vaak heel beleefd zyn hoed afnam,
Hy niet zag, dat m’ hem weder groete,
(1500) Waar door, dra als hy vernam,
Dat hem zyn moeder in vizibel
(Dat is onzichtbaar) had gemaakt,
Hy vaak met vuisten, heel sensibel
(Dat is gevoelyk) heeft geraakt,
(1505) Op meenig, Karthagesche koonen:
Die inpassant, en om de klucht,
[fol. G3v, p. 102]
Hy met zyn knokkels eens wou toonen,
Dat hy wat meerder was dan lucht.
Het welk’er meenig fel deed vloeken,
(1510) Om dat hy niet een mensch en zag,
Op wien hy kon revengie zoeken,
Van dees onzichtbre kinbaksslag.
Eneas, die in deze geuren
Een zonderling plaiziertje nam,
(1515) Deed aan Achaat zyn milt schier scheuren,
En lachen zich schier mank, en lam.
Doch eindlyk, na zy wel ter degen
Hun vreugd hier hadden van gehad,
En wel gelachen onderwegen,
(1520) Zo raakten zy wel haast in stad.
    Waar dat een bos, met dichte takken,
Een zekre schoone kerk bedekt,
Om dat daar juist een kinnebakken,
Dat wel voor dezen had verstrekt
(1525) Tot maaltuig, zo van hoi, als haver,
(Want datje ’et weet, ’t was van een paard
Dat zeker delvenaar, of graver,
Daar opgedolven had uit d’aard.
’t Welk naer vrou Junoos Profetyen,
(1530) Een teken was, aan groot, en klyn.
Dat dit noch eens in oude tyen
Een kloek en strydbaar volk zou zyn.
Des had vrou Dido daar doen bouwen
Een Kerk, tot haar gedachtenis,
(1535) Die men toen ryker placht te houwen,
Dan onze nieuwe Kerk hier is.
    Men klom daar in, langs kopre trappen,
Zo lang, zo dik, zo breed, zo zwaar,
Dat, om van d eene, op d’aar te stappen,
(1540) Men zomtyds was in groot gevaar
Van zich de liezen op te scheuren,
Voornaamlyk, kortgebeende lui.
    De grendels vorders van de deuren,
Die boven zelfs in d’eerste pui
[fol. G4r, p. 103]
(1545) Al krassend wierden ingeschoven,
Die waren zo massief, en dik,
Dat’er veel lui zyn, die geloven,
Dat zy, naer gissing, op een prik,
Die yzre spil heeft wel geleken,
(1550) Die in den Haag, op ’t binnenhof,
Vaak als wat wonders word bekeken,
Van meenig dikgekopte Mof.
    Hier was het, dat de goeje Eneas
Zyn hart vry wat geruster vond,
(1555) Dan toen hy in die storm op zee was:
Want hier was ’t, dat terwyl hy stond,
Schier als met oog, en mond wyd open,
Te gapen, op het een, en ’t aâr,
Hy eerst begon te durven hoopen <
(1560) Het end te zien van zyn gevaar.
    Onder veel andre fraaijigheden,
Die hy gewaar wierd in ’t begin,
Zag hy (wyl hy zich ging vertreden)
Al wachtende de Koningin,
(1565) Den ganschen ondergang van Trojen,
Met al, dat voor en naderhand
Gebeurd is, in het uitterojen,
Net afgeschilderd op de wand.
    Hier zag hy hoe dat de Trojanen
(1570) De Grieken zaten achter ’t gat;
Daar, hoe de Grieken de Dardanen
Ter vluchs weêr dreven naer de stad.
Hier zag hy Atreus dappre zoonen,
Daar vader Priam, gints Achil,
(1575) Die met zyn opgeblaze koonen
Het al regeerde naer zyn wil:
En vaak den baas zo schendig speelde,
Dat het dien goejen ouden man
Heer Agamemnon, zo verveelde,
(1580) Dat hy hem schier deed in den ban.
    Op dit gezicht, leek ’t dat de tranen
Vaa onze Vorst, met twee, en twee,
[fol. G4v, p. 104]
(Als ’t bier uit half gesloote kranen)
Uit droefheid, en uit hartenwee,
(1585) Begonnen voor den dag te komen.
Want met de neusdoek uit zyn zak,
Waar meê ik loof dat hy die stroomen
Al hikkende, de loop wat brak,
Trok hy Achaat dus aan te spreken:
    (1590) O landman! (seid hy) in wat hol
Des waerelds kunnen we ons versteeken,
Dat nu alreeds niet boorde vol
Zal zyn van onze droeve ellenden?
Zie hier, ik bid u, in dit stuk,
(1595) Waar dat gy slechs uw oog kund wenden,
De trekken van ons ongeluk.
Hoe droes is dat toch bygekomen?
Dat men in Lybien alree,
Ons wedervaren heeft vernomen,
(1600) Daar wy zo daadlyk uit de zee,
Hier eerst te land waard komen stappen?
Heeft dan de faam niet een secreet,
Of moet zy ’t daadlyk over klappen?
En maken dat het ieder weet?
    (1605) Zie daar Heer Priam by myn zolen!
Ik kan hem aan zyn bonte rok,
Die hem gezonden wierd uit Polen;
En aan zyn lange slinker lok.
Zie, hoe hy, in de rou geschilderd,
(1610) Zyn Hectors droeve dood beweend.
    Dit volk is zo zeer niet verwilderd,
Na ’k zie, gelyk ik had gemeend,
O neen, eens anders ongelukken,
Die ik zie, gaan hen noch aan ’t hart;
(1615) Want dees Historie uit te drukken,
Is deel te nemen aan ons smart.
Het zyn geen Turken, noch geen Heidens,
Noch menschevreters, naer ik merk;
Dit schildery, vol medelydens,
(1620) Geplaatst in ’t midden van hun Kerk,
[fol. G5r, p. 105]
Doet my recht aârs van hen gelooven:
Mids ik daar uit besluit, dat zy
De eer niet aan de deugd ontrooven,
Maar die noch houden in waardy
(1625) Wel aan dan, laat ons hier niet vrezen,
Want heeft men hier de vroomheid lief,
Zo zullen wy’er welkom wezen,
En niet gelyk als schelm of dief,
Gevangen worden, of verttooten:
(1630) En zo de deugd hen ’therte raakt,
Godlof, wy zyn uit ’t hout gesprooten,
Daar men zulk slag van volk uit maakt.
En zeker ’t komt ons wel ter stade,
Dat men alhier, zo wyd, en breed,
(1635) Onz’ brave en loffelyke daden
Alree zo fiks te melden weet!
Want wat zal, als wy ons ontdekken,
En eens doen blyken wie wy zyn,
Ons wislyk tot groot voordeel strekken.
(1640) Daarom couragie, broeder myn,
En alles zal ons wel gedyen.
Dit zeggende, viel hy weerom
Al krytende, op zyn schilderyen,
Waar dat een saamgepakte drom
(1645) Van brave Troische jongelingen,
Aan d’eene zy, den stouten Griek
In ’t vlakke veld bestryden gingen,
Met lans, met zabel, en met piek.
Hier zag hy, hoe de Grieken vloden,
(1650) Wyl hy aan d’andre kant vernam,
Hoe dat Achil in’t menschenmoorden,
Een zonderling plaiziertje nam,
En hoe dat hy door vleesch en schonken,
Gelyk een jonge Nikker sloeg,
(1655) En hoe (waar slegs zyn pluimen blonken)
Hy de Trojaan naer huis toe joeg.
    Dicht hier ontrent ziet hy de tenten,
Sneewit en noch spikspelder nuu,
[fol. G5v, p. 106]
Van Rhezus, die juist in de lenten
(1660) Zyn levens. met een valsche duu,
(Wyl da hy vreedig lei te ronken)
Van Diomeed wierd neêr gemast,
Om dat hy daags te voren dronken,
Niet wel op schildwacht had gepast.
(1665) Zo dat hy al zyn equipagie,
’t Geen hy zo varsch had meê gebracht,
En al de rest van zyn bagagie
Met ’t lyf, verloor in eenen nacht.
Want meenig tel, en meenig draver,
(1670) En meenig ander kostelyk paard,
Die licht noch gras, noch hoi, noch haver,
Gewossen op den Troischen aard,
Geproeft en hadden, noch haar tanden
Gespoeld in Xanthus zuivre vloed,
(1675) Die vielen Diomeed in handen,
Met al haar meesters gelt, en goed.
    Aan d’andre kant, ziet hy den wagen
VanTroilus, die met Achil
Zich zelven in duël dorst wagen,
(1680) Waar door hy ’t loot kreeg in zyn bil:
Want met een esschenlans doorsteken,
Hing hy voor dood den wagen of,
In prykel van den hals te breken:
Want wyl zyn kop byna tot stof
(1685) Gemaalt wierd door langs d’aard te slepen,
En dat hy ’t toom van zyn karos
Zo dicht had in zyn vuist gegrepen,
Dat zelf de dood het naulyks los
Kon krygen, uit zyn koude vingren,
(1690) Zo hing zyn been in ’t eene wiel,
’t Geen eindlyk, door dat stuk te slingren,
Een uitgang maakte voor zyn ziel.
    Hier by zag hy de Troische vrouwen,
Met losse tuiten al te maal,
(1695) (Behalven zes of zeven ouwe,
Die meest al waren, grys, en kaal)
[fol. G6r, p. 107]
En met haar troonjes niet bewonden,
Gaan stappen naer vrou Pallas kerk;
Waar door ’t beweenen van haar zonden,
(1700) En met wel hart en styf en sterk,
Te kloppen, op haar magre mammen;
Zy dees verstoorde krygs Godin
Om heul, en bystand smeken kwammen,
Om haar te hebben tot vrindin.
(1705) Maar, noch haar tranen, noch gebeden,
Noch zelf een ryken offerhand,
Die zy hier toe aan haar besteeden,
(’t Welk was een heele luiermand
Vol van makrons, en konfituuren)
(1710) Wierd niet de minste gunst ontfaân;
Mids zy haar naulyks wou begluuren,
Maar keek haar met de schouwers aan.
    Hier na komt noch zyn oog te vallen
Op een verschiet, waar in Achil
(1715) Den dooden Hector om de wallen
Van Troje sleept, waar voor hy wil
(Gelyk men hem ook moest betalen)
Tot lossing hebben zo veel goud,
Als ’t rift in zwaarten op kon halen.
    (1720) De Held, terwyl hy dit beschoud,
En dat hy Priam met zyn handen
Zich zelf zag zitten in het hair,.
Beet schier uit boosheid op zyn tanden,
En zwoer zo hy dien moordenaar
(1725) Toen eens aan ’t gat had mogen tyen,
Dat hy hem, als een aardstiran,
Het endje wel had af gaan snyen,
Dat hem gemaakt had tot een man.
    Doch wyl hy dit vast staat te zweeren,
(1730) Zo word hy juist zyn zelf gewaar,
Omzingeld vau veel Griekse Heeren;
Waar onder, schoon hy in gevaar
Was, van het hagjen in te schieten,
Hy ’t zo braaf op een hakken steld,
[fol. G6v, p. 108]
(1735) Dat in het Griekse bloedvergieten,
Hy wel mocht roepen haagneveld.
    Ook ziet hy d’Oostersche Armade,
En ’t schild van Memmon in ’t verschiet;
Die vry wat van de zon gebraden,
(1740) Zo zwart gelyk een duivel ziet.
    Ook ziet hy ’t heir der Amazonen,
Geleid van vrou Penthazile,
Die aan het manvolk eens kwam toonen,
Hoe dat men vecht met hou, en snee.
(1745) De broek, die zy in plaats van rokken,
’t Pantzier, ’t geen zy voor borstlap had,
Of voor een ryglyf aangetrokken,
Dat stond haar zo gallant, en glad,
Dat geen van die zy heeft verslagen,
(1750) Of die zy heeft gemaakt van kant
Ooit heeft van onrecht kunnen klagen,
Zo zoet was ’t sterven van haar hand.
    Dit vroumensch was heel kloek ter wapen
En streed heel dapper, stout en koen,
(1755) Pas of, gelyk in ’t by te slapen,
Geen speer, of lans. haar zeer kon doen.
    Terwyl Eneas opgetogen
Om deze schilderyen stond,
Waar in hy, met bekretene oogen,
(1760) Zyn heele Troische historie vond,
Zo komt hem een gerucht ter ooren,
Dat nu al vloog den Tempel in:
Hy kykt van achtere en van vooren,
En ziet in ’t end de Koningin
(1765) (Gevolgt van een heel groote statie)
Alreeds al in de tempeldeur:
Hy ziet, en maakt een comparatie
Die ik heel net, en aardig keur.
    Want even eens gelyk Diane,
(1770) Zo docht hem dat vrou Dido was,
Wanneerze in’t bosch, en dichte lane,
Of langs de strand van Eurotas,
[fol. G7r, p. 109]
Met al haar stoet ter jacht gaan ryen;
Verzien met koker, pyl, en boog,
(1775) Gevolgt van Nimf, en maagderyen,
Waar onder zy wel twe span hoog,
Met hals, en schouwers uit komt steken.
’t Gebas der honden, en ’t getoet
Der hoorens, ’t rechte jagers teken,
(1780) ’t Geen bosch, en berg weergalmen doet,
Verspryd zich vast met heldre toonen,
En maakt de gansche jagt vol vreugd,
Waarom haar moeder, vrou Latone,
Zich zelf in ’t heimlyk, verheugd,
(1785) Dat zy, haar dochters deugd ter eeren,
Met al de waereld daar van praat,
Bn geen discours kan intameren,
Dat op haar dochter niet en slaat.
    Zodanig docht hem Dido mede,
(1790) Toen hy haar eerstmaal kwam te zien,
En zy de Tempel in kwam treden,
Verzeld met jonge Edeliên,
En Juffers, ieder om het beste,
En op ’t galanste opgeschikt,
(1795) En zo wel d’eerste als tot de leste,
Op ’t netst gepaereld, en gestrikt,
Waaronder zy, met heel geflonker,
Zo uitstak als de zonneschyn,
Want by haar scheen de rest maar donker,
(1800) En zonder glans, en licht te zyn.
’t Muzyk van Cyters, en Cymbalen,
’t Geklank van trommels en van fluit
Dat maakten zulken muzicalen,
En zulk een vrolyken geluit,
(1805) Dat zo de Vorst door deze dingen
Schier niet als roerloos was gemaakt,
Hy wisselyk al lang aan ’t springen,
En aan het danssen was geraakt.
Maar wyl hy met dees muzikanten
(1810) De Koningin vast nadren zag,
[fol. G7v, p. 110]
In ’t midden van haar lyftrawanten,
Met zulk een goddelyk gezag,
Zo dorst hy hand noch voeten roeren,
Maar bleef op deze schoone vrou
(1815) Van achter een pilaar staan loeren,
En dacht wat zy daar maken zou.
Maar Goôn, met wat een alteratie
Wierd hy getroffen door zyn oog?
Wat kreeg hy menigen tentatie,
(1820) Die hem door hart, en nieren vloog,
Toen hy haar, op haar troon gezeten,
Met zulk een groote Majesteit,
Het recht aan ieder uit zag meten,
Naet redenen van billikheid!
(1825) Want hier was ’t dat zy alle twisten,
In ’t politiek, en ’t crimineel,
Zelf in perzoon, op ’t vaardigst slisten,
Want geen injurie, noch krakeel,
Noch geen proces, hoe zwaar, of wichtig,
(1830) Of zelver gafz’er vonnis van.
    Derhalven deed zy, heel voorzigtig,
Alle Advocaten in den ban,
Vermids dat anderzins een natie
Van twist en van verwarring is;
(1835) Want hun relief, en protestatie,
Loopt dikwils ’t spoor te byster mis.
Des had zy, om dat kwaad te weeren,
Dat volk met klokslag uitgeluit,
En dat rampzalig appelleren,
(1840) Waar mee men vaak ’t proces verbruit,
Vond hier ten Hoof geen approbatie:
Maar, na eens vonnis was gegaan,
En na een simple condemnatie,
Was daadlyk ’t heel proces gedaan.
(1845) En die het kreeg tot zynen laste,
Die gaf aen fluks een voet in ’t gat,
Of zo hy zich wat grof vertaste,
Men hing, of lei hem op een rad.
[fol. G8r, p. 111]
    Dus gingen hier ten Hoof, de zaken:
(1850) Waar Dido voorts geen minder vlyt,
Om haast haar stad volboud te maken,
Betoonde tot den arrebeid.
De woekenaars, en alchimisten,
De tuisschers, en de dobbelaars,
(1855) Die tyd en geld, en al verkwisten,
Leegloopers, hoeren, koppelaars,
En al die luie liedjeszangers,
En vorder al dat vuil gespuis,
Die liet zy, door de luizevangers,
(1860) Straks zetten in een werrikhuis,
Om steen, of balken houts te zagen,
Of deed hen zetten aan de krui;
Of liet hen kalk, en steen aandragen,
En maake hen tot opperlui.
    (1865) Zo wierd het recht aan alle kanten
Gehanthaafd van dees Koningin;
Die dees luie lanterfanten
Zich noch deed strekken tot gewin.
Eneas sprong door deze dingen,
(1870) Schier door verbaastheid, uit zyn huit,
En borst, als vol verwonderingen,
In ’t end, met deze woorden uit:
O Goôn! wat is een land behouwen
Door zulk een wyze Koningin?
(1875) Sy schud de wetten uit haar mouwen,
Al had z’er ’t Corpus Juris in.
Achaat, om hier iets by te hangen,
Die zei hem in het oor heel stil:
Zy is voor een gat niet gevangen,
(1880) Zy mag daar zitten daar zy wil.
    Maar juist zo als zy hier van spreken,
Zo hooren zy een groot krioel,
Waar op, zo dra zy derwaards keken,
Zy midden in een groot gewoel,
(1885) (Dat vast al in de kerk kwam dringen)
En vyf, zes, kaerels zagen, die
[fol. G8v, p. 112]
Geboeiend, als ter Vierschaar gingen;
En die straks op hun eene knie.
Zich voor de Koningin begaven,
(1890) Met zonderlinge ootmoedigheid.
Achates met myn Heer den braven
Eneas, naer een korten tyd
Het oog op dees Messieurs te wenden,
Die stonden schrikkelyk versteld,
(1895) Toen zy hen voor hun makkers kenden,
Waar op de goeje Troische held
Verzuchte, tot verscheide malen,
En riep met een verbaafde trant:
’t Is, of de duivel moet my halen,
(1900) Segest, Anteüs, en Cloant.
O Hemel! door wat voor mirakel,
Hebt gy hen uit den vissen balg
Verlost? om door dit droef spectakel
Hen licht te slepen naer de galg?
    (1905) Dit zeggende, was hy op ’t tipje
Van zich te voegen aan hun zy,
Indien Achaat hem niet op ’t flipje
Had vast gehouden van zyn py.
Wat droes (riep hy) zal dit beduien;
(1910) Wy zyn’er by myn keel om kout,
En je zult al het werk verbruien,
Indien gy u niet stil en houd.
    Hier door liet zich de Vorst bepraten,
En bleef zich houden op zyn plaats,
(1915) En in zyn wolk, om door de gaten
Te zien, hoe dat het met de maats,
En met hun schepen was gelegen,
En waarom dat men dees gevat,
En by de lurven had gekregen.
(1920) En hoe zy kwamen in de stad:
Daar hy hen in d’onstuime baren
Al lang verzopen dacht te zyn.
Om dit zich dan te doen verklaren,
Hield hy zich, tusschen hoop, en zyn
[fol. H1r, p. 113]
(1925) Noch fyntjes in zyn wolk beslooten,
En hoord’ hoe dat Ilionê,
Met bei zyn t’zaam gebonde pooten,
Aan Dido dees harange deê.
    Wyl dat, ô Koningin! myn handen,
(1930) Gelyk gy ziet, geboeiend zyn,
En dat ik klapper met myn tanden,
Alleen uit enkle vrees, en pyn,
Zo zal ik licht zo wel niet spreken,
Als aârs misschien wel zou geschien;
(1935) Waar door, zo ik’er in blyf steken,
Gy ’t heele werk confuis zult zien:
Des bid ik, wil doch kommandeeren,
Dat men dees’ marling, die my prangt,
Komt van myn handen dechargeeren,
(1940) En eens een teug te drinken langt:
En dan zal ik u gaan verhalen.
Eens d’alderdroevigste Roman,
Die men in een van ’s waerelds talen
Ooit van zyn leven lezen kan.
    (1945) Hier meê zo sloot de borst zyn kaken,
Want Dido wenkte met haar staf,
Dat men de fynman los zou maken,.
En dat men hem te drinken gaf.
    Gelyk geschiede, want zyn handen
(1950) Die raakte los; waar meê hy strak
Een minglen Luiksbier, door zyn tanden,
Naer ’t centrum van zyn penshuis stak.
Waardoor, zo dra zyn alteratie
Wat deurgespoeld was met het nat,
(1955) Hy, met een groote exclamatie,
Aldus zyn reden heeft hervat:
O overschoone Koninginne!
Aan wien dat God Jupyn vergund,
De wreedste volkren te verwinnen,
(1960) En dat gy steden bouwen kund,
Voor u, en voor uw Afrikanen,
Die gy beheerscht in volle vree
[fol. H1v, p. 114]
Wy arme, ellendige Trojanen,
Die door de wreedheid van de zee
(1965) Hier zyn geworpen op uw kusten,
Waar dat wy, zonder arg, of list,
Ons zelf slechs dachten wat te rusten,
(Hoewel dat ons zulks is gemist,
Nadien Messieurs uw onderzaten
(1970) Ons hebben by de kop gevat,
En pas als Heidens, of Krabaten
Geboeid, gesleept naer deze stad)
Wy komen u Genade smeken,
En bidden, dat ge uw volk verbied,
(1975) Dat zy hun handen toch niet steken
Aan onze schepen, en die niet
Gaan maken tot een karbonnadc.
Door die te steken in de brand;
Want zulks was wis voor u Genade
(1980) Voor eeuwig al te groote schand-
    Let eer, ik bid, op onze zaken.
En zie, wat onrecht men ons doet,
Van ons by u verdacht te maken,
Als rovers van een aâr mans goet:
(1985) Wy zyn’er niet van afgekomen,
Om zulke guitery te doen,
O neen, wy zyn meé van de vromen,
En meê gesproten uit de goên.
Wy zoeken ’t land niet af te loopen;
(1990) Wy komen niet, om met geweld,
Uw volk te plunderen, en te stroopen.
Of om te rooven langs het veld;
Wy komen hier niet, om uw boeren
Te spolieren van hun vee.
(1995) Noch om uw Huisgoôn weg te voeren,
Want zie, wy brengen d’onze meê.
    Indien wy zulke schelmen waren,
’k Beken, men deed maar wel, en recht,
Straks galgewaard met ons te varen,
(2000) Al keeken wy noch eens zo slecht.
[fol. H2r, p. 115]
    Maar, ach! wat zouden wy beginnen?
Wy arme duivels als wy zyn!
Om zulke stukken te verzinnen,
Is ons de moed voorwaar te klein.
(2005) De Grieken, och! die helsche Grieken,
Daar Troje door leid neêrgestort.
Die, lykt het, hebben ons de wieken
Tot aan het lyf toe afgekort.
Wy hebben langer geen couragie;
(2010) O neen, wy kwamen maar alleen,
U bidden, datje ons vry passagie;
Wou gunnen, door uw landen heên.
Daar leid een zeker vruchtbaar landje,
In ’t Grieks Hespirie gedoopt,
(2015) Waar dat men meenig diamantje
Om zes, of zeve stuivers koopt.
Want ’t heeft in rykdom geen gelyken;
Het veld dat bloeid daar tweemaal ’sjaars,
Het koren groeid daar langs de dyken,
(2020) Men vangt daar puik van blanke baars,
En pos, en braassem, snoek, en korper,
En alk zoort van goeje vis;
En naulyks vindj’er boer, of dorper,
Dat niet een goed soldaat en is.
(2025) In ’t end, ons dunkt, voor ons Trojanen,
Dat het ons heel wel lyken zou:
De dappere Enotrianen
Bewoonden ’t wel eertyds; doch nou
Huisvest daar weêr een nieu canaalje,
(2030) Dat naer zyn baas, of dominus,
Dat land nu heeft genoemt Itaalje,
Want zie, die heete Italus.
    Daar was, om uw recht uit te spreken,
Dat wy het hadden op gemunt;
(2035) Daar dachten wy naer toe te steken,
Indien ons ’t noodlot had vergunt:
Maar ’t lykt wel, dat die buienmaker,
Den bulderenden Orion,
[fol. H2v, p. 116]
Die storm, en wind, en bliksemmaker,
(2040) Zulks in zyn kop niet veelen kon;
Want met zyn opgespeerde longen,
Heeft hy ons arme Troische vloot
Met zulk ten felle wind besprongen,
Dat d’aldersneedigde piloot
(2045) Terstond de heele moed liet slippen:
Waar door van ons het meeste deel
Is stuk gesmakt, op rots, en klippen,
Of in den onverzaadbren keel
Geslokt, van d’ongestuime baren,
(2050) Wy raakten met een klein getal,
Die noch de Hemel wou bewaren,
In ’t end alleen noch aan uw wal;
En dachten dat wy daar noch vrinden,
Of goeje, en eerlyke lui
(2055) By heele bosjes zouden vinden,
Maar ’t schynt wel, dat ons al den brui,
Wat dat wy doen, moet tegen loopen:
Want, wat fatsoen van doen is dat,
Dat al uw volk, ons straks, met hoopen,
(2060) Met stok, en leen, zit achter ’t gat?
Dat men ons daadlyk aan komt randen,
En slaat, en vat ons by de kop?
En keveld ons aan hals en handen,
En bruid ons als de duivel Job?
(2065) Wat helsche ja verdoemde natie
Of op dees kusten habiteerd,
Daar men met zulken kwaaien gratie,
Den armen vreemdeling tracteerd?
    Men ziet niet, dat wy onze zoolen
(2070) Pas even zetten aan het strand,
Om by een vuur van doove koolen,
Ons wat te droogen, op het land,
En om onze ydle voeder vaten
Weêr op te vullen uit den stroom,
(2075) Of daadlyk komt een troep soldaten,
Die, in de plaats van wellekoom,
[fol. H3r, p. 117]
Of ietwes diergelyks te zeggen,
Ons deerlyk vallen op den bast,
En meeten ons de magre reggen,
(2080) Met kneppelslagen, by de tast;
En dreigen onze ontmande schepen,
Ter vluchts te steken in de brand,
Terwyl zy ons naer stad toe slepen,
Geboeid aan armen, en aan hand.
    (2085) Is dit aan vreemde gastvry wezen?
Is dit te troosten iemands pyn? <
Is dit de groote Goden vrezen?
Het mocht de bare duivel zyn.
Men hoorde, by myn keel, te denken,
(2090) Hoe dat de Hemel ’t kwaad doen straft,
En hoe hy weder goed kan schenken,
Aan die de goeden hulp verschaft.
Wy zoeken niemands kwaad, of schade;
Wy doen geen mensch ter waereld leet;
(2095) Wy zyn een volk daar u Genade
Misschien de deugd noch niet van weet.
Want Heer Eneas, die vermaarde,
Die dappere, en godvruchte held,
Wiens deugd vast langs de gansche aarde
(2100) Word met verwondering verteld,
Dat is, verstaje, onze Koning:
Merkt hier, ik bid u, eens uit an,
Of zulks ons dan niet tot verschooning,
En tot ons onschuld strekken kan?
    (2105) Och! zo de Hemel hem gespaard heeft,
En hem noch uit het ingewand,
Van rog, of kabbeljau, bewaart heeft,
En hem noch hier eens brengt te land,
Zo zweer ik, zal ’t u niet berouwen,
(2110) Dat gy ons red, uit ons verdriet,
Mids hy ’t al even eens zal houwen,
Als of ’t hem zelver was geschied:
Want zo gy, in ons wel t’onthalen,
Misschien wat kosten kwam te doen,
[fol. H3v, p. 118]
(2115) Die zal hy dubbeld weêr betalen,
En tot een stuiver toe vergoên.
Want om daar over te krakeelen,
Daar is hy gantsch niet gelogeerd,
Mids het hem weinig lykt te scheelen,
(2120) Hoe veel hy voor een vriend spendeerd.
En vorders, om recht uit te spreeken,
Zo zyn we, ô Koninglyke Vrou,
Noch van vrienden niet versteeken,
Dat niemand ons hier redden zou.
(2125) Wy hebben zeker in Sicielje
Noch wel een man, die met zyn geld,
Wel, veel macht heeft, dat, al hiel je
Ons ook zes jaaren, met geweld,
Hy ons ramzoen wel zou betaalen,
(2130) Of zelfs, indien je koppig waard,
Ons wel met wapens weer zou haalen;
Want ’kweet, zyn vrienden zyn hem waard.
Ook is Eneodo trots van wezen,
Die, uit het Trooische bloed geteeld,
(2135) Van al de waereld is te vreezen,
Wanneer men hem wat potien speeld.
Laat ons dan liever in uw landen
Wat minnelyker zyn onthaald,
Op dat hier na ons scha en schanden,
(2140) Niet op uw eige kop en daald.
Al onze schepen zyn deurwaterd,
En alle ding is reddeloos.
En alles diend wel gekalfaterd,
Daarom zo gun, dat wy een poos
(2145) Hier veilig in uw havens blyven,
Om ons t’herstellen in postuur,
En ondertusschen zal men schryven
(Of lichtelyk, per avontuur,
De Vorst noch ergens was behouwen)
(2150) Dat wy hier zyn te land geraakt;
Waar door wy vastelyk vertrouwen,
Als zulks zal zyn bekend gemaakt,
[fol. H5r, p. 119]
Dat wy by een wel zullen komen,
Om zo, niet alle man, weerom,
(2155) Gelyk wy hadden voorgenomen,
Te rukken naer ons Latium.
Of, zo de hoop, met onze traanen,
Geheel, en al slechs vruchtloos is,
En dat liet heerschop der Trojaanen
(2160) In ’t lyf zit van een wallevis,
En dat wy gansch geen tyding hooren,
Van hem, noch van myn heer zyn zoon,
Die, als zyn vaartjc, scheen gcbooren,
Om pal te zitten op den troon;
(2165) En dat daar mee dat sprookjen uit is,
Van ’tlangbeloofd Latynsche land,
En dat het heele werle verbruid is, ’
Dat eerst zo vast leek als een wand;
Zo wilt ons, óVorstin! vergunnen,
(2170) Dat we, als van een verlooren reis,
Wéér na Aeeflers keeren kunnen,
En hem weer vallen op zyn vleis;
Want die man, is een man met eeren,
Die in zyn nieuwe stad, en wal,
(2175) Ons steeds als vrienden zal tracteeren,
En altyd wel onthalen zal.
Dit was Ilionees harange,
Die vol van bange talmery,
Hy in het lange, als mee tangen,
(2180) Vast had staan prangen uit zyn py;
En die van d’andere Trojaanen
Door’t knikken wierd geapprobeerd,
Hoewel ze een deel der Lybiaanen,
Al lang al had geinportuneerd.
(2185) Vrou Dido, zonder zulks te toonen,
Hoewel’er vry wat wierd gemord,
Stiet uit haar purperroode koonen
Dees zoete woorden in het kort:
Wilt, goeje lui! hier geenzins vreezen,
(2190) Voor eenig onheil, smaad, noch schand,
[fol. H4v, p. 120]
Gy zult hier alzo veilig weezen,
Als in uw eige vaderland;
Ik heb hier in myn nieuwe Staten
Een deel maximes vastgesteld,
(2195) Die my tot noch niet toe en laten,
(Uit vrees van eenig vreemd geweld.
Waar door men my licht kost bespringen)
Dat eenig schip hier op myn kust
(Voornamelyk vol vreemdelingen)
(2200) Beland, of in myn havens rust.
Hier toe heb ik in’t rond, de stranden
Wel dicht met oorlogsvolk bezet,
Opdat, zo men ons aan kwam randen,
Men hen zulks door geweld belet.
(2205) En hier door is het, dat gy lieden
Terstond zyt by de kop gevat,
En datmen u, op myn gebieden,
Geboeid gevoerd heeft naer dees stad.
Doch zo gy onderweeg wat slagen
(2210) Ontfangen hebt, dat is my leed,
Ja ’k wenschte elver die te dragen,
Indien het u wat voordeel deed.
Daarom zo zullen voor de teisters,
Die op uw schouders zyn geraakt,
(2215) Een goed ml defenseve pleisters
In aller yl zyn toegemaakt;
Een ieder, om u te verfrissen.
Zal ik een kop met warremoes.
Van goede kruiden op doen dissen,
(2220) Verselschapt met een goede kroes,
Van vekre Vinum Medicatum,
Of zeer Restaurative wyn;
Die u vry meer dan Oxycratum,
Of ander tuig, zal dienstig zyn.
(2225) Voords zal ik geenzins my beklagen,
Van al de kosten die ik doe,
Indien ik uw ontfange slagen
Slechs door myn traktement vergoe.
[fol. H5r, p. 121]
Ik voel my zelf daar toe verschuldigd,
(2230) Want wie kent Heer Eneas niet?
Wiens lof de faam vermenigvuldigd,
En door de gansche waereld vlied.
Wie weet van het vermaarde Trojen,
Wie weet van d’oorlog, en de brand,
(2235) Waar door ’t de Griek kwam uit te rojern
Hier niet te spreken in ons land?,
Wy Punischen zyn, by myn schoolen,
Zo dom, noch onverstandig niet,
Dat ons iets blyven zou verhoolen.
(2240) Van al ’t geen hier op aard geschied:
O neen, al wat’er mag gebeuren,
Al was het heel aan ’s waerelds end,
Van allerleie soort van geuren,.
Dat is ons in der yl bekend.
(2245) Wy hebben weeklyks twee couranten,
Waar door wy heel correkt verdaan,
Door tydingen van alle kanten.
Wat hier ter waereld om mag gaan:
Derhalven, wyl uw ongelukken,
(2250) Als mee, die van myn Heer en Vorst,
(Die my al vry aan ’t harte drukken,
En meêly stooken in myn borst)
My lang ter ooren zyn gekomen,
Zo zyt verzekerd, by myn hand,
(2255) (Hetzy, dat gy hebt voorgenomen,
Te trekken naer ’t Latynsche land,
En naer Saturnus welige akkers,
Of naer Aeelks, uwen vriend)
Dat gy van my, met al uw makkers
(2260) Met raad, en daad, zult zyn gediend.
Veel geld kan ik u niet vereeren,
Maar ’t geen ik hier heb in myn tas,
Daar moogt gy vry van disponeeren,
Als of het heel uw eige was.
(2265) Doch, zo’t u hier belieft te blyven>
Logys, en al is u vergund:
[fol. H5v, p. 122]
En ondertusschen kund gy schryven,
Of gy uw maats weir vinden kund.
Voorts, zal ik tusschen uw Trojaanen,
(2270) Zo gy hier toe genegen zyt,
En tusschen al myn Tyriaanen,
Nooit maaken eenig onderschyt:
Elk zal my even welkom weezen,
Haal des uw schepen vry op strand,
(2275) En wil voor scha, noch onheil vreezen,
Maar huisvest vredig in myn land.
En och! of ook met een uw Koning
Slechts hier aan land gedreeven waar!
Ik zweer dat ik tot een belooning,
(2280) (Indien hy slechs uit ’t zeegevaar
Verlost was) aan de God der baaren
Zou doen zo ryken offerhand,
Dat hy daar beter van zou vaaren,
Dan of hy in zyn ingewand
(2285) Een schip, vyf, zes, had in gaan slikken.
Derhalven zal ik zo terstond
Een deel soldaaten af gaan schikken,
Langs al myn kusten in het rond,
Om alle hoolen te doorzoeken,
(2290) Zo wel in stad, als wildernis,.
Om zo te zien, in wat voor hoeken
Dat toch uw Vorst vervloogen is.
Met deze minnelyke woorden,
Was ’t dat vrou Dido hen ontfing;
(2295) Waar door een ieder, die ze hoorden,
Byna van vreugd aan ’t danssen ging;
Zo kroop de blydschap door hun kooten.
En God weet, of die twee Messieurs,
In die uitheemsche wolk beslooten,
(2300) Niet wel om drie vaan, uit hun beurs,
Daar wenschten uit te mogen breken:
Weshalven dat myn Heer Achaat
De Vorst dus aan begon te spreken:
Wat dunkt u, zeid hy, groote maat?
[fol. H6r, p. 123]
(2305) Wat dunkt u? is het nu geloogen
Het geen uw moeder heeft voorseid?
Nu ziet gy immers met uw oogen,
Uw maats, en vloot in zekerheid."
Een scheepje mogen wy noch missen,
(2310) Waar van het volk al lang al dood,
Of opgeslokt is van de vissen,
Maar als de rest is uit de nood,
En heelhuits hier te land gekomen:
Wel aan, verlaat dan deze wolk,
(2315) En staat hier langer niet te droomen,
Maar openbaard u aan uw volk,
En aan dees schoone Koninginne,
Die ’tschynd dat reeds naer u verlangt,
En die my dunkt, dat met haar zinnen
(2320) AI vry wat naer de liefde hangt.
Terwyl Achaat dus stond te spreken,
Zo deed vrou Venus van om hoog,
De nevel aan twee stukken breken,
Waar door Eneas in het oog
(2325) Van al de waereld, kwam staan pronken,
Zo braaf, en welgemaakt van leest,
Zo recht, en vierkant op zyn schonken,
Dat, mits hy daar. gelyk een geest,
Zo schiclyk voor den dag kwam springen,
(2330) Hem ieder aanzag voor een God;
’t Geen menig vol verwondenngen,
Deed op zyn neus tien, als een zot.
De reden van dees transformatie,
Waar door een maer op hem keek,
(2335) En waar door hy, zo vol van gratie
Een Engel, of een God geleek,
Was, dat Mejuffer zyn mamaatje,
Hem met eenzeker aardig nat
(Getapt uit haar blanketzelvaatje)
(2340) De gantsche trony had bespat:
Gelyk sy ook zyn zwarte lokken
Had op het aardigst gefriseert,
[fol. H6v, p. 124]
(Want anders krulde die als stokken)
En na de kunst gepomadeert,
(2345) En dicht met poeijer overgooten;
Gelyk sy mee in zyn gezicht
(Daar niet dan vlammen uit en sprooten)
Een zeker vuurtje had gesticht,
Dat vry wat gcdlyks kek te we’en,
(2350) Waar door hy nut een ïoet ge’.onk,
Heel glad, en gloeijend in zyn wezen,
Gclyk een koper bekken blonk.
Tas even eens, gelyk de lysten,
’ Van Sakkerdaan, of Ebbenhout,
(2355) Door vryven, boenen, en polysten,
Straks staan te glimmen als een gout;
Of even als de achterstikken,
Of aêrs de hakken van een schoen,
Wanneer de makers, door hun likken,
(2360) Die net, en gladjes glimmen doen.
Zo stond kneus hier te pryken,
Wyl hem dien adelyken hoop
Geheel verbaast, stond aan te kyken;
Waar van alreeds een groote hoop,
(2365) Uit schrik yn poort begon te schuuren,
Op ’t zien van dit ontzaglyk beeld:
Want niemand docht’er om de kuuren,
Die hier vrou Venus had gespeeld.
Hy ondertusschen, om het voetje,
(2370) Of slinker beentjen, achter uit,
En in de rechterhand het hoedje, -
Sloeg vol van vreugde dit geluit.
Hier, zeidhy, meteen bevend toontje,
Hier zietge, schoone Koningin!
(2375) Hier ziet gy dat vrou Venus zoontje
En broeder van myn Heer de min’,
Daar straks zo nyver na gevraagd is:
Hier ziet ge Eneas, in het end,
Die deerlyk op uw kust gejaagd is,
(2380) Door dat onkristlyk element,
[fol. H7r, p. 125]
Dat met zyn importune baaren,
Uw Lybiaansche strand bespoeld;
En dat die moeite wel mag spaaren,
Als ’t my weer op yn golven voeld:
(2385) Hoewel het my nu niet kan rouwen,
Vermids ik door de tyranny,
Nu ’t luk heb, aan te mogen schouwen
Zo schoene Koningin, als gy,
Die door haar toverende lonken,
(2390) Eer een Godin lykt, dan een mensch,
Mxis ik daar van alreeds de vonken
Kan voelen gloeijen, in myn pens.
O overschoone Lybiaane,
Die met grooten goedigheid,
(2395) Aan myn ellendige Trojaanen
Als moeder, en beschermster syt;
Mids gy hen, uit hun land verdreeven,
En van het wreed geval geplaagd,
Een beter woonplaats komt te geven,
(2400) Dan daar men hen uit heeft verjaagd.
Helaas! wat kan ik u betoonen,
Daar ik uw dienst meé kan vergoên?
Gewis, den hemel moet ’t u loonen;
Want, by myn keel, w kan ’t niet doen.
(2405) Nu is het, dat ik eerst die plaagen,
En storm, voor ons gelukkig hou,
Door ons juist aan her land te jaagen,
’Van vulken eerlyken vrou;
Want, ’t is gewislyk, dat een ander
(2410) Ons vry wat slimmar had geplaagd,
En ons, als schelmen, met malkander
Voor vast het gat had uitgejaagd;
En lichtlyk niet een mosselschelpje,
Voor ons ten besten had gehad,
(2415) Maar met een deerelyk Godhelpje,
Een voet gegeven in ons gat.
’t Had wis geweest, her uit canailje!’
Ea diefsche schuimers van de zee!
[fol. H7v, p. 126]
Maakt voeten, of de duivel haalje,
(2420) Of daadlyk aan de galg ’er mee.
Maar gy, schoone Koninginne!
Onthaald ons op een andre trant;
Nadien gy, als een goe vriendinne.
Ons goed logys gund in uw land.
(2425) Gewis, het was ter goeder uure,
Dat eer myn Heer, U E.Papa,
In het tmunoispel der natuure
Trad, met Mevrouw U. E. Mama,
Om ’tschoonste schepzel toe te taaklen,
(2430) Dat ooit de zon of ’t kaarslicht zag,
En die men onder de miraaklen
Van deze eeuw wel tellen mag.
Zo lang dan, al de waterstroomen
Zich zelfs ontladen in de zee,
(2435) Zo lang men schauw vind by de boomen,
En zo lang drie meer is als twee,
Ja zo lang als van ’t kindermaaken
De mode noch niet af en gaat,
Zo lang zalmen, met volle kaaken,
(2440) Uw lof noch zingen langs de straat.
Dus sprak de Vorst; en na het spreeken,
Gaf hy Ilione zyn hand,
Die, ’tbeemjen achter uit gcstreekcu,
Schier met de neus dook in het zand.
(2445) Hier op zo valt hem aan zyn voeten
Dien eerelyken man Sergest,
Die hy heel Cypriaansch begroeten.
Met Heer Kloanthus, en de rest.
Vrou Dido zat vast ondertussen
(2450) (Verwonderd om dees schoone knaap)
Met bei haar billen op het kussen,
Te kokermuilen als een aap,
En wierp hem duizenden van lonkjes,
En vriendelyke lachjes toe,
(2455) En wierd, trots duizend tovervonkjes,
Hem aan te schouwen nimmer moe.
[fol. H8r, p. 127]
Doch eindlyk, na dees admiratie,
Hem zafjes drukkende aan zyn mou,
Vroeg zy hem met een zoete gratie,
(2460) Wel goejen Heer! hoe vaart het nou?
Zeer wel, God lof, om u te dienen,
Gaf hy tot antwoord, maar ik ben
(Gelyk men aan myn vaadsche minen
Wel zonder twyffel merken ken)
(2465) Vry wat ontsteld van myn voyagie,
En ’tschcurbuik speeld my door de leên.
Is ’t airs niet, zei zy, schep couragie,
Die ziekte heb je niet alleen,
Gewis, gy zyt wel te beklaagen,
(2470) (Hernam zy met een droef gelaat)
Om dat o, met zo groote plaagen,
Het noodlot steeds vervolgen gaat.
Wat of die styt’kop zich wel inbeeld?
Of hy aan ieder, die ’t hem lust,
(2475) Die potzen slechs zo naer zyn zin speeld,
En niet eens ziet wie dat hy brult?
Uf hy wel weet, dat hy dien vroomen
Achilès zoon heeft voor gehad?
Die by de Libiaansche stroomen,
(2480) Uit Venus in de waereld trad.
Indien hy’t had zo wel geweeten,
Als ik, ik zweer u dat hy jou
Zo sel niet had aan ’t gat gezeeten,
Maar vry meer estimeeren zou.
(2485) Het heugd my (schoon ik toen noch klein was,
En noch liep speelen met de pop)
Dat Tcucer, dat myn vaars cousyn was,
Uit Griekenland op een gallop,
By ons te Sydon aan kwam draaven,
(2490) Waar hy (wyl hy zyn vaderland
Verloören had, met al zyn haaven)
Myn Vader bad om ondérstand;
Die ’t hem gewillig presenteerde,
En ’teiland Cyprus voor hem won;
[fol. H8v, p. 128]
(2495) Waar Teucer, daar na lang regeerde,
En zo lang leefde als hy toen kon.
Toen hoorde ik uw naam al melden,
Toen wist ik al wie dat gy waard,
Mids Teucer ons zomtyds vertelde,
(2500) By winteravond aan den haart,
Uw braave, en loffelyke daaden,
Waar door gy menig stoute Griek
Gemaakt hebt tot een huspotiade,
Met hak, met steck, met zwaard, en piek:
(2505) Voords, hoe gy danzen kort, en springen,
En vokizeeren als een aap,
Op luit, en cyter slaan, en zingen,
Gelyk een vroeggelubde paap;
En alle zoort van vaarzen maaken,
(2510) En voords al dat men dtnken kan,
Van geest, en van galante zaaken,
Die hooren tot een eerlyk man.
Toen estimeerde ik u alreede-
Voor d’alderbeste die’er leeft;
(2515) En die in deugd en dapperheden,
Misschien geen wederga en heeft.
Derhalven ben ik opgetoogen,
Van puure vreugd op dezen dag,
Dat ik u zien mag met myn oogen,
(2520) En in myn hof ontrangen mag.
Wel weed dan welkom, braave vrinden,
Gy zult hier in myn nieuwe stad,
En kost, en drank, en llaapstee vinden,
Als of je een-zulter van my had.
(2525) Want wyl ik mee voor dees ter degen
Geleerd heb, wat het onluk is,
Zo ben ik uit myn hart geneegen,
Te zyn tot uw behoudenis,
En u uit alle nood te redden.
(2530) Wel aan, geef dan noch wat geduld,
En in het korte wil ik wedden,
Dat gy my des bedanken zult.
[fol. I1r, p. 129]
Dus spreekt de schoone Libiaane,
En na een ryken offerhand,
(2535) Bcschikt tot voordeel der Trojaanen,
Neemt zy Eneas by der hand,
Om hem naer ’t hoog palleis te leiden,
Vcrzelt met een zeer groote stoet,
Van voor, van achtren, en ter zyden,
(2540) Te paard, te wagen, en te voet.
Hier op beveelt zy, dat de makkers,
Noch scheep gebleeven, of op strand,
Van ruim een dardhalf’ honderd bakkers,
Elk een gevulde furrifmand
(2545) Met brood, zou vwarden toegezonden:
Gelyk zy hen ook zenden deö,
(Tot troost van zo veel graage monden,
Schier uitgehongerd op de?.ec)
Net twintig wel gemeste stieren,
(2550) En honderd zwynen, dik van spek,
Die in dat land, als andre dieren,
Het hoofd mee draagen op den nek.
Hier by noch honderd oude schaapen,
Met zo veel jongetjes daar by;
(2555) Een schip met wortlen, kool, en raapen;
En noch tien Ketels rystenbry,
Met zes of zeven voedervaten,
Met Spaanse, Rhynse, en Franse wyn.
Om zo marroozen en soldaaten,
(2560) In gloria te laten zyn.
Terwyl zo pronkt me aan alle kanten
Het Hof valt op het cierlykst op;
Men slaat tapyten aan de wanten,
Men komt met menig zilvre kop,
(2565) En goude schaal te voorschyn springen,
Waarin men zag gedreven staan,
Tot glorie der nakomelingen,
Vrou Didoos grootvaars dappre daên:
Men gaat gezwind de tasel dekken,
(2570) Terwyl dat vast den schoorlleen rookt:
[fol. I1v, p. 130]
Men gaat kapoen, en haas doorspekken,
Men bakt, men braad, men stooft, men kookt,
Men spoeld, men vuld vast kan, en glazen;
Men komt met bier, en draaft met wyn;
(2575) In’t end, men woeld, en leid te razen,
Als of ’er puur zou Bruiloft zyn.
Myn Heer Eneas onderwylen
(Ontrust in ’t vaderlyk gemoed)
Doet zyn Achates strand waard ylen,
(2580) Om zo terstond, op staandevoet,
Myn Heer zyn zoon Ascaan te halen,
En hem te leiden naer de stad,
En hem in ’t korte te verhalen,
Hoe braaf men hen otfangen had.
(2585) Met last, van zich net op te toien,
En d’overblyfzels altemaal,
Die men noch in de brand van Trojen
Geburgen had uit Priams zaal,
Met zich naer Didoos Hof te dragen;
(2590) Om aan die Koninklyke vrou>
Die tot vereering op te dragen,
Mids hy den haan wat speelen wou.
’t Register nu van dees geschenken,
(Waar aan myn Heer Virgilius
(2595) My hier ter rechter tyd doet denken)
Dat luid, na dat my dunkt aldus.
Voor eerst, een ouwerwetsche nagtrok,
Zo zwaar van’t goud ’t geen daar op blonk,
Dat iemand die hem om zyn vacht trok,
(2600) Dr mee bykans ter aarde zonk.
Ten tweede, een sluier die voor dezen
Placht van de schoone meid Heleen
Een zondags regenkleed te wezen;
En die, als ietwes ongemeen,
(2605) Daar van haar moeder was geschonken,
Toen zy ter Troische Bruiloft ging;
Schoon zy daar daaglyks mee liep pronken,
Want ’t was een zeer hovaardig ding.
[fol. I2r, p. 131]
Ten darde, een scepter, met twee kroonen,
(2610) Daar Priams oudste dochterlyn
Mevrou de schoone Ilione,
Wel eer plag draagster van te zyn.
Ten vierde, hals en borltmweclen
Van deze zellefde Princes;
(2615) Ten vyfde, zekere rond fluweele
Bonnet, die met een koord, vyf, zes,
Pyramidaalsche wys bewrocht was,
En die in ’t boelhuis van een kroeg
Voor vader Priamus gekocht was,
(2620) Hoewel hy hem zeer zelden droeg.
Ten zeste, vier paar fyne kraagen;
Item, een oude porte traas,
Die Hecuba eer plach te draaien,
Als zy gekleed ging op haar Paasch.
(2625) Item, een stansche zonnewyzer,
Die Paris eerst van Hector kreeg:
Item, een Hollands waafrelyzer,
Herkomstig uit de Zerveisteeg.
Hier by een borstlap van Helene,
(2630) Die mammen, buik, en al besloeg:
Item, een huik van Polyxene,
Daar ze over Hector rouw meê droeg.
Voords noch drie kristalyne brillen.
Wel eer gebruikt van Hecuba;
(2635) Met noch een doosje goude pillen, -
Zeer dienstig voor het podagra
Du was het, ’tgeen Achaat ging halen,
En waar méé wy hem, met Ascaan,
(Um eens’ wat anders te verhaalen)
(2640) Naer stad toe zullen laten gaan
Vrou Venus lei vat ondertussen
Te practiseeren in haar geest
(Als of haar zoon by Pool, of Russen,
Ut Turk, en Heidens was gcweest)
(2645) S Zy, omktoA ar w te naken.
Haar zaaken best beleggen zou;
[fol. I2v, p. 132]
En hoe ze hem bemind zou maakeu,
Van deze Koninglyke vrou.
Want mids dat zy de Tyriaanen
(2650) Heel wispeltuung wilt te zyn,
Eu boven al, uc Courtisaanen
Slechs eerelyke lui, in schyn,
Maar in der daad slechs valsche fielen,
Die, als’tal omkxvam, woord, noch eed,
(2655) Noch trou. noch niet een brui en hielen,
Maar zulks ïkchs achten als een tcheet;,
En’ dat hier by haar wel bewust was,
Hoe Juno, dat hertnekkig wyf,
Noch daglyks in haar geest ontrust was,
(2660) En Ikchs, als puur per tyd verdryf,
Al d’aïme, ellendige Trojaanen
Alleen maar wat te bruijen zocht,
En daarom door de Tyriaanen,
Licht hun verderf wéér overdocht;
(2665) Zo vond zy, om dit voor te komen,
Gen raad zo gunstig, naer haar zin,
Dan die zy reeds had voorgenomen,
’t Welk was, de schoone Koningin
Van nieuwe liefde te doen blaaken,
(2670) En haar op Monseigneur haar zoon
Zo schrikkelyk ver.ot te maaken,
Dat schoon de Tyriers al schoon
Hem zochten het gat uu te jaagen,
’Zy zulks, als haar Princes, en Vrou,
(2675) In eeuwigheid niet zou verdraagen,
Maar hem steeds wel onthaalen zou.
Hier toe had zy voor al van noden
Haar jongste zoon, myn Heer Kupied,
Die, schoon de kleinste van de goden,
(2680) Nochtans seer groot is van gebied:
Mids hy met zyn verdoemde schichten,
En Gôi, en mensch, en vee incluis,
En alles wat dar leed doet zwichten,
Ja selver tot de oiinlk luis.
[fol. I3r, p. 133]
(2685) Dees was’t dan, die zy straks liet roepen,
En die zy (wyl z’hem uit haar zak
Wat muscuscrten gaf te snoepen)
Aldus gelyk haar zoon, aansprak :
O kind, gy’die van uw Mamatje
(2690) Alleen de kracht zyt, en de macht,
En die het vuur van myn Papatje
Slechs als een blaas met boonen acht,
Ten aanzien van uw toorts en schichten,
Waar door f en zondjr dat men liegt)
(2695) Men zeid, dat gy het al doet zwichten,
Wat gaat, of loopt, of zwemt, wat vliegt.
By u kom ik myn bystond zoeken,
Gy moet my nu eens hulpzaam zyn,
Al zou vrou Juno noch zo vloeken,
(2700) Ja eeuwig knorren, als een zwyn.
Gy weet, hoe dat zy lange jaaren
Uw broer Eneas heeft geplaagt,
En hem door storm, en wind, en baaren,
Na heeft aan Lybien gejaagt.
(2705) (Want daarom hebt gy menigmaalen,
Gelyk als ik bedroefd geweest)
Des zal ’k u maar alleen verhaalen,
Hoe dat nu dat halstarrig beest
Hem nieuwe perzen zoekt te speelen,
(2710) En weerom nieuwe laagen lyd,
Vcrmids zy onlust zoekt te teelen
In ’t hof van Dido, die met vlyt
Haar nieuwe gast wel zoekt t’onthaalen,
En alle zoort van diensten doet,
(2715) Derhalven leg ik vast te maalen,
En overpeins in myn gemoed,
Dat deze guiilt, door Junoos laagen
In ’t korten wel verandren mocht,
En dat men hem in korte daagen,
(2720) Zag deerelyk galgewaard gcbrocht:
Derhalven heb ik voorgenomen,
Dees overschoone Koningin
[fol. I3v, p. 134]
(Om alle rampen voor te komen)
Zo tel t’ontlkken van de min,
(2725) Dat y om al fyaar onderzaaten,
Noch Juno, noch zelf Heintjepik,
Eneas nooit zal kunnen haaten,
Maar zelr’ hem niet een oogenblik
Zal uit haar oogen kunnen missen,
(2730) En hem beschermen voor ’t geweld,
En lagen, die py wel kund gissen
Dat hem die donderheks besteld.
tloe dat gy dit nu aan zult leggen.
En hoe gy dit hertellen zult’,
(2735) Dat is’t, ’t geen ik u nu ga zeggen,
Geef maar een oogenblik gedult.
Askann, daar ik als groot mamatje,
Voor zorg als voor myn eigen kind,
Trekt fluks, door last van zyn papatje,
(2740) Met HeerAchates, zynen vrind,
Naer stad toe, om de Koninginne
Een magnifiek geschenk te doen:
Hier op’zo heb ik gaan verzinnen,
Dat, eer hy zich op weg gaat spoên,
(2745) Ik hem een flaapdrank in algeven,
Om o terwyl hy d’oogen luikt,
(Op dat hy van zyn gansche leven
Van dee pots geen lont en ruikt).
Hem naer myn hoog palleis te voeren:
(2750) En onderwylen zult gy dan,.
Om dees Comedie te volvoeren,
Straks zyn gedaante nemen an,
En in zyn plaats, naer Dido stappen;
Die, onder’t ween van Askaan,
(2755) Gy dan op ’t kunstigst zult betrappen,
En eenig pyl door ’t hart doen gaan.
Ga dan, en wil uw ! wel speelen;
En wyl dat zy u, op haar schoot
Vast sit te kullan en te streelen,
(2760) Zo pas correkt op kruit en loot;
[fol. I4r, p. 135]
En in het midden van ’t omarmen,
Zo zend haar, met dit zoet plaizier
Tot midden in haar kronkeldarmen,
De vonken van tiw kitttig vier.
(2765) En zo gy dit, naer myn begeeren
Wel uitvoerd, zal ik u een koek
Die vol Suecade is, dan vereeren.
En üeken je eerstdaags in de broek.
Op dees belofte, schud hot guitje
(2770) Terstond gezwind zyn vleugels uit,
En maakte zich naer ’tTroitche spruitje,
Straks ia gelyk, tot op een duit.
En gaat op zyn Mamaas beveelen,
Straks nederdaalen naer Askaan,
(2775) Om naer de kunst zyn rol te speelen,
Gelyk gy daadlyk zult verstaan.
Vrou Venus maakt de zoete jongen,
Vast onderwylen in den slaap;
Waar mee hy naulyks was besprongen,
(2780) Of daadlyk neemt hy deze knaap,
En voerd hem naer d’idaasche velden,
Waar hy iu roos en majoryn,
(Daar zy hem op te slapen stelde)
Sen nacht alleen zal moeten zyn.
(2785) Terwyl Kupido, en de goeijen
Achates (die hem voor Askaan
Genomen had) zich steéwaard spoeijen,
En hem geschenken brengen gaan.
Daar komend, had de Koninginne
(2790) Zich reeds al aan den dis geplant,
Terwyl, om’t gastmaal te beginnen,
De rest vast tand, en mond, en hand,
In roozewater staan te spoelen,
Tot dat Trojaan, en Lybiaan,
(2795) Na lange tyd door een te woelen,
Zich mee ter diswaard voegen gaan-
De Vorst, aan ’t hooger end gezeten,
Met Dido aau zyn rechter zy,
[fol. I4v, p. 136]
En paste snedig op zyn vreten,
(2800) En stak geen kleintje naer zyn py,
Van een goê schottel met spinagie,
Daar hy heel trouw ïyn deel van nam,
Zo viel de borst aan een pottagie,
Daar menig dartle hanekam,
(2805) En zweeserik, in lei te swemmen;
Waar mee hy, zo te met, hoe graag,
De luiten wat begost te temmen,
Van zyn’ half uitgeteerde maag.
Vrou Dido had genoeg met nooden,
(2810) Ontrent al dees Messieurs te doen;
Hoewel zulks gansch niet was van noden,
Want ieder at stout, en koen,
Zo van gebraaden, als gebakken,
Dat Dido menigmaal al docht,
(2815) Of menig Troische kinnebakken
Niet wel betooverd wezen mocht.
Ruim vyftig schoone staatjuffrouwen
Die passen aan de tasel op,
Het schafte vast, in menig gouwe,
(2820) En menig schoone zilvre kop,
De wyn ter kimmen vol geschonken,
Aan al de gallen in het rond,
Die daadhk wierden uitgedronken.
Tot aan den platgeboomden grond.
(2825) Met honderd andre van gelyken,
Met zo veel jongen, even oud,
Staan vast de spyy.en aan te ryken,
Gedist in zilver, of in goud,
En maakte, ëat’er voor de kaaken,
(2830) (Hoe happig, hoe gezwind, en ras>
Dat de genoode by zich llaaken)
In ’tminste geen gebrek en was.
In ’t midden uu van’t banketteeren,
En wyl een ieder vast niet deê,
(2835) Dan met ’t’ gebit te schermutseeren,
Zo komt’er een lakei, of twee,
[fol. I5r, p. 137]
Gezwind de kamer ingesprongen,
En brengen tyding, dat Achaat,
Verzelschapt met myn Heer, den jongen
(2840) Ascaan, haar Hoogheid bidden laat,
Van daadlyk in te mogen komen;
Het welk hen straks wierd toegestaan.
Waar op terstond, myn Heer, den vromen
Eneas zynen zoon Askaan,
(2845) Of eer, het kleine minneguitje,
(Die ik u daadlyk heb verteld,
Dat in den schyn van ’t Troische spruitje
De goede Achates had verseld)
Met vreugde liep verwellekomen,
(2850) Hem gevende zo menig zoen,
Dat, wyl hy zich niet in kost toomen,
Hy ’t kind schier zeer begon te doen.
Doch eindlyk, van zyn ials ontslagen,
Bracht hy hem voor de Koningin,
(2855) Om haar ïyn gisten op te dragen,
Als aan een waardige vriendin.
Waar op hy, met een goede gratie,
En met een aardig kompliment,
In forrem van een halve oratie,
(2860) Haar met dit heerelyk prezent,
Op zyn papaas bevel, vereerde,
’t Welk deze schoone Koningin,
Met al haar natie, zo charmeerde,
Dat ieder, als met ziel, en zin
(2865) Verrukt wierd, door die zoete jongen,
En door zyn aangenaame taal;
Gelyk ze ook vreernd te kyken (tongen
Om de geschenken allemaal,
Die zy te voorschyn zagen komen:
(2870) De sluier van Mevrou Heleen,
Met goude kanten aan de zomen;
Als mee de huik van Polyxeen;
Met jonker Paris zonnewyzer.
En al de rewt, behaagd’ haar zeer:
[fol. I5v, p. 138]
(2875) Maar boven al het wafelyzer
Behaagd haar noch wel driemaal meer,
Want mids dat vreemd gebak van wafels
Ip dat land noch niet was bekend,
Noch ooit geilen op hun lien tafels,
(2880) Zo nam vrou Dido, dit present,
Uit alles ’t geen men haar vereerde,
oor ’t fraailte en ’t alderaardigste aan,
Weshah’en zy straks commandeerde,
Dat men een pot vol zou beflaan,
(2885) Om zo terstond eens te probeeren
De smaak van dit uitheemsch gebak;
Waar ieder van de Troische Heeren
Een zonderlinge lof van sprak.
Terwyl men dit zou uit gaan voeren,
(2890) Zo blyst de schoone Koningin
Steeds op het kind te zitten loeren,
En zwelgt allengs het lokaas in,
Waar mee dat hy haar zocht te vangen;
Want na dat hy de Troische Vorst
(2895) Een poos had om den hals gehangen,
En hem de vaderlyke borst.
Kwanzuis met liefde zeer vervuld had,
Zo vliegt hy naer de Koningin,
Die nauwelyks zo veel geduld had,
(2900) Maar schiet zo daadlyk op hem in,
En vat, en douwt hem in haar armen,
En (fkchte sloof, gelfk zy was)
Ontfangt zo in haar kronkel darmen,
’tFenyn ’t geen haar met kelk noch glas,
(2905) Maar door de min wierd ingeschonken,
Die haar door menig felle schicht,
Alreeds door puure liefde dronken,
Her vuur deed puilen uit ’t gezicht.
Zy kult, en zit het wicht te streelen,
(2910) Pas als de kinders, altemet,
Die door te veel met vuur te speelen,
’s Nachts leelyk pillen in het bed:
[fol. I6r, p. 139]
Want, al zo slecht is ’t haar bekomen,
Gelyk gy noch wel hooren zult.
(2915) Zo den Autheur dit voorgenomen,
En pasbegonne werk vervuld;
Mids gy haar dan in korte dagen
Misschien dees zotte troeteling,
Noch op het hoogst zult zien beklagen,
(2920) Waar door de koorts haar eerst beving,
Die daadlyk dreet’uit haar gedachten;
Hem, die zy eertyds, voor zyn dood,
Steeds placht te minnen, en hoog t’achten,
Als tweede ziel, en bedgenoot,
(2925) En die de liefde nu deed wyken,
En, fluks verhuizen uit haar zin,
En ’t zeil voor Heer tincas stryken,
Als d’oorzaak van dees tweede min.
Zy dan, geheel als opgetogen,
(2930) Zat vast, en keek hem zomtyds aan,’
Met darrende en verliefde oogen,
Die blyklyk gaven te verstaan
Het binnenste van haar gedachten,
Terwyl Eneas van zyn kant,
(2935) Vast overlei, met al zyn krachten,
Op wat voor amoureuse trant
Dat hy haar best zou onderhouwen,
En zat vast heimlyk in zyn zin,
Kasteelen in de lucht te bouwen,
(2940) Om dat hy in de Koningin,
Gelyk hem docht, een gunst bemerkte,
Die verder als tot vriendschap ging,
Het welk zyn hoop te byster sterkte,
Die hy alreeds van haar ontfing.
(2945) Derhalven, om van zynent wegen
Zyn liefde eens net te doen verstaan,
Dacht hem, ’t was lang genoeg gezwegen,
En sprak haar dus, al zuchtende, aan:
O Schoone! die de doove koolen
(2950) Weer in myn boezem gloeijend maakt,
[fol. I6v, p. 140]
En die van ’t hoofd of, tot myn zoolen,
My met de blikzem hebt geraakt,
T)ie uit uw twee bekoorlyke oogen
My neêrgeploft is op het hart.
(2955) Helaas! wat zal ik hoepen mogen
Uit dit beginzel van myn smart?
Wyl ik myn maag zit te verzaden,
En vast wat werk geert aan ’t gebit,
Zo dunkt my, raakt myn:.:irt aan ’t braden,
(2960) Pas, of het aan dat zelfde spit,
Dat dit Kapoentje heeft doorregen;
(’t Geen ik vast rabraak op myn bord)
Zes uuren had voor ’t vuur gelegen,
Vermids ik puur als gloeijend word. >.
(2965) Ik voel vast door myn nieren kruipen,
Een vuurtje dat my schier versmelt,
En ’t geen my ’t merg schier doet ontdruipen
Zo klaar gelyk als puuregeld.
Ach! dat net noodlot my na dezen
(2970) Die koorts eens dryven wou van ’t lyf!
En my zo gunttig eens wou wezen,
Van u te maken tot myn wyf.
Ik zweer, dat door d’immatriculatie
Met zulk een Koninglyke vrou,
(2975) Na een gewisse impregnatie,
Dit ryk haast Princen krygen zou,
Waar van de minste zyn papatje
In schoonheid, deugd, en aardigheén,
Zo zou gelyken op een draatje,
(2980) Of’t uit zyn tronie was gesneen.
Terwyl hy dus volvoer te snakken,
Zo speelde de genoode lui
Vast zo trou met hun kinnebakken,
Dat’er byna niet eenen brui
(2985) Van eetbre waar bleef overschieten:
Want, voor’tgebeent’van poot, en kop,
Die zy, doch weinig, over lieten,
Die nam men met de tafel op.
[fol. I7r, p. 141]
Dt honger dan in’t end verslagen,
(2990) Zo brocht men kelken voor den dag,
Bekwaam voor ses paar Switzers magen,
Vermids men nimmer grooter zag.
Hier door begost me in vreugd te raken,
En’t zop dat kroop te met in’t hout,
(2995) Waar door vrou idoos hooge daken,
Verkeerde pas als in een woud,
Van wilde, en redenlooze dieren:
Mids ieder door de kracht van ’t nat,
Door’t hof liep razen, schreeuwen, tieren,
(3000) ()f hy de drommel binnen had.
De nacht die ging alreeds op ’t nypen,
En meed de kaarzen alremaal
Die branden schier al in de pypen,
Toen, tot besluit van ’t avondmaal,
(3005) Vrou Dido (om de Troische Heeren
Met alle zoorten van banket
Op ’t magnifikst te regaleeren)
Tobak liet brengen in ’t zalet:
Waar van zy zelver, om de geuren,
(3010) Een pypje vulden, en onstak,
En dampte zo lang uit den treuren,
Tot dat haar ’t koude zweet uitbrak.
Wa-’t d’arme floot die raakte aan ’t kotzen,
En deed al ’t volzel van haar maag
(3015) Haar gorgel uit ter aarde plotzen,
Gelyk een dikke regenvlaag.
Eneas, hierom zeer verlegen,
En meenend’ dat zy sterven wou,
Trok haar de kaken af te vegen,
(3020) En riep, dat me eek verschaffen zou,
Om weer haar geest te doen bekomen;
Maar zekre nimf, of kamermaagd,
Schoon dat zy heel wel had vernomen
Waar dat de Vorst naer had gevraagd,
(3025) Kwam met een goude kelk aanstappen,
Met ruimpjes twee stoop wyn bevracht,
[fol. I7v, p. 142]
Die men wel eer placht vol te tappen,
Voor Belus, en zyn gansch gedacht:
Waar van zy vaakmaal keg gelept was,
(3030) En die per testament. gemaakt
Aan Dido, een zeer goed recept was,
Voor die in flaaute was geraakt.
Dees kelk, kwam deze Hoofsche Deeren
Voor ’t neusgat van de Koningin,
(3035) Met groote üatie presenteeren;
Die naau de waaitem daar van, in
Haar harssenvat had opgetrokken,
Of daadlyk, has, pas weder pas,
Was al haar flaauwigheid vertrokken,
(3040) Als of zy fris herbooren was.
Zy dan weer ryzende op haar kooten,
Trok met dees beker in de hand,
Dit klein gebeedjen uit te stooten,
Op een zeer hospitaale trant.
(3045) O Jupiter! patroon der Goden !
Van wien men in d’Historie leest,
Die d’inventeur van ’tgasten nooden,
En van de Kroegen zyt geweest:
U bid ik, wil de Tyriaanen
(3050) Dees dag gelukkig laten zyn,
En met myn Heeren de Trojaanen,
Voortaan doen trekken eenen lyn,
U breng ik, als tot offerhanden,
Dees frisse kelk met vrolyk nat,
(3055) En stoot die naer myn ingewanden,
Op d’aanwas van myn nieuwe stad.
En gy! ö baas der natte neering!
O Bacchus met je dikke kop!
Kom, strekt ons hier tot vreugd vermeering,
(3060) En doet ons zingen helder op.
En gy, vrou Juno, die voor dezen
Ons ikcds zo gunstig zyt geweest,
Laat dees dag ons voorspoedig wezen,
Tot voorspook van myn huulyksfeest.
[fol. I8r, p. 143]
(3065) En voords gy Heeren al te samen,
Zo maak u vrölyk onder een,
Voor my ik zal my gantsch niet schamen,
U met dit teugje voor te treen.
Dus sprak zy, en sey trok aan ’t vegen,
(3070) En zag den kelk tot op de grond,
Dat is, zy zoop die halver wegen,
Schoon ze ’em pas raakte met haar mond.
Straks liet zy die, wéér vol geschonken,
Toereiken aan Heer Bitias,
(3075) Die, hoewel nu hallif dronken,
Een zeer trouhertig veger was.
Dees (liet dit hagje naer zyn darmen;
Geloovend’, dat hem voor de kou
Die voering al zo wel zou warmen,
(3080) Als eenig watte borstrok zou.
Hier op zo volgden nu al d’andren,
Die al te zaam in ’t ronden om,
Dat kunsje naer deên met malkandren,
Waar door’er meer als zeven stom,
(3085) En roereloos, ter aarde zeegen,
Terwyl de rest by pyp en glas
Stand hielden, en met voordacht zwegen,
Om dat den ruigen löpas
Zyn violon begon te snaaren;
(3090) Waar onder dat hy uit B.duur,
Zyn roeste stem begost te paaren,
Naer hy wel ryklyk datd’half uur,
De compagnie gemolesteert had,
Met ’t accordeeren van zyn kwint.
(3095) Dees zong schier al wat hgeleerd had,
Van AtluS zynen ouden vrind;
Hy zong het loopen der planecten,
En wist net, hoe veel myrde maan
(Pas even of hy ’t had gemeeten)
(3100) Op eenen dag wel af moest gaan.
Hy zong, hoe dat de zonnewagen,
Geduurig door den hemel (hord;
[fol. I8v, p. 144]
Hy zong de kracht der dondervlagen,
Hoe wind, en snee geschapen word,
(3105) En hoe ’t komt dat de Bliksem heet is,
En voords, hoe alles wat’er leefd,
(’t Geen anders een heel groot lècreet is)
Zyn wezen eerrt gekregen heeft.
Voords zong hy, hoe dat alle dieren
(3110) Gemaakt zyn in den ouden tyd,
En hoe die fynman, die de gieren
Zyn lever steeds schait tot ombyt,
(Waar op zy daaglyks komen aazen)
Den eerden mensch geschapen had,
(3115) Daar door den aaflèm in te blaazea,
Niet door de mond, maar door het gat-
Voordszonghy, waarom’t’s winters koud is,
En hoe het zomers is zo heet;
Ei; waarom dat een mensch die oud is,
(3120) Niet zo veel als een jongen eet.
En honderd andre fraaije itukken.
Die hy tot barstens van zyn long,
Zat uit zyn magre hals te rukken,
Schoon dat hy als voordooden zong:
(3125) Want nergens was gehoor te krygen,
Want d’een die riep, en d’ander kreet,.
Zo dat hy eindlyk wel moest zwygen,
Het was den fynman lief, of leet.
Maar d’Afrikaansche Koninginne
(3130) Zoop ondertusschen, door de Vorst,
Allengs de minneteugjes binnen,
hn wierd zo heet als peperworst.
En deed hem zo wel duizend vragen,
Van Hector, en van Heer Priaam,
(3135) En van de rest van al zyn magen,
Dat ik het schier my zelven schaam.
Dan vroeg z’hem met wat zoort van wapens
Auroraas zoon te velde kwam,
En na wel hoe veel uuren slapens
(3140) De Had geraakt was in de vlam.
[fol. K1r, p. 145]
Dan wou zy dat hy zou vertellen,
Of Diomedes paardestal
Wel zo vol dravers was, als tellen, -’
En hoe veel heugden in getal?
(3145) Dan kwamze van Achil te vragen,
Wat slag ’t geweest was van een vent?
En of hy meê gelieven kragen,
Wel eer te dragen was gewent?
Dan vroeg zy of Mevrou Helene,
(3150) Zich niet blankette in haar tyd,
En dan weer eens, of Polyxene
Niet drie was van haar tanden kwyt?
Dan vroeg ze hem een reis zes, zeven,
Of d’appel, die Heer Paris ging, v
(3155) Wel eertyds aan vrou Venus geven >
Een aagt was, of een ribbeling?
En honderd andre zoete geuren,
Die zy zo voor de vuist bedocht,
Waar door men heel wel kon bespeuren,
(3160) Dat Juffrou slechs een praatje zocht.
In ’t end begost zy dus te sprecken:
Ik bid u (zei zy) waarde held,
Dat gy my al de looze treeken
Der Grieken eens in ’t lang verteld;
(3165) Laat my, dat bid ik u, eens hooren
Dien heelen oorlog van ’t begin;
En hoe gy ’talles hebt verlooren,
Met uw papa, en gemalin;
En hoe dat gy den brand ontsnapte,
(3170) En hoe gy met uw vaar bedost,
Ter sluik de stad, en ’t land uitstapte,
En hoe gy voords uw reis begost;
En wat u in die zeven jaren.
Zint gy gevlucht zyt uit uw land,.
(3175) Al wondre geuren zyn weêrvaren,
En hoe gy kwaamt aan onze strand.



[fol. K1v, p. 146]

DE

ENEAS

VAN

VIRGILIUS

IN ZYN ZONDAAGSPAK.

TWEDE BOEK,

ELk zweeg, en hield terstond zyn kaken,
Wanneer de groote Iülus vaâr
Dees droeve reden uit kwam braken,
Voor dees verzade, en zatte schaar.
(5) Wel als je ’t dan perfors wilt weeten,
Myn alderliefste Koningin,
Zal ik dit kliekjen eerst op eeten,
En maken dan een naêr begin.
Zou dan dat bar gerucht herklinken,
(10) Hoe ’t Griekse leger snood, en vals,
Het Trooise geld hilp in de vinken,
En bracht hun trots gebied om hals?
’t Welk ik, helaas! meê aan most schouwen,
Ja daar ik al myn besjes erf,
(15) Zo droevig zelf in d’ as zag brouwen,
Och! lieve* Dido nicht, ik sterf,
Wat Mensch zou zo zyn hart verstalen,
Die niet met kinderlyk geween,
Zou smelten op dat bang verhalen,
(20) Al was ’t de hart gekopste Deen?
Ja ’k zou een vaan thans durven wagen,
Al ben ik nu wat schraal van splint,
Dat zelf Ulysses met zyn magen
Zou staan te kryten als een kind.*
[fol. K2r, p. 147]
(25) De nacht is ook al aan het zakken,
En met zyn sterren lang genoeg,
Zo dat, die zich na bed ging pakken,
Hy kwam’er zeker niet te vroeg;
Doch zo gy zulken vreugd moet rapen,
(30) En dat gy zo belust mocht zyn,
Dat gy licht niet zoud konnen slapen
En eerder niet gerust zoud zyn,
Eer gy dees’ droeven onheil hoorde,
En Troojens laatsten ondergang,
(35) Zo luister dan na deze woorden,
Al vallen zy my vry wat bang:
Na dat de Griekse Leger-basen,
Nu zo veel jaren achter een,
Pas vorderden met al haar rasen,
(40) Als of zy zaagden op een steen.
Zo teeg men aan een paard te werken,
Geribt gelyk een oorlogsschip,
’t Welk met zyn kop keek over kerken,
En stak een hals op als een klip:
(45) Dit wierd kwansuis slechs opgeslagen,*
(Zo maakte men het volk wat wys)
Om aan de Goden op te dragen,
Tot fooi van hun aanstaande reis;
In welkers buik het Griekse puikje
(50) Zich stil verstak en school in ’t hol,
Als of ze speelde kuikre muikje
Dus kreeg dit paard zyn darmen vol.
Daar dryft in het gezicht van Trojen
Een stukje lands in zee als kurk,
(55) ’t Geen (zo myn Muza recht kan roojen),*
Zeer wel geleek na Ens, of Urk:
Dit landje placht wel te verbrussen,
Want ’t was heel weelderig van aart,
Als Priamus noch zat op het Kussen,
(60) Nu is ’t een goddelooze vaart,
En een bedrieglyke haven,
Daar menig kiel den hals op brak:
[fol. K2v, p. 148]
Hier was ’t dat zy zich heen begaven,
Hier was ’t dat zich de Griek verstak,
(65) Zo dat wy schip, noch boot en zagen.
Wie hoed zich voor zo snoden find?
Elk riep (wanneer ’t begon te dagen)
De Griekse vloot is aan de wind,
En naer Mycenen heen gaan schuren.
(70) Men zag geen zeilen diert noch veer,
Wat dat wy oogen, wat wy turen,
Men zag noch vloot, noch leger meer.
Daar mee zo gaan de poorten open,
En pas als honden van de band,
(75) Loopt Troje leeg met heele hoopen,
En wandelt langs de waterkant.
’t Lust haar met byster groot behagen,
En langs verwachte vreugd, te zien,
De wallen daar de Grieken lagen,
(80) De plaats waar uit zy moesten vlie’n,
De strand ontbloot van hunne kielen;
Hier vocht de dolle Dolopier,
Hier was Achilles aan ’t ontzielen,
Hier lag hun zeil en wimpel zwier:
(85) Hier plachtmen menschen te doorspitten,
Als men de viand, en ons volk,
Malkaâr zag inde lokken zitten,
En woeden met bebloeden dolk;
Gins gaat een hoop, het paard aanschouwen
(90) En roept met een verbaasde drift,
Hoe pronkt Minerva met haar bouwen,
Om zulken ongemeenen gift?
Het grauw dat staat als opgetogen,
En loopt om ’t houte dier als mal,
(95) Terwylder sterk wierdt overslagen
Om uit te vinden zulken stal,
Genoegzaam om dit beest te stallen:
Thimetes was eerst van advis,
Dat men ’t zou voeren inde wallen,
(100) En stellen op het groot Paleis;
[fol. K3r, p. 149]
’t Zy hem ’t bedrog, dit voor deed stellen,
Of dat het Troojens noot-lot was
Dat Juno voor had om te vellen,
Dat laat daar, want ’t geeft geen pas;
(105) Maar Capys sat hem op zyn haken,
Die vry van beter oordeel was,
En raad het inde Zee te smaken,
Of straks te leggen inde as;
Die wouw’er mee Victori branden,
(110) En kyken ’t in zyn ingewant:
Gans bloet hoe splitsten de verstanden,
En vlogen na verscheyden kant;
Of doe de Griekjes, dieder schuilden
Als Capys dit kwam voor te slaan;
(115) Haar schoone Broekjes niet bevuilden,
Dat laat op uw oordeel staan:
Maar meest doen Laooe aan kwam schuiven,
De voorste van een grooten stoet,
Die van het Slot, om laag kwam stuiven,
(120) Dees riep van veer al dol van moedt,
O mal gespuis vol zotternyen!
Wat raserny besit uw kruin?
Looft gy de Griekse schelmeryen?
Zy leyden u slechts om den tuin:
(125) De Griek ging zich na huis niet pakken,
Noch sloop zo zonder oorsaak voort,
O neen, hier word wat aars gebakken:
Of hebt gy nooit zyn list gehoort?
Meent gy, dat dan de Griekse giften
(130) Zo zyn bevryd, van schendery,
Dat men daar niet vindt op te siften?
Is Grieken zo op onze zy?
Zyn wy Ulysses zo vergeten?
Geverft in alle listigeydt,
(135) Dat wy zyn streeken niet meer weten?
O doove, en blinde dommigeydt!
Of dit gediert heeft, by myn sieken!
Zyn onbeschofte diken bast,
[fol. K3v, p. 150]
Gepropt vol goddelooze Grieken,
(140) Die ’t uit hun leger heeft gebrast:
Of ’t is gebouwt, om onze Muren,
Stil te beklimmen inder nacht
En alle Huizen door te gluren,
Of ’t geen de droes zelfs niet bedacht;
(145) Het zy dan, wat het ook mag wezen,
Al wierd ook van elk belacht,
De Griekse gaven zal vreezen,
Ulyssis gift is myn verdacht
Mid dreef hy (zo als hy gink zwygen)
(150) Een schicht gesmakt uit al zyn macht,
(Of hy ’er door had willen rygen)
In dit gediert zyn holle vagt:
Die op zyn dgevoerde billen,
(Mits deze Pyl niet door en gink)
(155) Bleef staan te sidd’ren, en te drillen:
De buik, die ram’lent weder klonk,
Die bromde, met zyn Zolderingen,
Daar dit bedekt gespuis in zat:
’t Geloey kwam door de houten dringen,
(160) En loeyden uit zyn achter gat,
Och! hadden doe die nare Parkes!
Ons droef bederf niet vast geschat:
Of hadden wy, wy domme varkens,
Maar slechs een aas verstant gehadt;
(165) Men had die Grieken haast doen kruipen
Van onder ’t houte Paardt zyn staart,
Om flucx, voor huts-pot te verkuipen,
Of Frikkedillen door het Zwaardt;
Noch zou oudt Troojen, elk bekoren,
(170) En Piraams Hoff stont met zyn trans,
Gelyk de Monkel-baanse-Tooren,
Op ’t hoekje vande oude Schans.
Maar wat geschieter onderwylen?
Een tropje Rakkers vande Stadt,
(175) Die komen met een gast aan zeilen,
Wiens handen lydig op zyn gat,
[fol. K4r, p. 151]
Gekneveld waren jong van wezen.
Dit stoof zo met een groot geraas,
Na onzen Oppervorst voor dezen,
(180) Of Priaam onzen ouden baas;
Dien kwant, had zich zo laten vangen,
Uit pure moetwil, en bedrog,
Gelyk een, die perfors wou hangen
Uit speculatie, maar och! och!
(185) ’t Was maar om Troojen op te zetten,
Voor ’t Griekse Heyr, meer snood, als koen,
Hierom, liet hy zich willig vangen,
Daar was ’t dien gaauwdief om te doen,
Hierom liet hy zich graagjes knoopen,
(190) Om dit te einden op zyn loost,
Al zou hy ’t met de strop bekoopen:
Die schelm, die was van beyts getroost.
Ons Jongens, om hem aan te schouwen,
Omringden hem, van alle kant,
(195) En tegen om het zeerst, aan ’t jouwen,
En schooren dees gevangen kwant.
Gelyk m’ een rol Toebak kan rieken,
Schoon dat men slechs een entje proeft,
Zo hoort uit een van deze Grieken
(200) Den heelen aart van dit geboeft;
Want als dien guit, zich sag omvangen,
Van ’t gansche leger zonder heul,
Keek hy, als of hy straks zou hangen,
En dat men slechs liep om de Beul:
(205) Maar als hy langsaam zyne oogen
Op hief, en met een keer rontom
Het gansche Leger had bewoogen,
Al drayende om dien ronden drom.
Elaas! waar zou toch belanden?
(210) (Riep dezen wel door slepen guit)
Ik Sie geen veyl’ge Zee, noch Stranden,
Nu is het lietje met myn uit:
De Griek, heeft my de doodt gezwooren,
En roept niet aars als brandt, en moordt,
[fol. K4v, p. 152]
(215) En mits ik viand ben gebooren,
Is Troje recht op my verstoort.
Die sucht die uit zyn hart kwam stygen
Deed’ al den moedt-wil en ’t geraas,
En ’t jouwen vande Jongens zwygen;
(220) En bondt de kat vast aan de Kaas;
Wy porden hem om stracx te klappen,
In welken Landt, in welken Stadt?
Zyn Moer hem eerst stak inde lappen?
En wat hy op zyn hoorens hadt?
(225) Hy, (als hy onbeschroomt mocht snakken)
Die steld voorts alle vrees ter zy
En roerde, dus zyn kinnebakken,
En stiet dees woorden uit zyn py:
O gryse Priaam! oudt van dagen;
(230) Ik zal, (na dienje ’t zo gebiedt)
Hier waarlyk, alles op gaan sagen,
’t Geen inder waarheydt is geschiedt;
Voor eerst, zal ikje niet verheelen
Dat in ’t Landt gebooren ben,
(235) ’t Geen al uw’ Schatten dacht te steelen,
En kaal te plukken als een Hen,
O neen, zeg met styve tanden,
Myn treurig ongeval, sie daar!
Mach doen dat Zinon noch moet branden,
(240) Maar ’t maakt hem tot geen leugenaar.
De Faam blies met zyn kromme Hooren,
De groote Naam van Palameed’,
Met hart getoet wel in uw ooren,
Zy was des luit genoeg van kreet:
(245) Zo dat ik, niet hoef op te noemen,
Den Lof van dees bedroefde vent,
Daar ’t heele Heyr van wist te roemen,
Zy is u al te wel bekent:
Och hoe onnosel most hy bloeden!
(250) Gedoemt door ’t goddeloos verraadt,
Om dat hy ’t Heyr na Huis wouw spoeden,
Nu rouwt het elk, maar laas! te laat.
[fol. K5r, p. 153]
Aan deze man, zond my myn Vaartje,
(Vry zobertjes, en schraal van kas)
(255) Om dat hy eenigsins een haartje
Van onze na verwantschap was:
Ja, ’k was noch nauw de Wieg ontwossen
Wanneer louter aan zyn zy,
Al most aan ’t reyzen, en aan ’t rossen
(260) Voor Ruiter in zyn Compagny,
Zo lang als hy ons Volk regeerde,
En inde krygsraad zat als baas,
Zo had ik wat ik begeerde,
Maar na zyn doodt was ’t mis, helaas!
(265) De saak is kenlyk by myn zoolen!
Ulyss’ brocht Palameed om hals,
En joeg hem voort na Plutoos hoolen,
O hart vol roets! ô borst vol gals!
Hoe ging my dat verlies ter harten?
(270) Al ’s Werelts vreucht was my verdriet,
Zo dat my Trony wel mocht tarten,
Medusaas Trony in ’t verschiet,
Ik school gedurig in het duister,
Mits my het Zonne-licht verdroot,
(275) En sat staag met een stil gesnuister,
En vloekten op myn Meesters doodt:
Och! zei ik (maar had ik gezwegen
’t Had my wel zo gezont geweest,
Gunt my Jupyn slechs zo veel zegen,
(280) Dat ik eens t’ huis kom, fris van geest,
Wee, die myn baas zyn doodt beschooren,
En stemden in Zyn snoode moordt,
Ik zweer, men salder noch van hooren:
Maar ach! dat onvoorzichtig woordt,
(285) Dat woordt, dat dee Ulysses woeden,
Die my met nieuwe vonden zocht,
By ’t Volk te brengen in vermoeden,
Door leugens, die hy slim bedocht;
Nu wist hy ’t grauw wat wys te maken,
(290) En smeeden ’t dat hy wierd gelooft:
[fol. K5v, p. 154]
Dan had ik, die, dan die gaan laken:
Dan had ik deze moord in ’t hooft,
Tot dat hy kans sag my te knellen,
Door Calchas.. maar ben niet mal?
(295) Wat mach armen hals vertellen?
Wie kreunt zich hier myn ongeval?
Wat mach u hier voor gaan praten?
De Grieken zyn u even vals,
Ik zal het hier dan zo by laten,
(300) ’t Is tydt, breng Zinon maar om hals;
Hy hoort nu al een uur te hangen,
Ja half bykans verdroogt te zyn:
Dus volgt gy Itacus verlangen,
En helpt Atrydes uit de pyn.
(305) Doe branden wy om hem te vragen,
De oorsaak van zyn ongeluk,
Maar onbewust voor zulke lagen,
En zulken snooden schellem stuk.
Wy zeidt hy (en bestont te trillen,
(310) Of hy de Koors had op zyn vleys)
Die namen dikwils voor ons spillen
Te pakken, maar elaas! de reys
Kon nimmermeer zyn voortgank krygen:
Dan was het ys ons inde weeg,
(315) Dan kwam een Donderbui ons drygen,
Dan weer wat aars, ’t was nooit geen deeg,
Byzonder doen men ’t Paart gemaakt had,
Doe bulderden het weer als dol,
Of Eool al zyn windt gebraakt had,
(320) Die hy bestierden in zyn hol;
Daar had men ’t hooft vol muise-nesten,
Eurypyl op een gram galop
Liep na den drievoet, die ten lesten,
Dees woorden schudden uit zyn krop;
(325) Gy hebt de wint, met bloet en billen,
En ’t dooden van een schoone Maagt
Zyn breydeloos gewelt doen stillen,
Eer gy hier noch ten Anker laagt:
[fol. K6r, p. 155]
Gy zult ook, zo na huis niet streven,
(330) Bevryt van alle tegenspoed,
Ten zy gy niemand hier doet sneven,
En plengt voor ons het Griekse bloet;
Dit kwam Janhagel nauw te hooren,
Of een verbaasde en bleeke vrees,
(335) Klom van haar koten tot haar Ooren,
En deed haar gillen als een Mees:
Elaas! riep elk, wie zal dit gelden?
Dat is te droeven ongemak,
Wie of ’t Orakel hier mee spelde?
(340) Wie wayt dat onweer op zyn dak?
Terwyl sleept Itacus een bende,
Die Calchas onze gryse Tolk,
Steets met zyn raadt, en oordeel mende,
En steltse midden onder ’t Volk.
(345) Legt ons Apols geheymenissen,
Riep hy, en zyn Orakel uit,
Door wie is ’t ongeval te slissen?
Wie eyst de God-spraak tot een buit?
Doe kwam het my al ree ter ooren,
(350) (Want veele merkten deze streek,)
Dat my dat onheyl was beschooren
Gelyk het namaals suiver bleek:
Maar Calchas, om dit wis te vragen
Hiel doe kwansuis zyn waffel toe,
(355) En zweeg zo ettelyke dagen
En maakt’ Ulys toen dagen moe:
Ik schr(zo wist hy ’t te verbloemen)
Een Mensch te noemen door myn woordt,
Die onnosel moet verdoemen,
(360) Tot zulken jammerlyken moordt;
En nauw’lyks wouw het uit zyn longen
Had Itakus met vloek, op vloek,
Hem dit ten hals niet uit gewrongen:
Doen nam hy eerst zyn toover Boek,
(365) En zong met onderaartsche toonen;
Het is de jonge Zinon dan,
[fol. K6v, p. 156]
Daar gy uw val meê kunt verschoonen;
In summa, ik, ik was de man,
Elk knikten op dat grouw’lyk oordeel,
(370) En stemde dit gelyk op myn,
Want elk die trok het tot zyn voordeel,
Mits hy zich sag bevrydt van pyn,
En nu was ’t nare licht op handen:
Dat my van licht zou zien berooft:
(375) Men knoopt alrede d’ Offerbanden,
Met Zout en Garst om Zinons hooft:
Als hy ter vlucht zich door ging pakken,
En school in een beliesde plas,
Daar hy ten hals toe in ging sakken,
(380) Tot dat dat onweer over was,
Tot dat de Vloot zyn Ankers lichte,
En ging met schade, en schande ’t Zeyl,
Mits zy hier niet meer uit kon richten,
Och! was zy over duisent myl:
(385) Ik zal doch nooit in Grieken komen,
Adieu myn Vader, ’t valt me zwaar,
Dat uw’ aangezicht moet missen,
Adieu myn Kinders altegaar:
Maar ach! gy zult het noch betalen,
(390) Ik vrees voor u onnos’le Bloe’n,
Wanneer Ulyss’ op u verhale
Die straf, die hy my dacht te doen.
Ach moedige Troojaansche Helden
Ik smeek u, by de opper-Goön,
(395) By die, daar waarheydt by mag gelden,
By al, die Schelmery verboôn;
Zo medelyden, niet och armen!
De gantsche weerelt is ontzeit,
Zo wilt u over my ontfarmen,
(400) Die dus, aan uwe voeten leyt,
En smeekt met troosteloose Kaken:
Laat toch! myn eynd’loos ongeluk,
Uw Zielen slegs een weynig raken,
Na zo veel onverdiende druk.
[fol. K7r, p. 157]
(405) Op dit gejank, schonk elk het leven
Vol mede doogen, aan dien guit,
Zelfs Priaam, die beval hier neven
Aan zyn lakeyen met een Fluit,
Dat men hem datelyk los zou binden,
(410) En sprak hem dus heel vriend’lyk aan,
Gelyk als een van zyne vrienden;
Gy zyt dan waar gy zyt van daan,
Vergeet nu u ontvloden grieken,
Die haaken na uw ongeluk,
(415) En schuilt u onder onze wieken,
Maar antwoort my net op dit stuk:
Waar toe? Met wat verborgen reden?
Wiert dit ommenschelyk gevaart?
Gebouwt, zo onbeschoft van leden?
(420) Wie was de werkbaas van dit Paart?
Wat of de Griek hier toch meê voor heeft?
Wat voor verborgen heyligheid?
Wat Oorlogs trek of haar toch spoor geeft,
Dat zulken Monster is bereyt?
(425) Uit had Priaam, en sloot zyn Wangen.
t’Wyl Zinon (zo snoodt van beleydt,
Dat hy de droes had kunnen vangen,
Had hy, met hen geveynst; om strydt)
Zyn uitgestrekte diefse handen,
(430) (Zo pas ontknevelt uit de strop,
Zo pas ontnestelt uit de banden.)
Uitstrekte, recht ten Hemel op,
En teeg, met deze toon aan ’t gieren;
O ongeschonden Godlykheid!
(435) O onvergankelyke vieren,
Ik zweer by uwe Majesteyt.
O Moort geweer! O Altaar vonken!
Die gelukelyk ontkwam,
O Kransen! Daar meê most pronken
(440) Gelyk een droevig Offer-lam,
Met recht verdoem deze Grajers:
Ik ken my vry van haren Eedt
[fol. K7v, p. 158]
Het zyn maar schelmen en verrajers,
En zal klappen dat weet;
(445) Ik ken, geen Vaderlandt noch wetten
Zo Troyen slegs zyn woord maar houd;
En haar gemoedt niet om gaat setten,
Noch in haar woorden niet verflouwt.
Neen zal waarlyk niet verzwygen,
(450) Op al, dat gy my hebt gevraagt,
Indien vryheydt mach verkrygen,
En zo gy u maar eerlyk draagt.
Al ’t heyl en hoop der Dardanezen
Wanneer haar Krygs-vloot wiert bemant,
(455) Was aan Minerva toegeweezen,
En stondt alleen in Pallas handt;
Siet hierom wast myn goede vrienden,
Dat eens Thydides (ofjet weet),
Die nimmer eenig Godt beminde,
(460) Maar d’ Alderminste Gods-dienst speet,
Aanspande met het hooft der guiten,
Ulysses, vinder van dit werk,
Om eens, heel grouw’lyk te vry-buiten.
In Pallas heerelyke Kerk,
(465) Zy gingen ’t al ter neder hakken,
En maakten al de Wagt Kapot,
En dorsten Eyndlyk ’t Beelt aanpakken,
En tegen zo met Pallas schot;
Zy kneusde, met bebloede pooten,
(470) Haar lieffelyke Roose-krans,
En vatten ’t Meysje by haar kooten,
En schonden zelfs haar Uil en Lans,
De Uil, die brak zyn slinker vleugel,
De Lansy, vloog het yser of,
(475) Dit mag byloo niet door den beugel,
Dit ging begommen al te grof;
Van die uur, of ons luk verkeert was:
Was onze hoop maar enkel windt,
Mits Pallas, zo geaffronteert was:
(480) Van die tydt waren wy het kind.
[fol. K8r, p. 159]
Zy deed haar kwaadheid uit haar oogen
Wel zien, als ’t beeld kwam in het heir;
Mids datter staag straallichjes vloogen,
En zwierden over velt en Meyr,
(485) Dees scheen de moed al op te geven,
En droop het klamme zweet van ’t lyf,
Een aar begon van angst te beven,
Of stondt gelyk een Paal zo styf;
Tot driemaal (dit staat te verwond’ren)
(490) Wierp Pallas vyer ten oogen uit,
En deed haar Lancy dapper dond’ren,
Het Schilt dat grimden op haar huit.
Straks raadt ons Calchas Zee te kiezen,
En gaf geen oogenblrespyt,
(495) Aan die niet alles wouw verliezen,
En raaken ’t heele hachje kwit:
Voor Troojen viel niet meer te vegen,
Voor dat men weer in Grieken Landt
Met al de Goden raadt ging plegen,
(500) En dan weer bracht na deze kant.
Siet hierom zynse dan gaan spatten,
Om na dit Goddelyk Advys,
Wel haast den Oorlog te hervatten,
En u te vallen op je vleys.
(505) Doch om met spoet na Huis te wayen,
Docht elk met reden op dat pas,
Dat men Vrouw Pallas wel mocht payen,
Die zo besukst vertoorent was;
Dit wist Heer Calchas weer te brouwen:
(510) Siet dees gekwetste Majesteyt
Riep hy, zult gy een Paardt gaan bouwen,
Daar mee zo schelts’ u alles kwit:
Maar zo hoog moet dit Dier zich rekken
Van hout ten Hemel opgewrocht,
(515) Dat men ’t de Poort niet in kon trekken,
Noch in uw Wallen wierdt gebrocht;
Op dat het Volk, na oude zeden,
En volgens haar voorgaande wys,
[fol. K8v, p. 160]
Niet knielen zou in haar Gebeden
(520) Voor Pallas Beelt, op haar Palleys:
Och! zo gy dit geschenk gingt schenden
Dat aan Minerf is toe-gewyt
De plaag zou u voor zeker schenden;
Ik bender dapper om verblyt,
(525) Dat gy het noch niet aan ging tasten,
Tot u, en Troojens ongemak,
Dat liever Grieken moet belasten,
En storten Calchas op zyn dak:
Maar als gy ’t in uw Muur kwaamt rokken,
(530) Zou Azien in tegen deel,
Het heele Grieken-Landt op-slokken,
Met Tak en Telg, en Bladt en Steel.
Ja zelfs haar Nichten, en haar Neven,
Tot inde achtste, en tiende Graadt,
(535) Die zouden door uw Zwaarden sneven;
Zo luidt de God-spraak op een draat.
Met deze slim’ en loose treken
Wist Sinon vol van schelmery,
Dat Volk te dwingen, en te breken;
(540) Door loosheydt en bedriegery:
Dat Volk daar Thydied voor most wyken,
Daar zelfs Achilles zo vol moedt
Voor stondt te suffen en te kyken,
Gelyk een krachteloosen bloedt.
(545) Dat Volk, dat met dien Oorlog lachte
Van tien Jaar, als zelfs wel weet,
En duisent Schepen niet meer achten
Als’ klinken van een Griekse scheet,
Most nu na Zinons pypen dansen:
(550) Maar ziet alweer een slimmer kwaat,
Dat ons see schielyk aan kwam ransen,
En maakt dat elk verbystert staat.
Laooc vol heylige gedachten,
Stont juist gereed, dien goeyen sul,
(555) Om aan de Zee voogt, te gaan slachten,
Een ongemene groote Bul;
[fol. L1r, p. 161]
Terwyl’er langs de stille golven,
(Want ziet het water lag zo net
Dat men, der op had kunnen kolven,
(560) Gelyk op ’t gladde ys aan bet)
Twee pas gelyke Slangen zullen.
Recht van het Eylandt Tenedos,
Met ysselyke groote krullen,
Al zwemmend’ teffens op ons los;
(565) Gans bloet, schrnoch in ’t verhalen!
My dunkt sie die blauwe gloedt,
Die van haar schubbig vel kwam stralen
Ik sie haar hals noch halver vloedt,
Bedekt, met etterige Manen,
(570) Terwyl de staart, met krommen bocht,
Een snellen weg door Zee kwam banen,
En stiet met kracht, door ’t zoute vocht:
De gansche vloedt begon te bruisen,
En morden op die harde vaart,
(575) Als op een Schip, dat aan komt suisen
Daar Eool vloedt noch wint aan spaart
Nu kwamen zy, de strant op kruipen,
En likten met een bar geschal
Haar Oogen, die van Etter druipen,
(580) Vol vier, en schitterende gal.
Elk scheen de moedt, en ’t Bloet ontzonken.
En vloog, gelyk een Haas uit ’t Riet,
Als hy de jagt Trompet hoort ronken:
’t Was loopje niet, zo hebje niet;
(585) Zy volgden Laooc op zyn hakken,
Die ook in een verwarde trop,
Zyn best deê om zich voort te pakken:
En vatten, eerstmaal by de kop,
Zyn twee onnos’le kleyne Kindren,
(590) Die zy met digt, en vasten slag,
Zo nauw in haren staart verhinderen,
Dat mender hooft, noch staart af sag:
Zy zonden deze teere leedtjes,
Met vel, en been te wonder graag,
[fol. L1v, p. 162]
(595) Met smaakelyk’, en prop’re beetjes,
Tot een ontbytje na haar maag:
De Vaar die juist verwoed kwam lopen;
Tot hulp, verzien met Speer, en Zwaardt,
Die gingen zy, zo dicht beknopen,
(600) Dat men pas zag zyn spitse Baart,
Verby zyn hals daar liepen krullen,
Tot aan de helleft van zyn Pruik,
Zo dat hy wel, in al die prullen,
’t Model leek van een aly kruik;
(605) Hy zocht met desperate geuren,
Doch te vergeefs, met rok op rok,
Dees ronde slingers los te scheuren,
Maar neen, dien bloed die was den bok,
’t Vergif dat sloeg hem om zyn nieren,
(610) En maakte voort zyn kop zo los,
Dat hy te groulyk trok aan ’t gieren,
En bulkte als een Deense os,
Die met zyn losgeraakte touwen,
Al vliegende op een gran galop
(615) Door markt, en straat, en steeg komt klouwen,
Bedwelmd door een vergeefse klop.
Maar deze propre gladde aaltjes
Gaan voort naar ’t hoog paleis toe vliên,
En dat met propre kleine haaltjes,
(620) Pas elk zo van een roede of tien,
En kroopen onder Pallas rokken,
En scholen achter haar rondas,
En krulden onder aan haar zokken,
En bleven hangen in het vlas.
(625) Dees nieuwe schrik, met kille spieren,
Deed al den hoop, zo bleek als doôn,
Uitroepen met gelyke gieren,
Dien boef die had zyn rechte loon,
Kost hy met vrede ’t paard niet laten,
(630) Most hy het kwetzen met zyn spriet:
Wat kost hem Pallas schâ toch baten:
Hy heeft zyn loon, dien deugeniet.
[fol. L2r, p. 163]
Wy zullen Pallas beter loven,
En halen ’t beeld met groot gedrang
(635) In hare vrysterlyke hoven,
En smeken het met zoet gezang.
Voort breekt men onze wal in stukken,
En maakt een yzelyke mond,
En trok zo vaardig aan het bikken,
(640) Tot datze vlak was tot de grond;
Doe was’t, za! za! Trojaansche bollen,
Za! mannen nu niet veel gekals,
Za! plant dit trotse dier op rollen,
En slaat dees kabel om zyn hals:
(645) Daar meê zult gy het voort zien glyen,
Rukt, elk moet dapper aan die koort,
Net als hier na de key der kyen,
Zal rammlen binnen Amersfoort.
Nu steeg ’t gevaart vast op de wallen,
(650) Met menig wapen in zyn pens,
Omringt van heilige geschallen;
Het ging de kinders naer haar wensch,
De meisjes, en de jongens haaken,
En achten ’t voor een groote vreugd,
(655) De kabel maar eens aan te raaken,
En zwaar te trekken, voor geneugt.
Nu komt het van de vest af klaavren,
En drukt de ronde kegels plat,
Tot tot het dreigend stond te daavren,
(660) In ’t midden van de schoone stad.
O Vaderland! ô machtig Trojen!
O Heere logement der Goôn!
Daar zy vaak trokken aan het poojen,
En danzen op een zatte toon.
(665) O vesten! zo vermaard van ’t vechten,
Dat niemand uws gelyk en was.
Maar ach! in ’t oordeel zulke slechten,
Als men kon vinden in de kas.
Tot driemaal heeft het paard gestooten,
(670) En stond pal op den drempelplaat,
[fol. L2v, p. 164]
Met onbeweegelyke kooten,
Als of het zelver riep verraad.
Vierwerf op bulderende toonen,
Klonk hem met ysselyk geluit,
(675) Gelyk een ydle blaas met boonen,
Het rommlend harnas in zyn huit.
Maar wy, ô onbedachte bokken!
Die gingen’er nochtans meê schot,
En sleepten ’t paard met schok op schokken,
(680) Tot dat het stond in Pallas slot.
Kassandra ging ons ’t kwaad voorspelden,
En heeft zich dapper uitgesloofd,
Hoe wel haar Godspraak niet mocht gelden,
Die nimmermeer en wierd gelooft.
(685) Wy gaan vast kerk en tempel cieren,
En toojen ieder wat hy mag,
En sparen palm noch lauwerieren,
Op Trojes jongste sterrefdag.
Het grimmelt’er in kroeg en kotten,
(690) Hier gild een fluit, gints knord een bas,
In ’t end, de stad was zo vol zotten,
Als of het vastenavond was.
Terwyl zo scheurd Apol zyn schinkels,
En dryft zyn rossen naer het wed,
(695) En ieder sloot zyn kas en winkels,
En loopt vast mat en zat naer bed;
Behalven die de wachten houwen,
Die zoopen tot op ’t alderlest,
Tot zy met schyten, en met spouwen,
(700) Verstroojen langs de gansche vest,
En sliepen zonder zorg voor wallen,
Of vrees voor eenig byster lot,
Daar hen de slaap eerst neêr deed vallen,
Gelyk als zwynen op het schot.
(705) De nacht (als of het juist wou wezen)
Viel doe zo duister neêr als pik,
Zo dat de Griek niet had te vreezen,
Maar toog aan ’t zeilen zonder schrik.
[fol. L3r, p. 165]
Mevrou Diaan, in gunst der Grieken,
(710) Die doofde doenmaals al haar vier;
En sloop met haar verbleekte wieken,
In Nobis kroeg die nacht te bier.
Zo helpt een toveres de dieven,
Een hoer de stroopers in der nacht,
(715) Om eerelyke liên t’ontrieven,
En haar te zetten in haar vacht.
De Grieken sloopen dan in ’t donker,
Lyn recht naer hun bekende strand,
En volgden t’zamen het geflonker,
(720) En ’t schittren van een helle brand,
Die d’Admiraal had op doen steken,
Op ’t tipje van zyn fokkemast,
Op dat een ieder op zou breken,
En volgen als hy had belast:
(725) Beschermd van die verdoemde Goden,
Die schendig waren op de been,
Om Priaams braaf geslacht te doden,
En neêr te matzen groot en kleen.
En Sinon lei ook niet te ronken,
(730) Maar opent stil ’t bedrieglyk paard
Daar zich de Grieken schier verstonken
By menig schoonen appeltaart.
Straks rept een ieder zich om ’t zeerste,
En maakte ’t paard zyn vragje kwyt,
(735) In ’t landen wierp men wel om d’eerste,
In ’t lossen vocht me’er om, om stryd.;
Doch d’eerste nochtans was Tissander,
Doe Sthenelus, die styve drent,
Twee Kolonellen met malkander,
(740) Elk van een Grajers regement:
Dees wierden van dees siel der sielen
Gevolgd, te weten van Ulis,
Die in het paard zyn buik vol zielen
Lang had geklaagd van Koude pis:
(745) Dees makkers schooven met malkander
Gelyklyk langs een maarlyn of,
[fol. L3v, p. 166]
Uit ’t paard zyn pens viel d’een op d’ander,
Met geen gemakkelyke plof;
Mids Athamas, en jonker Thoas,
(750) Die t’zamen hadden mis getast,
(Door dien den een zo ’t scheen wat bloô was)
Haar lydig storten op hun bast.
Pelides, bet aan ’t wand bedreven,
En Neoptolemus zyn vriend,
(755) Die licht wel tien jaar van zyn leven
Had op een Groenlands schip gediend,
Die vlogen langs het touw als katten;
Wyl Menelaus vol jalouzy
Op zyn Heleen, het tou mis vatte,
(760) En storte Pelis op zyn py:
Gans die die vent had hooren vloeken!
Ja had Ulis dit niet gestuit,
Hy had met vechten al de boeken,
Van onze Maro wel verbruit.
(765) De laatste was Epee, de stichter
Van al die doodelyke rou,
Och! had die slechts zyn beul, en richter
Noch wezen mogen aan dat tou,
Maar neen! zy gaan de stad in zakken,
(770) Bedooven in de slaap, en wyn,
En doen de kortegaard aanpakken,
En matzen menig dronke zwyn.
Men rukt terstond de poorten open,
En laat de Grieken al hun best
(775) Met heele benden binnen loopen,
En zich vergaren op de vest:
’t Was even om die streek van uuren,
Dat al het sterffelyk geslacht,
Of in het Bed, of in de luuren,
(780) Van d’eerste slaaplust word verkracht:
Te weten, (om geenzins te missen)
’t Was twalef uuren, net die tyd,
Die ons, om ons wat te verfrissen,
Van Jupiter is toegewyd.
[fol. L4r, p. 167]
(785) Toen dacht my, zag ik bleek van koonen,
Den droeven Hektor in myn droom,
Die traanen, pas als Turkse boonen,
Uitstorte met een heele stroom:
Hy zag’er uit van top tot teenen,
(790) Als doen hy van zyn kar geveld,
Eens wierd gesleept door slyk en steenen,
Te droef en deerelyk gesteld:
Zyn beenen door ’t moordadig hollen,
Wel vast benesteld in den toom,
(795) Die waren als een pad gezwollen,
Die ziet te pratten by een boom.
Helaas! hoe stond die bloed te kyken,
En keek gelyk pietsnot zo bril,
Hoe weinig scheen hy doen te lyken,
(800) Dien Hektor, die wel eer Achil
Zyn barsse wapens af deed leggen,
En schoot ze moedig op zyn pens,
Ja dorst het Trooische vuur gaan leggen,
In al zyn schepen naer zyn wensch.
(805) Zyn baard, die eertyds met pomade
Zo net en spits te pryken stond,
Die stonk nu naer een malmelade
Van etter, slyk, en paardestront:
Zyn blonde hairen van gelyken,
(810) Wel eer bepoejerd uit een pot,
Staan als de blader van een eiken,
Wiens wortel lang is afgerot.
Ik zag zyn deerelyke wonden,
Die hy ontfing om deze wal,
(815) Die pas met even zo veel monden,
Vast schreiden om zyn ongeval.
Ik kon myn zelf niet meer bedwingen,
Maar sloeg aan ’t huilen als een kind,
En ging dees droeve woorden wringen,
(820) Uit deze gorgel als ontzint:
O helder licht der Dardanensen!
Waar staakt gy dus lang in een gat?
[fol. L4v, p. 168]
O hoop van ons Trojaansche grenzen!
Wat hield u dus lang in de mat?
(825) Hoe pynigden ons u verlangen?
Van waar kwam gy toch hier by my?
Ik meende gy waart lang gehangen:
Ha! Vriendschap, welkom moet gy zyn.
Ach! zeg my toch, uit welke velden
(830) Komt gy tot ons zo droevig vliên,
Dat wy (na zo veel kloeke helden
Haar sneuvlen), u weêr herwaarts zien;
Wat noodlot heeft op uwe kaken,
Zo versch gelyk een leliblad,
(835) Haar drek, en bloed, en mist gaan braken,
Gelyk als op een vullensvat?
Van waar die deerelyke hakken,
Gy zyt gekorven als een vis,
Gereed om in de pan te bakken,
(840) zeg op, wat daar van d’oorzaak is.
Maar neen, hy zweeg gelyk een platvis,
En trok zich myn gerel niet aan,
Dat niet meer waart gelyk een gatwis,
Hy onbeantwoord heen liet gaan:
(845) Maar na een diep en laag verzuchten,
Uit ’t alderuiterst van zyn hals,
Riep hy: Eneas trek aan ’t vluchten,
En maak my hier niet veel gekals:
Pak met je Huisgoôn straks je biezen,
(850) Vlucht, vlucht, uw stad is in de nood,
Want ziet de vyand met zyn kiezen
Zit nu al lang al in je brood:
Het machtig Trojen is aan ’t vallen,
En gy hebt al genoeg gedaan
(855) Voor Koning Priaam, en zyn wallen,
Dies laat de Goden nu begaan.
Neen, had men Troje kunnen houwen,
’t Zy met de speer, of met het zwaard,
Men had my noch wel aârs zien klouwen,
(860) Maar nu was ’t niet de pyne waard.
[fol. L5r, p. 169]
De stad van Troje, nu aan ’t zakken,
Beveeld u zyn Huisgodekens,
Op dat gy die met u zoud pakken,
En kleeden als een eerlyk mensch:
(865) Neemt deze tot uw waarde makkers,
En medestanders van uw druk,
En zoek met haar vry beter akkers,
En beter vest tot uw geluk;
Een vest, die gy noch op zult maken,
(870) Na gy op zee een ruime tyd
Hebt leggen zukkelen, en braken,
Met eindeloozen arrebeid.
Zo sprak hy, bleek en naâr besturven,
En greep den heiligen offerband,
(875) En Vestaas pronkbeeld by de lurven,
Met haar onblusselyke brand,
En kwam’er meê te voorschyn stappen,
En ging’er zo terstond meê door,
Ja teeg’er zo meê op de lappen,
(880) Gelyk een kerkdief uit het koor.
Bezondre droef heên onderwylen
Vervullen straat, en burrigwal,
En komen langs hoe dichter zeilen
Naer ’t slot van ons met naâr geschal:
(885) En schoon ons huis diep in de blaâren
Zyn dak verschool in ’t duister loof,
Begon ’t geluid zo op te klaaren,
Dat ik (wel slapend’ maar niet doof)
Heel onzacht op schoot uit myn droomen,
(890) En klam op ’t dak met een galop,
En stond te luistren in de boomen,
En rechte bei myn ooren op,
Gelyk een ezel, die van veeren
Het klaatren van de zweeplyn grout,
(895) Terwyl met vloeken, en met zweeren,
Zyn baas hem zoekt door ’t gantsche woud:
Of als een ryke vrek by ’t duister,
Die heel beangstigd op zyn bed,
[fol. L5v, p. 170]
Verneemt een merkelyk geluister
(900) Ontrent zyn goudryk kabinet.
En doen begon men klaar te speuren
De Griekse loosheid, snood en vals,
En hoe dat Sinon om de geuren,
Zo had staan liegen door zyn hals.
(905) Vulkaan met zyn gevlamde pooten,
Speelde in Deïfobus zyn huis.
De beest met rokken, en met stooten,
Als in een taarvat vol harpuis:
Nu vloog hy over tot zyn buurman
(910) Ukalegon, dat braaf gebou,
En zag het zo bedampt, en zuur an,
Of hy het straks opvreeten wou.
De vlam die schitterde op de baaren,
Rondom, van de Sigeesche vloed,
(915) Die meer en meer begon te klaaren,
Door het vermeerdren van de gloed.
Daar ryst een naâr geschrei, en klatren
Van zwaarden, helm, en harnasplaat,
Daar hoord men weêr trompetten schatren,
(920) En hoorens loejen langs de straat.
Ik greep myn wapens by de lurven,
Maar vry wat door de haast verzet,
Stulpte ik myn pispot, half besturven,
Op ’t hoofd, in plaats van myn kasket:
(925) Ik greep de bedstok voor myn degen,
En paste ’t borststuk aan myn voet,
Zo dat ik uitriep heel verlegen,
Hoe meerder haast hoe minder spoet.
Myn hart dat brande om met myn makkers
(930) Een trop te rukken vlug by een,
Al was ’t van wevers, en van bakkers,
Verzien metsSchup, of stok, of steen,
Om straks het slot te gaan bezetten:
De gramschap, en de razerny,
(935) Die deed myn moed zo zeer verhetten,
Ja ’k gloeide zelver in myn py.
[fol. L6r, p. 171]
De glorie kwam al meê aanpakken,
Van in het harnas nu myn lyf
Aan flenteren te laten hakken,
(940) Tot roem, en ’s vaderlands geryf.
Maar ’k zie hoe Panthus aan komt stappen,
Die lieve Panthus, Otreus zoon,
Die ’t Griekse volk was gaan ontsnappen,
En heel verbaast kwam aangevloôn:
(945) Die heilge Priester, van de grooten
Apol, en van ’t kasteel daar by,
Kwam met de Huisgoon aangestooten,
En met zyn neefjen aan zyn zy,
Die hy met heel vermoeide schreden
(950) Nasleepte met godvruchte hand,
En ging vast hygend’ heene treden,
En zakken naer de dorre strand.
Waar is het meest gevaar aan ’t hollen,
Myn lieve Panthus sla geluit?
(955) Wat Slot hoord men met volk te vollen,
Riep ik, eer ’t ons de Griek verbruit.
Maar ’k had noch nau myn mond geslooten,
Wanneer hy met een nare zucht,
Dees woorden uit begon te stooten,
(960) Tot antwoord op myn hard gerucht:
Ziet nu die droeve nacht aan ’t glyen,
En die onworstelbaare tyd,
Die Trojen in de grond zal ryen,
En op zal slokken voor ontbyt.
(965) Wy Trojers zyn nu in de vinken,
En Troien is er zo geweest,
Ja d’eer der Teucers gaat verzinken,
En pas verzwinden als een veest:
God Jupiter, die by myn zieken,
(970) Nu pas zo dol is als een stier,
Die gund nu alles aan de Grieken,
En blaast vast lustig in hun vier.
De dolle Griek als uitgelaten,
Speelt braaf de beest aan alle kant,
[fol. L6v, p. 172]
(975) En hold door stegen en door straten,
By ’t gloejen van zyn schelmsche brand:
Dat vreeslyk paard in onze wallen,
Braakt vast soldaaten uit zyn pens,
Terwyl dat Sinon staat te brallen,
(980) En brand, en blaakt nu naer zyn wensch:
Het krield om poorten, en om bruggen,
Zo dicht, als om een zuikerton,
Een eindeloos getal van muggen,
By ’t branden van de zomerzon.
(985) De straten, sloppen, stegen proppen
Van Grieken met zo grooten macht,
Dat ’k nau geloof dat zo veel koppen,
Ooit uit hun land hier zyn gebracht.
Elk staat manhaftig op zyn kooten,
(990) Met zyn gevreesde kling van leer,
Gereed om in een mensch te stooten,
Zo glad als in een vat met smeer.
De laatste wacht is al aan ’t zakken,
En is te lydig in de mat,
(995) En slaat noch zo wat blinde hakken,
Maar kiest allengskens ’t Hazepat.
Ik hier door wakker aangedreven,
En door een goddelyk bestier,
Ga dwars door vlam en zwaarden streven,
(1000) En acht myn zelver niet een zier.
Ik vloog, waar my de gramschap voerde,
Of waar een ysselyk redement
De gantsche aarde en lucht beroerde,
Daar was ik dadelyk ontrent:
(1005) Doen kreeg ik ’t zelschap van twee knapen,
Als Rifeus, Ifitus van pas,
Die eer zo groots was in zyn wapen,
Dat niemand zyns gelyk en was:
Dit volk schoot my by ’t maanlicht tegen,
(1010) Als Hypanis, en Dymas ook,
Die zich eerst voelde heel verlegen,
En waande dat ik was een spook,
[fol. L7r, p. 173]
Mids ik zo half in ’t hemd liep draven
Als dol, en mal op een galop,
(1015) Maar doe zy zich wat nader gaven,
Vermeerden zy al mee den trop:
Gelyk Chorebus, vol van kueren,
Een jong gezel uit Mygdons stam,
Die doe juist meê ter kwader uuren,
(1020) Om vryery te Troje kwam:
Kassandraas vier, en minnevonken,
Die joegen hem in deze brand,
En maakte dat hy minnedronken,
By Priaam kwam tot onderstand:
(1025) Helaas verdoemde minnekluistren,
Helaas! ô onbedachte held,
Dat gy niet naer uw lief woud luistren,
Die u dit kwaad lang had voorspelt.
Dit volkje dan zo t’zaamgetogen,
(1030) Dat scheen me gansch de dood getroost,
Waarom ik ganschelyk bewogen,
Hen dus aansprak als hun Provoost:
Za borsten, jong, en fris van dagen,
Zo hebt gy liên voor ’t laast noch hard,
(1035) Om eens een kans met my te wagen,
Al isset hier vry wat verward,
Al zyn de Goden uit de kerken,
En ’t choor gevlucht met pak en zak,
Gelyk een uil met vlugge vlerken
(1040) Wanneer de vlam slaat in het dak:
Zo dat wy met vergeefsche hakken
(Verlaten van Monsjeurs de Goôn
De vyand moeten aan gaan pakken
Gelykerwys gewisse doôn)
(1045) Hier moetje met my niet om geven,
Want zie, een eerelyke dood,
Is beter als een schandig leven,
Dat scheelt als rog en wittebrood:
Neen, laat ons moedig toe gaan loopen;
(1050) Want die verwonnen is, na ’k gis,
[fol. L7v, p. 174]
Is al zyn troost slechs dit te hopen
Dat al zyn hoop maar ydel is.
Met jonge maats dus aangedreven,
En aangewakkert, dol van moed,
(1055) Gereed om met my lyf en leven
Te wagen, en hun edel bloed,
Die gaan met my de stad in peuren
Door Staal, door yzer, vuur en vlam,
En achten pyl en zwaard voor leuren,
(1060) En voort al wat hen tegen kwam,
Pas als een rot van grage beeren,
Of wolven, die by duister nacht,
Een schaapskooi zoeken t’affronteren,
En op te slokken vacht voor vacht,
(1065) Terwyl haar jongen leggen huilen
Van honger, met een dol geraas,
En haaken vast met open muilen,
En grage kiezen naer wat aas.
De dood kon ons niet meer verschrikken,
(1070) Wy liepen recht de stad slecht op,
Al scheen hy noch zo wis te mikken
Op onze zaam gerukte trop:
De nacht met zyn bepikte vleugels,
Vloog doe zo zwart gelyk een kau,
(1075) Of als noch zwarter slag van veugels,
Rontom ons met zyn holle schau;
Maar wie zou doch met dicht, of zangen,
Den moord van deze nare nacht,
Uit kunnen balken met zyn wangen,
(1080) En zetten in zyn volle kracht?
Wie zou dat kreischen en dat kraaken
Uit kunnen bulderen naer waard,
Ja ’t ’k loof al had men stalen kaaken,
Dat menzer op sleet metter vaart?
(1085) Of wie zou zo veel tranen laten,
En storten kunnen in het zand,
Om, ’t zy met emmers of met vaten,
Hier meê te blussen zulk een brand,
[fol. L8r, p. 175]
Dat oude stedeken van Trojen,
(1090) Dat wierd dan zo eensloegs geslecht
Na lange jaaren te tornojen,
En na een eindeloos gevecht;
Dehuizen, tempels, en de dyken
Die wierden vast met bloed besmeert,
(1095) Bezaait met weerelooze lyken,
Zo vars met pieken gelardeert:
Daar sneuvelde niet slechs Trojanen,
Maar vaak maakt hen de moed zo stout
Dat zy een lengte Griekse hanen
(1100) Weer deerlyk leggen in het zout.
De droefheid met bekreten kaken,
Die huile balk vast over al:
De vrees zo bleek als linnenlaken,
Bezet de gansche stad, en wal:
(1105) Een magre schim met dorre schinkels
(Het weezen van myn Heer de dood),
Dit grinsde schier door al de winkels,
En raapte alles in zyn schoot.
Maar d’eerste die ons van de Grieken
(1110) Te moet kwam, was Androgeos,
Gevolligt van een goed tal pieken:
Dees liep zo bot toe als een os,
En dacht wy waren Griekse kwanten,
Des riep hy vriendelyk, maats wats dat,
(1115) Dat gy hier noch loopt lanterfanten,
En treed zo proper door de stad?
Veel andere reppen reets hun handen
En dragen nu al pak by pak
Uit Troje, dat vast staat te branden
(1120) En vullen menig lege zak.
En gy komt hier zo laat aanslepen,
Pas offer niet te doen en was,
Om eens te kyken uit de schepen
Niet naer de vlam, maar slechts naer d’as:
(1125) Maar ei! doe nu dit vragen uit was,
Daar ’t rechte antwoord op ontbrak,
[fol. L8v, p. 176]
Zag hy wel dat het schoon verbruid was,
Mids dat hy in de vyand stak.
Hy dan verbaast, trok straks zyn koten
(1130) Te rug, en deisde al achterwaars,
Ja zonder een woord meer te stooten,
En popelde vast in zyn maars:
Gelyk een die met bange leden
Al zidderend te rug gaat spoen,
(1135) Die onverziens een slag ging treden,
Die leid te spelen in het groen,
Terwyl zy toornig op gaat ryzen,
En schittert op haar blauwe huid,
Zo teeg Antrogeos aan ’t dyzen,
(1140) En drong vol vrees al achter uit;
Maar wy gaan voort zyn troep bezetten,
Die van ons zo in ly geraakt,
Dat niemand het ons kon beletten,
Of alles wierd kapot gemaakt:
(1145) Want ziet wy konnen straat, en stegen,
En zy lui wisten nergens van,
Dees heel bevreest en gansch verlegen,
Geraakten alles in de pan:
Dit luk dan maakt myn jonge maatjes
(1150) Elk als een Hektor voor het minst,
Hoewel vaak riep kammeraatjes,
O d’eerste winst is katte winst,
Nochtans zo riep Kassandraas vryer
Heel opgeblazen door dees stryd,
(1155) Za maats! elk toont zich nu een stryer,
En volgt daar ons dit luk geleid.
Laat ons hun wapens en rondassen,
Laat ons hun helm en harnasplaat
Om onze leên en darmen passen,
(1160) Wat scheeld het ons hoe men verslaat,
Wat dat men zeggen mag of denken?
Al achten men ons voor kojôns:
Als men de vyand slegs kan krenken
Op deze wys, wat bruit het ons.
[fol. M1r, p. 177]
(1165) Men kan hier veilig wapens krygen,
De vyand schaft ons zelf geweer,
Dat gaatje voor niet lang te dreigen,
Dus sprak hy, en hy sprak niet meer;
Maar vatte met gezwinde vingers,
(1170) Androgos wapens by de kop,
En had met drie gezwinde flingers,
De gantsche rusting by zyn krop.
Hy zet ook (zonder veel te dralen)
Op ’t hooft zyn breed gekamde helm
(1175) Die hem stond op zyn kruin te pralen,
Pas of hy zelver was dien schelm.
Zyn schilt die haakte hy aan zyn schouwer,
Zo steeg en heerelyk van schil,
En hing voor ’t laatst zyn breeden houwer
(1180) Heel cierlyk op zyn linkerbil;
In ’t end, zo deên al ons gezellen,
Elk ruilde daatlyk zyn geweer
Terwyl ik dacht in dit herstellen,
Daar een gek loopt daar loopter meer.
(1185) Wy gaan vermomt dus by de Grieken,
Hoewel in weerwil van ons lot,
En raakten vaak met zwaard en pieken,
Eens handgemeen met eenig rot.
Veel zonden wy naer Karons boot toe:
(1190) Veel vluchten, vreezende voor slaag,
En loopen eensloegs naer hun vloot toe,
Of kruipen in het paard zyn maag;
O ja, dit scheen zo wat van buiten
Of ’t luk naer onze zy toe vil,
(1195) Maar och! men staat vergeefs te fluiten,
Wanneer het paard niet pissen wil.
Wy vonden ons wel haast verlegen,
Door een verschriklyk avontuur,
Want hadden Goôn en Grieken tegen,
(1200) En dat was niemendal partuur.
Want ziet, Kassandra wierd getrokken,
(Die schoone dochter van Priaam)
[fol. M1v, p. 178]
Uit Pallas tempel by haar lokken,
Dit gaf een wonderlyke kraam.
(1205) Zy sloeg vergeefs haar godlyke oogen,
(Want d’armen waren vast gekoord)
Na God Jupyn, die eer bewogen,
Wel slechter meisjes heeft verhoord,
Dit kon Chorebus, dol van zinnen,
(1210) Gansch niet verdragen in zyn kop,
Maar schoot, heel duldeloos van minne,
In ’t midden van dees schelmsche trop:
Wy volgden hem, wel digt geslooten,
In ’t diepste van dit heet gedrang
(1215) Met onbeweegelyke koten,
En maakten ’t daar al vry wat bang;
Doch hier begon het eerst te stinken,
Want zie, ons eige volk van ’t dak
Deed pylen op ons neder zinken,
(1220) En wierp ons steenen op ons zak:
Dit deed’er veel voor eeuwig slapen,
En sneuvelen niet wel te pas,
Om dat men aan dit vyands wapen,
Ook meende dat men vyand was.
(1225) Door dit gerucht en deerlyk schreeuwen
Van deze weêr hernomen meid,
Zo komt’er voort een trop, als spreeuwen,
Zo dicht aan zetten met gekryt,
De heftige Ajax, bei de zoonen
(1230) Van Atreus, en een groote drom
Van Grieken met gelyke toonen
Dringt op ons toe met groot gebrom:
Pas als vier winden teffens hollen,
Met een verbaasde en dolle stoet,
(1235) En doen, en brug, en duinen rollen
Langs Nereus bulderende vloed:
Ja, die, die wy flus naer de haven,
En voorts de straten op en neer,
Voor onze zwaarden deden draven,
(1240) Die gaan ons nu al meê te keer,
[fol. M2r, p. 179]
En merken datelyk onze streeken
Aan pluim, helmetten, en rondas:
Maar doen men ook begon te spreeken,
Doen gaf het veinzen niet meer pas.
(1245) Doen storten ’t ons van alle zyen,
Zo deerelyk op onze zak,
Gelyk een zwarm van honigbyen,
Die zich vergaren om een tak;
Chorebus, onze zoete vryer,
(1250) Was just d’eerste, die ter neêr
Ging storten als een eerlyk stryer,
Door Peneleus zyn moordgeweer.
Het speet hem niet dat hy moest sterven
(Zo ’t scheen) voor Pallas groot altaar,
(1255) Maar dat hy zo zyn lief moest derven,
Gesleurt gelyk een hoer by ’t hair;
Ook Rifeus snevelde op zyn vallen,
Zo goejen ziel uit ’s herten grond
Dat men nooit in de Troische wallen,
(1260) Een vromer, of oprechter vond;
En door de Goôn (die pas als fielen
Ons vrinden hadden aan gestout)
Geraakten ook die vrome zielen,
Dymas en Hypanis om kout.
(1265) Uw deugd kon ook uw dood niet weeren
O Panthus! neen, niet een en sier,
Ja al uw priesterlyke kleeren,
Die waren maar als pik ’t vier:
O Asch! ô zwarte doove koolen!
(1270) O heldere Trojaansche vlam!
Gy kunt getuigen (by myn zoolen)
Hoe u schâ ter herte nam;
Hoe yierig ik die zogt te weeren,
Ja meer als ooit in Engeland
(1275) De dappre Jork met al zyn heeren,
Zal doen als Londen staat in brand;
Gy kunt voor wis en vast getuigen,
Dat ik de zabels heb geacht,
[fol. M2v, p. 180]
Gelyk als half verrotte duigen,
(1280) In deze jammerlyke nacht:
De lanssen slegs voor bezemstokken,
De Morgensterren, fel gerand,
Voor lang gesteelde aartjezokken
In meester Priaams tuin geplant;
(1285) Zeg op, wat kon ik meer verrechten?
Had ’t noodlod daar myn tyd bepaald,
Gewis, ik had myn dood met vechten,
Ook noch wel dier genoeg betaald.
Ik ruk van hier dan met Ifitus,
(1290) Wiens slinker poot wat misselyk stond,
Uit zyn natuurelyke zitus,
Mids hem Ulysses, had gewond,
Als ook met Pelias zyn makker,
Die eerst met ons wel gansch begost,
(1295) Maar door zyn ouderdom wat zwakker
Ons wederom verlaten most.
Wy datelyk naer Priaams hof toe,
Op ’t schreeuwen an, zo regel recht:
Maar zeker daar ging ’t wat te grof toe
(1300) Voor een recht eerlyk gevecht:
Want daar, daar zag men koppen vallen,
En beenen met zo grooten macht,
Of voorts door al de stad, en wallen
Niet een mensch meer wierd ongebracht,
(1305) Daar klom God Mars als een der dollen,
Met duizend Grieken naer het dak
Hoewelder vaak een af kwam rollen,
Die arm, en hals, en beenen brak:
Daar zagme een trop bedekt met schilden,
(1310) Net als een groote schillepad,
Die mids de wind wat snipjes kilde
De beenen dicht treekt in zyn gat:
Dees houden zich ontrent den drempel
Terwyl men ’t hof aan alle kant
(1315) Met ladders vast zit op den tempel
Van boven tot beneên bemand:
[fol. M3r, p. 181]
Daar klautert men gelyk als katten,
Met schilden in de slinkerhand,
Terwyl de rechter tracht te vatten,
(1320) Naer steen of balken van de kant;
De Trojers smakken vast de daken
Van kerk, en huis van boven neer,
En passen wakker wat te raken,
En spelen zo wat lap om leer:
(1325) Zy rollen balk en goude posten,
Wel eer een kostelyk cieraat
Daar zy de Grieken vaak mee trosten
Tot barstens van hun rugge graad.
Een deel met uitgetoge zwaarden,
(1330) Die passen snedig op in huis,
Om wyn en kelders by der aarde,
Te vryen voor dit droog gespuis;
Een deel, weer goede moed gekregen,
Gaan op zyn spaans met kling en dolk,
(1335) En helpen Priaam heel verlegen,
Met zyn schier afgevochten volk.
Daar was een deur of blind portaaltje
Daar Priaam, noch een jonge kwant,
Wel eer zo menigen mooi aaltje
(1340) Door had gesprooken als galant,
En daar Andromache, by ’t pralen,
Van deze stad, vaak met haar zoon,
Naer haar voorouders door liep dwalen,
Met een beklagelyken toon:
(1345) Doch ’t geen dat eigentlyk beduide,
En wel met voordacht was bedacht,
Om zonder guur de vuile bruiden,
Door uit te leiden in de nacht.
Hier klom ik voorts de wenteltrappen
(1350) Door op, tot boven op het dak,
En kwam zo by ons volkje stappen,
En voegde my mee aan den bak.
Ons bloejen stonden wat te goyen,
Het geen de Griek pas zo veel acht,
[fol. M3v, p. 182]
(1355) Als ymand ’t steken van de vloyen,
In zyn vereelde en dikke vacht:
Hier rees een lang gespitste tooren,
Van welkers hooge trans by dag,
De heele stad rontom zyn ooren,
(1360) En ’t gantsche Griekse leger zag:
Dees hakken wy van al de pooten,
De steunzels van zyn zware pui,
En gaan van boven neder stooten,
En spits, en kap, en al den brui:
(1365) Dat maakt ruim baan in ’t nederstorten,
Met zulken ysselyken krak,
Dat ’k loof dees pui met al zyn sporten,
Wel duizend Griekse kruinen brak.
Dat scheen in ’t eerst vry wat te wezen,
(1370) Maar och! die breuk aan dees of geen,
Wierd wederom terstond genezen,
Wat dat men smaakt met balk, of steen.
De dappre Pyrrus staat te dreigen
In ’t voorste van het hof portaal,
(1375) Als of hy alle man wou rygen,
Aan zyn rapier als speetjes aal:
Zyn wapens, glad geschuurt met doeken,
Zyn schild, en helm te byster fyn,
Die glommen als boekweite koeken,
(1380) By ’t glinstren van de maneschyn:
Hem volgde Perifas den grooten,
Die met Achilles Karrossier,
En al de Scyrsche jonkheid schooten,
En wierpen naer het hof met vier:
(1385) Doch Pyrrus zelf teeg eerst aan ’t houwen,
En sloeg een ysselyke scheur
Ontrent de post, met klou op klouwen,
En brak de hengzels van de deur,
Ja na dat hy die ter neêr deed rollen,
(1390) Hieuw hy in het beschot een spleet,
Daar wel een gilde os door zou hollen
Met ziel en lyf, en al den vleet.
Men sag de groote galleryen,
En al de zaalen in ’t verschiet,
(1395) Daar Priamus zyn gasteryen
Wel eer zo rykelyk schaffen liet:
[fol. M4r, p. 183]
Men zag de Koninklyke zaalen,
Daar eer de Princelyke tryn
Hun harten plachten op te halen,
(1400) In Spaanze, Franze, en Rynsche wyn:
Het voorhuis stond noch vol soldaten,
Bezet met wacht en helbaardiers,
Getroost om niemand in te laten
Van deze Griekse granadiers,
(1405) Maar het binnenhuis dat klonk van karmen,
En zuchten als een holle ton,
Ja ’t wasser lacy? en och armen
Of men geen andre lui en kon:
De bogen en gewelfsels klaatren,
(1410) Van al dat vrouwelyk gerucht,
Ja zelfs de lucht en aarde schaatren
En gaven stadig zugt op zugt:
De Juffers als benauwde katten,
Die vliegen ’t hof door al haar macht,
(1415) En gaan om post, en pylaars vatten,
En kussen die vast goede nacht?
Maar Pyrrus och! die wreê verrader,
Houwd noch al aan met al zyn macht,
En rust niet (als zyn schelmse vader
(1420) Die meenig eerlyk man om bracht)
Geen wacht noch grendel kon bevryen,
Dat hy de deur niet met een smak
Door al zyn bonzen, en rameyen,
Deed neder storten op het vlak.
(1425) Straks was ’t ruimbaan met piek en klingen,
De wachters stuiven wech als stof.
Terwyl de grieken binnen springen,
En makent in ’t paleis zo grof
Dat nimmer springvloed, schoonze dyken
(1430) En dammen, huis en hoven slaakt,
[fol. M4v, p. 184]
Schoon zy met stal, en schaap* gaat stryken,
Het ooit zo slordig heeft gemaakt.*
Ik zag ’er Pyrrus niet verschoonen
Met zyn bebloed, en ettrig staal:
(1435) Ik zag ’er ook Vorst Atreus zoonen,
Braveeren in het voorportaal:
Ik zag ’er, half beroofd van zinnen,
Zelf oude en magre Hekuba,
Met honderd van haar zwagerinnen,
(1440) Die deerlyk riepen om gena:
Ik zag ’er Priaam by d’ altaaren,
Het vuur het geen hy had geboet,
Uitdooven met zyn eigen aâren,
En met zyn oude, en koude bloed.
(1445) De vyftig schoone ledekanten
(Waar op zyn zoons noch met fatzoen
Een leger hadden kunnen planten,
Gelyk wel wis was te vermoên)
Die storten nu met haar pylaren,
(1450) Van goud, en zilver, met een plof
En dekens, van het fynste garen,
Vlak op de deel neêr in het stof;
Daar rook, en vonken wat verwajen,
En stuiten, was de Griek den baas
(1455) En ’t zat ’er al zo dicht als kraajen
Ontrent een dood, en stinkend aas:
Maar licht zoud gy ook gaaren weten,
Hoe dat Priaam dien ouden held,
Zyn grooten geest heeft uit gedreten,
(1460) En zond, naer ’t Elysesche veld,
Toen hy d’ ondergang der wallen
Verstond, en met een groot gedruis
Zyn poorten zag ter neder vallen
En al de grieken in zyn huis,
(1465) Schoot hy het Harnas om zyn schouwer,
(Van outheid bevende in zyn py)
En hing onnuttelyk zyn houwer
Heel ongewoonlyk op zyn zy.
[fol. M5r, p. 185]
Zyn zy, die beter voor het bukken
(1470) Tot onderschraging van de vent,
Gediend was van een koppel kruken,
Als van dit doodlyk instrument:
Hy docht’er nochtans meê te kerven,
En stapt heel styfjes in de nood,
(1475) Getroost om eerelyk te sterven,
En noch te vechten voor zyn dood.
Daar stond in ’t midden van dees hoven
Een hoog altaar in d’open locht,
Ontrent gelyk een bakkers oven,
(1480) Daar zich een lauwerier om vlocht:
Hier zat, met hare zwagerinnen,
Den ouden Hekuba rondom,
Al leunende met borst, en kinnen,
Op deze naâre heiligdom:
(1485) Gelyk een vlucht zich zit te droogen,
Van duiven in een dichte schuur,
Een grouwelyke bui ontvloogen,
Die noch al bulderd nat en guur;
Zy kuste, en zoende vast met karmen,
(1490) De Goden, zo van hout, als steen,
En d’andren drukten ze in haar armen,
En aan haar poezelige leên.
Als Hekuba, met natte wangen,
Haar Priames heel dol van moed,
(1495) Zag loopen met dit tuig behangen,
Riep zy, eilaas! myn goejen bloed!
Wat razerny bezit uw zinnen?
Myn alderliefste oude man,
Wat zotheid doet u dit beginnen,
(1500) En trekken u dees wapens an?
Waar toch zo haast naer toe gevloden?
Uw hulp en komt ons niet te stâ,
Wy hebben u nu niet van noden,
Ja zulke helpers doen ons schâ:
(1505) Al kwam zelfs Hektor uit de graven,
Ik achte ’t noch zo veel portuur,
[fol. M5v, p. 186]
Of iemand met zyn kop wou draven,
Op een zesdikke steene muur.
Neen zet u meê by deze altaaren,
(1510) En laat die onze schutzels zyn,
Of laat ons t’ zaam ten hemel vaaren,
En eeten t’ samen ambrozyn.
Zo sprak dit besje zonder tanden,
En plante vast haar bestevaar,
(1515) Al meê al om die oude randen,
Van dezen droevigen altaar.
Maar Polytus met rapse kooten,
Door Pyrrus wreede zwaard gewond,
Komt voort, door pyl, en zwaarden stooten,
(1520) En loopt, daar hy slechts ruimte vond:
Doch Pyrrus zat hem op de hielen,
En trok hem na op een galop,
Verhit om deze ziel t’ ontzielen,
En ’t zwaard te prikken door zyn rop,
(1525) En nu, nu kwam hy hem te vatten,
En stak hem ’t lemmer in de huit,
Zo dat hy voor zyn vader spatte,
En spoog daar bloed en leven uit.
Toen kon Priaam, te zeer bewoogen
(1530) Door ’t spatten van dat edel bloed,
Schoon hy de dood zag voor zyn oogen,
Niet meer bedwingen zynen moed;
Maar riep, ach! zyn ’er Goôn hier boven
Tot straf van eenig schelm, of guit,
(1535) (Hoewel ik niet en kan gelooven)
Zo heb je ’et hier te slecht verbruit:
De droes mogt dan uw plaats bekleden,
O Pyrrus! mits van lit tot lit,
Men u by Pluto zal ontleden,
(1540) En branden aan een staale spit,
Mids gy myn zoon hier hebt gaan vatten,
En stak hem dwars door met uw zwaard,
Dat zelf het laauwe bloed kwam spatten,
Hier in myn vaderlyke baard.
[fol. M6r, p. 187]
(1545) Gy liegt het dat gy van Achilles
Gebooren zyt, zo braaf van moed,
Gy zyt by hem een drooge Jilles,
Een hondsvot, en een laffen bloed;
Hy had meer in zyn eene vinger
(1550) Als gy hebt in uw heele lyf
Al hebje zulk een langen slinger,
Gy zyt een guitzak, van bedryf:
Achil gaf noch na eer en schande,
En luisterde na myn gebeên,
(1555) En gaf ons Hektors lyf in handen,
Ja zond het ons weêrom: maar neen,
Gy durfd... en mid zo ging hy zwygen,
En dacht met een dien snooden boef,
Vlak met zyn werpschicht door te rygen,
(1560) Maar och! de lans en had geen troef,
Hy stuitend af op klinkend koper,
En bleef naau hangen aan de rant,
Wyl ondertussen deze strooper
Hem dit weer toesmakten in passant:
(1565) Wel gy zult dan de boodschap dragen,
Aan Heer Achil, myn vrome vaâr,
Hoe kwalik dat zyn kinders slaagen,
Gelyk als schelmen met malkaâr.
Maar eer ik u de ziel doe spouwen,
(1570) Bid ik instantlyk voor het lest,
Dat gy het toch wel wilt onthouwen,
En doen vooral, by hen jou best,
Hier meê kunt gy de reys beginnen;
Dit zeggende, met groot misbaar,
(1575) Trok hy hem met verwoede sinnen,
Al bevende, na het altaar,
Al glibberende met zyn hielen,
In ’t lauwe bloedt van zynen zoon,
Daar Pyrrus voor had hem ’t ontzielen,
(1580) Om zo te staap’le doôn, op doôn:
Zyn slinker hand zat in zyn haaren
En met de rechter hand deed hy
[fol. M6v, p. 188]
Het schitterend Zwaardt tot ’t hecht toe varen
In Priaams oud’ en lome zy.
(1585) Dit was het lot van dezen Koning,
En ’t endt van dees vermaarden kwant,
Na hy den val zag van zyn woning,
En ’t heele Pergamum in brandt:
Elaas! dees Vorst van zo veel ryken,
(1590) En van het Asiatisch landt,
Ley onbekent by d’and’re lyken,
Hier mee gesneuveld op de strandt.
Zyn lichaam mits het zo gesolt was
Gescheyden van zyn gryse kop,
(1595) Die ook een endt van daar gerolt was
Ley zonder naam gins by een trop.
Een bange vrees met kille klauwen,
Greep my doe meê eerst by de mouw,
En ging my dus in d’ooren snauwen,
(1600) Eneas! wachtje dit raakt jouw:
Uw Vader om dees streek van jaren,
Is nu ligt ook al in de neep,
Siet hoeje Vrouw, en kinders varen
Of alje volkje raakt om seep.
(1605) Kyk naaje huis of ’t salder stinken
Crëusa, en Iuûl uw kindt,
Zyn nu licht lang al in de vinken,
Waar kykje na of benje blint?
Ik sag rontom aan alle kanten
(1610) En ging myn heyr eens over zien:
Maar als myn makers, en trawanten
Die waren doot of wech gaan vlien.
Een deel om zich niet te beseeren,
Door ’t Vier, die waren van het dak,
(1615) Van boven neer gaan voltiseeren
Met geen gemakelyke smak:
Een deel met wonden overladen,
’t Geen haar de lieve vlucht benam
Die waren tot een karbonade,
(1620) Gemaakt gints door een hete vlam;
[fol. M7r, p. 189]
In ’t end, ik schoot’er dan slechs over,
Als ik in Vestaas tempeldeur
Kwam dwalen, stil door struik, en lover,
Daar my ontmoete deze geur:
(1625) Ik zag Helena zitten gluuren,
Gedoken in de predikstoel
Heel stilletjes, en zonder buuren,
Zelf zonder koppelaar of boel:
Een licht als van een dieve slonsje,
(1630) Dat lichte my al om ter sluik,
Zo dat ik zelf het minste fronsje
Kon zien in haar satyne huik:
Zy (vreezende dus voor den tuiker,
Om het verbranden van zyn stad,
(1635) En voor haar man gelyk de duiker,
Die zy zo schelms bedrogen hadt:
Wel wetend’ dat zy was den trommel,
Die al ons landen bracht in roer:
Om wien heel Troje voor den drommel
(1640) En voor zint felten heenen voer)
Had zich al ziddrend hier verborgen,
Gelyk een gaudief in een huis,
Die vast in hondert duizend zorgen
Verneemt een ongemeen gedruis.
(1645) De wraak begon myn ziel t’ontsteken,
En dreef een moordzucht door myn lyf,
Om straks myn vaderland te wreeken,
Aan dit verdoemde ritzig wyf:
Zal zy (riep ik) die teef der teeven,
(1650) Heelshuits weer keeren naer haar land,
En weer naer Sparten heenen streeven,
Die oorzaak is van deze brand?
Zal zy weer naer Mycenen keeren,
Om daar gelyk in zegenpraal,
(1655) Eens fraai de gek met ons te scheeren,
In haar Barbaarse, en Grieksche taal?
Zal zy haar man, en huis, en vaders
Weer zien, en kinders groot, en klein,
[fol. M7v, p. 190]
Na zy een langer wyl haar aders,
(1660) Hier heeft gevult met onze Wyn?
Zal zy haar liefste weer gaan strelen,
Dien Hooren-beest, en laffen siel,
Na zy hier lang de hoer ging speelen
Met Paris onzen lossen ziel?
(1665) Zal zy verselt met Trooyse Joffers,
En met een lengte Grieks gespuis,
Gaan tyen met Paket, en Koffers,
Na haar verlaten landt, en Huis?
Terwyl Priaam hier leyt gesneuvelt,
(1670) En Troyen tot de gront verbrandt
Gelyk een puin hoop leyt geheuvelt,
O neen! dat Varken moet van kant:
O neen! ’k kan dat zo niet verteeren
Al acht men ’t voor geen dapper man
(1675) Die hier een Vrouw wat of gaat smeeren
Die hoer die moet’er nochtans an:
De zom’ge zullen wel staan yzen,
En maaken wonder veel geschals,
Maar zom’ge zullen my weer prysen
(1680) Dat die kronje bracht om hals;
Ook zal ’t my nader handt noch bollen,
Dat dees asch zo heb geboet,
Met deze donder kol der kollen,
Te smooren in haar ritse bloedt.
(1685) Dus holde vast myn dolle sinnen
Door wraak, en raserny aan ’t gaan,
’t Wyl de Moeder van het minnen
Vrouw venus voo rmyn oog sag staan:
Zy kwam in ’t licht als van een Fakel
(1690) Heel schielyk by my, onverdocht,
Mits zy zo vluch gelyk een kwakel
Was neer gestreken uit de logt:
Haar wezen (als der Hemelingen
Gewoon zyn) was heel net, en schoon,
(1695) En meer genegen om te singen,
Als om te kermen by de doon:
[fol. M8r, p. 191]
Zy greep my zoetjes* by myn handen,
En zong heel aangenaam van taal,
Dees woorden uit haar witte tanden,
(1700) En uit haar lipjes van Koraal;
Myn Zoon wat yd’le rasernyen
Gaan u zo schendig door het breyn,
Dat gy, al uwe zorg laat glyen,
En denkt in ’t minst niet meer om myn?
(1705) Hebt gy geen lust om te bekyken?
Hoe of uw oude Ziel al vaart?
Of hem de doodt niet by de Lyken
Al mee gesleept heeft by zyn baard?
En of uw Lief noch aêm mach halen?
(1710) Wat of uw Zoon Askaan verrigt,
Daar zo veel Vyanden om dwalen,
Als muggen om een Fakel ligt?
Want zo myn zorg het niet gestuit had
Waar mee haar beschermen kwam,
(1715) ’t Was wis dat uw geslacht al uit had,
En door het Zwaardt, en door de vlam:
Wilt u in ’t minst dan meer bemoeyen,
Met Paris, of Helenaas ramp,
De Goden doen uw Vesten gloeyen,
(1720) En dus verzwinden, door den damp:
De Goden, vol van ongenade
Die hebben lust, uw gansche Stadt
Te maken tot een Karbonade,
En al de Praal, die zy besat:
(1725) Besiet (want zal straks uw oogen,
Af-lichten deze donkerheydt,
Waar meê de menscheyd is om toogen
Op dat gy zien moogt waar gy zyt:
Vreest niet, zal u niet bedriegen
(1730) Volgt slegs gehoorsaam, myn bevel,
De Goden houde niet van liegen,
Myn goeje zoon dat weetje wel;
Siet, daar die muur gins is verbrooken,
Ontrent die grooten hoop met steen,
[fol. M8v, p. 192]
(1735) Daar gy ’t zo deerlyk op ziet rooken
Met stof, en dampen, onder een,
Daar sloopt Neptuin vast met zyn gaffel
De Vest, zo schrikelyk dat men grouwt
En vloekt te yslyk uit zyn waffel
(1740) Dat hy de Stadt eerst heeft gebouwt;
Siet Juno, gins met magt staan roepen
Gewapent, op de Scheze poort:
Waar blyven nu, Soldaat, en Stoepen,
Sa Griekse Krygers, trek vast voort;
(1745) Siet om hoe Pallas staat te kraayen,
Op ’t Hof zyn hoog verheven trans,
Of zy het al wouw ziên en brayen
Met haar Medusaasschilt, en lans;
Jupyn, myn goeden Heer, en Vader,
(1750) Set zelfs de Grieken, krachten by
En helpt al meê, als een verrader,
Uw Stadt, te deerlyk in de ly;
Myn zoon, trek gy, desaan het zaken
En houw jy’t hier zo voor gedaan,
(1755) En gaat terstont je biezen paken,
En laat uw zorgen op my staan:
Ik salje veylig convoyeeren:
Tot by, en inje Vaders Hof,
Wilt alje vrees slechs vanje weeren:
(1760) Adieu, ’k verlaatje, met verlof.
Hier meê was Venus niet te vinden
En ’t wyl ik’er het minst om dacht
Ging Zy haar zelfs gezwind verzwinden,
[Dat maklyk gaan kon want ’t was nacht.]
(1765) ’t Wyl de Goôn, haar lust zag boeten
In Troyens deerelyke puin,
Gelyk als Verkens, die staan vroeten
In een heel cierelyke Tuin;
Toen zag eerst hoe ’t ganse Troyen
(1770) Als in een Zee van Vlammen stond,
En hoe men ’t droevig om ging rooyen,
En nederstorten tot de grond:
[fol. N1r, p. 193]
Gelyk een eik met hooge taken,
Daar twaalf vlugge dorpers knechts
(1775) Met bylen zitten op te haken,
Aan alle zyen slinghs, en reghs,
Die na een lang, en twyflig dreigen
Dan oost, dan west, al gins en weer,
Allengskens neêr begint te zygen,
(1780) En ploft in ’t end al dav’rend neêr.
Ik stygje hier op van de trappen
En gaa (beveyligt door ’t geley
Der Goôn) Door Zwaard, en vlamme stappen
Zelfs zonder zengen van myn py:
(1785) Waar dat draafde met myn schonken
Daar pakte zich de Griek van daan,
Ja zelfs en rook, en vlam, en vonken,
Die maakten daatelyk ruimbaan;
Maar doen nu was ’t huis gekomen
(1790) In ons al-oudt, en groot Kasteel
’t Geen dicht, en diep lag in de boomen
Had een wonderlyk krakeel;
Myn Vader, dien straks ging vragen
Of hy wouw sitten op myn nek,
(1795) Om hem zo naa ’t gebergt te dragen
Die schoor (zo ’t scheen) met my de gek:
Hy wouw zyn Stadt niet overleven,
Maar sterven meê in deze brandt,
En hy en kost zich niet begeven
(1800) Om meê te zwerven achter landt:
Maar gy (riep hy) gy jonge kwanten
Die ’t Leven noch schat voor geneugt,
Gy moogt noch wat gaan Lanterfanten
Trekt gy lui ’t saamen op de vlucht:
(1805) Had my het nood lot willen sparen
’t Had ook met een myn Huis en Hof
Noch voor een wyl tydts, gaan bewaren,
Maar neen, nu moet ik’er op of:
Wy hebben al genoeg zien vallen
(1810) In ’t storten van dees groote stadt,
[fol. N1v, p. 194]
Met zulke wyt beroemde wallen,
Ik ben de Brandt, en Kryg al zat:
Gaa gy slechs hier op henen draven,
En red u zelven uit de noodt,
(1815) En houdt myn lichaam voor begraven,
Ik zal wel raken aan myn doot:
Dit kleet van d’alderfynste felpen
Zal noch wel ymandts diefsche-handt
Bekooren, om myn voort te helpen,
(1820) Al wast maar om zyn Gouwe kant:
Het graf dat acht niemendalle,
Ja ’k acht het een profytlyk werk,
Mits gy geen gelt hoeft te vermallen
Om my te leggen in de Kerk:
(1825) (Daar nu met paaps’, en zotte mienen
De Gravemakers zo veel broôn,
Onnuttelyken aan verdienen,
Dat zy vet leven van de Doôn):
Ik heb toch, lang myn oude dagen
(1830) Die slechs verlangen na het lest
In spyt en weerwil moeten dragen,
Van Jupiter en al de rest:
Die Vader van de Goôn, en menschen,
Betoonde met zyn Donder-kloot,
(1835) Hoe zeer hy na myn doot most wenschen
Doen hy laast na myn vodden schoot.
Dit waren ys’re en staale wetten,
By deze ouwd’ en taje gast
Die hier by bleef, niet om versetten,
(1840) Gelyk een Gaudief by de bast;
Wy vallen hier op aan het kermen
Myn Zoon, en Vrouw, en al ons Huis
Dat ging den ouwe Man omermen,
En viel hem aan met naar gedruis,
(1845) Om hem (wast mogelyk) met suchten
Zo te versetten van zyn stuk,
Dat hy gelyk met ons ging vluchten,
Tot vryding van zyn ongeluk:
[fol. N2r, p. 195]
Maar neen, hy wouw’er niet af weten,
(1850) En met dit opset bleef hy pas,
In zynen setel neer geseten,
Of hy’er in gespykert was:
Ik gaa weer naa myn Harnas vatten
Gelyk een disperate vent
(1855) Die vlak zyn doot te moed woud spatten,
Want doe was al myn raad ten endt,
Ach! riep ik, Vader, wat voor geuren,
En droeve potsen speelt gy nu,
Meent gy, dat zo deur zou peuren
(1860) En heen gaan zaken zonder u?
Hoe derft gy zulke woorden braaken
En dat voor u Godvruchte zoon
Uit uwe Vaderlyke kaken,
Op zulk een onderaartschen toon?
(1865) Men kan de Goden niet bedriegen,
In dien het deze heeren lust,
Dat alles in de kaars moet vliegen,
Zo zal ’t zo zyn, wees des gerust:
Maar van uw kan ’t niet gehengen
(1870) Dat gy, en u, en al uw saad
Zo deerlyk om den hals zoud brengen:
Dat is te gruwelyken daad.
Ie hoeft des niet lang te verlangen,
Want binnen ’t vierndeel van een uur
(1875) Sie u wisselyk al hangen,
Of gaar gebraden, door het vuur;
Straks zult gy Pyrrus aan zien stuiven,
Noch vars met Priaams bloet besmet
Die met zyn doodelyke kluiven
(1880) En Vaar, en Kinders ’t saam verplet
De Zoon in ’t aanzien van zyn Ouders,
De Vader voor ’t geweyd Altaar,
Slaat hy de kop van zyne schouwders
En sleept hem door het bloed by ’t haar;
(1885) Hebt gy my hierom, door de klingen,
Geredt, myn goeje Moeder-lief?
[fol. N2v, p. 196]
Hebt gy myn hierom zo doen springen
Gelyk een nagejaagde Dief
Door Vier, en Vlam: om hier ’t aanschouwen
(1890) Hoe dat de Vyand en, myn Vaar
En Zoon, en Vrouw aan hutspot houwen
En mengen ’t kapsel door malkaar?
Op Mannen Wapen! Wapen! Wapen!
Op! op! ’t is nu den laasten dag!
(1895) Legt niet te geeuwen noch te gapen
Maar waagt met my noch eenen slag
Za! za! waar zyn nu deze Griekjes,
Waar is dat Kanaljeus gespuis,
Ik zweer zal haar noch als kriekjes
(1900) Al ’t saam vermorselen tot gruis?
Ey lieve, doet de deur toch open,
Ik bidje niemand houw my vast,
Ik zal myn Huit noch duur verkopen
Kom de Vyandt op zyn bast.
(1905) Hier op gaa myn Wapens vatten,
En dagt zo met een Run de deur,
En zo ten huizen uit te spatten,
Maar neen, myn Vrouw die schoot ’er veur,
Zy greep my schielik by myn kuiten
(1910) En toonde my myn eenig kint;
En ging my met dees redens stuiten
Die zy uit balkte half ontsint;
Zo gy u zelven wilt bederven
Myn lieve man door zulken doot
(1915) Zo neemt ons meê, om saam te sterven
En laat ons hier niet in de noot:
Of ziet gy noch wat heyl in ’t stryden,
En weet gy noch een beetje raadt,
Zo wilt u eygen huis bevryden
(1920) Eer dat gy op een ander gaat
Voor wie woud gy ons hier toch laten,
U Vader, my, en uwen Zoon?
Voor dat Jan Hagel van Soldaten,
Wel dat stondt ons te byster schoon?
[fol. N3r, p. 197]
(1925) Terwyl myn vrou haar dus liet hooren,
En speelde waker met haar murf,
Zo kwam ons zo wat vreemts te vooren
Het geen nauwlyks zeggen durf,
Iul (noch onder onze handen,
(1930) Daar hy by my, en moeder zat)
Scheen door een vremde streek te branden
Op ’t tipje van zyn harzen vat.
De vlam die speelde heel verzadigt
Slechs om de lokken van zyn kruin,
(1935) Gelyk men vry, en onbeschaadigt
Vaak lichjes ziet in hei, of duin:
Wy beefden t’ zaam van schrik, en kruisten
Ons zelfs met een verbaast getier,
En trachten straks met handt, en vuisten
(1940) Te blusschen dit verdwaalde vier:
Waarom Iul door onzen yver
Die dus wat hart wierd aan gezet,
Zomtydts ontving een wisse dryver,
En per abuis, en goe sufflet:
(1945) Maar vader, met gevouwe handen,
En met een heel verheugt gelaat,
Stiet dit gebedjen uit zyn tanden,
Terwyl hy zyn ’t ten hemel slaat:
O Jupiter! die kunt bestieren
(1950) Gelyk men zeght het minste gruis,
Ja zelver alder kleinste mieren,
Ja zelf een vloo, een mug, een luis:
Zo gy u immer liet bekooren,
Door een ootmoedelyk begeer,
(1955) Zo wil ons nu toch eens verhooren,
Of ik geloofje nimmermeer:
O neen wy zyn noch schelm, noch guiten,
Ziet des of gy ons hulp kunt biên,
En wilje in ons faveur besluiten,
(1960) Zo laat ons eens een teken zien.
En nauwelyks had hy uit met vragen*
Of (zie de gauheid van dien God)
[fol. N3v, p. 198]
Straks hoord men drie vier donderslagen,
Ter slinker-handt op zyn gebodt:
(1965) Men zag ook (wie zoud het gelooven?)
Hoe dat een Star, met snellen vaart,
De gansche lucht kwam door gestoven,
Die na zich sleepte een lange staart,
En schoot ons gevel, hel van luister
(1970) Vlak over, vallende in het woudt,
Dees liet een streek na door het duister
Gelyk een regen-boog van Goudt,
Een Regen-Boog als van Pistolen,
Of van het suiverste Ducaat;
(1975) Maar ook een stank als dove kolen
Of ’t alderstinkenste privaat;
Myn Vader hier op (heel van sinnen
Verandert), dankt’en Star, en Goôn,
En riep laat ons nu gang beginnen
(1980) ’t Is, tydt kom aan myn lieve zoon.
’k Ben nu gereet met u te dwalen,
Sa! pakken wy ons slechs van hier
Al wouje met me naa West-faalen,
Het scheelt my tans niet eenen sier.
(1985) En gy, o Goden! die voordezen,
Hier zo eerbiedig zyt gelooft
Wilt gy de Stadt niet gunstig wezen
Het moet ons wel zyn, volgje Hooft:
Maar wilt ons huisgesin bewaren,
(1990) (Naa ’t gunstig teeken, dat gy mildt,
Ons hebt believen ’t openbaaren)
En doet met Troyen datje wilt.
Maar gy Aaneäs, wat is ditte?
Waar zyn de Paarden, Kar, en tel?
(1995) Kom, kom, ’t is tyd om op te sitten
Hoe staaje zoo? Verstaaje ’t wel.
En naauwlyks sloot de man zyn kaaken
Wanneer het vier al nader kwam,
Zo dat klarelyk het kraken
(2000) Begon te hooren van de vlam:
[fol. N4r, p. 199]
Ach! riep ik, Vader wilt niet marren
Ben ik het die u wederhoudt?
Praat hier van wagens, noch van karren
Of wy zyn altemaal om kout.
(2005) Hoort gy geen klat’ren van de Houwers,
Komt sla jou schinkels om myn nek
Ik salje voeren op myn schouwers
Uit dees verdoemde, en dootsche plek:
Uw pak en zal my niet bezwaren
(2010) Maar een, en ’t zelfde lot, en luk,
Zal ons te zamen weder-vaaren
Het zy tot blydschap, of tot druk;
Iülus zal ik meê gaan pakken
Al dravend aan myn Rechter-Zy,
(2015) Myn Vrouw mach volgen op myn hakken
En houwen ’t slipje van myn py:
En gy, o knechts, en knappe-gasten!
Komt luistert met een snedig oor,
Naa ’t geen dat u gaa belasten,
(2020) En geeft myn redens stip gehoor:
Daar leyt pas buiten deze wallen,
Een oudt Graf, en een oude Kerk,
Die tot de gront schier is vervallen,
En op dat Graf een oude sark,
(2025) En deze sark die leyd gedooken
In ’t oude loof van een Cypres,
Daar ’t dikwils byster plach te spooken,
Door een vermaarde Toveres;
Siet daar, daar zal men t’samen treken
(2030) Een yeder door bezond’re Paân,
Die nu zyn schinkels best kan reken
Die isser nu het besten aan;
Kom Vader vat de Heyligeden,
En al de Goôn u toevertrouwt,
(2035) Al speelt dit volkje slegs voor stommen
Zy zyn nochtans van ’t spraaksaamst Gout:
Ik bidje tast gyse, voor my aan.
Want ben smeerig met verlof,
[fol. N4v, p. 200]
Ik hoop dit volk zal ons noch by staan
(2040) Al wast slegs met haar eygen stof.
Na dat dit zo had staan zeggen,
Ging een rosse Leeuwe vagt
Op by myn brede schouwers leggen,
Pas tot een sadel voor myn vracht:
(2045) Hier op liet myn Vader stappen
En nedersitten met gemak,
Die zich neer planten op dees lappen
Met al de Goden in een sak:
Myn Zoontje (noch niet groot gewassen)
(2050) ’t geen my zyn rechter-hantje gaf,
Volgt my met ongelyke passen
Vast op myn zyd naa op een draf:
Myn Huisvrouw digjes op myn zoolen
Myn rokje vattende achter aan,
(2055) Terwyl wy vast door slop, en holen,
En nare grotten henen gaan:
Ik die korts benden wist te splyten,
En bragt veel Grieken op de vlucht,
Sta nu schier in myn broek te schyten
(2060) Op ’t hooren van het minst gerucht:
Het minste dat’er ook mocht wezen,
Deê my straks lillen in myn vagt,
En deed my daat’lyk teffens vrezen,
En voor myn zelfs, en voor myn vragt;
(2065) En nu begon het eyndt te naken,
En nu sag de poort al aan,
En dacht, met heel verheugde kaken,
Nu is myn meeste vrees gedaan,
Als een getrappel, ons al nader,
(2070) En nader kwam met zwaar gerucht:
Waar op myn Ruiter, of myn Vader
My toe riep, Zoon tey op de vlucht,
Ik sie voor ons Rondassen blinken,
En ’t flik’ren van de storrem-hoên
(2075) Gansch bloet! ’t zal hier te byster stinken
Zo gy niet daatlyk voort gaat spoên;
[fol. N5r, p. 201]
’k Loof niet dat ooit een paard door spooren
Zo fiks zich op de loop begaf,
Als ik op deze stem te hooren
(2080) Myn koten spoeiden op een draf.
Maar noch en kan ik niet bedenken,
Wat droes dat doe myn harzenvat
Zo dol, en zinneloos ging krenken,
Dat ik myn zelfs by na vergat.
(2085) Want toen ik van de weg ging stappen,
En vlood voor deze Griekse trop,
Om dat my niemand zou betrappen,
En deerlyk grypen by de kop,
Zo bleef helaas! myn huisvrou achter,
(2090) Ik weet niet door wat avontuur:
’t Zy door haar tredt, licht vry wat sachter:
Of door ’t ontmoeten van een buur
Die zy voor ’t laatste noch eens kuste:
Of dat zy wat vergeten had:
(2095) Of dat zy wat heeft moeten rusten,
En zo geraakt was in de mat?
Ik weet’er waarheydt van, noch logen,
Als dit, dat my noch al ontrust,
Dat haar nimmer met myn oogen
(2100) Weer zag, Of heb adieu gekust;
Noch begon haar eer te missen,
Voor dat wy kwamen aan het Graf,
En Seres nare wildernissen,
Met geen gemakelyke draf:
(2105) Als daar ’t selschap met myn oogen
Ter deeg bezichtichden in ’t ront,
Bevont my te schelms bedroogen,
Mits myn Vrouw daar niet en vont;
Hoe teeg niet aan parlesjanten?
(2110) Wat maakten niet al misbaar?
De Goden waren slechs Bacchanten,
En pure schelmen met malkaar:
Ja niemandt woud ook verschoonen,
Zelfs Venus niet, myn eygen Moer,
[fol. N5v, p. 202]
(2115) Die om haar sprookje te beloonen,
Ik schold voor een blankette hoer,
Die my gestaag wat voor ging liegen
Gelyk een goey’ en slechten kwant
Heel lichtelyken te bedriegen,
(2120) Met sprookjes van ’t Lui-Leker-Landt:
Want dit kan yeder een wel gissen,
Dat het my nooit was zulken rouw,
Myn Vaderland te moeten missen,
Als zulken eerelyken Vrouw;
(2125) Ik liet dan achter dees struëllen
Myn Trooysche Huisgoôn, Kind, en Vaâr
Aan myn getrouwe metgezellen,
Om te beschutten voor gevaar,
’t Wyl myn wapens aan gaa treken,
(2130) En set myn Helmet op de kop,
Getroost om weer na steê te reken.
De zelfde weg op een galop:
Myn moed wierd hevig aangedreven,
Om myn weer op dit zelfde pas,
(2135) Door slop en holen te begeven,
Daar strak door gekomen was:
Ik kwam dan weder langs de Muren
En in dat donkere portaal
Daar vol schrwas door gaan schuren,
(2140) En riep wel hondert-duizend-maal.
Ik zag ja lette op alle stappen,
Naaukeurig met een fakel-licht,
Maar niemand van haar wouw wat klappen
Zo dat ik niemendal verricht:
(2145) De vrees begon my aan te paken
Mits ’t hier zo eenig was en naar,
Zo dat ik daar van daan ging zaken
En weer ging kruien op een aêr:
Ik keerde weer na onze mueren,
(2150) Want lichtelyk dacht ik, per abuis
Of door een vremde slach van kuren,
Zal zy weer zyn gekeert na huis:
[fol. N6r, p. 203]
(Want Vrouwen hebben dikwils vlagen,
Dat zy om een vergeten pot,
(2155) Haar lyf en leven zoude wagen,
Al lykt het ons al vry wat zot,)
Maar neen, ’t was daar al vol van Grieken
Die met een gruwelyk gekrak,
Een Vlam met schitterende wieken
(2160) Deên vliegen langs het gantsche dak:
Van hier liep ik na Priaams hoven,
En zag hoe ’t met het slot al stont,
Maar ach! dat gloeyden als een oven,
Met Duisend kolen in zyn mondt;
(2165) Op ’t lege pleyn en Galeryen,
By Junoos Praal-gedachtenis
Daar staan braveeren met haar beyen,
Heer Phaanix, en dien schelm Ulis
Om snedig op de buit te passen:
(2170) Want hier ley al de Trooysche schat,
Gesleept uit Koor, en Kerke kassen,
En alle huizen van de stad;
Een magt van Goud’, en Silv’re kannen
En Schaal, en Kruik, en Tafelbort,
(2175) Een macht van Potten, en van Pannen,
En lepels alzo dicht als Gort,
Een lengte zilvere Toebaks doosen
Waar van Ulysses dien Rabouw,
Der een toestak aan zyn matroozen,
(2180) Dat hy hem eensjes stoppen zou:
Een macht van mutsjes, en van pinten,
Van kroes, en and’re snuistery,
Van kleeren met, en zonder linten,
Die ik om kortheid sla voorby.
(2185) Hier zagmen noch een tal van wyven
Die met een overgeven moed
Noch staan te trekken, en te kyven,
Met de Soldaten, om haar goed:
En tal van kinders meê geloopen,
(2190) Die staan haar by in dezen stryd,
[fol. N6v, p. 204]
En tyen voor haar moers aan ’t stroopen,
Met naar, en jammerlyk gekryt;
Ik balk hier op ook meê, Kreüze!
Kreüze! met een holle bast,
(2195) Helaas waar steekje metje luisen
Myn lieve wyf zoekje vast?
Ik zoek na u met groot verlangen,
Ik bidje, houje toch niet stom,
Want zal wis myn zelfs verhangen,
(2200) Vint ikje nu niet haast weerom!
Dus galmden langs huis en stoepen
Met een verbaasd’ en vlugge tred
En had licht eeuwig noch staan roepen,
Had my dit spooksel niet belet;
(2205) Crëusaas schim kwam my te vooren
Maar vry veel groter na dees schyn
Van Oogen, Neus, en Neers, en Ooren,
Als zy voor dezen plach te zyn;
Och hoe begon doe te yzen!
(2210) Myn stem bleef steken in myn krop,
En al myn hayr begon ryzen,
Als Varkens borstels op myn kop:
En met deed zy haar kaken open,
En roerde dus haar tonge bladt:
(2215) Wat legt gy dus vergeefs te loopen
Gelyk een zots kap door de Stadt
Myn zoete man? staak deze grillen
De Goden zyn dus van Advys
Dat gy nu zonder my u spillen
(2220) Zult moeten paken op dees reys:
’t Is Junoos, en Jupyns begeeren:
Uit welkers vorstelyke last,
Gy my zult b’lieven ’t excuseeren
Mits dien by haar blyf te gast;
(2225) Maar ach! wat zien u laveren
Langs meenig onbekende grondt?
Wat zien u noch trakkaseeren.
Gelyk een pure vagebondt?
[fol. N7r, p. 205]
Voor gy noch komt met uwe makers
(2230) Aan ’t vet Hespeer’jen, schoon begroeyt,
Lanks welkers weelderige akers
De Libiaansche Tyber vloeyt:
Hier zal ’t met u breê dingen wezen,
Een Koninkryk, en Koningin,
(2235) Zal al uw smart dan weer genezen,
Wat dunkje? is dat naje Zin?
Houw op, ’t is lang genoeg gekreten
Ey doet het slegs tot myn gerief?
En wilt slegs deze druk vergeten,
(2240) Gy vindt wel haast een ander lief:
Weest ook gerust, gy zult nooit hooren
Dat (wiens schoon-moêr Venus was
En uit ’t Dardaanse Bloet gebooren)
Oit spinnen zal Myrmidons Vlas:
(2245) Ja zal zelfs nooit Grieke huizen
Of sloten, of Kasteelen zien,
Noch zal nooit aan Griekse luisen,
Gedwongen zyn den stryd te bien:
Noch nooit haar Iuffers Kamenieren,
(2250) O neen! daar ben van bevryt;
Des roept de vreugt weer doorje nieren
Ie Vrouw wort nooit een Griekse Meyd,
Maar ziet verheugt de Eng’len dansen
Op ’t snorren van Appolloos Lier,
(2255) En sit heel snedig wat te schransen
Aan ’t pater stuk van ’s Hemels stier;
Nu lief, adieu, moet vertreken,
Maar let voor al wel op ons kindt,
En wilt het s’nachts wat warmpjes deken
(2260) Want licht’lyk vat het schaap een windt.
Mit zweegie, en ging gezwind verzwinden,
Terwyl met een heze sucht
Vergeefs haar na riep, myn beminde
Begeef u toch niet op de vlucht!
(2265) Tot driemaal dacht haar te vatten
En noch ’t omhelzen om haar nek,
[fol. N7v, p. 206]
Maar driemaal ging haar schynsel spatten,
En schoor (zo ’t scheen) met my de gek.
Dies moest my dan weer gaan spoeyen
(2270) Na ’t dal, daar al myn volkje lach,
Dat zo gewis was aan gaan groeyen
Als muggen op een hete dag;
Ik was benieuwt om aan te schouwen,
’t Geselschap van myn Cameraats,
(2275) Van zulken lengte Mans, en Vrouwen,
Van zulken lengte jonge-maats,
Van zulken lengte slecht rapalje
’t Geen hier by een gekomen was,
(Hoe wel men ons al t’saam Canalje
(2280) Nu wel mogt noemen in dat kas)
Hier wast vergaart uit alle hoeken,
Gereet om met haar lyf en goet
En my, een ander landt te zoeken,
En andre Steeden langs de vloed:
(2285) Elk was getroost met my te varen
Als met een eerlyk Capetyn
Die zich verstont, op Stroom, en Baren
Zo wel als op een glas met Wyn;
En nu begon de nagt te zwigten,
(2290) En Lucifer begon zyn naars,
Alreè ter bedden uit te lichten,
En klom op Ida met zyn kaars:
De Griek had over al met wakers
De Poort beset dat speet ons meest
(2295) Des mosten wy gelyk de Quakers
Wel volgen ’t dryven van ons geest.
Daar viel voor ons niet meer te vegen,
Dies spoeyd my op myn vertrek,
En klom de Berg op heel verlegen
(2300) Met mynen gryzaart op myn nek.

                    EINDE.



[fol. N8r, p. 207]

DE

HARDERSZANGEN

VAN

VIRGILIUS,

Tegen elkander opgezongen

DOOR

J.U. en W.v.F.



[fol. N8v, p. 208: blanco.]
[fol. O1r, p. 209]

Aan den Tuingod
Priapus.

Eerwaarde Heer,
WY komen met geen varsgebakke eyerstruiven, noch roompotten ten offer, om onze hoven en tuinen in uwe goeje gratie te rekommandeeren, gelyk u in onze Tytelplaat van ettelyke Dorperessen, en Veldnimfjes gedaan word; maar wy komen u, met groote eerbiedigheid, een zekere zoort van Aubade vereeren, waar van den inhoud u zonder twyffel niet onbekend zal zyn, alzo den goeden Maro, met zyn schelle veldfluit, in de Siciliaansche velden, en dichtbeplante hoven, wel voor deze uw ooren daar meê placht te streelen, wanneer zyn Latynsche Veldgezangen hem in het beroemd Italien een eeuwige naam maakten. Deze zelve zyn het, die wy op een tweevoudige toon gereed staan in plat Neêrduits voor U E. op te zingen; de wellustige eenzaamheid der velden, en bosschen, ons noodigende, om iets vermakelyks voor u op het tapyt te brengen. Alzo men hier van alle kanten ziet, met wat reverentie dat hier uw hofheerschappy gevierd word, vermits elk een naar zyn fatzoen een beeld oprecht, al was het slechts van ouwe lappen, of zaamgenaaide matten, om u in forme van een Molik, de versbezaaide bedden, en bloezemryke karsseboomen, &c. te rekommandeeren; om door het verbaast opslag uwer oogen, de roovende spreeuwen, [fol. O1v, p. 210] en diefachtige mossen een schrik aan te jaagen, om ten koste van den armen dorper, haar ingewanden niet met het gezaaide tot barstens toe op te vullen. Wy derhalven deze Messieurs na-aapende en u in onze tytelplaat een koper beeld, naar de ouwe zwier toetakelende, rekommandeeren u de bescherming dezer onzer Zangen, die zonder twyffel meê niet weinig perykel zullen loopen, van menig spreeuwebeet door te moeten staan. Maar zulk een fynmans zoon, gelyk als gy zyt, tot onzen Kromwel (alias Protecteur) aannemende, zo durven wy hoopen, dat gy haar met ons eens lelyk zult helpen uitlacchen, om haar te doen bevinden,

        Dat hy onnut zyn tanden slyt,
        Die op een keisteen zit en byt.

    Want immers al zo doof, en ongevoelyk, verzeker ik u, dat men ons in deze gelegentheid zal vinden, in het aanhooren van de gewoonlyke beschimpingen dezer eeuwe. Alzo wy ons geenzins kreunende aan ’t geen een ander zeid, alleen ons geluk willen stellen, in uw eerwaardigheid door onze Zangen eenig vermaak gegeven te hebben; waar aan wy niet twyffelen, of gy zult, om de oude liefhebberys wil, een gunstig oor verleenen, en die zelve met uw aangeboore beleeftheid ontfangende, ons doen blyken, dat gy nooit met eenige poffers, noch stremlisnappen (dat anders uw ordinaris banket, en offerhanden zyn) beter zyt onthaald geweest.
    En zo gy anders vor een eerlyk Tuingod wilt passeeren, zo maak, dat’er voortaan geen dorper, noch bouman te vinden is, die door u aanpryzen, deze [fol. O2r, p. 211] Zangen niet fiks op zyn knokkels heeft; op dat Virgilius in ons Nederland, zowel als in Italien, eeuwig mag leven, en zyn lof door alle velden, en bosschen, door deze twee nieuwe toonen gestadig mag weêrgalmen; die wy vertrouwen, dat (hoe vreemde zwieren, en verdraaijingen zy ook maken) den Bascontinno echter geen schand aan zullen dien, gelyk als al te wel in unisono daar ’t meê accordeerende.
    Ontfang dan, zo het u belieft, met gunst, in uw ruige, opgerekte geluitvangers, deze serenade, die alleen t’uwer eere wierd opgezongen uit de longen van een koppel

                                        Uwer ootmoedigste Dienaren,

                                        J.U. en W.v.F.


[fol. O2v, p. 212]

Aan den Heere

J.U.

Op zyn Harderszangen van Virgilius.

DE Roomsche Maro op een Duitsche toon te zingen
Die met de grondstem op een hairtjen akkordeert,
Te maken dat het vee in ’t klaver voltizeert?
En dat het bloejend bosch van vreugde staat te springen;

    (5) De kristalyne beek tot danssen aan te dringen;
Te zingen dat de stroom door aandacht ruglings keert;
Te maken dat de koe, hoe graag, geen kost begeert;
Maar, als door ’t zang verrukt, geen gras meer door kan wringen;

    Te maken dat een troep van weelderige Saters,
(10) Gaan hupplen in het ront gelyk als Maârtsche katers,
Verzelschapt met een rei van Nimfen, lucht ter voet;

    Dat geeft ik eens in driën aan alle Muzikanten,
Die ooit hun knokels op fiool, of blaastuig planten,
En dat’s nochtans het geen dat hier uw veldliet doet.

                                    W. v. F.



[fol. O3r, p. 213]

TITYR.

Eerste Harderszang.

                        INHOUD.

                Terwyl dat Melibé met zuchten,
                De droeve burgerkryg gaart vluchten,
                Blyft Tityr t’huis gerust en stil,
                                    Door Cesars wil.

MELIBEUS, TYTER.

MELIBEUS.
ACh Tityr! gy legt vast gerust, en stil te droomen,
Hier in de schaduw van dees breede boeke boomen,
    En steld een velddeun op uw schelle Harders fluit;
    Terwyl wy vluchten uit ons vaderland, en uit
(5) Ons haaglyk errefdeel, met droef, en bitter zuchten;
Wy zyn gedwongen uit ons vaderland te vluchten,
    En gy legt hier in ’t loof, en leerd met zoet gegil,
    Het bosch den weêrgalm, van uw schoonen Amaril.
                                    TITYR
O Melibé! ik mag hem vry myn godheid noemen,
(10) Die my dees gunst bewees, dat ik hier in de bloemen
    My kan verlusten, zonder schrik voor ongeval:
    Want denk, dat ik hem als een God staâg eeren zal;
Ik zal zyn altaar noch wel dikmaal vet besmeeren,
Als ik met menig lam zyn heilig feest zal eeren;
    (15) Hy heeft beschikt, dat gints myn vee zo veilig graast,
    En dat ik hier (gelyk gy ziet) heel onverbaast
[fol. O3v, p. 214]
Mag speelen op myn fluit, ’t geene myne ziel geluste.
MELIBEUS.
Neen, ik benyde u niet, dat gy zo stil mogt rusten,
    Maar een verwondering heeft my veel eer vervoerd,
    (20) Mits hier het gantsche veld rondom zo is beroerd,
Zie hoe ik zelver vlucht met afgesloofde beenen,
En dryf van verre deze geitjes voor my heene:
    Ja heb genoeg te doen, dat ik deze achter my
    Met moeite voortsleep, door dees zachte klaverwey,
(25) Mits zy twee jongen flus wierp in de hazelheggen,
En moest die op een steen, eilacy! laten leggen
    Ten proje van een raaf, of hongerige gier:
    Hoe dikwils bracht den eik, gezengd van ’s hemels vier,
Ons dezen onheil vol beklag niet wel ter ooren?
(30) Hoe dikwils heeft het my de slinksche kraai doen hooren,
    Als hy al krassende op een hollen eiken zat?
    Had ik myn zinnen slechs dier tyd by een gehad.
Maar Titer, wil ons toch die groote God eens noemen,
Wiens gunst gy datelyk zo loflyk wist te roemen.
TITYR.
    (35) Myn vriend, ik heb wel eer, ik plompe en domme beest,
    In zulken zotterny, en misverstand geweest,
Dat ik die stad, daar wy ons vee vaak heen doen stryken,
(Ons kleine Mantua) by Rome wou gelyken,
    Want ik wist hoe het jong de hond niet veel ontweek,
    (40) En dat het lammetje het schaapje wel geleek;
En zo placht ik het groot by ’t kleintjen af te meten;
Maar deze stad, op zes, en noch een berg gezeten,
    Steekt zyn verheven kruin by andre steden uit,
    Als een cipresboom by het lange lynenkruit.
MELIBEUS.
(45) Wat maakte u toch zo tot dien Roomschen reis genegen?
TITYR.
Myn vryheid, dien ik laat, maar nochtans heb verkregen,
    Als my de baard nu grys voor ’t gladde schaarmes viel,
    Doe was ’t dat ik ze noch na lange wyl behiel,
Na dat my Amaril bedwong om haar te minnen,
(50) En Galathé geheel te dryven uit myn zinnen;
[fol. O4r, p. 215]
    Want ik beken, (’tgeen my noch al te dapper spyt)
    Dat, wyl ik Galathê zo vierig heb gevryt,
Ik nooit in ’t minste deel dees vryheid had te hoopen,
Maar zach slechs onbedacht myn geldje gantsch verloopen;
    (55) Want schoon ik dikwils met een heerlyk offerlam,
    Of met een vette kaas in steê ter marrikt kwam,
Ik keerde altyd de rug naar huis met leege handen.
MELIBEUS.
Ik was verwonderd, hoe dat gy bedrukt uw landen
    Vergat, ô Amaril! en viel de Goôn te voet;
    (60) Ik dacht al, waarom oft zy ’t oof niet af en doet:
Maar Tityr was van huis. de haveloze pynen
Die riepen Tityr, ja de bosschen, en fonteinen.
TITYR.
    Wat zou ik doen; ’t was noch al best, myn lieve man,
    Daar was geen beter plaats om deze droeve ban
(65) Te ontvluchten, noch ik zag geen Goden van myn leven,
Zo gunstig om aan my myn vryheid weêr te geven.
    Ha, vriend! daar wierd ik eerst dien jongeling gewaar,
    Wiens geurige altaar ik gestadig jaar op jaar,
Tot twaelf dagen toe, eerbiedig zal doen smoken.
(70) Hy was ’t, die eerst op myn verzoek dus heeft gesproken:
    Gaat knaepen, dryft u vee daar gy ’t voor dezen joeg,
    En spand uw ossen, als gy plag, vry in den ploeg.
MELIBEUS.
Gy zult uw land dan in uw gryzen dag behouwen,
Daar gy genoeg en wel uw kost op kund bebouwen!
    (75) Hoewel een barre kei, en modderige plas,
    Uw gantsche beemd omgord met lies en bies gewas.
Dies zal geen vreemde wei uw dragend vee beletten,
Noch uwe buurmans schaad zal ’t uwe niet beletten.
    Gelukkige! gy kund by uw bekende stroom,
    (80) Of by een heilge bron, in ’t lommer van een boom,
Een koeltje scheppen, naar uw eige welgevallen,
Terwyl gelyk voorheen uw nabuurs wilge wallen,
    Daat staag de By in zuigt en aast met zacht gemor,
    U sluimrig maken, met haar dommelend gesnor.
[fol. O4v, p. 216]
(85) Gins zal de snoejer, die zyn wyngaardrank gaat dwingen,
Eens lustig uit de borst in uwe rotssteen zingen:
    Ja uwe ringelduif staakt geenzins zyn gekor,
    Dat u zo zeer verheugd, al luid het hees en schor;
Noch ook de tortel, zal uit uwe velden vluchten,
(90) Maar zal hier op een olm gestadig zitten zuchten.
TITYR.
    Dieshalven zal het hert eer vliegen door de lucht,
    Eer zal de vis langs strant gaan weiden met genucht,
Eer zal de Perziaan zich in den Arar wassen;
En Duitsland drinken uit des Tigris klaaren plassen,
    (95) Eer ik dat wezen, zo bekoorelyk van min,
    Zo vol lieftalligheid zal bannen uit myn zin.
MELIBEUS.
Maar wy, eilacy! wy, wy mogen, nat van traanen,
Nu wel gaan vluchten naer de dorstige Afrikanen;
    Of naer de Schyten; of de Oäxes snelle vloed,
    (100) Die in Kretenzerland met zyne golven spoed;
Om naer het eiland van de wrevelige Britten,
Die veer van menschen, een onmenschelyk ryk bezitten,
    Dat door de Watergod, omringd van dolle zeên,
    Bykans van deze krits en aardkloot is gesneên.
(105) Of my wel ooit dat luk noch eens zou kunnen beuren,
Dat ik, na langen wyl, veer buitens lands te treuren,
    Hier weer zou keeren, by myn zoode en rieden dak,
    Daar ik zo menig dag in heerschte met gemak,
Om my hier over ’t zaad, met zyn gezwolle aâren,
(110) Eens te verwonderen, na ettelyke jaaren?
    Zal dan een krygsman, met een goddelooze hand,
    Aanvaarden zulken praal van nieugewonnen land?
Zal dan een vreemdeling gaan eeten van myn kooren?
Wat word uit burgerkryg ons niet al ramp gebooren.
    (115) Zie hier de landen, die ik zelver bracht in ’t zaat,
    Za Melibé, maak dat uw tuin wat cierlyk staat,
Gy moogt uw boompjes op een ry wel netjes planten,
Bezonder als het is voor zulke bloetverwanten.
    Komt, geitjes, gaat, ei! gaat, wel eer gelukkige vee,
    (120) Verlaat met my uw erf, en aangename stee.
[fol. O5r, p. 217]
Ik zal u toch niet meer gins in een hol, van veere,
Al sluimerend, het gras zien van de rots afscheeren:
    Myn deuntjes zyn gedaan, en gy zult u niet meer
    Verlusten hier in ’t groen, verzeld van uwen Heer.
TITYR.
(125) Maar gy kund onderwyl hier van de nacht wel rusten,
En in het loof by my u zelve wat verlusten;
    Ik heb hier ooft, en ook kastanjes, glad van bast,
    En wees op versche melk van avond toch myn gast.
Want zie de schou begint door ’t gantsche dorp te rooken,
(130) Ik loof myn knapen zyn alree al aan het kooken;
    De bergen rekken ook haar schaduw langzaam uit,
    Mids Phebus zich begeeft naer zyn gewoone bruit.
                                                            J.U.
[fol. O5v, p. 218]

TITYR.

Eerste Harderszang.

Op een andere Toon.

INHOUD.

Dit eerste, en droevig Harders lied,
Dat zal, ô Lezer! u verhalen,
Hoe dat een Barentje van Galen
(Toen dees Historie is geschied)
Eens op kwam buldren uit Westfalen,
En ’t gantsche land bracht in ’t verdriet,
En meenig boer het gat uit stiet;
Waar van’er hier een aan komt dwalen,
Die deze klacht doet, gy die ziet.


MELIBEUS, TYTER.

MELIBEUS.
O Tyter! gy legt hier gedoken,
In frisse schau van boom, en kruit,
En zit gerust een pyp te smoken,
Of speelt een deuntjen op je fluit;
(5) Daar wy ons eer, en huis verlaten,
En vluchten land, en dorp, en Stad;
Dewyl’t janhagel van soldaten
Op nieuws ons veetert after ’t gat,
En ons uit ’t zachte nest doet springen.
(10) Gy onderwyl, gerust, en stil,
[fol. O6r, p. 219]
Leert bosch, en berg den echo zingen,
Van d’ overschoone Amaril.
TITYR.
Een man, die’k wel een God mach noemen,
Liet Melibé, ons dit gemak;
(15) Des zal ik hem ook eeuwig roemen,
En zetten in myn almanak.
Voor hem zal ik steeds offer brengen,
Voor hem zal ik met meenig lam,
Zyn heiligen altaar besprengen,
(20) En vieren hem met rook, en vlam.
Want hy gelyk gy hier kunt speuren,
Is oorzaak dat ik hier in vree,
Mag deuntjes op myn zakpyp neuren,
En weien myn gelukkig vee.
MELIBEUS.
(25) Dit luk, ’t geen wy u niet benien,
Maakt my verwondert, en verblyd;
Mids (schoon dat hier van alle zyen
De drommel dus op stelten ryd)
Gy noch uw eerdeel moogt behouwen.
    (30) Maar Tyter! ach, zie met wat pyn,
Dat ik myn geitjes voort ga stouwen,
Die met haar baas schier kreupel zyn.
Dees ouwe wil geen voet vertreden,
Ei, zie den bloed hoe dat hy beeft;
(35) ’k Loof dat hy op zyn oude leden
Misschien een kraamvrous koorsje heeft:
Mids hy gong by de hazelaren,
Misschien noch geen dard’half uur geleên,
Twee zoete jongen kwam te baren;
(40) Die zy slechs op een bloote steen,
Door haastigheid had uit gesmeten;
En die ik, door die zelfde haast,
Helaas, daar deerlyk heb vergeten,
Daar nu licht al een kraai op aast.
    (45) Ach! (had men zo verr’ kunnen kyken)
Hoe vaak was ons dit kwaad voorspeld,
[fol. O6v, p. 220]
Door ’t nederstoten onzer eiken,
Door wind, en donder op het veld.
Hoe dikwils hebben ons te kraajen
(50) Ter slinkerhand, dees droeve tyd
(Al zyn het juist geen pappgajen)*
Wel toegeroepen, en voorzeid;
Doch (wyl het klagen niet kan baten)
Ei zeg my eens, wat God is dat?
(55) Daar ik u straks van hoorde praten,
En die u heeft bevryd gehad?
TITYR.
Ik pleg, ô Melibé! te meenen,
Ik domme vlegel als ik was,
Ja dommer dan een koppel Deenen,
(60) (Te weten ossen) in dat kas,
Dat die vermaarde stad van Romen
Mee even eens was als het vlek,
Daar wy zomtyds te marrik komen,
Met onze schaapjes op den nek:
(65) Pas, of ik jong gebore wulpen
By doggen, muisen by een kat,
En distels by de schoonste tulpen,
Ja kwaad by goed geleeken had.
Maar deze stad die steek zyn hoorens
(70) Zo ver by andere steden uit,
(Of anders recht gezeid zyn toorens)
Als de cypres by ’t lynekruit.*
MELIBEUS.
Maar zeg, wat dreef u toch naer Romen?
TITYR.
Myn vryheid, die’k, hoewel wat laat,
(75) Noch echter eyndeleyk heb bekomen,
Nu my de baard al gryzen gaat.
Ik heb die dan in ’t end verwurven,
Na dat my Galathé verliet;
En dat (toen die min was versturven)
(80) Ik viel in Amarils gebied:
Want dat durf ik u goeds moeds zweeren,
[fol. O7r, p. 221]
Dat door de min van Galathé,
Ik nooit in vryheid dacht te keeren;
Mids ik geen acht sloeg op myn vee,
(85) Noch op de rest van al myn zaken:
    ’k Had goed koop zien, dat koe en stier,
Wel slaagden in het klavermaken,
Het strekte my tot geen plaizier:
’k Had goed koop parssen kaas, en zuivel,
(90) En brengen die te mart in steé,
Myn geld vloog altyd voor den duivel,
En ’k bracht nooit duit, noch stuiver mee.
MELIBEUS.
Ik was verwondert in die tyen,
O Amaril! en wist gantsch niet,
(95) Voor wie dat gy zo lang liep schreien,
En d’ appels aan de boomen liet.
Maar nu begin ik eerst te vatten,
Dat ’t was om deze goeje knecht,
Die toen naer Rome was gaan spatten:
    (100) Maar, by myn keel, jy kreet met recht,
Want al de bergen, en de boomen,
(Al of zy hadden oog en stem)*
Ja zelf de velden en de stroomen
Die riepen droevig mee om hem.
TITYR.
(105) Wat zou ik doen? een slaaf te sterven,
Dat docht my dat misstond my wat;
Daarom, om vryheid te verwerven,
Zo rukte ik op het hazepad:
En daar vind ik, niet zonder vragen
(110) O Melibé! dien jongen held.
Voor wien dat jaarlyks, twaalf dagen,
Myn altaar rooken zal in ’t veld.
Daar vong ik met twee vrolyke ooren,
Dees zoete woorden uit zyn mond:
(115) Gaat, weid uw schaapjes als te voren,
En ploegt in vred’ uwe oude grond.
[fol. O7v, p. 222]
MELIBEUS.
O zaalge gryzaart! deze landen,
Die blyven dan uw errifdeel!
En gy houd voor uw ouwe tanden,
(120) Noch meer te kauwen dan te veel.
Schoon een gedeelte van u weyen,
Naar dat ik zie van d’ eene kant,
Met rots, en modder van ter zyen,
En dicht met biezen zyn beplant.
    (125) Doch hier* door mogt gy ook weêr denken,
Dat ’t schurft van ’s naaste buurmans vee
Zo licht het uwe niet zal krenken,
Gelyk het aârs misschien wel dee.
O zaalge gryzaart! in de lommer
(130) Der boomen, by uw eigen beek,
Zult gy gerust, en vry van kommer,
Verslyten meenig zoete week.
Hier zal uw buurmans hagedooren,
Daar meenig by voor henen vliegt,
(135) Al zachtjes brommen in uw ooren,
Tot dat gy legt in slaap gewiegt.*
Hier zult gy (wyl gy* staat te snoejen)
Den eenen tuinman of zyn maat,
Van verre deuntjes hooren loejen,
(140) Gelyk een koe die kalven gaat.
En ondertusschen zal den tortel
(Uw wellust) op een olmentak,
Beblaad van loof, en diep van wortel,
Vast zitten korren als een krak.
TITYR.
(145) Veel eer zal dan het hert de wolken,*
De vis bewoonen ’t drooge land;
De Perziaan, en Duitsche volken;
Die zullen eerder zyn verplant,
Of door den aardkloot henen zinken,
(150) Door een uitheemsche tovery;
De Duitscher zal eer d’Arar drinken,
Den Perziaan veel eer het Y,
[fol. O8r, p. 223]
Eer ik de heusheid zal vergeten,
Die ik van dezen jongeling,
(155) Wiens deugden niet zyn afte meten,
Wel eer zo onverdient ontfing.
MELIBEUS.
En wy, wy mogen heen gaan rekken
Na ’t altyd dorstig Afrika,
Daar men geen kleed hoeft aan te trekken,
(160) Want dat komt d’armoe wel te sta;
Of naer het ongenadig noorden,
Daar ’t altyd winter is, vol kou,
En daar men voor een hand raboorden,
Wel licht een pondgroot krygen zou;
(165) Of naer ’t vermaarde eiland Kreten,
Op d’oever van de snelle Oax
Daar ’t volk noch durft geen kikkers eten,
Mids zy daar roepen, kwix, voor kwax;
Of naer de vergelege Britten
(170) (Een woest canailje groot en klein)
Die zo ver van de menschen zitten,
Dat zy schier heel onmenschlyk zyn.
    Ach! of ik wel zou hoopen derven
Dat is myn waarde vaderland,
(175) Naer zo veel jaren om te zwerven,
Wel eens zal weêr zien naderhand;
Of ik myn arme boere wooning,
En dat vervallen zoojen dak
(Waar dat ik heb geleefd als Koning)
(180) Wel eens zal weêr zien met gemak?*
    Ach! zal dat ruigte van soldaten,
Daar toch de droes zyn gat aan veegt,
En daar ’t dozyn (om wel te praten)
Van deugd misschien geen pond en weegt,
(185) Dees schoone landen dan bezitten?
Zo wel beploegt, zo ryk bezaait.
En die ’k noch zelver om hielp spitten:
Ach! zullen die zyn afgemaait
Van die verdoemde vreemdelingen?
[fol. O8v, p. 224]
(190) Die lichtelyk van ons graan en wyn,
Eens van mooiaaltje zullen zingen,
Terwyl de meesters balling zyn.
Ach! wat kan tweedracht niet verwekken,
In burgers vol van onverstand.
(195) Ei, zie, voor wat ontzinde gekken
Dat wy ons akkers, en ons land,
Zo lang met smart bearrebeiden?
Ent Melibé vry peeren an,
En wil vry wyngaardranken snyden,
(200) Zo raakt je vrucht haast aan de man.
    Doch gy, myn altyd waarde geitjes!
(Nu droef, doch eer gelukkig vee!)
Wel aan verlaat u klaverweitjes,
En trek nu met u baas ter zee.
(205) Ik in een groene schau gelegen,
Zal u misschien na dees niet meer
Langs berg, en vetbegraasde* wegen,
Zien loopen draven op en neêr.
Ik zal licht nooit meer deuntjes zingen,
(210) Terwyl gy in de varssche beemt
Loopt vrolyk huppelen en springen,
En ’t maagdom van de klaver neemt.
TITYR.
Gy kund dees nacht wel by my blyven,
Myn goeje landsman Melibé!
(215) Kom, wil uw geitjes stalwaarts dryven,
En blyf hier slapen met je vee:
Wy hebben appels, en karstengen,
Met varssche boter na den tyd;
Wy zullen ’t nachjen overbrengen,
(220) En denken aan geen zwarigheid.
Ik zie de schoorsteen gints al rooken,
Wel aan, wyl dat den avond zakt,
En dat de pot al is aan ’t kooken,
Is ’t best zich straks naer huis gepakt.
                            W.v.F.



[fol. P1r, p. 225]

ALEXIS.

Tweede Harderszang.

INHOUD.

        Zie Koridon. schier dol van zinnen,
        Port zyn Alexs tot wederminnen;
        Maar mids die spot met zyn gefluit,
                                        Scheit hy’er uit.

DE herder Korydon verbrande vast van binnen,
Door ’t blakend vier, dat hem Alexis deed beminnen,
    Die overschoone, die zyn meesters wellust was,
    Maar al zyn minnevier smolt, zonder hoop, tot as;
(5) Zo dat hy hier in schau van dichte beukeboomen,
Vol nare mymering, gedurig liep te droomen,
    En storte, moer alleen, met troosteloos geluit
    Voor bosch en bergen, dees verwarde klachten uit:
O wreede! gy hebt dan met my geen medelyen,
(10) Gy acht myn vaarzen niet die voor u komt tot schreien,
    Uw barze ziel my blyft tot my al even straf,
    En dwingt my eindelyk te jammerlyk in ’t graf,
Nu vlied het vee de zon, en schuwt de zonnen stralen,
En kan een koeltjen in de dichte lovers halen:
    (15) De hagedoorn verfrist de groene hagedis:
    De thym en knoflook word gestamt van Thestylis,
Om zyne mayers, gantsch verhit, en afgedreven,
Door deze frisse vocht weêr nieuwe kracht te geven,
    Terwyl ik slechs, verflaut door Phebus heete straal,
    (20) Staag zonder laaffenis in uwe liefde dwaal,
En hoor aan alle kant de hegge en struiken steenen
Van heesche krekels, die met my haar dorst beweenen.
    Had ik niet duizentmaal gelukkiger geweest,
    Had ik slechs Amaril, zo nors en bars van geest,*
[fol. P1v, p. 226]
(25) En al haar spytigheid en afgunst moeten vlyen,
Of had ik slechs Menalk zyn boosheid moeten lyen,
    Al was hy bruin, en gy heel blank van aangezicht,
    O overschoone! als het heldre morgenlicht,
Neen, pocht niet al te veel op uw snee witte kaken,
(30) Al is de windblom blank, wiens oog kan hy vermaken,
    Terwyl een ieder na de bruinste bezen zoekt?
    O wreede Alexis! die myn minnevier vervloekt,
Gy kent niet eens die geen, die gy dus gaat verfoeien,
Hoe ryk van room, hoe ryk van weelderige koeien.
    (35) Gy vraagt niet eens, wie ’t is die u zo zeer bemind,
    Noch wie het is, die gantsch geen heul by u en vind.
Ik kan met vee en land de rykste bouman tergen,
’k Heb duizent schapen op de Siciliaanse bergen.
    Ik kan u versche melk des zomers aan gaan biên,
    (40) En ben des winters zelf van verze room verzien.
Ik kan die deuntjes op myn lieflyk fluitje zingen,
Daar eer Amfion kon zyn willig vee meê dwingen,
    Op het gebergte van d’ Acteesen Aracint.
    Ik ben ook geenzins zo mismaakt, myn zoete kind!
(45) Of ik mag Dafnis wel heel onbeschroomt van herten
(Schoon gy het oordeel streekt) in schonigheid wel terten.
    Ik spiegelde my korts in Thetis heldre plas,
    Wanneer de zee gestilt, en zonder golven was,
Heeft my de schadu slechs niet in den stroom bedrogen.
(50) Ach! wierd gy eindlyk eens met myn verdriet bewogen,
    En naamt getroost niet my uw toevlucht tot het veld,
    Hoewel de puntigheid van ’t hof daar niet en geld,
En gingt meê woonen in dees laage boere daken,
’t Zy dat gy op de jacht u zelven woud vermaken,
    (55) Of dryven met genucht een koppel weeldrig vee,
    Door ’t grage klaver. of langs groene maluwe;
Of dat gy Pan in ’t bosch met ons woud na gaan fluiten.
Pan was God d’eerste die een reeks van riedespruiten
    Te zamen kleefde als op een ry met buigzaam wasch,
    (60) En die de herders en het vee behoed in ’t gras.
Des hoeft het u ook in het minste niet te spyten,
Dat gy uw lipjes op dit fluitje wat ging slyten.
[fol. P2r, p. 227]
    Wat stont Amyntas om die kunst al moeiten uit?
    Ik heb een ruispyp met een ongelyk geluit,
(65) By trapjes t’ zaam gevoegt van gladde en holle rieden,
Die my Dametas op zyn doodbed aan kwam bieden,
    En sprak; myn vriend, ontfangt dees fluit op myn begeer,
    Die nu in handen valt van dezen tweeden heer.
Dus sprak Dametas wyl zyn lieve ziel ging vluchten,
(70) En wyl Amyntas, vol van afgunst, stond te zuchten.
    En boven dit vond ik noch korts met groot gevaar,
    En in een groeizaam dal twee geitjes, schoon van hair
Heel net gespikkelt, met sneeu witte en zwarte vlekjes,
Zy zuigen dagelyks met snobbelende trekjes,
    (75) Den beiden uiers van het schaapje schoontjes droog.
    Ik houze slechs voor u, ô wellust van myn oog.
Hoe bad my Thestyles nu onlangs vol begeeren,
Dat ik ze hem, op alle vriendschap, zou vereeren,
    En zeker denk ook vry dat dit gebeuren zal,
    (80) Want gy acht toch myn gift en gaven niemendal;
Maar ach wat heeft de min al wonderlyke vlagen!
Hoe zou ik u myn lief in ’t minste deel mishagen.
    Neen, overschoone, spoei, spoei herwaarts uwen voet,
    De Nimfjes treeden u met lichten dans te moet,
(85) Verzien met korfjes vol van witte lely struiken
Zie Naïs, die gelyk een Maiblom op komt luiken,
    Plukt blanke violet en mankop, bruin van kleur,
    Zy vlecht de tyloos en de dille, zoet van geur,
En breid* een ruikertje van roozen, fraei doorweven,
(90) En kruiden die een reuk als amber van zich geven,
    Zy weeft een kransje, schoon geschildert om en om,
    Van bruine bezen en van geele goude blom.
Ik, ik zal zelver kween, met ruigen schel bewossen,
Voor u gaan zoeken, en* kastaanjes in de bossen,
    (95) Een vrucht* die Amaril zo wonder garen at,
    Ook geele pruimen die ik voor wat heerlyk schat.
Ik, ik zal u, ô gy welriekende laurieren!
En u, ô myrten! die naast haar het wout komt cieren
    Afplukken, want als gy te zamen zyt verzelt,
    (100) Blaast gy een zoete geur en wazem over ’t veld.
[fol. P2v, p. 228]
Maar Korydon gy zyt te boers, wil u bedenken,
Alexis lacht met u, en spot met uw geschenken,
    Want zelver Iölas, dien overboerzen vent,
    Zou u niet wyken in een schenkent compliment.
(105) Helaas, ik armen hals! wat mocht ik toch beginnen,
Dat ik met giften deze min dacht te verwinnen?
    Wat stroide ik anders als myn bloemen in den wind,
    En deed de zwynen, heel bemoddert en ontzind,
Den klaren water bron tot aan den grond beroeren.
(110) Wat razerny komt u van onze bossen voeren?
    Was Paris niet wel eer, die Koninklyke zoon,
    Ja d’Oppergod Jupyn dit stillebos gewoon?
Laat Pallas het paleis, dat zy heeft willen bouwen,
Voor haar alleenig, als haar errefdeel behouwen:
    (115) Het bos is ’t geen dat ik voor alle plaatzen min.
    De leeu vervolgt den wolf met een verwoede zin,
De wolf den geit, de geit de groene klaverweien,
Ik myn Alexis, die ik eeuwiglyk zal vryen.
    Een ieder dier dat heeft zyn eigen zinlykheid.
    (120) Maar ziet, gins komt de var al van zyn arrebeid,
Hy sleept den ploeg op zy, en haast zich naer de stallen.
Zie Phebus, nu gereet om in de zee te vallen,
    Verdubbelt onze schim, en maakt den avond koel,
    Terwyl dat ik myn brand noch even fel gevoel:
(125) De min die houd geen maat, en wil geen uitstel langen.
Ach Koridon! wat heeft u malent brein bevangen?
    Ach Koryden! hoe dus, wat dolheid gaat u aan?
    Gy hebt uw wyngaard half gesnoeid half gins laten staan,
Die ongehavent om den ollemboom blyft hangen:
(130) Het was veel beter dat gy ietwes aan ging vangen,
    Dat u ten minsten wat profyts of nuts aanbrocht,
    Al was ’t maar, dat gy slechs wat taaje liezen zocht;
Of zat een korfjen in dees aangename weien,
Van zachte biezen voor wat tydverdryf te breien:
    (135) ’t Is moglyk dat gy haast een andre liefste vind,
    Al slaat Alexis dus uw klachten in den wind.
                                              J.U.
[fol. P3r, p. 229]

ALEXIS.

Tweede Harderszang.

Op een andere Toon.

INHOUD.

Hoe dat, door dwaze min gedreven,
Een Harder giert door bosch, en veld,
En aan ’t geboomt’ zyn smert verteld,
Dat hem noch heul noch troost kan geven;
Ja, hoe hy door dit wreed geweld,
Pas als een slak in ’t zout versmelt;
En hoe hy, in de plaats van weeven,
Raast als een koppel appelteeven,
Dat is ’t het geen dit zang vermeld.

EEn Harder (Korydon geheeten)
Was door Alex (een schoone knaap)
Zo helsch met zotte min bezeeten,
Dat hy, als een Makasserze aap,
(5) (Mids hy geen troost en kon verwerven)
De naare bosschen in, en uit,
Vaak vol van wanhoop liep te zwerven;
Waar hy met een verroest geluit,
Zomtyds een lengte van gezangen,
(10) En zotte klachten, als ontzind,
Lei uit zyn magre hals te prangen,
Die slechs verstooven in den wind.
    O wreede (riep hy duizend maalen)
O trotse Alex! gy acht my niet;
[fol. P3v, p. 230]
(15) En zult my noch zo lang doen dwalen,
Tot dat ik’er den bek in schiet.
Het vee verkwikt zig in de lommers,
De Hagedissen, rad ter poot,
En groen van huid gelyk komkommers,*
(20) Die loppen vrolyk langs de sloot,
Of bergen zich in dichte blaajers;
Ja d’onvermoeide Thestylis,
Hakt look, en moeskruid voor de maajers,
En zet hen vrolyk aan den dis.
(25) Maar laas! ik, door myn min gedreven,
Vervolg u steeds vol ongena;
Terwyl een sprinkhaan, zes, of zeven,
Slechs baaud in ’t wild myn klachten na.
Ach! nooit viel ’t my zo zwaar te lyen,
(30) Zo menig zotte en dartle gril,
En zo veel dwaze tyrannien
Van myn versteurden Amaril.
Gewis, noch zy, noch al haar parten,
Noch zelf Menalk, al was hy bruin
(35) Die gingen my nooit zo ter harten,
Gelyk men dit liet in de kruin.
    O knaap! wil niet te moeidig roemen
Op d’edle witheid van uw vel;
De verf verslenst gelyk de bloemen,
(40) En bruine karssen smaken wel.
O wreede! gy gaat my verachten,
En vraagd niet eens wie dat ik ben,
Noch hoe veel schaapjes, dik van vachten,
Dat ik wel daaglyks melken ken.
(45) Gints loopen, even als konynen,
Myn lammertjes berg op, berg neer:
Net duizend zyn’er van de mynen,
Wat dunkt u, ben ik niet een Heer?
’t Mag zomer, of ’t mag winter wezen,
(50) ’k Heb nooit gebrek van melk of kaas:
Voorts heb ik vaâr noch moêr te vreezen:
Wat dunkt u, ben ik niet een baas.
[fol. P4r, p. 231]
Ik zing ook met een bevend keeltje,
Gelyk een tweeden Amphion,
(55) En op de fluit, of op het veeltje,
Wou ’k wel een zien die ’t beter kon.
Ook dunkt my zeker dat myn facie
Noch geen godzegentons verdient,
Want ’t jongesmaken en haar gratie
(60) Verstong myn vaâr meer als je mient:
Want lestmaal, toe de wind ging leggen,
Bekeek ik my eens in de beek,
En zeper, om recht uit te zeggen,
My docht dat ik al goelyk leek.
(65) ’k Wou ook noch wel een vaantje houwen,
Dat jy me (als jy) het zeggen woud)
Hoe zeer je ook van my schynt te grouwen,
Noch wel voor Dafnis kiezen zoud.
    Ach! dat gy my maar eens woud toonen,
(70) Dat al myn smeken zo veel hulp,
Dat gy met my op ’t land woud woonen
In een met rietgedekte stulp;
En ’t grage vee met my woud weien,
In ’t fris en geurig klaverblad,
(75) En zomtyds eens ter jacht woud tyen,
En veetren hart, en hind naer ’t gat.
Gewis, dan zoud gy eerst bevinden
Wat wellust ’t land ons geven kan;
Dan zoud gy in de schau der linden
(80) Vaak zingen met den Boschgod Pan.
God Pan, met zyn gesplitste kooten,
Die eerst de fluit gevonden heeft,
Uit riet, en biezen uit de slooten,
Wel vast met wasch aan een gekleeft,
(85) Dees, zeg ik, die voor vee, en schapen,
En die voor akkers, veld, en kruit,
En die ook zorg draagt voor de knapen,
Die zou uw leeren op de fluit
Wat deuntjes dat jy zoud begeeren,
(90) Van ’t nieuwe slag zo wel als ’t oud:
[fol. P4v, p. 232]
Daar onze Amyntas, om te leeren,
Zo vaak zyn kop om heeft geklout.
    ’k heb noch een fluit van veertien pypen,
(Die ’k evenwel niet heel wel weet,
(95) Of jy zoud kunnen overgrypen,
Want zie, zy zyn wat lang en breet)
Dees heeft Dametas my gegeven,
Wanneer hy op zyn doodbed lei,
En toen, op ’t tipje van zyn leven,
(100) Hy noch dees laatste woorden zei:
Neem Korydon, myn vriend, dees pypen;
En zyt daar tweede meester van.

Hier mee ging hy zyn poort toe nypen,
En sturf gelyk een eerlyk man.
    (105) Dees gift mocht onze Amynt niet lyen,
Maar borst des schier van spyt, en rou,
Ja ieder vreesden in die tyen,
Dat zig de vent verhangen zou,
En echter wil ik wel beloven,
(110) Dat ikze aan u vereeren zal;
Met noch twee geitjes daar en boven,
Die ’k onlangs hier in ’t naaste dal,
Niet zonder prykel heb gekregen;
En die, heel spikkelig van huit,
(115) Het schaap zyn uyers ydel veegen,
En zuipen die daags tweemaal uit.
Thestylis liet m ’er om te teemen,
En prezenteert my gelt daar veur,
En indien jyze niet wilt nemen,
(120) Hy gaat ’er by myn keel mee deur.
    O schoone knaap! wil herwaarts rukken:
Zie hoe de Nimfen, schier als dol,
Voor uw vast roos en lely plukken,
By armen, ja by manden vol.
(125) De schoone Naïs mengt violen
Met tyloos, dil, en koorenblom,
En heet u, of je kwaamt uit Poolen,
Met groote stacie wellekom.
[fol. P5r, p. 233]
Al d’andre komen u begroeten
(130) Met ander tuig van riekend kruid,
En stroojen ’t u langs hooft en voeten,
Gelyk een maagdelyke bruid.
    Ik zelver zal u ruige peeren
(Die men in Holland kweën heet)
(135) Gaan plukken, om u te vereeren,
Want ’k weet dat jy die garen eet.
Of zo je lust hebt tot kerstengen,
Die Amaril zo garen at,
Daar zal ’k je een heel bossu van brengen,
(140) Al zyn zy noch zo duur in stad.
    Hier by zal ik geheele pruimen
(Voorwaar een eerelyke vrucht,
Schoon zy by wyl de poort doen ruimen
Aan meenig eereloze lucht)
(145) Doen eeten van myn besjes boomen,
Dat ’t zop u druipt langs borst en kin;
En die jy zelf kund plukken komen,
Wanneer ’t jou slechts schiet in den zin!
    Voorts moet gy ’t u, ô Myrtetelgen!
(150) En lauwerbladen! zoet van geur,
In ’t alderminste deel niet belgen,
Dat ik u vaak aan ’t plukken peur
Om myn Alexis u te geven:
Op dat uw lucht, zo wonder zoet,
(155) Te zaam zyn neusgat ingedreven,
Zyn reukkas wat vermaak aandoet.
    Maar ach wiens kruin, of harssenwinkel,*
Of ooit zo zotten praat uit stiet?
Ach! Korydon gy zyt een kinkel,
(160) En uwe Alexis acht u niet.
Of zo gy wilt met giften stryen,
Zal Iölas, die lompen jool,
U licht noch ver de loef af snyen,
Mids hy zo milt is als een Pool.
    (165) Helaas! wat heb ik toch begonnen?
Wat heb ik dus ontzint, en mal,
[fol. P5v, p. 234]
My hier een kluwentje gesponnen,
Daar ik my in verhangen zal?
Ik zond de winden in de bloemen,
(170) De zwynen in de zuivre bron:
Helaas! wie zou zich niet verdoemen
Die zulk een zotte stuk begon?
    Waar vlucht gy toch, ô harssenlooze!
Waar loop gy henen dus ontzint?
(175) Wat legt gy hier uw gal te loozen,
En braakt slechs woorden in de wind?
Keer weêr van daar gy zyt gevloden;
Verlaat Alexis en de stad.
De Trooische Paris, ja de Goden,
(180) Die hebben ’t bosch bewoond gehad.
Laat Pallas woonen in haar slooten
Die zy voor dezen heeft gebout;
En laat ons weêr naer huis gaan stooten,
En woonen vredig in het woud.
    (185) Elk volgt zyn eige zinlykheidje;
De leeu die zit den wolf naer ’t gat,
De wolf die zoekt het tamme geitje,
Het geitje zoekt het klaverblad.
In ’t end een ieder zoekt het zyne,
(190) Gelyk ik myn Alexis zoek;
Doch steeds vervolgt van zo veel pynen,
Dat ik by na myn zelf vervloek.
    Zie, d’ossen afgemat van ’t ploegen,
En nu ontslagen van haar kruis,
(195) Gaan, schoon zy noch van d’arbeid zwoegen,
Met ploeg met al, gerust naer huis.
De gulde zon, alreets aan ’t zakken,
Maakt dat op aard de schadu groeit,
En gaat zich meê naer bed toe pakken,
(200) Gantsch afgeslooft en heel vermoeit:
Doch ik gantsch afgemat van branden,
Voel noch myn vuur niet uitgeblust;
Noch zie voor my geen heil op handen,
Dat my eens stellen kan in rust.
[fol. P6r, p. 235]
(205) Want wie kan toch de liefde stillen?
Die kleine gaudief als hy is,
Had wis al lang wat op zyn billen,
Kreeg ik de roe eens uit de pis.
    Wel aan dan Koridon? couragie!
(210) Za, zet dees dolheid uit je kop;
Verlaat dees ydele vryagie,
En geeft uw dwaze min de schop.
Uw schoone wyngaard, half gesneden,
Hangt woest romtom den ollemboom,
(215) En word slechs met den voet getreden,
Terwyl gy ronkt als in een droom,
En niet eens denkt die te verliezen:
Wel aan, rys dan eens uit den dut,
En tracht dat gy met taeye biezen,
(220) Uw volle ranken onderstut.
Laat deze zoete Alexis varen,
En, om te komen tot besluit,
Zoek in zyn plaats weêr twee paar aaren,
En zeg, dat hy zyn moêr wat bruit.
                          W.v.F.


PALEMON.

Derde Harderszang.

INHOUD.

        Twee harders, heftig in ’t krakeelen,
        Geraken hier om stryd aan spelen,
        Terwyl Palemon sneeg verzind,
                            Wie dat het wind.


MENALKAS, DAMETAS, PALEMON.

MENALKAS.
DAmetas, zeg my* eens wiens schaapjes dryft gy voort
Zeg is ’t het vee niet dat aan Melibeus hoord?
[fol. P6v, p. 236]
DAMETAS.
Neen, vriend, ’t hoort Egon toe, die, heel verwart in ’t vryen,
My bad of ik het wilde in deze velden weyen.
MENALKAS.
    (5) O altyd jammerlyk en ongelukkig vee!
    Vloek vry uw meesters lief, de schoone Neëré,
Wiens zoet gezicht hem staag uit uwe wei komt voeren,
En doet hem my vol vrees en minnenyd beloeren.
    Terwyl hy u, helaas! een ander overlangt,
    (10) Die tweemaal in een uur uw uiers ydel prangt,
En weet de melk niet slechs de schapen uit te trekken,
Maar gaat de lamren zelf haar nodig zog onttrekken.
DAMETAS.
    Al zachjes finman, ei! al zacht myn goed gezel,
    Zie wat je zegt: men ken u ook te wonder wel,
(15) Is ’t u vergeten, doe die boekken van ter zyen
U laatst begrunden als zy u gins zagen snyen,
    ’t Was in ’t kapelletje; de Nimfjes, vol van lach,
    Die belgde zich des niet, schoon elk uw boosheid zag.
MENALKAS.
Ik loof gy meent, doe zy my laastmaal zagen loopen,
(20) In Mykons boomgaart, om wat appelen te stroopen;
    Of doe ik in zyn telg en jeugdig druive blad,
    Zo wakker met myn mes aan zyne trossen zat.
DAMETAS.
Zeg liever gins ontrent die oude boekestronken,
Daar gy laatst Dafnis boog aan stukken hebt geklonken,
    (25) En braakt zyn pylen, ô afgunstge! ’t was u leet,
    Dat deze jongeling dat tuigje kreeg, en ’t speet
U zo, dat had gy u dus aan hem niet gewroken,
Gy had gewis van spyt u zelf wel dood gestoken.
MENALKAS.
    Ach! moet ik lyden dat zo schellemzen geboeft,
    (30) Nu dus met laster en met schelden oversnoeft,
Wat zal ik dan wel van myn meesters moeten hooren?
Zeg booswigt, kwam ik u noch laastmaal niet verstooren?
    Wanneer gy Damons ram weg stal met slimmer zwier?
    Zyn Hondwolf blafte noch en maakte groot getier,
[fol. P7r, p. 237]
(35) Naar als ik riep, blyf staan, wil nu de vlucht niet kiezen,
(Za Tyter pas op ’t vee) toen dookt gy in de liezen.
DAMETAS.
    Hoe zou hy my die bok, die hy zo heus verloor,
    En die ik met myn fluit hem af won naer behoor
Niet leveren? ei zeg, wie zou dat zo vergeten?
(40) Doch zo je lichtlyk van de wedding niet mocht weten,
    Zo zeg ik u, dat my (naer Damons eige woord)
    Dees ram al lang al had als eigen toegehoord,
Schoon hy my stadig zocht met uitstel niet te geven.
MENALKAS.
Hoe, gy dien meester met de fluit te boven streven?
    (45) O martelaar! bliest gy wel ooit een goeje toon?
    Wat plaagt gy meenigmaal, gins by de zangers troon,
Omtrent den driespronk niet met jammerlyke zwieren,
Al droeve deunen op u valse fluit te gieren.
DAMETAS.
    Hebt gy dan ’t hert wel dat gy eens een kansje waagt,
    (50) Om eens te zien wie dat den prys van ’t speelen draagt?
Ik durfje met dees koe wel tarten, ’t puik der puiken,
Hy levert tweemaal daags twee volle mellik kruiken,
    En voed twee kalvren op dat haar geen voedzel let.
    Nu zeg eens op? wat is ’t dat gy hier tegen zet?
MENALKAS.
(55) Neen, van myn vee zou ik de minste geit niet wagen,
Want tweemaal word het van myn vader alle dagen
    En van myn stiefmoêr, die my al te lydig kweld,
    Zelf tot het minste lam naukeurig na geteld:
Hy teld de geiten, en myn stiefmoêr teld de schapen:
(60) Maar zie hier iets waar in gy meerder lust zult rapen,
    Na dien gy zin hebt dat wy wedden tegen een.
    Ik zet dees kroezen, frai uit boekkenhout gesneen.
Alcimedon, zo zeer vermaart van wonderheden,
Die ging’er al zyn kracht en kunst schier aan besteden.
    (65) De zachte naat is schoon verciert met druif en blom,
    En voorts zo krulter veil en kliefbes om en om,
Recht in het midden staan twe hoofden, schoon van wezen,
Het een van Konon, en het aâr, laat zien, van dezen.
[fol. P7v, p. 238]
    Die met vreemde rei de gantsche waereld mat,
    (70) Ten dienste van de zee, ten dienst van land en stad:
Die ons ook leerde in welken tyd men best zou zaeijen,
En weêr in welken tyd men meest met vrucht zou maeijen:
    Ik heb ze nimmer met de minste dronk besmeurt,
    Maar heb die altyd voor wat ongemeens gekeurt.
DAMETAS.
(75) De zelfde meester heeft’er my ook twe gegeven,
Met zachte beereklaau om oot en rant geweven.
    Hy heeft’er Orpheus net en aardig op gesteld,
    Gevolgt van bosch en klip door ’t uitgeworteld veld.
Maar wat of flus uw brein zo buiten ’t spoor deed wyken,
(80) Dat gy uw kroezen by myn koe woud gaan gelyken?
    O neen, ik hou je meê dees kroezen, nooit besmeurd,
    Die ik ook altyd voor wat heerlyks heb gekeurd.
MENALKAS.
Gy zult my evenwel van daag zo niet ontvlieden,
Je moogt niet af, al zou ’t wat tot myn schâ geschieden,
    (85) Dat hy vry zegsman zy die ons eerst treed te moed
    Zie gints Palemon, die zich zachjes herwaarts spoed,
Ik zal u leeren my zo schamperlyk te dreigen,
En hoe het beter was dat gy wat leerde zwygen.
DAMETAS.
    Palemon buur, die juist zo heerlyk komt te pas,
    (90) Ik bid je zet u hier wat neder in het gras,
En let op ons gezang een stip, met al je zinnen,
Wie dat’er van ons tweên de zangprys hoord te winnen,
    Het is voorzeker om geen kleinigheid gewet:
    Nu, za Menalkas, ô! in my is geen belet.
                                  PALEMON.
(95) Hef aan, terwyl wy in dees zachte klaverweijen
Vast nederzitten, daar het kruid aan alle zijen,
    En al de boomen staan en blooijen in haar jeugd;
    Het bosch dat lacht ons toe met schaterende vreugd:
Nooit kwam’er schoonder jaar myn vrolyk hert bekooren,
(100) Kom, Damon, laat ons eerst uw schelle ruispyp hooren,
    En gy Menalkas, volg uw beurt, wanneer hy staakt,
    De Zanggodessen zyn met beurtzang meest vermaakt.
[fol. P8r, p. 239]
DAMETAS.
Ik neem myn aanvang dan, ô vader aller Goden,
Van u, myn Zanggodin gehoorzaamd uw geboden.
    (105) O vader, gy vervuld de hemelen, en d’aard,
    Op uw bevel zo wierd het kruid en bosch gebaard,
Gy hebt gemaakt dat ik voor niemand hoef te zwichten,
Gy schept vermaak in myn bekoorelyk dichten.
MENALKAS.
    Maar gy, ô Febus, naer wiensgunst den Dichter haakt,
    (110) Ik weet hoe myn gezang u op het hoogst behaagt.
Ik ben altyd voorzien, om, volgens uw behaagen,
Staag milde giften aan uw altaar op te draagen:
    Ik heb lauwrieren, noch bepaereld met haar vlucht;
    Ik heb hier maaibloem, met een lieffelyke lucht.
DAMETAS.
(115) Myn Galathé, die staâg myn zieltje kon bekooren,
Dat dertle meisje werpt een appel naer myn ooren,
    En gaat dan in het loof van dichte wilgen vliên,
    Maar wenscht slechs, schuilende, dat ik haar eerst mag zien.
MENALKAS.
Maar myn Amyntas, die alleen myn brand kon blussen,
(120) Die loopt my zelf te moet, en noodigd my tot kussen.
    Diaan was nimmer aan myn brakken zo bekend,
    Als hy geduurig myn gezelschap is gewend.
DAMETAS.
Ik heb een schoon geschenk gereed naer myn behagen,
Om aan myn Venus, als een offer, op te dragen:
    (125) Ik kreeg een heerlyk nest, al zat het vry wat hoog,
    Van tortelduiven hier nu onlangs in het oog.
MENALKAS.
Ik deed myn knaap van daag tien appelen bestellen,
Aan myn verkooren lief, met heel vergulde schellen;
    Ik had’er meer gestierd, maar ’t kost doe juist niet zyn,
    (130) Maar morgen stuur ik haar wel lichtelyk een dozyn.
DAMETAS.
Hoe vaak heeft Galathé my niet wel voor gezwooren,
Dat zy geen ander lief, als my, had uitverkooren.
[fol. P8v, p. 240]
    Ach! winden, breng dit eens by Venus aan den dag!
    Op dat zy zich erbarmd met myn vergeesch geklag.
MENALKAS.
(135) O myn Amyntas! zeg, wat kan ’t Menalkas baaten,
Dat gy gestadig zegt, dat gy hem nooit zult haaten,
    Daar gy het zwyn vast door het bosch jaagd, hier en daar,
    Terwyl ik ledig, en vol angst, het net bewaar.
DAMETAS.
Iöl zend Fyllis hier, en wil ze fraai vercieren,
(140) Ik zal op heden myn geboortedag gaan vieren,
    Maar kom, vermaak hier ook eens lustig uwen geest,
    Als ik myn mestkalf slacht op ’t jaarlyks akkerfeest.
MENALKAS.
Dees Fyllis kan myn hert ook aldermeest behaagen,
Want zy was ’t, die nu laatst zo bitter stond te klaagen,
    (145) Op myn vertrek, en riep my kermende achter na:
    Vaar wel, vaar eeuwig wel, myn waardigste Iöla.
DAMETAS.
Het vee schrikt aldermeest voor wreede wolve tanden,
Den oest voor buijen, die de akkers slaan te schanden,
    Het bosch voor stormwind, die zyn boom ter neder stort;
    (150) Maar ik schrik aldermeest als Amarillis knort.
MENALKAS.
Het drooge zaat verlangt het aldermeest naer regen,
’t Gespeende geitje naer de haagies aan de wegen,
    Het zwangre schaapje naer de gryze wilgeboom,
    Ik na Amyntas, daar ik dag en nacht van droom.
DAMETAS.
(155) De groote Pollio, al zing ik boerse zangen,
Haak nochtans naer myn fluit met ongemeen verlangen.
    Za Zanggodinnen! wyt een paerelwitte stier,
    Op dat ik zyne gunst gelyk wat godlyks vier.
MENALKAS.
Wat legt gy Pollio met veel gezang te kwellen,
(160) Die zelfs zo heerelyk zyn lier weet op te stellen?
    Neen, weid een dollen stier, die stadig als ontzind,
    Met u het stof oprukt, en werpt het in den wind.
[fol. Q1r, p. 241]
DAMETAS.
O Pollio! laat die, die u gestaag beminnen,
Die vreugde die gy voeld, gevoelen in hun zinnen:
    (165) Dat staâg de honig in hun korven overvloeid,
    Daar staag de roode roos op hunnen distel groeid.
MENALKAS.
Die Bavius, dien nar, en zyn gedicht wil winnen,
Die zal ook Mevius wel pryzen in zyn zinnen,
    En laat die man de vos vry spannen in het jok.
    (170) En laat hem melken, tot zyn straf, de stootse bok.
DAMETAS.
Zie toe, gy die daar gints de bloemen uit gaat plukken;
Zie toe gy knaapen die naer aardbes staat te bukken,
    Verlaat uw bezigheid, en vlucht uit dit gewas,
    Hier leid een kille slang, en schuifeld in het gras.
MENALKAS.
(175) Gy harders wilt uw vee wat van die kant afweyen;
Het schaap kon lichtlyk van den gladden oever glyen:
    De ram die viel terstond in ’t water onverdacht.
    Zie hoe hy gints noch staat, en droogd zyn natte vacht.
DAMETAS.
Hoor Tityr! dryf het vee wat verder van de stroomen,
(180) Gints naer de weijen, of de schadu van de boomen,
    Ik zal het altemaal noch lichtlyk van de week
    Zelf af gaan wassen in dees klare waterbeek.
MENALKAS.
Voort jonges dryft het vee wat ras uit Febus oogen,
De groote hitte mocht haar uiers licht verdroogen:
    (185) Op dat wy niet al weêr, gelyk voorleden reis,
    Gaan melken zonder vrucht, en keeren even wys.
DAMETAS.
Wat mag het schoonste gras by zieke koeijen gelden?
Ei zie, wat schralder vee dryft gy op vette velden!
    Ik loof door ’t zelfde vier, waar door de harder kwynt,
    (190) Dat ook zyn mager vee, gelyk het sneeu verdwynt.
MENALKAS.
Ach neen! Het is geen min die dus zyn vee komt haaten,
Het is wat anders dat haar ’t vleesch dryft van de graaten;
[fol. Q1v, p. 242]
    Doch ik ben onbewust wat schelm het zo bezag,
    Door welkers nydig oog het magerd dag op dag.
DAMETAS.
(195) Kund gy dit raadzel raân, al zyt gy sneeg van harten,
Zo zeg ik, dat gy zelf Apollo wel moogt tarten;
    In welke stad, of land, of vreemde wildernis
    De hemel niet meer als drie ellen breed is?
MENALKAS.
Kund gy de rechte zin ook op dit raadzel passen,
(200) In welke landstreek dat de Konings bloemen wassen,
    Zo zweer ik u, dat ik zo daarlyk ben te vreên,
    Om Filles al te staan, en laaten ze u alleen.
                                  PALEMON.
Ik ben niet machtig om dat zwaar geschil te slissen.
Ik weet niet wien van tween de koe behoord te missen:
    (205) Den een verdiend ze, en den ander isze waard,
    Ja voords, een ieder die ’t met u zo loflyk klaard,
’t Zy hy de zoete min verband uit zyn gedachten,
’t Zy hem de liefde met zyn pakje komt bevrachten.
    Komt, kraamt je tuigjen op, en stopt de waterkraan,
    (210) Het veld is nat genoeg, en ik genoeg voldaan.

                            J.U.
[fol. Q2r, p. 243]

PALEMON.

Derde Harderszang. Op een andere Toon.

INHOUD.

                Twee harders, na een bits verwyt,
                Van hun begane schellemstukken,
                Gaan eindlyk aan het zingen rukken,
                En balken ieder op, om stryd.
                Hun zangen, waar in zin noch slot is,
                En die op kreuple pooten staan,
                Die raad ik, indien hy niet zot is,
                Den lezer vlak verby te slaan;
                Mids om dit zotte dorperslied,
                De rymer ’t werk schier steken liet.


        MENALKAS, DAMETAS, PALEMON.

MENALKAS.
DAmetas, zeg my eens wiens vee dit is;
Is ’t Melibé?
DAMETAS.
                    Neen, speciaal, dat’s mis:
’t Komt Egon toe, die ’t my beval te weiden.
MENALKAS.
Het vee was wel indien de baas niet vryde,
(5) Maar wyl die steets Neëer loopt naer ’t gat,
Zo is zyn vee te deerlyk in de mat,
En moet zyns meesters zotheid wel bezuuren,
[fol. Q2v, p. 244]
Mids gy het schaap melkt viermaal in twee uuren,
En mids gy slechs voor hureling verstrekt,
(10) Het arme lam zyn melk, en zog ontrekt.
DAMETAS.
Gy durft my dat zo al naer ’t wambus douwen,
En denkt niet eens dat het u wel kont rouwen:
Maar fynmans zoon, men kenne u ook vry wel;
Want of ’t u heugt toen gy in de kapel
(15) Zo leelyk wierd begrimbekt van de bokken,
En toen de nimfen zo aan ’t lachen trokken,
Toen waart gy...maar ’t zal best zyn dat ik zwyg,
Eer ik op u te zeer aan ’tschelden styg.
MENALKAS.
Neen, zeg vry op, en laat ons vry eens horen;
(20) Want jy behoeft dit niet in ’t hert te smooren.
Of praat jy van toen ’k voor een week of twee
In Mykonsthuin de wyngaartranken sneê?
DAMETAS.
O neen, ik praat van toen gy ingenomen
Van puure haat, lest by de beukeboomen
(25) De boog, en pyl van Dafnis stukken braakt,
Die, spyt uw neus, hy had tot prys gemaakt:
Gewis had gy u hier door niet gewroken,
’k Loof j’had uit spyt uw zelf den hals gebroken.
MENALKAS.
Zo my een Gaudief dit zo stout verwyt,
(30) Wat heeft een baas dan niet voor vryigheit?
O fiel! zag ik u niet voor weinig dagen
Ter sluik, de geit van Damon met u dragen;
In spyt zelf van het blaffen van den hond,
En toen ik riep: ô Tityr! zie in ’t rond;
(35) Want zie Dameet is met uw geit aan ’t loopen.
Laagt gy toen niet dicht in den heg gekroopen?
DAMETAS.
Dunkt u dat ik door diefstal hem ontnam
Een geit die my als meester eigen kwam,
En die ik hem met zang had afgewonnen.
(40) De geit was myn gelyk hy zelf zou konnen
[fol. Q3r, p. 245]
Getuigen; maar de vent lei steets en zwoer,
Dat hy die niet kon levren om zyn moêr.
MENALKAS.
Jy hem met zang, jy, zeg ik, hem verwonnen?
Wel lieve knecht! hoe heb jy dat begonnen?
(45) Myn goeje man! meén jy dat men niet weet
Hoe deerelyk gy lest noch laagt en kreet
Gints op den weg, waar dat gy met uw fluiten,
De lui zomtyds beweegden, om met duiten
Uit deerenis te stillen uw gezang,
(50) Dat droever klonk als ramlen van een tang.
DAMETAS.
’t Is uw beleeftheid die u zo doet spreken.
Doch om u mee den loef eens af te steken,
Zo hef met my eens aan heb gy het hart.
Ik heb wel eer een kloeker uitgetart;
(55) Des wil ik graag met u om stryd eens zingen.
Dees jonge koe (om u bet aan te dringen)
Die je op een dag wel twemaal melken moogt,
Hoewel zy thans twee jongen kalven zoogt,
Ben ik te vreen by ’t zangspel op te zetten.
(60) Gy, zo gy my het roemen wilt beletten,
Zeg op wat gy hier weder tegen zet.
MENALKAS.
Ik heb geen schaap dat ik hier by verwed,
Vermids myn stiefmoêr my steeds leid te kwellen,
Met tweemaal daags de schapen paer te tellen,
(65) Terwyl myn vaâr de bokken overziet;
Doch wyl die koe by jou zo overschiet,
Zo zet ik daar twee beukekroezen tegen,
Die gy zult zien dat wel een koe op wegen.
Alcimedon die snee daar voor een wyl
(70) Een wyngaard op doormengt met geurig veil,
Een eikel loof dwars door den andren henen:
In ’t midden staan twee beelden, waar van ’t eenen
Heer Konon is, en ’t andere die kwant,
Die eerst de kunst der almanakken vand;
(75) En die ons eerst geleert heeft hoe men zaayen
[fol. Q3v, p. 246]
En enten moet, en wanneer men moet maayen.
Dees kroezen zyn ’t die ’k tegen u verwed,
Schoon ’k daar noch nooit myn mond aan heb gezet,
Mids ik die steets hou in myn kas besloten.
DAMETAS.
(80) Wat of de man al uit zyn kruin mag stooten?
Wat zyn, ik bid, twee kelken by een koe?
Doch zo gy wilt, ’k heb daar twee weergaas toe,
Die schier al eens als d’uwe zyn besneden:
Dees zyn het dan, indien gy zyt te vreden,
(85) Die ’k tegen u en uw gezang verwed,
Schoon ’k daar ook nooit myn mond aan heb gezet.
MENALKAS.
Gy moogt niet af. Ik wil de kans eens wagen.
Zie daar Palemon, die juist recht ter slagen
Ons nadert om hier rechter van te zyn.
(90) Ik zweer dat ik zal maken, broedermyn,
Dat gy zo hoog voortaan niet meer zult snoeven.
DAMETAS.
Wel kund gy wat, zo wil het eens beproeven:
Ik sta u vast, en wyk u niet een stap.
Palemon buur, kom zet je zinnen schrap,
(95) En luister toe met mond, met neus, en ooren;
Want gy kund nooit zo zwaren wedspel hooren.
                                  PALEMON.
Hef op, terwyl wy zitten hier in ’t groen,
Daar bosch en veld met nieuwe spruiten bloen,
En daar het jaar schier zit als bruid te pryken.
(100) Wel aan, begin Dameet, en laat ons kyken
Wie van u tween voor baas mag zyn gekeurt.
Menalkas zal u volgen op zyn beurt,
Nadien dat de Kameensche Zanggodinnen
De beurtzang meer dan andere trant beminnen.
DAMETAS.
        (105) ZA muzen, laat ons dan beginnen
        Van God Jupyn, die ’t alles ziet,
        En die ik altijd zal beminnen,
        Mids by vermaak schept in myn lied.

[fol. Q4r, p. 247]
MENALKAS.
        Voor my ik wil God Febus roemen,
       
(110) Mids hy my lief heeft als zyn kind:
        Voor hem bewaar ik altyd bloemen
        Van myrt, laurier en hyacinth.

DAMETAS.
        Myn Galathé, dat dartel meisje,
        Dat wierp my gistren met een peer,
       
(115) En wou wel dat ik haar een reisje....
        Maar holla, hou, ik zeg niet meer.

MENALKAS.
        Maar myn Amynt, myn stookebrandje,
        Volgt my zo snedig op de hak,
        Dat ik hem heb als aan een bandje,
       
(120) Gelyk Diaan haar beste brak.
DAMETAS.
        Nu weet ik wat ik myn matresje
        Eens zal vereeren naer haar zin;
        Te weten, een klein duivenesje,
        Met twee paar kruikentjes daar in.

MENALKAS.
        (125) Tien appels ging ik flus vereeren
        Aan myn Amynt; maar morgen vroeg
        Zend ik hem noch ruim zo veel peeren,
        Zo heeft hy lang gesnoep genoeg.

DAMETAS.
        Ach! met wat minnelyke woorden
       
(130) Streelt my zomtyds myn Galathé.
        O winden! die dit dikwils hoorden,
        Ei, deelt het toch de Goden meé.

MENALKAS.
        Schoon dat gy my zeer wel moogt lyen,
        Amyntas! wat doet my dat gret?
       
(135) Wyl ik, als gy ter jacht gaat ryen,
        Alleen het net bewaren moet.

DAMETAS.
        O lolas! op myn verjaren
        Schaf ik van dezen dag myn taart;

[fol. Q4v, p. 248]
        Voor u zal ik een stuk bewaren,
       
(140) Brengt my slechs Fyllis herrewaart.
MENALKAS.
        Dees Fyllis min ik boven allen;
        Want toen ik lest vertrok van haar,
        Liet by dees woorden zich ontvallen:
        Vaar wel, myn lief, leef hondert jaar.

DAMETAS.
        (145) De stal mach voor de wolf verschrikken,
        En d’oegst voor regen, ’t bosch voor wind;
        Maar Amarils versteurde blikken
        Die doen my schreien als een kind.

MENALKAS.
        Het zaad mag haken naer de regen;
       
(150) Het zuigend lam na ’s moeders speen;
        De bok naer appels op de wegen,
        Ik haak naer myn Amynt alleen.

DAMETAS.
        Heer Pollio bemint zyn veerzen,
        En word myn boersch gezang niet moe;
       
(155) O muzen! gunt gy ze aan geen neerzen,
        Ze geeft den lezer toch een koe.

MENALKAS.
        Heer Pollio maakt zelf gedichten,
        Ten minsten alzo goed als jy:
        Wilt gy den lezer dan verplichten
       
(160) Zo geef hem vry een stier daar by.
DAMETAS.
        O Pollio! die u beminnen
        En uw gezwooren dichters zyn,
        Laat die hun brood toch by u winnen,
        En meê toch zuipen van uw wyn.

MENALKAS.
        (165) Die zulke droevige gezangen
        Als d’uwe mind, is alzo dwaas,
        Of hy een vos in ’t net wou vangen,
        En bokken melken om de kaas.

[fol. Q5r, p. 249]
DAMETAS.
        O knapen, laat het aardbesplukken,
       
(170) Gints komt een kouwe slang op ’t mat;
        Za, maaktje straks van hier te rukken,
        Eer hy je vetert achter ’t gat.

MENALKAS.
        O knapen, wilt de schapen keeren,
        En houtze gints wat van de wal,
       
(175) Eer zy in ’t water voltszeeren;
        Want ziet, dat tuig word zomtyds mal.

DAMETAS.
        Wil Tityr, op de geiten passen,
        En dryfze van de sloot van daan:
        Ik zalze zelver flus wel wassen,
       
(180) Eer dat wy noch naer huis toe gaan.
MENALKAS.
        Za, dryft het vee ter koos, gy knapen;
        Haar melk droogt vast van hitten op,
        Zo dat wy weer uit al de schapen,
        Licht krygen niet de minste drop.

DAMETAS.
        (185) Hoe zie ik in zo vette weide
        Ze droeven, en zo magren stier?
        Ik loof dat vee, en herder beide
        Vergaan door ’t zelfde minnevier.

MENALKAS.
        ’t Is waar, hy druipt schier van de graaten;
       
(190) Doch ’t is de min niet die hem scheelt:
        Maar ’k loof een kol, die moet my haten,
        Die aan myn vee die potzen speelt.

DAMETAS.
        Ik zal u als een God verhogen,
        Kund gy my zeggen in wat land,
       
(195) En waar, men met drie ellebogen
        Den heelen hemel over spant.

MENALKAS.
        Kom zeg my, om weer op te passen
        Een raadzel dat niet wyzer luid,

[fol. Q5v, p. 250]
        Waar dat de koningsbloemen wassen,
       
(200) En hou vry Fyllis tot uw bruid.
                                  PALEMON.
Ja wel goe lui, wat heb ik veel te zeggen?
Om zulk een zwaar verschil ter neêr te leggen,
Daar heeft myn kruin niet harssens genoeg toe;
Want d’een verdient zo wel als d’aâr de koe,
(205) Wyl d’een zo wel als d’ander door zyn zingen,
En door zyn min schynt naer de prys te dingen:
Maar ’t is genoeg gevochten in de mat,
Sluit toe de beek, de beemden zyn al nat.
                                        W.v.F



POLLIO.

Vierde Harderszang.

INHOUD.


        Ziet hier het geen Sibil voorspelde,
        En licht van beter hel vermelde,
        Als van dees Pollio zyn zoon
                    Naer Maroos toon.
O Zanggoddessen, die met lieffelyk verlangen,
Gestadig zyt belust naer Siciljaansche zangen,
    Gunt dat ik eens myn dicht op hooger toonen stel,
    Een ieder heeft geen lust, in ’t platte en boersche spel
(5) Der elzeboomen, en der lage tamarinden,
Maar zo wy onze snaar op hooger toonen winden,
    En speelen van het bosch, verheven van der aart,
    Die hoge trant is noch den burgermeester waart.
Nu naakt de goutgeele eeu, wiens alderlaatste tyen
(10) Ons lang voorspelt zyn van Sibilles prophecyen.
[fol. Q6r, p. 251]
    Een rei van eeuwen, met vermakelyken voet,
    Treed ons verzelt van rust, en vrolykheit te moet.
De zuivre maagt daalt weer van ’s hemels gulde vonken,
En lacht ons toe met haar bekorelyke lonken.
    (15) Eene andere afkomst, vol van goddelyke praal,
    Word ons gezonden uit des hemels hooge zaal.
O Kuize moeder, die de kraamvrous komt verlichten,
Lucyn! verhoor myn bee, de bee van myn gedichten,
    Daald met uw heil, en hulp van uw gunstrykste troon,
    (20) By dees geboorte van dees wonderlyke zoon:
Die zoon, voor wiens gezicht nu d’yzre een zal duiken,
Wanneer de rede door de wereld op zal luiken.
    Uw Febus heerst nu op zyn Koninklyke stoel.
    O Pollio! wanneer men u met groot gewoel,
(25) Voor Burgermeester van het ryk zal uit zien schreeuwen,
Dan zal de luister en de glorie van alle eeuwen
    Zyn intré nemen in ons land vol vrolykheid;
    De maanden zullen dan veel breeder uitgebreit
Haar loop in wellust en genuchten doen verzwinden;
(30) Ja zo men ergens noch een schellemstuk mocht vinden,
    Dat ooit de wereld met zyn gruwlen had gekwelt,
    Dat word op uw gebied terstond ter neêr geveld.
Op uw gebied zult gy dien grooten zoon zien baren,
Die noch gelyk een God ten hemel op zal varen,
    (35) Daar hy de helden en den rei der Hemelgoôn
    Zal zien spanceeren om den Goddelyken troon,
Terwyl zy door zyn glans en majesteit bewogen,
Hem weêr aanschouwen heel verbaast, en opgetogen.
    Hy zal in rust en vree des werelds gantsche ryk
    (40) Beheerschen door een kracht, zyn vaders kracht gelyk:
Maar, ô gy waartste van de menschelyke zoonen!
Het aardryk zal u eerst met slecht geschenk beloonen,
    Van beziën en veil met kronkelende spruit,
    Van lacchent beereklau, doormengt met bonekruit.
(45) Het schaapje zal van zelf, schoon dat het niemand hoede,
Met uiers styf van melk naer zynen stal gaan spoede.
    Geen koe, noch runt zal in den zegenryken eeu,
    De tanden schroomen van den hongerigen leeu:
[fol. Q6v, p. 252]
Uw kindsche wieg zal zelf een vruchtbre stroom doen vlie-
(50) Die al het veld met blom en kruid zal overgieten. (ten.
    De slang zal barsten aan zyn eige gif in ’t gras;
    Ja al ’t bedrieglyk kruid, en ’t doodelyk gewas
Zal voort verdorren, en tot aan den wortel smooren.
De roos van Assur zal hier ieders oog bekooren:
    (55) Maar als gy na den lof en wydberuchte daân
    Der helden, en van uw heer vader zult verstaan,
Hoe heerlyk dat hun naam en luister stond te bloeyen,
Dan zal men eerst als goud het zaadland op zien groeyen:
    Dan zal men eerst de druif, met purpre tros te pronk,
    (60) Zien hangen aan den ongesnoeiden distelstronk.
De heilige eikel zal bedauden honig zweten.
Maar ach! de schelmery blyft nog niet gansch vergeten.
    Daar zal noch al, zohier, en daar, een voetstap staan
    Van holle gierigheid, en bloedige oorlogsdaân,
(65) Dees zullen noch de mensch, belust op winst verkloeken,
Om zonder schrik, de kolk van Tetis te bezoeken,
    Om groote steden te bewallen voor geweld,
    Om met het ploegmes weêr te kerven door het veld.
Een andre Thyfys zal hier weêr te voorschyn komen:
(70) Een andere Argos, die langs Tritons gryze stromen,
    Het puik der helden zal vervoeren met zyn kiel:
    De dappere Achilles, met zyn bloed beluste ziel,
Zal weêr op nieus een heir met kryzende geschallen
Doen zeilen met zyn vloot naer Trojes hooge wallen.
    (75) Doch eindlyk, als gy met geneugelyken spoet
    Zult reizen uit uw jeugd tot mannelyker groet,
Dan zal de stierman zelf de woeste zee verlaten,
En al zyn handel in de vreemde landen haten,
    Want al het land bloeit hier van alderhande vrucht,
    (80) Schoon dat het niet voor ’t mes van scherpe ploegen zucht.
De weelge wyngaard staat van druive schier te scheuren,
En hoeft om ’t wreed gebit van ’t snoeimes niet te treuren.
    O d’akkerman verlost zyn stieren uit het trou.
    Men vind geen wol doorverft met vremde kleurge brou.
[fol. Q7r, p. 253]
(85) De ram zal zelf, daar hy door ’t lange gras gaat spoeyen,
Langs zyn bekoorlyk vel, van heuglyk purper gloeyen.
    De lammeren met verw wat bloozender van kleur.
    De Schikgodessen zelfs, die d’onverschronkte keur,
En wil van ’t noodlot met eenpaarge draden spinnen,
(90) Die deden hare spil dees heuglyke eeu beginnen.
    Doorluchte zoon, die zelf de faam als knecht gebied,
    O grooten aanwas van God Jupiters gebied!
Zie, hoe de wereld u haar gulde toom komt geven,
Terwyl vast zee, en lucht, en aardkloot staan te beven.
    (95) Zie hoe ’t hier al met lust uw tyden ziet te moet.
    Ach! had myn ouderdom slechs zo veel jaar te goet,
Om deze dagen, vol van zegen, te zien pralen,
En om genoegzaam uwe daden te verhalen;
    Dan zou zelf Orfeus, met zyn Tracisch veldgeklank,
    (100) Niet konnen halen by myn goddelyk gezank;
Al ging Kalliope haar Orfeus steeds verzellen,
En schoon Apollo zelf zyn Linus fluit kwam stellen;
    De boschgod Pan, zo hy met my verhief om stryd,
    O ja de boschgod was gewis het wedspel kwyt.
(105) Begin, ô tedre spruit, tot moeder lief te wennen,
En haar met zoeten lach van ander t’onderkennen:
    Zy droeg met arrebeid, en kommerlyke smart,
    Tien lange maanden u geduldig onder ’t hart.
Lacht moeder lief eens toe; want die dit ouders weigren,
(110) Die zullen niet vergood als Goôn ten hemel steigren,
    Die worden van den dis der Goden afgeband,
    En treden nimmer op hun godlyk ledekant.
                                               
                                J.U.
[fol. Q7v, p. 254]

POLLIO.

Vierde Harderszang.

Op een ander Toon.

INHOUD.

Een Burgermeester van oud Romen
Wierd een papaatje van een zoon;
Die Maro, op een wyze toon,
Kwam met dit zang verwellekomen.
De goude eeu, die hy voorspeld,
Daar, lykt, is niets van nagebleven,
Want Maro, die dit heeft beschreven,
Heeft niet veel goud daar van geteld.
Des is dit zang, naer zyn verstand,
Een sprookje van ’t luilekkerland


SIciliaansche zanggoddinnen,
Verlaat met my het herdersriet,
En laat ons eens wat groots beginnen;
Want elk behaagt myn veldzang niet.
(5) Of zo wy noch van bossen zingen,
Zo doet de Burgermeester dan
Met zulke slechte en zoete dingen
Wat meer vermaak en vreugt toch an.
    Nu is de laatste tyd aan ’t komen
(10) Die eer Sibil ons heeft voorspeld,
En die zy in haar tover droomen
Ons lang voor waarheid heeft verteld.
Nu komt’er weêr een reeks van tyden,
Waar in de zuivre maagd Astré,
[fol. Q8r, p. 255]
(15) En God Saturnus met haar beiden,
Ons weer belooven rust en vree.
Nu komt’er van de hemel zakken
Een afkomst, waar voor d’yzere eeuw
Gaat op ’t gezwint haar biezen pakken,
(20) Gelyk een schaapje voor de leeu.
Lucyn! gy, die de hulp der vrouwen,
En patrones der vroemoêrs zyt,
Ei, help hier toch wat beenen bouwen,
En maak de moêr dit pakje kwyt.
(25) Om ons die eeu te doen herleeven,
Waar in men voor een hand vol goud
Geen hand vol mosselen zal geeven,
Mids ’t zo gemeen zal zyn als ’t zout,
En waar men, in de plaats van knoopen,
(30) Zal peerlen dragen aan zyn rok;
Ja zelf het wild langs straat ziet loopen,
Zo gaar als of het van een kok
Gefrikasseert was, of gebraden:
In ’t end, waar in men zich in wyn,
(35) In plaats van water zal gaan baden,
En altyd lui, en lekker zyn.
O Pollio, dees tyd der tyden,
Zal, wyl gy Burgermeester zyt,
Beginnen zich langs d’aard te spreiden,
(40) En maken ons alle onheil kwyt.
Of mocht’er noch een voetstap blyven
Van onze aloude schelmery,
Die zal uw wys beleid verdryven,
Gelyk het kruis de tovery.
(45) Hy onderwyl zal nimmer sterven,
Maar met de Goden zyn gepaard,
En al zyns vaders deugden erven,
En heerschen vredig hier op aard:
Maar, ô gy kind, zo hoog van waarde,
(50) In plaats van scepter, en van kroon
Zo zal u van d’onnoosele aarde
Slechs kruiden worden aangeboôn.
[fol. Q8v, p. 256]
Het geitje zal met vollen uyer
Van zelf zich naer uw krib toe spoên,
(55) Om u, gewonden in uw luyer,
Met zyn gelade melk te voên.
Geen vee zal voor de leeu meer vreezen;
Uw wieg zal bloejen van jasmyn;
Geen kruid, noch slang en zal na dezen
(60) Vergiftig, of verschriklyk zyn.
d’Assyrsche roozen zullen bloejen,
En schier op alle wegen staan;
Men zal geen onkruid meer zien groejen,
Dat mensch, of beest zal konnen schaân.
(65) Doch als gy dan de lof der helden,
En al uws vaders daden leest,
Die u met eenen zullen melden
De deugden van een edle geeft,
Dan zult gy ’t veld vol koorenairen,
(70) De doorens zelf vol druiven zien,
De honig zult gy uit de blaren,
En schorzen zien der eiken vliên.
Doch daar zal noch iets overblyven
Van ’t oud bedrog van d’eerste tyd,
’t Geen menig mensch noch aan zal dryven,
(75) Om uit een puure gierigheid,
Om winst het zeegevaar te waagen;
Of om door oorlog, en geweld,
En stad, en volk, en land te plaagen;
Of tot het ploegen van het veld.
(80) Dan zal men noch een Tifys vinden,
En noch een Argo, om het puik
Der helden, en gezwooren vrinden
Langs zee te voeren in zyn buik.
Dan zal men noch een ander Trojen,
(85) En noch een andre Achilles zien,
Die ’t Trooische leger zal verstroojen,
En doen als nare nikkers vlien.
Doch als ge in ’t end uw manbre jaren
Bereikt hebt, dan zal schip, en kiel
[fol. Rr, p. 257]
(90) Ophouden ’t zeenat te bevaren,
In doodgevaar van lyf, en ziel;
Ja d’aard zal dan van alles teelen;
Het land zal vry zyn van de ploeg;
De wyngaard zal geen snoeimes veelen,
(95) Maar dragen van zich zelf genoeg.
Geen egge zal meer ’t land doorkerven;
Men zal geen wol, noch schapenvacht
Behoeven root, of paars te verven;
Want zelf de ram zal onverwacht,
(100) In plaats van met beslykte vlekken,
Met schoon en gloeyend purperroot,
Van zelver worden overtrokken,
Al lei hy midden in de sloot.
Dees tyden, die de Schikgoddinnen
(105) Ons vastlyk hebben toegeleid,
Die zult gy eersdaags zien beginnen,
Korrect gelyk ik heb gezeid.
Aanvaar dan, ô gy spruit der Goden!
Uw hooge tytels aan, en staat;
(110) Want zeker ’t is nu al van nooden,
Wyl d’aard alreets op ’t wagglen staat.
Zie eens hoe ’t alles werd gedreven
Van vreugd op ’t ryzen van uw zon.
Ach! had ik noch zo lang te leven
(115) Dat ik uw daden zingen kon:
Zelf Orfeus, en de schapenhoeder
Heer Linus, kwam by my te spaad,
Al nam d’een Kallioop zyn moeder,
En d’aâr Apol zyn vaâr te baat
(120) Al wou God Pan zelf met hem stryen,
God Pan viel wis by my te zwak,
En zou vol spyt wel moeten leyen,
Dat ik hem ver de loef af stak.
O kleine knaap, geef eens een lachje
(125) Aan uw mamaatje, die met smert,
U, als een zwaar en wichtig vrachje,
Tien maanden lang droeg onder ’t hert.
[fol. Rv, p. 258]
O jonge knaap wil dan beginnen;
Die d’ouders nooit eens toe en lacht,
(130) Die word by Goden, noch Godinnen,
Haar bed noch tafel waard geacht.
                                W.v.F.


DAFNIS.

Vyfde Harderszang.

INHOUD.

Hoor Mopsus naâr om Dafnis klagen,
                Maar hoor Menalk verheugd hem dragen
                By alle helden en de Goôn,
                                In ’s hemels troon.


        MENALKAS, MOPSUS.

MENALKAS.
O Brave Mopsus, welkers schelle herders fluit,
By myn gezangen past zo vleyend van geluit,
Wat let ons dat wy niet, daar zich de hazelaren
Zo koel en luchtig met deze olmen t’zaam vergaren,
(5) Gaan nederzitten tot een aangename stryd.
MOPSUS.
Om dat gy d’outste zyt past my gehoorzaamheit;
Noem slechs een plaats daar gy het aldergraagst zoud kwelen,
’t Zy daar een westerkoelte in ’t ziddrent loof komt spelen,
Die staag de schadu doet vervliegen hier, en daar;
(10) ’t Zy dat gy in een hol wilt spelen, ik ben klaar.
Zie gins een hol, verciert met ydle druive trossen,
Wiens wilde schadu ons van keur schynt te verlossen.
[fol. R2r, p. 259]
MENALKAS.
In ons gebergte ken ik niemand welkers fluit
U uit durft tarten als Amyntas zoet geluit.
MOPSUS.
(15) Hy kan met tarten zelf Apollo wel verveelen,
Maar heeft hy hart, hy trek met my eens aan het speelen.
MENALKAS.
Dat laat ik daar, maar kom, maak eens een goet begin;
Het zy gy zingen wilt van Filles zoete min,
’t Zy gy de dappre lof van Alkon wilt vermelden,
(20) Of hoe dat Kodrus trok verwoed, en dol aan ’t schelden:
Het scheeld my niet waar op dat gy uw fluitje steld,
Terwyl dat Tityr vast uw grazend vee verzeld.
MOPSUS.
Die deuntjes acht ik niet, dat zyn maar lomperyen
By ’t liedje dat ik korts zo heerelyk ging snyen,
(25) Met dartle zwieren, op een groene beukeschel,
Ik vond al neurende dat lustig beurtgespel:
Dit zal ik liever op myn fluit eens gaan verzoeken,
Laat dan Amyntas vry hier komen ons verkloeken.
MENALKAS.
Zo ver de taaie wilg met vruchtloos lover dak,
(30) Moet wyken met haar telg de blonde olyven tak,
Zo ver levender voor de hazelaar moet stryken,
Zo ver moet, naer ons dunkt, Amyntas voor u wyken.
MOPSUS.
Gy pryst my dat ik ’t hoor, en wyl hier niemand staat,
Ik bidje, zwyg, dat is maar kinderlyke praat;
(35) Wy zyn hier ook in ’t hol alree zo koel van lomren,
En ik ben reed om my met Dafnis te bekomren.
De Veldgoddinnen, met beklagelyke rei,
Beweenden Dafnis met een ongemeen geschrei,
Alwaar hy raakte om hals, en deerlyk lei verslagen.
(40) Gy hazelaren, en gy vloeden, die haar klagen
Gehoort hebt, kunt hier van getuigen in het rond,
Wanneer zyn moeder by het bleke lichaam stond,
En greep het in haar arm met droevige geruchten;
Ja scholt de Goden en de starren met haar zuchten.
[fol. R2v, p. 260]
(45) Men zag ook niemand op dien jammerlyken dag,
O Dafnis, die eens dacht, verwart in zyn geklag,
Om zyn verzade koe te dryven naer de beken:
Het vee heeft zelf de muil aan ’t water niet gesteken,
Noch proefde op dien dag ook de minste lover niet,
(50) Zo zeer was elk begaan om uw bedrukt verdriet.
Het naâr gebergte, en al de bosschen zelf vermelden
Hoe de fiere leeu zich om uw dood verstelde,
En brulde dat het wout weêrgalmde van geschrei.
’t Was Dafnis die ons eerst zo moedig op een rei
(55) De tigers, die hy uit Armenie gink verbannen,
Braaf leerde in het gareel, als makke rossen, spannen.
’t Was Dafnis ons eerst dien ongebonden dans,
Met staken in den vuist, omkrult met wyngaard krans
Wust leerde springen voor de God der frisse vochten.
(60) Gelyk een wyngaard, om een ouden olm gevlochten,
De gantsche stam vereert met kranzelingen zwier;
Gelyk de bolle druif den wyngaard is tot cier;
Gelyk de dappere en de mannelyke stieren,
De gantsche kudde met haar braaven tred vercieren?
(65) Gelyk het kooren al de velden strekt tot pracht,
Zo waart gy Dafnis ook de praal van uw geslacht.
Toen ’t wreevle noodlot u voor eeuwig dwong te slapen,
Bekreunde Pales zich niet meer met onze schapen,
En vluchte met haar gunst zo datelyk van hier.
(70) Apol vloog zelver weg, met jammerlyk getier,
Ja d’akker daar men eerst het zwaarste zaat zag bloeyen,
Daar ziet men niet als stro en groulyk onkuirt groeyen.
Daar eerst de violet en zacht bedaude roos
Heel keurig pronkte by de geele tydeloos,
(75) Daar groeyen krabbers, en gehaakte distelstronken.
O herders, die schier half in tranen legt verdronken,
Bespreit het aartryk met een kleed van riekend kruit:
Beschout de bronnen dicht met meien, gul van spruit:
De bleke Dafnis komt u tot zyn stacy nooden,
(80) Wilt hier een macht van steen en aard te zamen krooden.
Komt, recht een graf voor hem met hoog verheven top,
En snyter met een grif dees gulde vaarzen op:
[fol. R3r, p. 261]
Hier rust ik Dafnis, zo vermaard door bosch en velde,
Dat zelf het hoog gestarnt myn groote roem vermelde,
(85) Ik dreef wel ’t schoonste vee door ’t fris en welig gras;
Maar ieder zei dat ik noch schoonder herder was.
MENALKAS.
Waar by zal ik ’t vermaak van uw gezang gelyken,
Dat geen gezangen in vermaak behoeft te wyken?
O Dichter, uw gezang, zo goddelyk van gaaf,
(90) Verkwikt ons als de slaap een afgesloofde slaaf;
Of als een frisse dronk, uit koele watervloeden,
Een machtelooze ziel by Febus droogste gloeden.
Ik zeg dat gy alleen uw meester niet gelykt,
Maar dat gy met gezang hem ver den loef af strykt.
(95) Gy, ô gelukkigste, van onze jongelingen,
Zult billik d’eerste zyn die voorts na hem zal zingen.
Op dat ik evenwel zo heerlyken zank
Niet onbeantwoort laat, hoewel met slechter klank,
Zo zal ik ook eens, naer myn uitterste vermogen,
(100) Uw Dafnis voeren tot aan ’s hemels gulde boogen,
En draven met zyn lof, daar hy zyn plaats verdient.
Uw Dafnis was ons meê geen onbekende vriend.
MOPSUS.
Myn vriend Menalkas, schoon gy eeuwig ging bedenken,
Zoud gy wel grager gift aan Mopsus kunnen schenken!
(105) Myn Dafnis was ook waard, zo overschoon als jong,
Dat men met fluit, en stem eens heerlyk van hem zong;
Ja Stimichon prees korts wel dapper die gedichten,
Die zyn vermaarde roem tot aan de wolken lichten;
Gy kent den aart wel van die vent, zo vol fenyn,
(110) Die niemand pryzen zou of ’t most een wonder zyn.
MENALKAS.
De geest van Dafnis trat in een bewolkte wagen,
En liet zich daatlyk door de donkre wolken dragen;
Maar wyl hy spoeide naer des hemels breede zaal,
Stont hy verbystert in haar ongewoon portaal,
(115) Mids hy beneden hem gewaar wierd ’s hemels wondren,
De sterren, zon en maan, het bliksemen en dondren:
[fol. R3v, p. 262]
Toen wierd de blyde vreugd op nieus hier weêr hersteld,
En vloog langs bosch en berg, langs hof, langs stad, en veld;
De wuste Satyr, en de herder trok aan ’t danssen,
(120) En al de Nymfjes hups verciert met rooze kranssen;
De geitjes trippelen in ’t gras van vreugd vervoerd,
Mids haar geen looze wolf met fellen tand beloerd;
Geen jager gink zyn net in dichte bosschen stellen,
Om hart of hinden in zyn strikken te beknellen.
(125) d’Oprechte Dafnis mind de lieffelyke rust:
De bergen schaterden met ongewoone lust;
Door dien geen grazend vee haar ruige kruin kwam snoeye
De rotzen scheenen zelf van blydschap op te loeyen
Wier loeyen ’t klappend bosch met weêrklank straks vergroot,
(130) En roepen ô Menalk! uw Dafnis is vergood,
Hy is vergood, wil vry zyn nieuwe Godheid loven.
O Dafnis, die nu heerscht gelyk een God hier boven,
Zie, zie uw volk om laag met gunstige oogen aan;
Zie hier vier altaars op dees groene heuvel staan,
(135) Twee zynder die voor u eerbiedig zullen roken,
Gelyk ik d’andre twee voor Febus op doe smoken,
Twee bekers, die van melk staan schuimen op den rant,
Zal ik tot uwer eer, met een godvruchte hand,
Uitplengen yder jaar, en zo veel oly kroezen.
(140) Ik zal myn gasten ook de wyn met brave roezen,
Op uw gezontheid, eerst toe duwen, lucht van aart,
’t Zy dat de winter ons doet kruipen by den haart,
Of dat de zomer ons bedekt met koele telgen,
Wy zullen Arius met gulde schalen zwelgen,
(145) Een nieuwe wyn, die zelf den nektar tarten kan.
Ik zal myn Damon, en de Lykische Egon dan
Braaf op doen zingen, dol bekranst met wyngaard kranssen.
Alfesibeüs zal de Saters naer gaan danssen,
En dribblen luchtig met een kromme en losse zwier,
(150) Op ’t klinken van den fluit, en ’t gronzen van den lier.
Dus zal ik jarelyks uw groote naam verhalen,
Als ik de Nymfjes myn belofte zal betalen,
[fol. R4r, p. 263]
En zuivren onze beemt met smokend offervier.
Zo lang het wilde zwyn op bergen vind zyntier,
(155) Zo lang de vis zich in ’t water zal vermaken,
Zo lang de by met lust naer zoete thym zal haken,
Zo lang de krekel met zyn schaterent geluid
Zal snakken naer den dauw in ’t nat bevochte kruid,
Zo lang zal elk uw naam, en lof door onze velden,
(160) Zo lang zal elk uw roem door onze bosschen melden.
Ja d’akkerman zal ook met offer, jaar op jaar,
Uw naam gaan loven met een dankbaarlyk gebaar,
Gelyk hy Bacchus, en vrouw Ceres gaat bezoeken;
Want gy hebt macht zyn zaat te zegnen en te vloeken.
MOPSUS.
(165) Wat zal ik u, ô myn behagelyke vriend,
Vergelden voor een lied dat al te veel verdient!
Geen westerkoelte, als hy door ’t zidrend blad komt zuizen,
Geen zeegolf, als hy op de gryze strant komt bruizen,
Geen lieflyk morren van een klare watervliet,
(170) Heeft my ooit zo gestreelt als uw betoovrend liet.
MENALKAS.
Eerst zal ik, met verlof, u deze luit vereeren,
Op deze was ’t dat ik die zoete deun ging leeren
Van Koridon, die op Alexis, dol van zin,
Verslingert was, met een beklagelyke min,
(175) Op deze was ’t daar ik laatstmaal ook op vermelde:
Hou, welkers vee loopt hier en graast door onze velden,
Zyn ’t niet de schaapjes van den herder Melibé?
MOPSUS.
En gy aanvaard dees staf, Menalkas, op myn bee,
Dien ik Antigenes, de grootste myner vrinden
(180) En waardig dat ik hem met hart en ziel beminde,
Staag heb geweigert, ik verachte zyn geprag,
Daar hy my onvermoeit meê kwelde dag aan dag.
Zag gy’er ooit wel een zo net van knobbel topjes,
Zo heerelyk verciert met kopre spyker knopjes.
                                        J.U.
[fol. R4v, p. 264]

DAFNIS.

Vyfde Harderszang.

Op een ander Toon.

INHOUD.

Twee herders zingen lyk gedichten,
Ter eeren van een doode kwant;
Voor wie dat zy een grafstee stichten,
Als voor een pastorale Sant;
Mids zy hem halen uit de dooden,
En plaatzen by Messieurs de Goden.


                MENALKAS, MOPSUS.

MENALKAS.
WEl, Mopsus maat, wyl dat jy op de fluit,
En ik in ’t zang al fyntjes zyn ervaren,
Wat let ons toch, dat wy by ’t geurig kruit
Niet zingen gaan in schou der hazelaren?
MOPSUS.
(5) Ik ben te vreên; maar d’eer zy aan uw baard:
Zo ’t u belieft, zo zult gy eerst beginnen,
Uw ouderdom is my wel zo veel waard,
Dat ik my graag wil laten overwinnen.
Wel, zet u dan, ’t zy hier by deze stronk,
(10) Wiens frisse blaân de weste wind doet leven,
Of gaan wy gints veel eer in die spelonk,
Zo cierelyk met wyngaardrank omweven.
[fol. R5r, p. 265]
MENALKAS.
Ik heb geen kans te zingen tegen jou,
Vermids Amynt zelf pas by u mag halen.
MOPSUS.
(15) Wel, of die vent zelf Febus starten wou,
Wat roert dat my? laat hem zyn hert ophalen.
MENALKAS.
Nu Mopsus maat, kom, hef jy maar eens op;
Het zy gy wilt van Filles zyn vryagie,
Of dat je noch een dreun hebt in je kop,
(20) Van Alkons lof, of Kodrus zyn kyvagie.
Begin slechs: wyl dat Tityr, gins in ’t groen,
Ons grazend vee oppassen zal, en weyen.
MOPSUS.
’k Wil u veel eer een liedje hooren doen,
Dat ’k onderdaags hier in een boom ging snyen,
(25) En buiten welk ik nu geen ander zing;
Maar ’k wed, zo draa als ik ’t kom op te heffen,
Dat gy zult zien, vol van verwondering,
Dat geen Amynt my ooit zal overtreffen.
MENALKAS.
Pas even eens als voor de bleke olyf
(30) De taaie wilg moet als met eerbied zwichten,
Zo moet Amynt, al was hy zulke vyf,
Uw zang ter eer, voor u de muts aflichten.
                MOPSUS
Laat af hier van; wy zyn hier reets aan ’t hol,
Des wil ik u, wanneer wy zyn gezeten,
(35) Doen hooren, door een stukjen van B Mol,
Of Mopsus ook het zingen heeft vergeten.

                        GEZANG.
                DE Water, Bosch en Veldgodinnen
                Beweenden onze Dafnis lest,
                En trokken, even als zottinnen,
               
(40) Haar lokken uit, schier elk om ’t best;
                Elk lei te kermen en te klagen,
                En vloekte, zo in Duits, als Wals,

[fol. R5v, p. 266]
                Om dat, in ’t bloeyenst van zyn dagen,
                Dees kwant juist was geraakt om hals.
               
(45) O hazelaaren, en gy stroomen,
                Gy waart getuigen van haar rou,
                Wanneer zyn moeder (och! die vroome,
                En lieve en eerlyke ouwe vrou)
                Haar zoon, dus jammerlyk verslagen,
               
(50) Noch kwam omhelzen daar hy lei,
                En Goôn, en sterren aan dorst klagen
                Van wreetheid, en van schelmery.
                Och! Dafnis, wat was in die tyen
                Uw dood voor ons vol smert en rou?
               
(55) Geen herder kost zyn ossen weyen,
                Maar liet slechs sterven wat dat wou,
                Het vee kreeg in haar holle wagen
                In al die tyd, noch nat, noch droog,
                Maar hielden toen meê vastendagen,
               
(60) Want niemand at, noch dronk, noch zoog.
                O Dafnis! bosch, en bergen schreeuwen,
                En zeggen noch aan klein, en groot,
                Hoe zelf de Lybiaansche leeuwen
                Van droefheid huilden om uw dood.
               
(65) ’t Was Dafnis, die aan ons, als mannen,
                De wreede tigers heeft geleert
                Voor paarden in de koets te spannen,
                Schier als in lammeren verkeert.
                ’t Was Dafnis, die ons wyngaardkranssen
               
(70) Om ’t hoofd van Bacchus vlechten deed,
                En die de reien leerde danßen
                Met stokken, frai met groen bekleed.
                Gelyk de wyngaardrank de boomen,
                Gelyk de druif de wyngaard ciert,
               
(75) Gelyk de gladde vis de stroomen,
                Die vrolyk door haar golven zwiert,
                Gelykerwys de schoone stieren
                De kudden, ja gelyk ’t gebraat
                Een gantsche tafel kan vercieren,
               
(80) Zo waart gy ook al ons cieraat.
[fol. R6r, p. 267]
                Maar nu, na dat de wreede Parkes,
                Die helsche spinsters met malkaâr,
                Veel slimmer noch als spinhuisvarkes,
                Door een klein knipje van haar schaar,
               
(85) Dat draatje hebben los gesneden,
                Dat ziel en lichaam zamen bond,
                Nu leid met u ons luk vertreden
                Nu is het alles in den hond.
                Vrou Pales gaat ons veld verlaten,
               
(90) En God Apol die schiet ons op;
                Wy mogen daar nu wat om praten,
                Maar ’k zweer het steekt ons in den krop.
                Wy hebben goed koop koren zaayen,
                Ja zeker, dat is wel van noô,
               
(95) Wyl al de vrachten die wy maayen,
                Slechs niet dan distels zyn en stroo.
                Al waar eer d’aangename roozen,
                Daar eer de purpre violet,
                In ’t midden van de tydeloozen,
               
(100) Te pronken plachten op het bed,
                Daar valt nu anders niet te plukken,
                Dan magre distels by ’t dozyn,
                Daar zonder knokels op te rukken,
                Men niet gemeenzaam meê kan zyn.
               
(105) Bestroit, ô herders, veld en wegen,
                Bekranst fontein, en bron met groen;
                Want ’k heb nu onlangs tyng gekregen,
                Dat Dafnis zulks gebied te doen.
                Wilt hem met een een grafstee stichten
               
(110) Van marmersteen, zo glad als tin,
                En by aldien jy wat kunt dichten,
                Zo schryft daar deze vaarzen in:

                    Ik Dafnis, opgevoed in bosschen,
                Maar tot de stenen toe vermaart,
                (115) Ik die wel eer veel weeldrige ossen,
                En mooye schaapjes heb bewaart,
                En die noch mooyer plach te wezen
                Dan al myn vee, zo schoon van huit
[fol. R6v, p. 268]
                Die hier aan die dit kunnen lezen,
                (120) De weet, dat ik hier leg: dat ’s uit.
MENALKAS.
O brave Mopsus, dees uw gezangen
Verkwikken my gelyk de slaap
Die geen doet die naer rust verlangen,
En maken dat ik sta en gaap
(125) Op het vervolg, met ope kaken:
Geen koele bron, noch frisse teug,
Kan zo een dorstig hert vermaken,
Als ik my om uw zang verheug.
Weg fluit, wyl gy in ’t zingen mede
(130) Reets zyt zo fliks als d’oude baas,
Gy zult naast hem de stoel bekleden,
En zyn de meester in zyn plaats.
Doch schoon gy elk kunt overtreffen,
Zal ik iets brengen voor den dag,
(135) Om hem tot in ’t gesternt te verheffen,
Wyl hy ons meê te minnen plag.
MOPSUS.
Nooit kunt gy my meer gunst bewyzen,
Dan datge iets t’zyner eere neurt;
Ook is hy waardig om te pryzen,
(140) Wyl Stimichon zulks wettig keurt.
            MENALKAS gezang.
        DE schoone Dafnis ziet van verre
        De poort des hemels in ’t verschiet,
        En vliegt vast over wolk, en sterren
        Gelyk een kievit over ’t riet.
       
(145) Hier over danssen de Nayaden,
        En bosch, en bergen zyn verheugt;
        Dryaden, en Hamadryaden,
        En alles trippelt des van vreugt.
        De wolf zelf vlamt niet meer op schapen,
       
(150) Men spant geen net om hert, of rhee,
        Of wilde zwynen te betrapen,
        Want Dafnis mint de rust, en vreê.

[fol. R7r, p. 269]
        Zelf d’ongeschoore berg, en klippen,
        Want die gebruiken geen barbiers,
       
(155) Die stooten uit haar ruige lippen
        Meê vreugdgeschallen en getiers.
        Elk jeugd, en schreeut door bosch en velden,
        Ik weet schier niet uit ernst, of spot,
        Maar al wat stem heeft hoort men melden:
       
(160) De schoone Dafnis is een God.
            O Dafnis, zo dat niet geloogen,
        Of puur verdicht is, maar dat jy
        Nu zulk een man bent van vermogen,
        Zo staat jou oude maats toch by.
       
(165) Zie daar, hier plant ik vier altaren,
        Voor Febus twee, en twee voor jou;
        Daar op zo zal ik alle jaren
        Twee potten vol van rystenbrou
        Voor u ten offer komen brengen;
       
(170) Met noch twee kelken, streeke vol
        Met oly, die ’k voor u zal plengen,
        In Spyt zelf van Signeur Apol.
        Voorts zal ik boven al gedenken,
        Myn gasten vaak een brave kroes
       
(175) Op uw gezontheid om te schenken,
        En zuipen menig schoone roes,
        By zomertyd in groene velden,
        En in de winter by het vier,
        En eeuwig noch uw deugden melden,
       
(180) By nat, en droog, en wyn, en bier.
        ’k Zal nieuwe most uit zilvre schalen:
        Of liever uit een paar stoops kan
        Daar men zyn aam eens in kan halen,
        Toe schenken aan Jan Alleman.
       
(185) Dametus zal my liedjes zingen,
        Met Egon; en Alfesibé
        Zal vrolyk met de Saters springen,
        En danßen een gailjaard of twee.
        Dus zullen wy u eeuwig minnen,
       
(190) En vieren, als wy voor het land
[fol. R7v, p. 270)
        Aan Boschgoôn, en aan Veldgoddinnen,
        ’s Jaars plegen onzen offerhand.
            Zo lang het zwyn in wildernissen,
        En op de bergen zich onthoud;
       
(195) Zo lang’er noch geschobde vissen
        In ’t nat zyn, daar men ’t bier van brouwt
        Zo lang de honigby de bloemen,
        De krekel verschend au bemind,
        Zo lang zal men uw deugden roemen
       
(200) Ja zo lang als men menschen vind.
        De bouman, osse en schapenhoeder,
        Die zullen steets uw dienaars zyn;
        En u (spyt Bacchus, en de moeder
        Van d’eer ontschaakte Proserpyn)
       
(205) Hun jarelykschen offer brengen;
        En gy zult, om die offerhand,
        Uw levedagen niet gehengen,
        Dat krygers komen in hun land.

MOPSUS.
Menalkas, ach! waar meê zal ik u loonen,
(210) Voor zulk een zoet en aangenaam gezang?
Of eer, waar door zal ik u kunnen toonen,
Wat vrolykheit dat ik daar door ontfang?
Gewis, geen koelte uit het verfrisschend zuien,
Geen lenten, noch geen vrolyk zomerweêr,
(215) Geen strant, geen beek, geen veld, geen bosch, noch kruien,
Vermaakten ooit myn hert, en ziel, zo zeer.
MENALKAS.
Ik zal u eerst, myn vriend dees fluit vereeren,
Die ons die deun nu lest, van Koridon
En Melibé, eerst deê van buiten leeren,
(220) En die ik korts daar na met zingen won.
MOPSUS.
En gy Menalk! wil van myn hand ontfangen,
Dees nieuwe en netbekwaste herdersstaf,
Die ’k zelver nooit aan Antigeen wou langen,
Hoe schoone woorden hy my daar om gaf.
(225) Zie eens, ik bid, hoe fraai is hy beslagen
[fol. R8r, p. 271]
Met koopre spykertjes, zo hier en daar;
Ei, wil die toch tot myn gedachtenis dragen,
Gelyk als ik om u dees fluit bewaar.
                                        W.v.F.


SILENUS.

Seste Harderszang.

INHOUD.

                        Zileen raakt door een pots aan ’t zingen,
                        En zingt veel wonderlyke dingen,
                        Van ’s werelds opkomst en geboort;
                        En dan zo voort.


                DE DICHTER
MYn Zanggodin die my in rymkunst komt verligten,
Verwaardigde zich eerst om Syrakusche dichten
Te speelen met een zachte en lieffelyke toon,
En was ook zonder schaamt dit stille bosch gewoon.
(5) Toen poogde ik eens myn vaars op hooger trant te stellen,
Ik wou van Vorsten, en van oorlog gaan vertellen;
Maar Febus trok my stil en zacht by ’t slinker oor,
En zei: myn zoete man, my lieve Dichter, hoor,
Het past een herders kind het weeldrig vee te dryven,
(10) En met zyn ruipspyp by een boersgezang te blyven;
Dies neem ik voor om op dit dun gesneden riet
My te vermaken, met een lustig herderslied.
O Varus, gy zult toch wel andre Dichters krygen,
Die met uw groote roem tot aan de wolken stygen,
(15) En zingen met gedreun dien droeven oorlogstoon,
Ik zing een deuntjen als Apol my heeft geboôn.
[fol. R8v, p. 272]
Het zal noch meenig hert vol vreugde wel bekooren,
Als het zyn zoet geschal en zwieren aan zal hooren.
De tamerinden, en het gantsche bosch en dal
(20) Zal Varus zingen met een aangenaam geschal:
Geen lied heeft ooit Apol met meerder lust geschreven,
Als dat met Varus naam en wil wierd opgeheven.
O zanggodinnen! heft slechs op met volle vreugd.
Mnasyl en Chromis in de lente van hun jeugd,
(25) Die zagen by geval Silenus dapper dronken,
In ’t hol van een spelonk geweldig leggen ronken,
Zyn aders puilden door het ’sandren daagse nat,
Dat hy, gelyk hy plag, tot barstens binnen had.
Zyn wyngaardkrans, by na aan slenteren gereeten,
(30) Lei gins slechs in een hoek van zyne kop gesmeeten.
Hier hing een zware pul aan haar gesleten oor.
Dees jongens kwamen naau dit schoon gezicht te voor,
Of straks wist elk met spoed de kranssen los te winden,
En gingen Bacchus knaap, en hand en voeten binden;
(35) Want deze gryzaart had vergeefs hen meenig reis
Een zoete deun belooft met ongemeene wys.
De dertele Egle, ’t puik der wuste veldgoddinnen,
Zag nau dit klugje met een zoeten lach beginnen,
Of liep dees makkers, half verschrikt en bly, te moet.
(40) Zy vat een moereby, en wreef het zwarte bloet
Om ’t gansche bakkus van Sileen, die nu met kyven
Zyn doddrig gezicht uit slaap begon te wryven,
Maar lachte als hy dit speel ter deege zelf vernam.
Waar om hebt gy my leên, riep hy, nu loom en stram,
(45) Zo vast geknevelt, en zo leeg aan een gebonden?
Gy hebt nu rykkelyk uw weêrwraak wel gevonden,
Maak slechs maar los, en wilt myn handen straks ont-
Het was u eers genoeg, dat gy dit dorst bestaan. (slaan,
Noemt slechs een deuntje dat gy ’t liefste zoud begeeren,
(50) Ik ben gereet om u een deuntje te vereeren.
Maar deze Nymf, die my zo fraaitjes heeft besmeurt,
Toen krygt hier namaals wel wat anders tot haar beurt.
Dit hief hy op, en zong, ontkneveld uit dees kranssen.
Doe had gy eerst met vreugd de Sater op zien danssen,
[fol. S1r, p. 273]
(55) En ’t wildgedierte op een verdeelde en nette maat;
Ja d’eiken schudden zelf de voisjes op een draat.
Parnas wierd nooit zo zeer door Febus lier bewogen,
Nooit stond Rodope zo vol vreugde ooit opgetogen
Met Ismaars hooge klip door Orpheus zoet geschal:
(60) Dewyl hy d’opkomst zong van ’t wonderlyk heel al.
Hoe dat de zaden van de lucht, en zee, en aarde,
En ook van ’t vloeyent vier allengskens zich vergaarden,
En zamen drongen door die groote ydelheid,
Uit welke zaden dat dit alles is bereid,
(65) Want zy de teere krits des wereld deden groeyen;
Hoe d’aard wierd hard en vast. en Nereus ging zich spoeyen
Met zyne golven daar hem ’t looppark was bewalt,
En dus kreeg alle ding allenskens zyn gestalt.
Nu zong hy weêr, hoe d’aard bleef staan als opgetogen,
(70) Als zy de glans eerst zag van Febus hemelsche oogen,
En hoe de regen van de hooge wolken droop.
Het bosch gevoelde ’t zop dat door zyn aders kroop,
En deê doe eerst zyn telg en bladeren verspreiden,
Waar onder het gediert zo hier en daar liep weiden,
(75) En dwaalden ongewoon langs berg, en bron, en dal.
Daar na zo zong hy voort hoe dat, toen ’t eerste tal
Van ’t menschelyk geslacht op twee na was verlooren,
Uit Pyrrhas steenen weer het tweede wierd herbooren.
Voorts van Saturnus, en Prometheus dievery,
(80) Die op de Kaukasus, met eindeloos geschrei,
Het stadig knagen van dien gragen gier moet harden,
Die hem met krommen bek de lever scheurd aan flarden.
En dan van Hylas, by wat sprong, en waterval
Het bootsvolk hem verloor, en riep met naâr geschal:
(85) Hou Hylas! dat de strant van Hylas stont te klinken.
Hy troost Pasisië, wier roem noch licht zou blinken,
Indien men nimmer had gekend het runderdier.
Hy troost haar, dol verzot op een sneeuwitte stier.
Rampzalige, riep hy, wat dolle razernyen
(90) Vervoeren u, helaas! tot zulke zotternyen?
De dwaze dochters, die van Proteus zyn geteeld, (veelt,
Die hebben ’t bloeyend veld met schreeuwen wel ver-
[fol. S1v, p. 274]
Maar van geen haar deed ooit zo geilen liefde blaken,
Om naar het blussen van zo vuilen vuur te haken
(95) Hoewel de zottigheid haar menigmaal genoeg
Deed ziddren voor het juk, en grouwen voor de ploeg;
Ja deed haar hoorens in het gladde voorhooft zoeken.
Rampzaalge maagt, die nu slechs dwaalt in alle hoeken,
Door bosch, en bergen, om te plegen uw gevry,
(100) Terwyl uw blanke stier, met zyn spierwitte zy,
Herkaut, en graast in schau van bruine eikelstruiken,
Op zachte maeiblaên die het gantsche veld doen ruiken;
Of volgt, vol vuu s, een koe in ’t midden van den trop.
Kretenzer Nimfjes! die op de Dikteeze top
(105) U zelf verlustigt, sluit uw bosschen, sluit uw velden,
Of ons noch mogelyk een dwalende voetspoor melde,
Den rechten weg waar hy naer toe gevloden was;
Of mooglyk zal hy haast belust op weelig gras,
Of op een tochtig beest van zelf wel komen spoeyen
(110) Naer den Gottynsen stal, verzeld van vier paar koeyen.
Toen zong hy voort hoe dat dien overschoonen bruid,
Door gulden appels in haar loopbaan wierd gestuit.
Toen Febus zusters, die met droevig leet bewogen,
Heel schielyk wierden met een bittren schel betogen,
(115) En schoten op gelyk een weelige elzenboom.
Voorts hoe dat Gallus, by Permussus waterstroom,
Al dwalend wierd gevoerd door een der Zanggoddinnen
Op Aons stylen berg, en Helikonse tinnen,
Hoe Febus negental met al zyn wyze stoet
(120) Zich voor hem boogen met een minnelyke groet,
Wyl Linus, zo vermaart door harderszang en danssen,
Verciert met zappige eppe en purpre roozenkranssen,
Hem dus te moet trad met bekoorlyk geluid:
O Gallus. ’t neegental dat schenkt u deze fluit,
(125) Daar het Hesiodus wel eer meê heeft beschonken,
Wiens oud Askrees gezank zo heerlyk heeft geklonken,
Dat zelf den barsschen eik verliet zyn berg en dal,
En volgde zonder draal zyn lieflyk fluitgeschal.
Hier op moet gy ô praal van onze metgezellen,
(130) Den grooten oorspronk van ’t Gryneesche bosch vertellen,
[fol. S2r, p. 275]
Op datter nooit een wout ter wereld zy genoemt,
Waar op dat Febus zo met zyn gezangen roemt.
Wat zong gy noch? wat ging de wynknaap meer verhalen?
’t Is best dat ik het met een korte snoer bepale,
(135) Want zou ik zeggen hoe hy noch van Scilla zong,
Dan Nisus dochter, die Ulysses vloot besprong,
En die zyn makkers zo elendig heeft verslonden,
Haar navel, zegt men, was omgort van dolle honden;
Of hoe zich Tereus, met een wonderlyke kracht,
(140) Van ’t een wezen straks in ’t ander had gebracht;
Of welke wreede spys hem Filomeel ging dissen,
En weêr ontvluchten door de dichte wildernissen,
Met deze vlerken daar zy eerst zyn droevig huis
Meê oversnorde met een jammerlyk gedruis.
(145) Ik zou gewisselyk wel in al die stof verdwalen,
Want hy zong alles dat Apollo door zyn zalen
Deed klinken in het oor van zyn Eurotas,
Die overlukkige, die zo gelukkig was:
’t Was ook niet mogelyk dat hy dit luk kon smooren,
(150) Hy liet het daatlyk aan zyn groene lauwren hooren,
En wou dat zy het straks opzongen dat het klonk.
Dit zong hy zittende dan in zyn wynspelonk.
De heuvelen in ’t rond door ’t schateren van varre,
Verhieven zynen toon aan ’t blaau gewelf der starren,
(155) Tot dat den avondstond, hoewel noch veel te vroeg,
En tegen ’s hemels dank, de zon ter koetze joeg,
En weet de herders straks om ’t kleine vee te tellen,
En om ’t noch voor de nacht op veilgen stal te stellen.

                                                    J.U.
[fol. S2v, p. 276]

SILENUS.

Seste Harderszang.

Op een andere Toon.

INHOUD.

    Sileen de dikke wyngaardsknaap,
    Wel dicht van nieuwe most bezoopen,
    Word van twee jongens, in zyn slaap,
    Geboeid met taaie wyngaardknoopen,
                En zwart beklad met moerbeizop,
                Waar door hy, aangepord tot zingen,
                Een tal van liedjes trekt te wringen
                Uit zyn verroeste gorgelkrop:
                Die licht aan die geen die ze lezen,
                Slechts puure fabels zullen wezen.


                DE DICHTER
THalia, ’t puikje aller Musen,
Zong lest met my een hardersliet,
Op d’ouwe trant van Syrakusen,
En schaamde zich haar neering niet;
(5) Maar toen ’k daar na van grooter dingen,
(Die ik voor veld en bosch verkoor)
Van kryg, en Koningen wou zingen,
Zo trok my God Apol by ’t oor,
En zy my stil: hoor hier jy vryer,
(10) Jy word my wat te groots van geest
[fol. S3r, p. 277]
Voor zulk een lompe schapewyer:
Schoenlapper hou je by je leest.
Blyf jy slechts by jou hardersdeunen,
En by jou oud beblade riet,
(15) En wil je met de rest niet kreunen,
Want zeker, ’t is je ambacht niet.
Derhalven (wyl ’t u aan Poëten,
O Varus! nooit ontbreken zal,
Die uwe daden zullen weren
(20) Te zingen, over berg en dal)
Zo zal ik my daar wel van wachten,
En door Apolloos last, en dwang,
Alweêr den koekkoek moeten slachten,
En zingen steeds myn oude zang.
(25) Doch zo daar iemand noch mocht wezen,
Die, even als een zwangre vrou,
Belust was om dit veers te lezen,
(Schoon ’t licht een zotskap wezen zou)
Die noch zal hooren, hoe de velden,
(30) Hoe dat de boomen, klein, en groot,
Noch zelf den lof van Varus melden,
Ja zelf de kikkers in de sloot,
Die zal hy hooren Varus kwekken,
In spyt van d’onbespraakte pad;
(35) Zelf Febus ziet geen liever trekken,
Dan die van Varus op het blad.
Des moet’er, wat ik ook mag zingen,
Van Varus komen iet ter baan,
Al zou ik ’t eer perfors indringen;
(40) Ja zelf al zou ’t t’eer kwalyk staan.
Wel aan, heft op dan zanggodinnen,
Doch wacht: om dat dit veers aârs sluit,
Zo wy d’historie hier beginnen,
Zo moet’er eerst dees regel uit.
(45) Nu, Chromis en Mnazyl, twee jonge
Kabouters, vonden in zyn hol,
Sileen lest van zyn slaap besprongen,
Met al zyn aaren streeke vol.
[fol. S3v, p. 278]
Zyn krans, ’t verciersel van zyn hairen,
(50) (Want toen en droeg men noch geen hoet)
Gestrengt van groene wyngaardblaren,
Lag gints vertreden met de voet.
Gints hing, aan een versleten oorgreep,
Een oude zesstoops aarde pul,
(55) Die menigmaal in een klok doorneep,
Dees altyddorstige kadul.
Dees guits, hier op van vreugd aan ’t springen,
(Want zie, hy had hen vaak beloofd
Een koddig deuntje voor te zingen)
(60) En gaan hem, in zyn wyn bedoofd,
Wel dicht bewinden in zyn bladen:
Toen Egle juist mee derwaards kwam
(Nimf Egle, ’t puikje der Najaden)
Die naulyks deze pots vernam,
(65) Of trok de vent meê aan te pakken,
En nam een moerbei in haar vuist,
Die zy hem wreef langs ’t kinnebakken,
En maakte hem zo zwart begruist
Gelyk een vorst uit Orienten.
(70) Hy veegde ’t, wakker wordende, of,
En riep: hou, hou, wat zeldrementen!
Jou kleine platjes, dat’s te grof.
Gantsch bloemerherten! kost ik loopen,
Ik zweer, ik zou die stoute pry.....
(75) Maar, komt, komt (zeid hy) maakt die knopen
Weêr los, en geeft myn handen vry,
Ik zal, gelyk ik ue beloofd heb,
Al zingen wat je hebben wilt;
Want wyl ik noch de wyn in ’t hoofd heb,
(80) Zo ben ik met myn zang wat mild.
Hier op ontbinden zy de banden,
En hy, zich ziende vry en vrank,
Stiet vyf zes liedjes uit zyn tanden,
Op welkers naâre wederklank,
(85) Straks beesten, boomen, Faunen, Saters,
En al wat pooten roeren kon,
[fol. S4r, 279]
Gelyk een troep van Maartsche katers,
Een zoete rondedans begon.
Want zo vol van vreugd zyn zelf de muzen
(90) Om ’t zingen van Apollo niet,
Als deze gekken met hun luzen
Om ’t balken van een dronke lied.
Ja zo bly waren nooit de klippen
Van Ismarus, noch Rhodopé,
(95) Om ’t roeren van Heer Orfeus lippen,
Toen hy haar lokte uit barre zee,
Als deze kwanten met malkander,
Op ’t zingen van dees dronke vent,
Die ’t eene liedje naer het ander
(100) Vast lei te balken zonder end.
Nu zong hy, hoe uit d’elementen,
Uit water, aarde, lucht, en vuur,
Na lang door een te redementen,
Door een heel smaaklyke avontuur,
(105) Die waereld pleksken was geschapen;
Hoe dat het alles, hier om leeg,
Na al dat tuig by een te schrapen,
Allengskens noch zyn wezen kreeg;
En hoe het aardryk, als een wonder,
(110) De zon voor d’eerste schynen zag;
En hoe de regen, bliksem, donder,
En al de rest kwam voor den dag;
Ja, hoe ’t geboomte begon te groejen,
En hoe ’t wel eer een nieuwtje was
(115) Dat bok, en schaap, en stier, en koejen,
Haar maaltyd deden met wat gras.
Hier na zo zong hy, hoe dat Pyrrha
Haar reisen smaakte, hier en daar,
En om dat dit wel rymd op Myrrha,
(120) Zo loof ik zong hy ook van haar.
Altyd, hy zong van ’t kindereeten
Van Heer Saturnus, en hier by,
Van het verdoemde levervreeten,
En van Prometheus dievery.
[fol. S4v, p. 280]
(125) Hier na zo zong hy, in wat water
Dat d’arme Hylas zich verdronk,
En hoe zyn maats met open snater,
Vast riepen, Hylas! dat het klonk.
Hier op zo trekt hij aan ’t beklagen,
(130) Van d’arme sloof Pasifaë,
Die, om dat zy geen stier kon dragen,
Zo schrikkelyken honger leê.
Ach! droeve en al te zotte deeren,
Riep hy, wat dolligheid is dat,
(135) Dat gy met zulk een dwaas begeeren,
Een domme stier loopt achter ’t gat?
De Pretides, in oude tyen,
’t Is waar die waren meê wel mal,
Wanneer zy liepen piereweyen,
(140) En schreeuwden over berg, en dal;
Maar geen dat ik weet van haar allen,
Is ooit zo zot als jy geweest,
Van dus haar zinnen te doen vallen
Op ’t schandig troetlen van een beest;
(145) Nadien dat elk van haar de lasten
Van ploegen zo verschriklyk vond,
Dat zy vaak naer haar voorhoofd tasten,
Of daar niet al een hooren stond.
O ongelukkigste aller maagden,
(150) Gy loopt, en dwaald door berg, en dal,
Wyl hy, die nooit iets naer u vraagde,
U acht gelyk een oude bal;
En in de schadu neêr gelegen,
Herkaaud het vulzel van zyn rob,
(155) Of loopt te zoeken, langs de wegen,
Een goelyk koeitjen uit de trop.
O gy Kretenzer Veldgodinnen,
Ei, sluit toch al uw bosschen toe,
Of lichtlyk d’oorzaak van haar minnen,
(160) In het vervolgen van een koe,
Of in zyn loop naar klaverweyen,
Een voetstap nagelaten had,
[fol. S5r, p. 281]
Die men zou kunnen onderscheyen,
Om hem te volgen op het pad.
(165) Of keurd gy, Goden, of Godinnen,
Dees min voor goed; of laat gy ’t toe,
Zo maak, wyl zy een stier moet minnen,
Dees goeje sloof meê tot een koe.
Hier na zong hy van ’t appelrapen
(170) Van Atalanta, die, wyl dat
Zy stond op ’t blinkend goud te gapen,
Haar wedloop, en zich zelf vergat.
Hier na vertrok hy hoe die meisjes,
De zusters van Heer Faëton,
(175) Veranderden in elzerysjes,
Gekuipt in een beschorste ton.
Ook zong hy het rampzalig dwaalen
Van Gallus, lang Permessus stroom;
En hoe Apol hem in liet haalen,
(180) Op Helikon, hoe wellekoom
Dat hy daar was by al die negen
Gezusters, die, spyt haar gezang,
Opstonden, en voor Gallus negen,
Dat ’t hembd haar sleepte drie span lang;
(185) Voords zong hy, hoe hem kwam ontmoeten
Den harder Linus, die met ep
Om ’t hoofd bekranst, hem dus begroeten,
Naer dat ik het onthouden heb.
Ontfang, ô Gallus, deze pypen,
(190) Die u het negental vereerd;
Wel aan, wil ze in uw knokkels grypen,
En speeld eens dat ’t zyn oog verkeerd.
Ay hebben eertyds toe gekomen
Dan d’overouden Hesiood;
(195) Zit zyn ze, daar hy berg, en boomen
Zo vaak heeft meê ten dans genood.
Hier zult gy d’afkomst op verhalen
Van het beroemd Gryneesche woud,
Om dat Apol, spyt hof, en salen,
(200) Dat voor zyn waardste woonplaats houd.
[fol. S5v, p. 282]
    Wat zal ik zeggen dat hy meer zong?
Van Scilla? by wier gordelband
Een koppel vyf zes honden neêrhong,
Waar meê men zei dat zy aan strand
(205) Ulysses schapen zo geplaagd heeft,
Dat zy een lengte van zyn volk,
Aan dit tuig in den darm gejaagd heeft,
Dat hen verslond als in een kolk.
    Of zal ik maken een narratie
(210) Van ’t lied ’t geen hy van Tereus zong,
En van zyn vreemde transformatie?
En hoe hem Filomeel ontfong,
En wat banket zy hem ging dissen?
En hoe zy liep door nat, en droog,
(215) Door bosch, door veld, en wildernissen?
En met wat vleugels dat zy vloog,
Wel eertyds over haar paleizen?
    O neen; ik zwyg veel liever stil,
Want ik verdool al in de wyzen,
(220) Die onze maat in ’t zingen hil.
    Hy zong al ’t gene dat voor dezen
Apol voor Heer Eurotas zong,
Die dit zyn lauwren gaf te lezen,
Als of dat tuig meê duits verstong;
(225) In ’t end, hy lei zo lang te talmen,
Dat ’t bosch, by na al lang al moe
Van op zyn zang te wedergalmen,
Op ’t lest al hield zyn bakhuis toe;
En dat den avond, reeds aan ’t zakken,
(230) In spyt zelf van myn Heer de Zon,
Den Harder dwong zich weg te pakken,
Wyl ’t vee geen gras meer vinden kon.

                                        W.v.F.



[fol. S6r, p. 283]

MELIBEUS.

Sevende Harderszang.

INHOUD.

              Wyl Melibé zyn bok kwam zoeken,
              Ging Thyrsis Koridon verkloeken,
                 Maar Koridon na lang geblaas,
                                      Die bleef den baas.


        KORIDON, THYRSIS, MELIBEUS.*
DE sneege Dafnis, om den heeten dag t’ontwyken,
School by geval in ’t schau van tak, en bladryke eiken,
    Daar Thyrsis Koridon tot zingen had gedaagd:
    Hun weeldrig vee dat was tot eenen trop gejaagd,
(5) En Thyrsis geitjes, met haar uiers ryk geladen,
Gaan onder Koridon zyn schaapjes zich verzaden;
    Zy waren bei gelyk in jonkheid, en geneugt;
    Het ryke Arkadie was de voedster van hun jeugd,
Getroost om over ’s hands, en ook gelyk te zingen.
(10) Myn hitze ram, gewoon de schaapjes te bespringen,
    Was van de kudde juist naer deze plaats gevloôn
    Daar dit gezelschap zat, en stelde vast hun toon;
Den dief ontsloop my, en teeg wakker op het rekken,
Als ik myn myrten voor de kou wat ging bedekken.
    (15) Ik teeg hem na, tot dat ik Dafnis wierd gewaar,
    Die my nau zag, of riep: ô vriendschap, ben je daar?
Uw ram, en bokjes zyn hier in behouden haven,
Zo dat gy niet met moeite of zorg meer hoeft te slaven:
    Voeg u dan (maakt u slechts geen andre kommer doof)
    (20) By ons hier neder in de schadu van dit loof.
[fol. S6v, p. 284]
Straks zullen hier van zelf de veerzen komen draven
Uit alle velden, om haar drooge dorst te laven:
    Die groene Mincius bekoorde deze vliet,
    En school zyn oevers in dit opgeschooten riet.
(25) Uit dees geheiligde eik hoord gy de zwarmen brommen,
Die snorrend zuizen met haar dichtvergaarde drommen.
    Hy zweeg, maar liet myn brein in groot krakeel verwart,
    De zorg van d’eene zy die porde my het hart,
Dat ik myn lammren, nu van d’uiers afgetrokken,
(30) Met spoet zou dryven naer haar afgesloten hokken,
    Mids ik dit Fyllis noch Alcip belasten kost;
    De schaterende vreugd, die ons van zorg verlost,
Vlyd my ter ander zy met lieffelyke kaken,
En zeid: wie zou met vreugd naer zulken zang niet haken?
    (35) Hoor hier het zoetste dat Arkadie ooit verzon,
    Hoor, hoor de zangstryd tusschen Thyrs, en Koridon;
Maar deze trok my met vermakelyke luimen,
Dat al myn rechte zorg voor zang en spel moest ruimen;
    Zy hadden over ’s hands hun toonen dan gesteld.
    (40) Men trok aan ’t zingen dat het klonk door bosch en veld,
De Muzen scheenen naer hun beurtzang te verlangen.
Dit waren Koridons, dat Thyrsis veldgezangen.
KORIDON.
    O zoete Nimfjes, van de Libetrensche bron,
    Stort nu een deuntjen op de tong van Koridon,
(45) Gelyk myn Kodrus zingt vol hagelyke zwieren,
Die zelf Apollo schier beroofd van zyn laurieren.
    Of zegt gy, dat gy dit aan hem alleenlyk schonk,
    Zo hang ik straks myn fluit aan deze pyn te pronk.
THYRSIS.
Arkader harders, wilt den klimkrans niet vergeten,
(50) En cierd met klimmerkruid het hoofd van uw Poëten,
    Op dat het ingewand van Kodrus barst van spyt:
    Of zo hy my noch pryst in weêrwil van zyn nyt.
Zo vlecht slechs om myn hooft een telg met lauwerbeezen,
Op dat ik nimmer hoef zyn valsche tong te vreezen.
[fol. S7r, p. 285]
KORIDON.
    (55) O Delia, ontfang dit borstlig zwynenhoofd;
    Dees horens, breed getakt, een groeizaam hert ontroofd,
De jonge Mykon komt u dit geschenk vereeren;
Maar mag hy komen tot zyn aangenaam begeeren,
    Hy richt een beeld voor u van marmer, glad gelikt,
    (60) Gedost in ’t Punisch kleed, heel luchtig opgestrikt
Tot aan de kuiten, die geschoeid met purpre broosjes,
Heel cierlyk schittren met haar Frigiaansche roosjes.
THYRSIS.
    Een kom met zoetemelk, die ik u ’s jaars vereer,
    En deze koeken zyn genoeg, ik geef geen meer,
(65) Neen Priaap: gy hebt maar een tuintje te bewaken.
Ik heb u nu een beeld van marmer laten maken;
    Maar weest verzekerddat dit niet lang duuren zal,
    Myn vee is noch niet wel tot zyn volmaakt getal,
Zo slechs myn liefje dit gebrek haast komt herstellen,
(70) Ik zal u klaar van goud in mynen bogaerd stellen.
KORIDON.
    De thym van Hiblamet zyn aangenaamste zoet,
    Is by u zoetigheid niet meer als enkel roet,
O Galathé, die u by Tetis gaat vermaken,
De witte zwaan is bruin by ’t sneeu van uwe kaken,
    (75) De blanke veil, die nooit verwelkt by wintertyd,
    Moet wyken by u nooit gekreukte schoonigheid,
Wanneer de tyd komt dat de zatgegraasde varren
Ter krib gaan spoejen, om het klimmen van de starren.
    Raakt u noch eenigzins de min van Koridon.
    (80) Zo spoeid u herwaards van uw overzilte bron.
THYRSIS.
Wil vry van my als van ’t Sardonische onkruid grouwen,
Dat iemand lacchende de lieve ziel doet spouwen,
    Vlie voor myn min als voor het scharpe distelvier,
    Ja acht my minder als het ongeachte wier,
(85) Zo deze dag, wyl ik beroofd van u moet weenen,
My niet veel langer als een jaar heeft gescheenen.
    Za pinkjes, spoei naer huis, verlost my van dit leet.
    Schaamt gy u niet, dat gy zo loomen langzaam treed?
[fol. S7v, p. 286]
KORIDON.
O koele bronnen, met uw groenbemoste stroomen,
(90) O kruid, veel zachter noch als d’alderzachste droomen,
    En gy haagappelboom, wiens groengeloorde tak
    Met ydel lommer deze twee strekt tot een dak,
Erbarm u over ’t vee, de brand begint te naaken,
De zon die heeft alreê zyn dwarse loop gaan staaken,
    (95) De knopjes zwellen van de blyde wyngaardspruit.
THYRSIS.
    Hier smookt een wakker vier, en vlamd de schoonsteen uit.
De vette fakkel schynd en glinsterd om de wanden.
De posten zyn hier zwart berookt, door ’t stadig branden.
    Wy achten Borias, met al zyn guur gejacht,
    (100) Hier minder als de wolf het tal der schapen acht;
Ja minder als de stroom den oever te bespringen,
Als hy’er langs vliet met zyn ronde waterringen.
KORIDON.
    Hier staan jenevers en kastanjes, ruig van bast,
    Ja d’appels druipen van de tak door overlast,
En grimlen langs het veld een ieder by zyn boomen.
De schaterende vreugd komt alles overstroomen;
    (105) Maar vlied Alex van hier met zyn bekoorlyk oog,
    Ziet gy de stroomen zelf tot aan den grond toe droog.
THYRSIS.
Het drooge lang begint van alle kant te scheuren,
Het kruid versmacht van dorst, de hemel staat te treuren.
    God Bacchus gunt geen druif, door straalen afgemat,
    (110) Op naare heuvels, zelf het minste wyngaardblad.
Maar straks zal ’t gansche bosch van vreugde weder bloeien
Als ons Fyllis, vol van min, weêr hier komt spoeien;
    Ja Jupiter komt zelf op haar bekoorlyk oog,
    Met lieffelyken dau straks daalen van om hoog.
KORIDON.
(115) Alcidus haakt naer ’t loof der gryze populieren,
God Bacchus mind den rank van kronkelende zwieren,
    Vrou Venus schept vermaak in ’t geurig myrteblad,
    Apol schynt dat laurier voor alle telgen schat;
[fol. S8r, p. 287]
Maar Fyllis pryst het loof van groene hazelaren,
(120) Zo lang als Fyllis dat voor lieflykst zal verklaren,
    Veracht ik Venus myrt, en Febus lauwerblaân.
THYRSIS.
    De schoonste boom is d’elsch die in het bosch kan staân,
De pyn in hoven, en de populier by stroomen:
Maar Lycidas wilt gy slechts dikwils by my komen,
    (125) Zo zal ook d’esch in ’t bosch met zyn bekoorlyk lof,
    Zo zal de pynboom zelf in myn vermaaklyk hof,
Voor uw vermaaklykheid, en zoet gezelschap wyken:
Uw zoet gezelschap doet alle andre wellust stryken.

MELIBEUS.*

    Dit is geen dat ik onthiel van hun gezang,
    (130) Maar Thyrsis viel het veel door Koridon te bang;
Elk riep van die tyd af, weg Thyrsis met je dichten,
Het lied van Koridon doet uwe deuntjes zwichten.
    Wy pryzen Koridon die loflyk overwon,
    De zangprys hoord aan u, ô dappre Koridon.

                                                                J.U.
[fol. S8v, p. 288]

MELIBEUS.

Sevenste Harderszang.

Op een ander Toon.

INHOUD.

Een herder, na dat hy zyn geit
Weerom vind die hy had verlooren,
Leent aan twee andre, bei zyn ooren,
Die voor hem zingen, elk om stryd.

(5) Na ’t janken uit verscheie toonen,
Zo blyft de prys aan Koridon;
Die, wyl hy Thyrsis overwon,
In ’t zoet gegalm van long, en koonen,
Den naam van zangbaas over hild,

(10) En deeken wierd van ’t zangersgild.

KORIDON, THYRSIS, MELIBEUS.
’t WAs eens in’t hartje van de zomer,
Dat in de schau van ’t eikeblat,
Boer Dafnis, als een joost de droomer
Met ’t hoofd in bei zyn handen zat,
(5) Wanneer twee welgelongde harders,
Dat Thyrsis was met Koridon,
Die zich vaak zongen half aan flarders,
En die, voor roosten van de zon,
Hun vee al hadden t’zaam gedreven,
(10) Zich nedervoegden aan zyn zy.
    Ik onderwylen, die zo even,
Wyl ik myn myrten staa en sny,
[fol. T1r, p. 289]
De geit, myn kudman had verlooren,
Bevond my leelyk in de mat,
(15) En stond en kraude bei myn ooren,
Geheel beteutelt in myn gat.
    Hem zoekende nu her-, dan derwaarts,
Zo kreeg my Dafnis in ’t vizier,
En riep: hou Melibé! koom herwaarts,
(20) Uw geit, daar gy naer zoekt, is hier.
Kom zet u, zo ’t je tyd mag lyen,
By ons in deze lommer neêr.
Straks zult gy zien van alle zyen.
Hoe dat de kudden heên, en weêr,
(25) Hier tot, en van het water komen,
Hier boord den oever zich met ried,
Hier gonst de byzwarm in de boomen,
In ’t end, ’t is hier zo mislyk niet.
    Wat zou ik doen? ik had geen knapen
(30) Noch jongens, die, my te geval,
Myn halfverdoolde geit, en schapen
Gaan dryven konden naer de stal;
En echter liet ik my bepraten,
En ging het geen noodzaaklyk was,
(35) Om dit gezelschaps wil, verlaten,
En plante mij meê neêr in ’t gras.
    Te meer, alzo daar een krakeel was
Gerezen tusschen Koridon
En Thyrsis, ’t geen om zang en keel was,
(40) Kwansuis, wie beter zingen kon;
Dit liep zo hoog, dat, van ’t verwyten,
’t Geen d’een, en d’ander kwalyk nam,
Men schier geraakt was aan het smyten,
En by na al aan ’t vechten kwam.
(45) Weshalven, om die zotte grillen,
Waar meê dit volk hun hertlens scheurt,
Zo veel het mogelyk was te stillen,
Zo wierd van ons voor goet gekeurt,
Dat elk om stryd eens op zou heffen;
(50) En dat men dan, ter goeder trou,
[fol. T1v, p. 290]
Hem, die zyn maat zou overtreffen,
Den naam van Zangbaas geven zou.
    Hier op, na ’t stellen van de nooten,
Begonnen zy, in volle stilt’,
(55) By beurt dees zangen uit te stooten,
Die gy kund lezen, zo gy wilt.

KORIDON

ZANG.

TOON: Wallis, of Kersnacht.

O Libetronsche Veldgoddinnen,
Ei helpt my nu een lief beginnen,
Zo fraai als ’t ooit myn Kodrus zong;

(60) Of zo my dat niet mocht gebeuren,
Zo zoud gy zien, dat ’k om de geuren,
My straks, met fluit met al, verhong.


THYRSIS

TEGENZANG.

TOON: Idem.

O Dorpers, herders, en Arkaders
Kroont uw Poëet met lauwerbladers,

(65) Op dat zelf Kodrus barst van spyt;
Of zo hy my misschien mocht pryzen,
Zo wilt my noch meer eer bewyzen,
In spyt van die geen die ’t benyt.


[fol. T2r, p. 291]

KORIDON ZANG.
TOON: Sarabande.

DE kleine Mykon, ô schoone Diane!
(70) Schenkt u de kop van dit borstelig zwyn,
Met dit paar hoorens, die hier in de lanen
Den armen Akteon ontvallen zyn;
Doch zo ik eens een ryke meit verwerf,
Zo zweer ik, zal ik u, eer dat ik sterf,
(75) Noch eens vereeren een marmre beelt,
Dat gladder zyn zal als de gladste zeelt.

THYRSIS TEGENZANG.
TOON: Idem.

GY, ô Priaap, zult u moeten belyen
Met dees twee doffers, en deze pot room:
Want jy bent anders niet, van oude tyen,
(80) Dat slechs een Molik in de karsseboom.
Gy hebt al lang gehad een marmre beeld,
Schoon ’t juist zo glad niet is gelyk een zeelt;
Maar indien Thyrsis eens met Fillis trouwt,
Zal hy je gieten doen uit louter gout.

KORIDON ZANG.
TOON: Amarant.

(85) O Galathé
Schoonste dochter van Neré
[fol. T2v, p. 292]
Veel lekkerder dan roozen,
Witter dan de snee.
    Ja wiens gezicht,

(90) Klaarder dan het zonnelicht,
Myn ziel, zo dicht bevroozen,
Heeft vol vuur gesticht,
Indien gy noch gedachten
Hebt van Koridon,

(95) Zo kom by hem vernachten,
Eer dat noch de zon
Daalt in de zilte bron.

THIRSIS.
TEGENZANG.
TOON: Idem.

’k WEnsch dat myn huit
Steets mach stinken als het kruit,

(100) Dat op ’t vergiftig Sardus
Uit der aarder spruit.
        ’k Wensch my te zyn
Noch veel slimmer dan fenyn,
En bitterder dan Dardus,

(105) Ja dan alssemwyn:
Zo my dees dag niet langer,
Hoe hy ook mag vliên,
Ja niet wel zesmaal banger
Valt dan andre tien,

(110) Door u niet eens te zien.

[fol. T3r, p. 293]

KORIDON.

ZANG.
TOON: Grand Bouré.

BEmoste bronnen, gras, en kruid!
Veel zachter dan de slaap:
O steile boomen, ruig van huid,
Daar ik myn vreugd by raap,
(115) Beschut het vee van Koridon
Toch voor de zomer zon,
Die reets zo hevig blaakt,
Dat zy myn vee, en my tot Mooren maakt.

TEGENZANG.
TOON: Idem.

HIer is men voor geen kouw vervaart,
(120) Mids hier de schoorsteen rookt;
Hier zit men eeuwig aan den haart,
En praat, en dampt, en smookt;
Hier achten wy de noordewind
Veel minder dan een kind,
(125) Al voor de zes jaar lang:
De damp die gaat hier steets zyn oude gang.

[fol. T3v, p. 294]

ZANG.
TOON: Tricarville.

HIer bloeit boom, en telg, en spruit,
Roos, en veld, en gras, kruit,
Alles lacht met vreugd in d’oogen;
(130) Maar zo dra Alex zou gaan
Hier van daan,
Zou gy daadlyk zien bedroogen
Kruid, en blaân.

TEGENZANG.
TOON: Idem.

VEldt, en boom, en kruidt verdort,
(135) Wyl de lucht vergiftig word;
Bacchus laat geen druif meer groeyen;
Maar indien myn Fillis nou
Komen wou,
Zo zou boom en kruid weer bloeyen
(140) Door den dou.

ZANG.
TOON: Gailjarde.

GOd Herkles mind den populier,
De myrten Venus, Febus den laurier;
Maar Fillis mint den hazelaar,
Des acht ik de rest niet eenen hair.

[fol. T4r, p. 295]

THYRSIS.

TEGENZANG.

TOON: Idem.

(145) HEt bosch pocht op den esschenboom,
Den populier bemint den waterstroom;
Maar indien Lycidas my weêr bemind,
Zo acht ik de rest niet meer dan wind.


Dit was ’t, het geen dees kwanten zongen
(150) En ’t geen, geen zy, met veel naâr geschals,
By na tot barstens van hun longen,
Vast stieten uit hun maagren hals;
Maar hoe dat Thyrsis ook mocht schreeuwen,
Zo was zyn balken al te maal
(155) Pas als het piepen van de meeuwen
By ’t schaatren van de nachtegaal;
Des stond hy byster loens te kyken,
Toen hy den prys niet halen kon,
Mits d’andre met de naam ging stryken
(160) Van onzen zangbaas Koridon.

                                            W.v.F.



[fol. T4v, p. 296]

TOVERES.

Achtste Harderszang.

INHOUD.

            Zie hier een reeks van droeve klachten
            Van Damon, om zyn liefs verachten.
                Zie hoe een heks door toverkonst,
                                    Buigt ’s minnaars gonst.


                            DAMON, ALFESIBEÜS.
IK ga myn herders fluit op droeve toonen stellen,
Wy zullen Damons min, vol wanhoop, gaan vertellen,
Alfesibeüs zal met onderaârs geschrei,
    Op dondren in ons dicht met nare tovery,
(5) Daar hy de jonge koe zo zeer meê kon verbazen,
Dat zy in lange wyl niet machtig was te grazen;
    Daar hy het sneegste dier dat men ter wereld vind,
    Mee zong in duizeling, gelyk als doof en blind;
Daar hy de snelste vloet zo twyflent mee deed droomen,
(10) Dat hy niet wist of hy naer oost of west zou stroomen.
    Kom Muza, laat ons zien hoe Damon klagen kon,
    En hoe Alfesibé zyn toverzang begon.
Maar eer ik noch begin, ô praal! ô licht der lichten!
O groote Pollio! begunstig deze dichten,
    (15) Schoon gy de klip nu van Timarus boven zweeft,
    Of langs ’t Illyrisch strand te water henen streeft;
Ach! zoud wel mogelyk zyn, dat my de Goôn eens gaven,
Dat ik met uwe daân mocht door de wolken draven,
    En met uw zangen aan het oost en wester licht.
    (20) Ha barse zangen, zo hoogdravent van gedicht,
[fol. T5r, p. 297]
Dat men die niet en hoeft, gelyk gemeene vaarzen,
Te zingen, maar alleen op Sofokleesse laarzen.
    Ik neem myn aanvang dan, ô Dichter! van uw gunst,
    En staak op uw geboôn myn aangename kunst,
(25) Ontfang dees rymen, op uw wenken aangeheven,
En laat my deze veil door uwe lauwren weven,
    Door uwe lauwren zo vermaart door zegenpraal.
    De nacht verdween noch nau, en Febus helle straal
Liet noch de frisse dau aan gras en bladers hangen,
(30) Daar alle beesten staag naer haken en verlangen,
    Wanneer dat Damon, ’t wyl hy leunenden op het rys
    Van een olyf, zyn zang verhief op deze wys.
DAMON.
O voorboo van het licht, in ’t midden van het donker,
O morgenstar, wel op, verschyn met uw geflonker,
    (35) Terwyl dat Damon stort zyn droeve minneklacht
    Om Nise, die hem nu zo goddeloos veracht,
Na zy hem eed, en trou alree had opgedragen;
Verschyn terwyl ik vast de Goôn myn ramp ga klagen,
    Hoewel ik haar vergeefs wel eer om hulp verzocht,
    (40) En schoon’er niemand was die eens om Damon docht,
Ik zal noch evenwel haar doove en hoorlooze ooren
Myn laatste klachten, vol van wanhoop, aan doen hooren.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lief.
    ’t Menalische gebergt dat staag zyn kruin verziet
(45) Met heilge bosschen, en met schaterende pynen,
Ziet staag de harders, die van liefde klagen, kwynen,
    En Pan die eerst de fluit verzon van ruizend riet.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lied.
Dien bulbak Mopsus gaat de schoone Nise trouwen;
(50) Nu vryers, nu gevryt, schoon gy de droes deed grouwen
    Met uw mismaakt gelaat, gy krygt de schoonste vrou,
    Het ongelykste paar geeft nu de beste trou.
Nu mach men griffioens by schoone hengsten spannen.
Gy zult eer lang de das zyn blooheid zien verbannen,
    (55) En slurpen met den dog uit eenen waterbak.
    Voor Mopsus, haastje wat in ’t nieuwe bruilofspak,
[fol. T5v, p. 298]
Wil vette toorzen voor uw gasten af gaan snyen,
Op dat gy hel by nacht uw bruit naer huis geleye,
    Zy staat toch al en haakt, en jankt vol ongenucht,
    (60) Dat gy zo slof zyt in ’t voldoen van hare vreugd.
Smyt wakker noten uit uw groen bekranste daken.
En laat met grabbelen de jeugt zich ook vermaken:
    Voer uwe lust zo hoog als Damon zyn verdriet:
    Kom, leit uw lief vol van viers naer ’t ledekant, want ziet
(65) Den avondster begint u al tot rust te vergen,
Mids hy verlaat de kruin van d’alderhoogste bergen;
    Ja zelf van Ata, die u macht van nieskruit biet.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lied.
Met recht, ô Nise, gaat gy deze loboor trouwen,
(70) Dewyl gy ider zo wanwaardig aan ginkt schouwen,
    Dewyl gy lachte met myn minnelyke fluit,
    Myn vee was u te schraal, en al te schurft van huit,
Myn wynbrau veel te ruig, myn baart te lang geschoren,
Meent gy dan dat de Goôn dees smaat niet aan en hooren?
    (75) Gewis gy zult het noch beklagen met verdriet.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch* lied.
De jeugt was nauwlyks met myn twalif jaar gaan stryken,
En ik kon even aan de laagste takjes reiken,
    Als ik u d’eerste maal kwam in ons hof te zien;
    (80) Ik kwam u noch myn dienst als leitsman aan te biên,
En trok aan ’t schudden daar de geelste peeren hongen,
Die gy en moeder in uw wufte sluyers vongen,
    Waar door ik raakte in dit oneindeloos verdriet.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lied.
(85) Nu ken ik Kupido ter deeg met al zyn vleyen,
De boomlooze Ismarus, berucht van wreede keyen,
    Of Rodopé heeft hem gespoogen uit haar hart,
    Dat met haar barsheid zelf de diamantsteen tart,
Of ’t alderuiterst van de Garamantsche klippen
(90) Heeft hem gevormt van ys op haar besneeude tippen,
    Ons menschelyk geslacht ken zulken wreedheid niet.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lied.
De wreede Kupido, met onderaartse vieren,
Deed zelf de moêr naer bloed van hare kinders tieren,
[fol. T6r, p. 299]
    (95) Die zy verscheurde door een razend minnevier.
    O wreede moeder, wat voor wreetheid speelt gy hier?
Gy hoeft dien wreeden zoon in wreetheid niet te wyken;
Maar neen, gy zult malkaâr in wreetheid wel gelyken.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lied.
    (100) Dat nu de wreede wolf vol vrees de schapen vliet.
De toppige eik moet nu van appels staan te kraken.
Ja d’els moet pronken met de tyloos op zyn staken.
    De tamaris, wiens loof dicht aan het aartryk wast,
    Moet amber zweeten dat het stroomt langs al zyn bast;
(105) Ja d’uil moet nu om stryd de zwaan tot zingen tergen,
Dat Tityr Orfeus zy, een Orfeus op de bergen,
    Een andere Arion by dolfynen in den vliet.
    Za fluit, hef op met my een naâr Menalisch lied.
Wat scheelt het my, laat vry dit veld met bosch en boomen
(110) Verandren in een zee met bulderende stroomen;
    Wat scheelt het my, of ’t hier, of wel, of kwalyk gaat;
    Maar evenwel, vaartwel nadien ik u verlaat.
O bosschen, vaart slechs wel, en laat uw klip vry stoffen,
Dat Damon van uw spits zich ginkter neder ploffen,
    (115) De laatste gunst die hy zyn wreede Nise bied.
    Staak fluitje! staak nu vry dit naâr Menalisch lied.
Dit lied kreet Damon, zo rampzalig, in onzen ooren.
Nu Zanggodessen, laat ons ook den antwoort hooren,
    Alfesibeüs droeve en naare fluitgeschal,
    (120) Want ieders deuntje heeft op ieders fluit een val.
ALFESIBEÜS.
Za Amaryllis! wil met water herwaarts spoeden,
Geschept uit Styksche of zelf uit Acheronsche vloeden.
    Bewin dit altaar met een zachten offerbrand,
    Steek straks met yzerkruid, al smeulende, in den brand.
(125) Doe mannen wierook met een dikke nevel smoken.
Ik moet gaan zien of ik met kracht, en hulp van spoken
    Niet machtig ben, om eens den ongedraaiden zin
    Van mynen bruidegom te keeren tot myn min;
Ik twyffel niet of ik zal buigen met verlangen.
(130) Koom, hier gebreken niet dan heesche toverzangen.
[fol. T6v, p. 300]
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    Zo haal myn Dafnis ’t huis, haal Dafnis van de stad.
Door toverzang trok zelf de maan aan ’t zuizebollen;
Dat hy in duitzeling ten hemel af kwam rollen;
    (135) Door toverzang trok Circe Ulysses gantsche macht,
    Gelyk als zwynen in een borstelige vacht;
Door toverzang begon de kille slang te barsten,
Daar zy zig weeldig in ’t bedaude kruid vervarsten.
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    (140) Za haal myn Dafnis t’ huis, haal Dafnis van de stad.
Voor ’t eerste binde ik u met drie verscheide dromme
Van driederhande kleur, driemaal dees altaar omme:
    Tot driemaal voer ik ook dit beeld naer u gesneên,
    Met stille mompeling om dezen altaar heen.
(145) Geen hel alleen, maar zelf de hemel schept gevallen,
En schynt vermaakt te zyn met ongelyke tallen
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    Zo haal myn Dafnis t’ huis, haal Dafnis* van de stad,
Sla net drie knoopen in dees draan met vlugge handen
(150) En roep dan: Amaril, ik knoop hier minnebanden.
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad
    Zo haal myn Dafnis ’t huis, haal Dafnis* van de stad.
Gelyk dees klei verhard die was versmelt in vloeden,
Door een en ’t* zelfde vier, en met gelyke gloeden,
    (155) Zo moet myn Dafnis voor het vier van myne min,
    Dat hem verharde nu versmelten zynen zin.
Fluks Amaril strooi meel, en steek ons nieuwe vieren
Met zwavel in het loof van krakende lauwrieren;
    Want deze Dafnis met zyn blakende minnevier,
    (160) Knarst nu myn hart gelyk een krakende lauwrier.
Ik smook dan dees lauwrier om Dafnis te doen blaken,
En om met minnevlam zyn heilig hart te kraken.
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    Zo haal myn Dafnis ’t huis,* haal Dafnis van de stad.
(165) Dees kleren dorst dien schelm my noch als pand vertrouwen
Daar ik voor eeuwig zyne trou mee kost onthouwen,
    Ontfangtze in uwen schoot, ô zwarte en duistere aard,
    Maar zie dat gyze by dees drempel wel bewaart;
[fol. T7r, p. 301]
Dit zyn die vaste, en die bezworene onderpanden,
(170) Die Dafnis schuldig is te levren in myn handen.
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    Zo* haal myn Dafnis t’ huis, haal Dafnis van de stad.
Dees toverkruiden ’s nachts gegroeit op kromme stronken,
En dit vergif is my van Meris zelf geschonken,
    (175) Hy had het zelf voor my te Pontus afgesnoeit,
    Te Pontus daar met macht dit onkruit stadig groeit.
Met deze kruiden gink hem Meris vaak bestryken,
En deed zich met ’er vaart een wreede wolf gelyken,
    En liep dan huilen in het naarste van het wout.
    (180) Met dit vergif dee hy de schimmen bleek, en kout
Vaak* ryzen uit het graf, en sprak hun aan als makkers,
Of dreef het weeldrig zaat van deze op andere akkers.
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    Zo haal myn Dafnis ’t huis, haal Dafnis van de stad.
(185) Voort Amaryllis, laat nu d’as te voorschyn komen,
En smak die over ’t hooft in deze snelle stromen,
    Maar zie byloo niet om terwyl deze as versmoort;
    Ja met deze as moet ik myn minnaar noch aan boort.
Hy schynt de hel, met al zyn spooken, niet te vreezen,
(190) En schimpt myn tovervaars, en lacht met myn belezen.
    Za toverzang, hebt gy ooit eenge kracht gehad,
    Zo haal myn Dafnis t’ huis, haal Dafnis van de stad.
Terwyl ik slof om met deze assche weg te spoeden,
Ontsteekt zich d’assche zelf met schitterende gloeden,
    (195) Op deze altaar die reeds lichter lag en brand:
    Dees vreemdigheid stelt licht ons slechs wat goets ter hand.
Ik weet waarachtig niet wat dat ik best zal denken,
Of dit geval myn werk of vordren zal, of krenken,
    Myn wachter in de deur geeft blaffende den leus,
    (200) Hy heeft gewisselyk myn lief al in de neus,
Of streelen liefjes zich gestaag met ydle dromen,
    Zwygt toverzangen, zwygt ik zie myn Dafnis komen.

                                                                    J.U.
[fol. T7v, p. 302]

TOVERES.

Achtste Harderszang.

Op een ander Toon.

INHOUD.

            Twee herders zingen in dit lied:
            Den eenen die leit in ’t bosch te steenen,
            En kermt wat om zyn blauwe scheenen,
            Die hy wel eer aan Nise stiet.
            Den andren brengt een vrouw te spreken,
            Die met haar zang vol tooverkunst,
            Haar man wilt buigen tot haar gunst,
            Terwyl hy by de buurt liep steken;
            Hy echter, als de droes voor ’t kruis,
            Schrikt voor haar zang, en komt weêr t’huis.


DAMON, ALFESIBEÜS.
IK trek de liedjes van twee harders na te bauwen;
    Dat is van Damon, en zyn maat Alfesibé,
    Wiens zangstryd zelf de beek in stiltstant luistren dee;
Ja zelf de jonge stier betooverde in ’t herkauwen.
(5) O gy, die nu misschien Tymavus hooge rotzen,
    Of d’Illyrische strand bewandeld, of bezeild,
    ’t Is noodig dat gy my uw bystand mede deild,
Op dat ik met dit dicht Apollo zelf mach trotzen.
Ach! zal ik nooit dien dag eens zien, dat ik met veerzen
    (10) Uw lof de wereld deur met vreugd trompetten mag,
    En brengen ook met een uw dichten aan den dag,
[fol. T8r, p. 303]
Die niet en schoeyen dan in Sofoklesche leerzen?
Van u maak ik ’t begin om ’t end tot u te stieren;
    Ontfang dan dit gedicht, daar ik om u met vlyt
    (15) Myn bruinkas over scheur, en al myn nagels byt,
En ly dat ik dit veil vlecht onder uw lauwrieren.
    De koude nacht was nauwelyks aan ’t zakken,
De minnares van Heer Endimion
    Die lichte pas haar maagdelyke hakken,
(20) Voor ’t nadren van myn heer haar broer, de zon,
    Toen Damon, onder ’t loof van olietakken,
Daar hy vol smert zich zelven juist bevon,
    Dit droef gezang sloeg uit zyn kinnebakken,
En met een toon die naâr was dus begon.
                   
DAMON.

    (25) O morgenstar, begin te dagen,
    En licht je poort ter bedde eens uit;
    Wyl dat ik hier vast leg te klagen
    Om Nise, myn geweze bruid.
    Hoewel myn zuchten, met myn weenen
   
(30) Slechs verstuiven als de wind;
    Wyl Damon voor zyn blauwe scheenen
    Daar in, noch zalf, noch pleister vind.
        Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied;
   
(35) Dewyl Menalk wel meer die dingen
    Hier in zyn wildernissen ziet.
    Vermids hy hier, by nacht, en dagen
    Een herder, of een herderin
    Geduurig zuchten hoort, of klagen,
   
(40) En janken van haar zotte min;
    Ja vaak de Saters hier ziet springen,
    Op ’t ruisschen van God Pan zyn riet.
        Wel aan, myn fluitje help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied.
   
(45) Ach, Nise gaat met Mopsus trouwen!
    Wat Minnaar zou hier om uit spyt
    Zyn luizen niet te barsten klouwen,
    Door dit verkeeren van den tyd.

[fol. T8v, p. 304]
    Nu zullen griffioens en paarden
   
(50) Voortaan noch paren onder een;
    De bloode das zal gansch ontaarden,
    En met de hond ter diswaard treên.
    O Mopsus, brand nu wasse fakkels,
    En nieuwe toortzen in uw kluis;
   
(55) Uw bruid komt nu, gelyk de kwakkels,
    U in het net van zelver t’huis.
    O zoete bruigom, strooi nu nooten:
    Om uwent wil gaat d’avondster
    Op het gezwinst naer huis toe flooten;
   
(60) Misschien alleen, om niet van verr’
    Uw boersche en zotte koesteringen
    Te zien met hartzeer en verdriet.
        Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied.
   
(65) O zoete bruid, die ’t maagdepakje
    Gewislyk al te lastig vond,
    Hier kryg je nu een aardig brakje,
    Pas als Melampus onze hond.
    Gy die voor dezen elk verachte,
   
(70) En die geen zin had in myn fluit;
    Ja, die myn schaapjes, dik van vachten,
    Steets schold als al te schraal van huit:
    Gy die myn ruige baart, en knevel,
    En grove neus vaak hebt begekt,
   
(75) Niet wetend dat een brave gevel
    ’t Vercierzel van een huis verstrekt,
    Pas of gy met de Goden spotte,
    Die ziet nu wel hoe fraai gy zyt
    Met deze lompste zot der zotten
   
(80) Betaalt voor al uw dertelheid,
    Mids ieder, met verwonderingen,
    U by zo lieven bruigom ziet.
        Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied.
   
(85) ’k Was nau myn elfde jaar ontwassen,
    En jy gingt noch pas naer je tien,

[fol. V1r, p. 305]
    Toen ik je pleg al op te passen,
    En naer jou oogen om te zien.
    Wat heb ik jou, en voor je mortje
   
(90) Wel peeren uit de boom geschud?
    Die jy dan in dat blauwe schortje
    Plecht staan te vangen by de mud.
    Hoe menig vrolyk maneschyntje
    Heb ik met jou wel deurgebracht?
   
(95) Wanneer wy speelde tikjemyntje
    Of leste betje in de nacht.
    Hoe dikwils plechten wy te joelen,
    Wanneer wy sprongen in het tou?
    Och! toen begost ik al te voelen,
   
(100) Dat my de pos al krullen wou;
    Vermids my zint die tyd bevingen,
    De zotte grillen van Kupied.
        Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied.
   
(105) Nu weet ik wat het Minnegodje,
    Nu weet ik wat de liefde ook is,
    Te weten, slechs en narrig zotje,
    Een koppig kreng, ’t geen, naer ik gis,
    Dat wel voor dees in oude tyen
   
(110) Was ’t misdracht van een tigerbeest;
    Of dat voor ’t minst uit harde keyen
    Aan een geklonken is geweest:
    Want ’t lykt, zyn dolle mymeringen
    Die akkordeeren met ons niet.
       
(115) Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied.
    De wreede liefde bracht de moeder
    Wel eer tot ’t moorden van haar kind;
    En gy noch wreeder, en verwoeder
   
(120) Vermoort die geen die u bemind.
    Wie zal dan wreeder mogen heeten
    Die wreede moorderes, of gy?
    Zy dorst noch van haar kinders vreeten,
    En schaftenze op voor lekkerny;

[fol. V1v, p. 306]
    (125) Maar hoe de nood u ook mocht dringen,
    ’t Geloof jy bikte op Damon niet.
        Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naar Menalisch lied.
    Laat vry de wolf de schapen vluchten,
   
(130) Laat zelf de toppige eikeboom
    Vry overladen zyn met vruchten,
    Ja druipen zelf van melk en room;
    Dat zelf nu d’els ook met narcissen
    Op haar verdorde struiken bloeit;
   
(135) Ja dat vry uit de tamarissen
    Voortaan den vetten amber vloeit;
    Laat uilen zingen tegen zwanen,
    Laat Tityr vry een Orfeus zyn.
    Laat Orfeus zingen in zyn lanen,
   
(140) Arion op zyn dollefyn;
    Wat roert het my hoe dat de dingen
    Hier in de wereld gaan, of niet.
        Wel aan, myn fluitje, help me zingen
    Een droef, en naâr Menalisch lied.
   
(145) Laat vry het land in zee verandren,
    Het scheelt my langer niet een zier.
            Vaart wel, gy bosschen met malkandren,
    De hemel spaar u lang voor ’t vier,
    Ik wil myn leven gaan verkorten,
   
(150) En hangen my hier aan een strop;
    Of van dees klip in zee gaan storten
    In d’eene of d’andre vis zyn rob.
            O Nise, wyl ik trek aan ’t springen,
    Versmaat die lest geschenkje niet.
   
(155) En gy, myn fluitje, staakt te zingen       
    Dit droef, en naar Menalisch lied.


Dit zoet gezang stiet Damon uit zyn longen;
Maar wat hier op zyn makker heeft gezongen,
Dat zweer ik u dat my vergeten is.
(160) Gy Muzen, die zomtyds de merry pis,
By heele vanen in uw maag gaat douwen,
[fol. V2r, p. 307]
Indien dat jy ’t misschien noch hebt onthouwen,
Zo bid ik u, zegt het voor my eens op,
Want ’k heb’er reets al pyn van in myn kop.
ALFESIBEÜS.
    (165) Za, breng my hier een emmer water,
    Win ’t altaar in den offerhand,
    Wyl dat ik, lollende als een kater,
    Dit smeulend wierook steek in brand;
    Op dat door kracht van tooverwoorden
   
(170) Ik myn verdoolde man bezweer,
    Die nu misschien in andere oorden
    Speelt met een ander wyf mooiweêr.
    Hier hapert het nu slechs aan veerzen,
    Want veerzen gaven ’t werk eerst schyn;
   
(175) Vermids die niet alleen aan neerzen,
    Maar ook in ’t toovren dienstig zyn.
        Za veerzen, doet myn man weerkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.
    De veerzen kunnen, door ’t bezweeren,
   
(180) De maan doen pooplen in haar gat.
    Door veerzen was het, dat voor dezen
    De snoode Circe Ulysses maats
    Veranderde van menschlyk wezen,
    En zwynen maakte in de plaats.
   
(185) De veerzen doen zelf d’alderhardste,
    En koutste slang, in ’t weeldrig gras,
    Door haar bezweering stukken barsten,
    Als of het maar een braadworst was.
    Zo kan men door de werken leeren
   
(190) Wat deugd een veers in zig bevat.
        Za veerzen, doet myn man weerkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.
    Voor eerst win ik met dees drie drommen,
    O Dafnis u tot driemaal om;
   
(195) Terwyl dat ik driemaal leg te brommen,
    En my weer driemaal hou als stom.
    Uw beeld ga ik tot driemaal dragen
    Om dezen altaar heen en weer;

[fol. V2v, p. 308]
    En driemaal geef ik u wat slagen,
   
(200) Om dat je driemaal kwest myn eer.
    ’t Schynt dat de Goôn het drietal eeren,
    Wyl het iet groots in zich bevat.
        Za veerzen, doet myn man weerkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.
   
(205) Knoop, Amaril, terstond drie knoopen,
    Met drie verscheide draden, vast;
    Knoop slechs, en doet je kaken open,
    En roep, ik knoop een minnebast.
    Trek hier op straks aan ’t lamenteeren,
   
(210) En mau tot driemaal als een kat.
        Za veerzen, doet myn man weêrkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.
    Gelyk dit klei zo hard als steen word,
    En dat door ’t een, en ’t zelfde vuur,
   
(215) Dit was zo zacht als puure veen word,
    Zo moet ook in dit eigenste uur
    Myn Dafnis in myn min versmelten,
    Of branden liever als harpuis;
    Ja, schoon hy heel was voor zint felten,
   
(220) Weêr daadlyk komen hier in huis.
    Verstrooi dit meel met volle handen,
    En smyt dees lauwerblaan in ’t vier;
    De schelmsche Dafnis doet my branden,
    Zo ik om hem ook dees lauwrier.
   
(225) Zo zal men deze vogel leeren
    Te tyen op het hazepad.
        Za veerzen, doet myn man weêrkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.
    Zo felle min moet hem bevangen
   
(230) Gelyk als van een jonge koe;
    Die tochtig, en moet wulps verlangen,
    Vliegt naer haar stuursche minnaar toe,
    Die zy vervolgt langs berg en dalen,
    Tot dat zy eindlyk op de kant
   
(235) Eens beeks, om weêr wat aan te halen,
    Zich moe, en hygens nederplant;

[fol. V3r, p. 309]
    Waar zy, in haar verliefde dromen,
    Verslyt een goed stuk in de nacht,
    En niet eens denkt om ’t huis, te komen,
   
(240) Wyl niemand haar met eeten wacht:
    Zo felle min moet hem verteeren,
    Dat hy my steeds loopt achter ’t gat.
        Za veerzen, doet myn man weêrkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.
   
(245) Dien fiel liet my dees oude lappen,
    Gelyk als voor zyn trou te pand;
    En echter is hy wech gaan stappen,
    En ploegt misschien een ander land.
    Des wil ik die hier weg gaan douwen,
   
(250) By dezen drempel onder d’ aard,
    Want zie, dit tuig is my gehouwen
    Hem weer te leevren met een vaard.
    Of anders, zo dit zou failjeren,
    Zo had de heele kunst een gat.
       
(255) Za veerzen, doet myn man weêrkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stat.
    De goeje Meris heeft voor dezen
    My zelf dit toverkruid besteld;
    ’t Geen hy in Pontus had gelezen
   
(260) Gewasschen op een giftig veld,
    Daar niet dan adders, en serpenten,
    En padd, en slangen met malkaâr
    Als bare duivels redementen,
    En zich steets zitten in het hair;
   
(265) Hier door heb ik hem menig werven
    Zich zien veranderen van huit,
    En als een weerwolf loopen zwerven,
    De nare bosschen in en uit.
    Hier door heb ik hem menigmalen
   
(270) De menschen uit het kneukelhuis,
    Of uit het duister graf zien halen,
    Al waren zy al lang tot gruis.
    Hier door kon hy ’gemaeide kooren
    Van ’t een land voeren op het aâr,

[fol. V3v, p. 310]
    (275) En alles wat’er wierd verlooren
    Weêr brengen by den eigenaar.
    In ’t end, hier door stal hy met eeren,
    Al ’t geen dat hy van nooden had.
        Za veerzen, doet myn man weêrkeeren,
   
(280) En haalt myn Dafnis uit de stad.
    Za Amaril, ga smyt dees Assen
    Na over ’t hooft in de rivier:
    Want wyl myn man niet lykt te passen
    Op hemel, hel, noch vagevier,
   
(285) Ja slechs eens lacht met myn bezweeren,
    Zo ty ’k hem hier mee naer zyn gat.
        Za veerzen, doet myn man weêrkeeren,
    En haalt myn Dafnis uit de stad.       
    Maar zie wyl ik met open tanden
   
(290) Vast sta te gapen op dit stuk,
    Zo trekt d’altaar van zelf aan ’t branden,
    Tot teken van het goed geluk,
    ’t Geen ik my reets te moet zie komen.
    Maar of ik ’t wel gelooven kan?
   
(295) En zyn dit slechs geen ydle droomen,
    Van een verliefde harssenpan?
    O neen, want naer ik kan beseffen,
    Zo zie ’k myn Dafnis te gemoet;
    Ik heb myn hondje hooren keffen
   
(300) Dat hem op zyn manier begroet.
    Wel aan, laat af dan van ’t bezweeren,
    O veerzen, gy hebt kracht gehad;
    Want zie, ik zie myn Dafnis keeren,
    Daar komt de vent weêr uit de stad.


                                            W.v.F.



[fol. V4r, p. 311]

MERIS.

Negende Harderszang.

INHOUD.

    Na Meris Lycidas vertelde,
    Hoe hem de kryg en krygers kwelden,
        Zo korte hy met vreugt zyn reis.
                                Met zoeten wys.
HOu Meris, waer naer toe? gaat dat zo naer de stad,
Daar zich de weg heen strekt met zyn vermaaklyk pad?
MERIS.
O Lycidas, helaas! is dit wel te verdragen?
Wat komt my over in myn afgeleefde dagen!
    (5) Wie had zyn leven op zo droeven tyd gepast?
    Zie hoe een vremden, en een onbekenden gast
Ons hier, als heerschap van ons land de mond komt snoeren:
En roept al dreigende: heruit gy oude boeren.
    Nu tree ik hier, ach arm! zo droevig oversnoeft,
    (10) En draag dees geitjes aan dat eereloos geboeft.
Dat hy’er slechs aan barst, gebraden, of gezoden;
Het los geval heeft macht om alles om te roden.
LYCIDAS.
    Wat schud het volk dan ook al leugens uit den mou!
    Ik had voor vast verstaan, hoe dat Menalkas zou
(15) Al ’t land behouden, onbeschroomt voor deze guilen,
Van daar de heuvels haar verdorde toppen schuilen,
[fol. V4v, p. 312]
    En dalen nederwaarts in een begraasde wei
    Tot aan het water, daar dien boekboom dichte by,
Van brossen ouderdom, nu korts ter neder plofte,
(20) Menalkas zou dit erf, gelyk zy dapper stoften,
    Heel vry bezitten om zyn aangenaam gedicht,
    Waar voor de barsheid van den stoutsten booskop zwicht.
MERIS.
’t Is waar, zo ging de spraak hier door ons dorp, en velden,
Maar lieve Lycidas, ons Lied mocht zo veel gelden
    (25) By Mavors krygs geschrei, en donderent gesnor,
    Gelyk het piepen, en het lieffelyk gekor
Van een Chaoonsche duif by ’t gillen van de gieren;
Zo dat, indien een krai, die by geval kwam zwieren,
    En neêrstreek op een olm ter slinkerhand gesteld,
    (30) My dezen onheil niet te vooren had gespelt,
Uw Meris lag nu al versmoort door deze sielen;
Ja zelf Menalkas sloop omtrent de nare zielen.
LYCIDAS.
    Ach Goden! ach myn vriend! gy maakt myn brein verwart,
    Waar zou men zulk een hart toch vinden zo verhart?
(35) Menalkas was met u de dood zo na gekomen?
O eenigste vermaak van ons geboomte, en stroomen!
    Wie zou de Nimfjes hier, verciert met blom, en krans,
    Met lieflyk veldgezang dan helpen aan den dans?
Wie zou een schoon tapyt van vers gebloemte spreyen,
(40) Om graag te luisteren naer net verdeelde reyen!
    Wie zou vermaakt zyn met een bron vol koele vocht,
    Zo hy geen groene schau rontom zyne aders vlocht,
Of wie zou eindelyk, een dichje, zo vol minne,
Zo vol bekoorlykheid naer onze zin verzinnen
    (45) Gelyk ik laatstmaal uit zyn eige mond op schreef,
    Als hem een minnebui al mymerende dreef
Naer onzen Amaril, de wellust onzer velden?
Dus ging het liedje dat hy met zyn fluit vermelde:
    Hoor Tityr, wacht hier wat, ik kom u haast weêr by,
    (50) Dryf vast de schaapjes door dees weelderige wei,
[fol. V5r, p. 313]
En zo naer ’t beekje toe als ’t lyf begint te zwellen,
Wacht u wel voor den ram dat gy hem niet komt kwellen,
    Hy valt te byster sloots.
MERIS.
                                          Zeg liever ’t geen zyn lier
    Aan Varus zong, hoewel noch onvolmaakt van zwier.
(55) Streef Mantua voorby, ô Varus, met u toonen.
Dat Mantua, te dicht by ’t droevige Cremone;
    Ik zeg voor vast, zo ooit uw trant zo hoog mag gaan,
    De zangers voeren u aan ’t teken van de zwaan.
LYCIDAS.
Zo moet uw byezwarm van dolle yver spoeyen,
(60) Zo moeten d’uiers van uw vette beesten groeyen,
    Hef slechs eens wakker op, indienje nu wat weet,
    De zangsters maakten my al mee tot een Poëet.
Ik kan al op een reeks van myne rymen roemen,
De Harders gingen my al lang hun Dichter noemen,
    (65) Hoewel ik ’t niet meer acht als slechs pluimstrykery;
    Want zo ’k by Varus zing, of Cinne, ’t paster by
Gelyk het schreeuwen van de ganzen, en de kranen,
By ’t liefflyk fluiten van de witgepluimde zwanen.
MERIS.
    Zo was ik juist gezint, en zoch aan alle kant
    (70) Een aardig deuntjen op een ongemeenen trant,
Zo ik’er nu maar mee ten eersten op kan komen.
Kom hier myn liefste in dees cierelyke boomen,
    Wat voor vermaakt schept gy doch uit de woeste zee?
    Neen, tre naer ’t weelig veld myn zoete Galathé.
(75) Hier bloost de purpre lent met aangenaame kaken,
En lacht dat dier, en beemt, en beekjes zich vermaken,
    De beekjes, daar men staag een zoet gemor in hoort,
    Zyn geurig langs de kant met bloem en kruid beboort.
Gins ziet men een spelonk waar voor de telgen zwieren
(80) Met dicht, en duister loof van gryze populieren,
    Een taaye wyngaart, met zyn rond gevlochten tak,
    Breit voor den ingank koel en luchtig zomerdak.
Kom hier, myn Galathé, en wil uw zin verandren,
Verlaat de golven dol vast bonzen op malkandren,
[fol. V5v, p. 314]
    (85) Die zelf staan buldren schoon de strant haar niet en ramt,
    Ja schoon geen klip haar met zyn barze voet vergramt.
LYCIDAS.
Maar voorts, wat was ’t dat ik u laast zo hoorde kwelen,
Als gy alleenig in het maanlicht zat te spelen?
    Ik kon de wys wel, maar het rym is my uit ’t hooft.
MERIS.
    (90) O Dafnis, wat legt gy gestaag vergeefs en slooft,
En gaat gedurig met uw vlug verstant bereeknen
Den ouden opkomst van verslete hemels teeknen?
    Zie hier hoe Cezar nu, dat Dionees gestarnt,
    Met flikkerende toorts in ’t blau gewelfzel barnt,
(95) Een star, daar ’t kooren met zyn opgezwollen âren
Zich naulyks om van vreugd, en blydschap kan bedaren,
    En star die zelf den druif goutgeel, en purper bruin
    Zal verwen op den berg met staag bescheenen kruin.
Plant nu uw peeren vry, zy zullen ryk geladen,
(100) O Dafnis! met haar oost uw neven noch verzaden.
    Maar Lycidas, ik ben van zang al afgeslooft;
    Al ’s menschen lust word door den ouderdom gerooft,
Zy zal on eindlyk ook de lieve ziel ontryten.
Ik plag wel dagen in gezangen verslyten,
    (105) Doen ik noch op myn dreef, en in myn jongheid was;
    Nu raakt dien iever met myn dagen heel in d’as;
Ik ben myn deuntjes schier ten eenemaal vergeten,
Myn schorre keelgat, dat bykans al is versleeten,
    Wort van zyn stem veracht, die my staag gaat ontvliên.
    (110) De heetze wolf heeft wis op Meris eerst gezien,
Als hy met schor geluit door ’t nare bosch liep morren;
Dit droevig onheil heeft myn gorgel doen verschorren.
    Menalkas zal uw lust, als gy by hem zult gaan,
    Ook overvloedig met dees lietjes wel verzaên.
LYCIDAS.
(115) Gy doet door uitstel ons ’t gebid slechs watertanden,
De zee die zwygt alree, en luistert op zyn randen,
    En haakt naer Meris zang zo lieffelyk van toon.       
    De winden zwygen stil gelyk als stomme doôn,
[fol. V6r, p. 315]
En durven, vol begeer, haar minsten aam niet halen:
(120) Ik zie alree de helft van onze weg bepalen,
    Door dien Bianor ons zyn grafnaalt voerd ten toon.
    Kom, laat ons hier in ’t loef, daar ons tot rust komt noôn,
Bevryd voor Febus gloet, hier in de schau gaan leggen,
Alwaar de bouman vlocht dees dicht gesloten heggen;
    (125) Laat ons hier zingen met een wederzytze keer,
    En leg uw geitjes hier in ’t klaver zo lang neer,
Wy zullen evenwel noch in de stad wel komen;
Of zo gy voor de nacht voor regen licht mocht schromen,
    Zo laat ons onze weg vervolgen met gezang,
    (130) Al zingende zo valt de weg niet half zo lang.
Wel op dat we onze reis dan enden in gedichten,
Laat my uw stramme leên wat van dit pak verlichten.
MERIS.
    Laat af, myn zoon, dit zy voor deze reis genoeg:
    En tracht nu slechts met my om deze reis wat vroeg
(135) Te eindigen, wanneer Menalkas ons verzelle,
Zo zullen wy ons lied op breeder toonen stellen.

                                                  J.U.
[fol. V6v, p. 316]

MERIS.

Negende Harderszang.

Op een andere Toon.

INHOUD.

        Twee harders, na een poos’ te praten,
        Van het canailje van soldaten,
        Vervallen eindlyk op den zang,
        En door het eene lied na ’t ander,
        (5) ’t Geen zy gaan zingen met malkander,
        Valt hen de weg naar stad niet lang.

LYCIDAS, MERIS.

LYCIDAS.
WEl Meris maat, waar jy toch heenen?
Of loopt dat zo eens sloegs naer stee?
Na dat my dunkt, jou oude beenen
Die willen langer kwalyk mee.
MERIS.
(5) Ja, Lycidas, ik word wat traagjes
Het lykt wel d’ ouderdom, en ’t wyf,
Die oorzaak zyn van zulke plaagjes,
Die maken my te met wat styf.
Maar daar was weinig aan bedreven,
(10) Zo al myn onluk daar aan hing;
Maar hier by moeten wy beleven,
Dat een verdoemde vremdeling,
[fol. V7r, p. 317]
Met zyn janhagel van soldaten,*
Het geen men nimmer had gevreest,
(15) Ons langer niet in rust kan laten,
Maar speelt vast overal den beest;
En komt het heele land ontroeren?
En maakt ons wittig erf tot buit;
En roept: scheer voort, jou oude boeren,
(20) Dit land is myn, za pakj’er uit.
    De duivel mocht dit zonder klagen
Slechs aanzien met een bly gezicht,
En worden in zyn oude dagen
Zo deerelyk uit ’t net gelicht.
(25) En echter, wyl ’t geval gaat draayen,
Zo moet men noch al zuinig zien;
Gelyk als wy om hem te paayen,
Hen deze geitjes aan gaan biên.
LYCIDAS.
Wel hoe, my docht dat ik gehoort had,
(30) Dat uw Menalkas door zyn zang,
Den bitzen kryger zo bekoort had,
Dat hy voor al zyn leven lang,
Dat land voor zich zou blyven houwen,
’t Geen zich van geen heuvel spreit
(35) Verby de beek, tot daar dien ouwen
Verdorde boom ter neder leit.
    Of zou het volk slechs zo wat praten;
Ik loof het schier; want ’k neem een veers,
Of liedjes zyn nu by soldaten
(40) Slechs scheurpapiertjes voor de neers.
MERIS.
Gy zegt zeer wel, want dat janhagel
Acht nu een veers zo veel als struif,
Of als het schrapzel van een nagel;
Ja, als het piepen van een duif,
(45) Op ’t stryken van den fellen arend:
Want maat, al zong jy zes jaar lang,
De kaaken van mejonker Barend
Gaan evenwel haar oude gang.
[fol. V7v, p. 318]
En zo een kraai my niet te vooren
(50) Ter slinkerhand gewaarschout had,
Ik loof jy zoud my hier niet hooren,
Noch dus zien draven in de stad:
Want ’t was wel hondert, zo ’t niet meêr is,
Ja schier wel duizend tegen een,
(55) Dat zelf Menalkas, en uw Meris
Niet raakten naer hun besjes heên.
LYCIDAS.
Och! ken ’er zulk een schelmstuk komen
In eenig Kristenmensch zyn geest?
Ach! zou ons dan aldus dien vromen
(60) Menalkas zyn ontrooft geweest?
Wie zou dan voor de Nimfen zingen?
Wie zou dan, met zyn zoete fluit,
Ons vrolyk in het veld doen springen?
Wie zou met* varsch, en geurig kruid
(65) Voortaan dan de fonteintjes cieren?
In ’t end, wat jongspul zou ’er zyn?
Daar, by gebrek van tierelieren
Men niet zou slapen by de wyn?
Wie zou ons zulke liedjes maken,
(70) Als dat, ’t geen ik u lest onstal,
Wanneer we onze Amaril bestaken?
Laat zien, ik loof ik ken ’t nu al.


GEZANG.

TOON: Eersten Karileen.

TItyr, ei wyl dat ik heên ga rekken,
Zo bid ik wei myn geitjes wat,

(75) ’k Ben je by eer ’t kalf zyn gat kan lekken,
Want ik loop maar eens naer stadt,
Ik bid u, doet je vlyt
Dat gy ze weid.
Op dat’er de wolf geen koppels uit en byt.

[fol. V8r, p. 319]
    (80) En als zy zat zyn,
En wel gegraast naer wensch,
Zo laatze ook nat zyn,
Tot vulling van haar pens:
Maar wacht, je vacht,

(85) Wel voor die bok,
Want hy stiet lest twee knoopen van myn rok.

MERIS.
Zeg liever, ’t geen hy lest voor Varus
Zo deftig t’zyner eere zong,
En ’t geen hy, als een drommedarus,
(90) Noch onvolmaakt zyn hals uit wrong.


GEZANG.

TOON: O Joosje, &c.

O Varus, indien ons Mantua,
Te dicht aan ’t droef Kremone,
Veilig blyft van ongena,
Zo zal de schelle faam

(95) Niet blazen dan uw naam:
Ja zelf de gans, en zwanen,
Die zullen door haar zang,
Noch van uw deugd vermanen,
Over hondert jaren lang.

LYCIDAS.
(100) Want zo byloo, dat mag ik lyen;
Dat dunkt my is nocg d’oude trant,
Hier op zo wensch ik dat uw byen
Nooit vliegen in een giftig land:
Hier op zo wensch ik dat uw koeyen,
(105) In weelderige klaverblaân,
Als olifanten mogen groeyen,
En steets met melk beleden gaan.
    Maar ’k bid u, laat ons noch wat hooren:
Want schoon dat ik juist geen Poëet
(110) Van ’s moeders lyf aan ben gebooren,
[fol. V8v, p. 320]
Zo dunkt my, dat ik noch wel weet
Wat veerzen men voor fraai mag roemen;
’t Is waar, dat men in onze buurt
My ook wel een Poëet wil noemen,
(115) Maar ’k heb my daar nooit voor verhuurd;
Want ik heb tegen zulke haanen
In rymery zo weinig kans,
Gelyk als by de schelle zwanen
Het schreeuwen van een heesche gans.
MERIS.
(120) ’k Sta, Lycidas, als vast te denken.
Of my niet nieus in ’t hoofd en schiet,
Dat ik u noch voor fraai mag schenken;
Hoor toe, hier heb je een aardig lied.


GEZANG.

TOON: Wel wat of Neeltje meent.

O Schoone Galathé,
(125) Ei, wat maakt gy in de zee?
Wat geneugt, of wat vreugt,
Vind uw jeugd, daar by hier?
    Hier is het altyd lent,
’t Is hier kermis zonder end;

(130) Daar men zingt, daar men springt,
Daar men drinkt met plaizier.
    Hier stadt de roos
    Steeds in zyn bloos,
In de schau
* der wyngaardblâren.
(135) Verlaat de zee dan strak,
En komt hier met zak, en pak,
Uit d’ongestuime baren.

LYCIDAS.
Hoe is die wys die ik u hoorde
Lest zingen in de maneschyn?
(140) Ik ken de wys wel, maar de woorden
Dunkt my dat me al ontschooten zyn.



[fol. X1r, p. 321]

MERIS.

GEZANG.

TOON: Mynen man is naer Parys.

                    I.
DAfnis, waarom breekt ge uw kop
Met het loopen van de sterren;
Zie daar komt op een gallop,

(145) Cesars ster alreets al op.
Van verre, van verre, van verre.

                    2.
Dat ’s een ster die al ’t gewas,
En al de vruchten zegent;
Die de druif, en ’t klavergras

(150) Met een frisse waterplas
Beregent, &c.

                    3.
Dafnis, end nu peeren an,
Eer dat j’ het mocht vergeeten,
En laat aan je kinders dan,

(155) Tot in ’t tiende lid daar van
Noch vreeten, &c.


De tyd die gaat met alles stryken,
Ook zelf met ons geheugenis;
Want hier by bleef ik staan te kyken,
(160) Mids my de rest vergeeten is.
’t Gedenkt my, dat ik met myn zingen
Wel eer de zon te slapen lei;
En nu vind ik dat my die dingen
Ontwaait zyn als door tovery.
(165) De stem die gaat my ook begeven,
Ik loof al dat een wolf misschien,
My in het hertje van myn leven,
Eer dat ik hem zag, heeft gezien.
[fol. X1v, p. 322]
    Doch laten wy dit hier by steken,
(170) Menalk, de baas van het zangers gild,
Die zal, als gy hem komt te spreken,
U zo lang zingen als je wilt.
LYCIDAS.
Door my op nieuws weêr uit* te stellen,
Zo maakt gy, dat myn ongedult*
(175) U noch* volharden moet te kwellen,
Op dat je noch wat zingen zult.
En zie, om u hier toe te troonen,
Zo leid de zee zyn* golver neêr;
Ja zelf de wind die fluit zyn koonen,
(180) En roert zelf niet de minste veer.
Wy zyn al halver weeg gekomen,
Want zie daar gints by Bianors graf:
Laat ons hier in de dichte boomen,
Die vast de boeren snyden af,
(185) Noch in de pazant een deuntje maken.
Leg neer je geiten benje moe,
Wy zullen noch in stee wel raken,
De poort gaat nou zo vroeg niet toe.
Of vreesje dat wy noch wel* regen
(190) Ontmoeten zouden voor den nacht;
’t Gezang dat zal ons onderwegen
Licht die wel houwen van de vacht
’t Gezang zal ons de weg verkorten,
En ondertusschen wil ik graag
(195) Uw vracht wat helpen onderschorten,
Kom, geefze my dat ikze draag.
MERIS.
Ei jonge zwyg nu van die dingen,
Myn keel is al te heesch verstomt;
En zo je wel wilt hooren zingen,
(200) Zo wacht tot dat Menalkas komt.

                                    W.v.F.



[fol. X2r, p. 323]

GALLUS.

Tiende Harderszang.

INHOUD.

            De magre Gallus, dol van zinnen,
            Terwyl zyn Lief voor een aâr gaat minnen,
                Loopt ’t bosch wel razend uit, en in,
                                        Maar volgt de min.

O Arethuse, gun dat ik myn werk volende,
Ik moet myn Gallus noch een regel schrifts toezenden
    Zou iemand dit aan hem wel weigren kunnen? neen,
    Al noem ik slechs zyn naam, ik noem zyn lof met een
(5) Ei zing, dit liedjen eens zo vol van medelyen,
Dat het Lykoris niet kan hooren zonder schreien
    Maar dat zy straks verlaat haar lief, zo trots en vals,
    En valt vol waar berou haar Gallus om den hals,
Zo zal uw Doris, om met zoeten mond te troetlen,
(10) U ten geval, haar stroom niet met de zee bezoetlen.
    Neemt dan van Gallus vier uw uw lieffelyk begin,
    En steld uw snaaren op zyn kommerlyke min:
Terwyl de geitjes vast met haar kumuisde lippen,
De teere tackjes van de boompjes knippen.
    (15) Schoon wy hier zyn alleen, wy zingen voor geen doôn.
    De weêrklank van het bosch herkaats de zoete toon.
Waar staakt gy Waternymf met uw met uw verglaasde vinnen,
Toen Gallus schier versmolt van onverdiende minnen?
    Wat dyk, wat waterdam, wat hemelhooge duin*
    (20) Was u doe in de weg met zyn bezande kruin?
Parnas de weêrheld met zyn gesplitste toppen,
Noch Pindus hooge kruin kwaam u den toegang stoppen,
[fol. X2v, p. 324]
    Noch Aganip, wiens top Aönie beschout;
    De lauwerier kwam zelf met droevig nat bedout;
(25) De myrten weenden, en de pyn kreet op zyn pynen,
Daar hy verlaten in een rotzsteen lag te kwynen;
    En Menalus stort ook beklagelyke weên;
    De koude Liceüs gaf stadig steen op steen:
De schaapjes die een kring als sneeu rontom hem toogen,
(30) Bezien hem treurig met de trannen zelf in d’oogen.
    Dit vee te dryven heeft my nimmermeer berout:
    De schoone Adonis dreef zyn schaapjes door het wout.
Ei Gallus, laat u ook dat zoete vee bekooren.
De harderskwamen op dees jammerlyke kooren,
    (35) En traden toe met vlyt naer deze treurspelonk,
    Daar gy zo troosteloos in tranen schier verdronk,
Ja zelf de magere en de zuklende ossedryver,
Liep met Menalkas toe, wiens al te grooten yver
    Noch heel met ekelen vegruist zal om de kin.
    (40) Elk riep uit eenen mond: van waar zo droeven min?
Apollo daalde naer omlaag met belleke wangen,
En riep: wat razerny heeft dus uw brein bevangen?
    Uw zoete zorg, daat gy zo bang en naar om zucht,
    Is met een ander lief al lang al op de vlucht,
(45) Die zy langs klippen door de jachtsneeu, stang verbolgen,
Die zy door speer, en zwaart genoedigt is te volgen;
    Zy vreest geen onheil zelf in deze nieuwe min,
    Stel deze vryster dan, ô Gallus, uit uw zin.
Gy zaagt Silvanus met zyn vers bebloemde pruiken
(50) Hy schudde dat het klonk zyn lange lelystruiken,
    En groene wortels die hy heel bedrukt verflenst.
    De Boschgod Pan, daar heel Arkadie naer wenst,
En viert zyn godheid, most zyn gank meer t’uwaert stieren,
Maar heel bedroeft, en met beklagelyke zwieren:
    (55) Wy zagen hem, maar heel beangstig, slecht van vart,
    Zyn aanzicht was besmeurt, zyn hair en baart verwart,
Heel rood beklad met vlier, en pupre menibezen,
Wat zal het eind, spreekt hy, der minnekootze wezen?
    Gelk het gras nooit wort van frissen dau verzaad,
    (60) Gelyk een honigby van zoeten honigraad,
[fol. X3r, p. 325]
Gelyk een grage geit van ’t gulle groen te laden;
Zo zal uw wreede min door tranen niet verzaden.
    De doove liefde slaat uw klachten in den wind:
    Maar gy, ô Gallus, noch al even droef gezint,
(65) Riep: ô Arkaders, u moet ik tot zingen vergen;
Gy zingt myn mpynen in de holen van uw bergen:
    Gy zyt het welkers zang my op het hoogst behaagt,
    En dien den prys by my van alle zangen draagt:
Hoe aangenaam zal dan myn stil gebeente rusten,
(70) Als zich uw veldfluit in myn minne zal verlusten!
    Ach! had ik hier myn jeugt versleten in het groen,
    Daar ’t wollig schaapje zich in ’t klaver zat gaat voên,
Of daar de wyngaart, met zyn opgezwolle trossen,
Zich kronkelt om een olm te hemel opgewossen,
    (75) Al had ik Fillis dan zo pomp als onbeschoft,
    Of zelf amynt gestreelt, ik was noch niet bekoft;
Ja een, noch eens zo zwart van Febus gloet gebraden:
De bruine bee kan zelfs ene grage maag verzaden,
    De zwarte violet, met aangenaame geur,
    (80) Wort dikwils eer geplukt als roozen, wit van kleur:
Hoe zouden wy te zaam, in schaau van wilge bladen,
Hier onbekommert in een stroom van wellust baden,
    Omheint van geurig loof, en taye wyngaert rank?
    Amyntas zou zyn stem, met schaterend geklank,
(85) Verheffen door het bosch, en doen myn geest herleven,
Terwyl dat Fillis vast een kransje zat te weven.
    Maar zacht, waar ben ik hier? ha aangename locht,
    Ach! wierd ik hier eens van myn wreede lief bezoht?
Hier sprint ene klare born, wiens opgespuite watren,
(90) Neêrstortende op den voet der groene rotzen klatren:
    Was myn Lykoris in dees aangename wei!
    Lykoris! ach! moht ik myn leven aan uw zy
Hier in ’t geboomt vol vreugd, en vrolykheid verslyten;
Maar neen, uw droeve min poogt my van een te ryten,
    (95) En voert my niet als moort en oorlog in het hooft,
    Ik wor gedurig als van Mavors afgeslooft,
Die my met wapens dreigt, en klatert met zyn tanden:
Van alle kant tracht my de vyand ana te randen.
[fol. X3v, p. 326]
    Gy, gy ziet d’Alpen met haar wit besneeude kop:
    (100) Gy ziet de kille Rhyn met staag bevroozen top.
Schoon deze tweede staar van Febus staat verwinnen,
Draagt gy noch kouder hart in Gallus te beminnen:
    Gy vliet uw vaderland, vy vliet uw trouwse vrind,
    Gy vliet door sneeu, en ys, en hagelbui, en wind.
(105) Ach! schoon myn minnenyt met reden u mocht vloeken,
Noch doet de min my nit als heil voor u verzoeken;
    Neen, dat geen guure vorst verkleum uw teere leên,
    Geen scharpe ysschots, noch geschaarde kegelsteen
Moet in de plangen van uw zachte voetjes sneyen.
(110) Maar zact, myn min wil zich weier met wat anders vleyen,
    En stelt een versje laatst op myn gedicht ter hand,
    Een minnedeungjen op een Laleidaansche trant:
Het moet wel klinken langs die veld en klare vlieten,
Op Siclus hartersfluit van zaam gekleefde rieten.
    (115) Nu staat het vast by my, met onverschokten zin,
    Te leiden hier in ’t bosch, en hollen deze min,
Die ik ook voor heb met een grif aan alle zyen
Hier op de linden in haar teere schel te snyen:
    Op elke snee zo weent de zapperige bast.
    (120) ’t Is vremt hoe groot, en haast dat hier het schrift in was:
Maar schoon dees letters haast in hare wasdom spoeten,
Noch vlugger zal myn min in hare wasdom groeyen.
    Ik ondertusschen zal met luchtig veldgezwei,
    Verzelt met Nimfjes heir gaan danzen aan den rei,
(125) Of met een jagers spreek, met breeden dop beslagen,
De wilde zwynen door de dichte bossen jagen.
    Geen kou noch hagelbui, hoe guur, en bar, zal my
    Beletten, dat ik niet staat op de jacht en zy,
Om met de braken, en met dicht gemaasde netten,
(130) Het gansch Partheensch geboomte, en paden te bezetten.
    My dunkt ik vlieg al langs de klippen met myn ros.
    Ik hoor ’t geschal al door het dicht belooken bosch.
Ei! wat een grage vreugd doet my de tanden watren.
Ik hoor de rotzen van Cydoningen al schatren,
    (135) En brommem op ’t geloei der Persiaansche tromp:
    Maar ei, wat zing ik hier? dit lied is vele te stomp
[fol. X2r, p. 327]
Om deze kanker uit myn gloeyent hert te snyen.
De weêrmin zal allene myn treurig oog verblyen,
    Zo Jupiter, in ’t end bewogen met myn luk,
    (140) My niet komt rukken uit dees troostelooze druk.
Nu laat ik ’t bosch weier met zyn nare Boschgodinenn.
Ik vloet de zangkusnt in myn omgedraaide zinnen,
    En als het geen dat my terstond zo lieflyk scheen.
    Ik sta de fluit aan gruis op dees begroeide steen!
(145) Weg, weg, ô eenzaam veld, weg schaduryke bossen,
Gy kunt in ’t minst myn ziel van deze brand verlossen.
    O brand! wiens dolle vlam, en pynelyke gloet
    Niets is te blussen met al ’t ys van Hebrus vloet;
Ja met al ’t wintersneeuw van de Sithoonse stroomen:
(150) Al leunde ik kwynende op verdorde beuken boomen,
    En dreef de schaapjes met een heete koorts belaân,
    Daar ’t Kreeftevier den Moor gelyk een kool komt braân,
Zo smade ik zelf dien brand by ’t vier van deze minne:
De trotze liefde kan al wat ’er leeft verwinnen:
    (155) Laat ons ook wyken voor haar goddelyk gezag.
    Dit zy genoeg, ô Nimf! dit zong ik met beklag
Aan uw Poëet, geprangt door al te droeven lyen,
Terwyl ik in ’t gebloemte een korfje zat te breyen:
    Maar gy Piërides die zoo bekoorlyk zingt,
    (160) Gy zult hem te geval, wines liefde dat u dringt,
Dit lied noch menigwerf door gsch, en beemt doen ryzen;
Om Gallus wil zynt gy dit deuntje dapper pryzen.
    O Gallus! die myn min staag nieuwe groei toe zent,
    Gelyk een elze stronk zyn telgen in de lent.
(165) Kom, staan wy op, de schaau der groene geleryen
Is ongezont voor al te lange zangers ryen!
    De kille schadu der Jenever schaat het bryn:
    De schadu plag de vrugt vaak schadelyk te zyn.
Kom geitjes, nomt naer huis die u zo zat gint weyen,
(170) Want d’avontstar begint zyn vonken te verspreyen.

                                                            J.U.
[fol. X4v, p. 328]

GALLUS.

Tiende Harderszang.

Op een ander Toon.

INHOUD.

            De Dichter zingt de mymeryen
            Van Gallus, die hy, mids zyn lief
            Is met een aâr op ’t pad gaan tyen,
            Kwansuis vertroost met deze brief.
            Dit zang, als zynde ’t alderlest,
            Dunkt my veel zotter dan de rest.
HElp my voor ’t laatst, ô Arethuse!
Uitbalken het verwartste lied,
Dat immer Minnar van de Musen
Uit zyn verbaasde gorgel stiet.
(5) Ik moet het voor myn Gallus zingen;
Wien lest de stralen, van dat ding,
Van die Lykoris, zo bevingen,
Dat hy zich zelve schier verhing.
    Wie kan aan Gallus refuzeeren
(10) Een klein zoet liedtje, zeer minjoot
Om zingen, en om lammenteeren
Voor iemand die de liefde dood?
Daar op wil Febus u bewaren
Voor ’t zoute pekelvan de zee,
(15) Die lichtelyk, met zyn zilte baren,
Aârs schaa aan uw zoet water dee.
[fol. X5r, p. 329]
    ’k Zing dan de droeve vryerytjes
Van Gallus, daar hy steeds van droomd;
Terwyl de platgeneusde geitjes,
(20) Vast staan te knabblen aan ’t geboomt.
Byloo wy zingen voor geen dooven,
Want ’t bosch (dat anders heel wel hoord)
Dat zet een bek op als een oven,
En baaud ons na van woord, tot woord.
    (25) In wat voor gaten, ô Najaden!
Of eer woutapen met malkaâr,
Staakt gy toen Gallus wierd gebraden
Van ’t minnevuur ruim hallif gaar?
Want ’k loof Parnassus, noch de kleuters
(30) Die daar logeeren op zyn top,
Al zingende als een kou vol kneuters,
Die hielden u als doen niet op.
    De lauwerier, en tamarissen,
En al de rest die kreet om hem,
(35) De rotzen (aârs zo stom als vissen)
Die balkten meê met keel en stem.*
De schaapjes meê, met groot benouwen,
Staan rontsom hem. laat het uit spyt,
O Gallus! u dan niet berouwen
(40) Dat gy een schapenhoeder zyt.
Adonis zelf, die mooje Adonis,
Was wel een harder. meen jy dan
Dat het voor u meêr schand, of schoon is,
Kwanzuis als zynde een edelman?
(45) Neen, kameraat, die ossedryvers,
En dorpers die u kwamen by,
En zelf Menalkas, zo vol uvers,
Die waren al zo goet als jy.
    Dees kwanten vroegen u al t’zamen,
(50) Of het je schorten in je bol?
Maar God Apol die vroeg by namen,
Of jy bezeten waart, of dol?
Denk, zei hy, dat uw lief Lykoris
(Dit zou akskaks zyn tot uw troost)
[fol. X5v, p. 330]
(55) Al lang al met een ander door is,
Met wien ze vlucht van west, tot oost.
    Sylvanus, met zyn boerepooten,
Kwam met zyn lelien ter baan;
Docht zonder een woord uit te stooten,
(60) Zo stapte hy’er stom van daan.
    Pan, met zyn ruige geiteklaauwen,
Kwam root van menie voor den dag,
En trok op u dus aan het graauwen:
O zot, waar toe dient dit geklag?
(65) De min die lacht eens met dat zuchten:
De min verzaad zich door geen rou,
Gelyk geen bye, door blom, of vruchten,
Noch kruid, of velden, door den dou.
    Doch koppig in uw mymeringen,
(70) Riept gy: ô dorpers, evenwel
Zult gy dit aan uw bergen zingen,
En haar verhaalen myn gekwel.
O! hoe zacht zullen dan myn kuiten,
En schinkels rusten naer myn zin,
(75) Als die hier na gemaakt tot fluiten
Noch zingen zullen van myn min?
Ach! waarom of ik zo ontzind was,
Dat ik niet een wierd van uw maats?
En dat ik Fillis, of Amyntas,
(80) Niet eer bemind heb in de plaats?
Wat schaad het om myn brand te lessen,
Al is Amyntas bruin van vel?
De moerbei, en de blaauwe bessen,
Ja de violen zyn het wel.
(85) Ik zou hem in de wyngaardranken
By my doen slaapen als een vrou:
Of zomtyds zou hy liedjes janken,
Wyl Fillis kransjens plukken zou.
    Zie hier zyn bronnen, ô Lykoris!
(90) En hier zyn beemden wonder zacht,
Hier zou ik, in een dommejoris,
Met u verslyten dag, en nacht.
[fol. X6r, p. 331]
Doch nu zit my de vreede minne
Met piek, en sabels achter ’t gat;
(105) En gy, ô wreede vyandinne!
Rukt met een aâr op ’t hazepad
En loopt (het geen my zo doet vloeken)
Alleen het land uit zonder myn,
En gaat door sneeu, en Alpen zoeken
(100) De frisse, en koele rhynsche wyn.
    Och! och! ik bid u, loop toch zoetjes,
Datje geen koorts krygt op je vleis;
En op dat je aan je teere voetjes
Geen kakhiel krygt door ’t koude Ys.
(105) ’k Zal onderwyl Chaldeesche liedjes
(Nu korts in Duitsch getranslateerd)
Op fluiten, en op hardersrietjes
Gaan speelen dat ’t zyn oog verkeerd.
    Voords hoef ik u hier niet te zweeren,
(110) Dat ik hier in dit eenzaam woud
Wil by de beesten gaan verkeeren,
En snyden daar myn min in ’t hout,
Die met de boome nop zal wassen,
Want dat ’s myn oud, en vast besluit.
    (115) ’k Zal onderwyl mee sneedig passen
Op wilde zwynen, en myn huit
Niet schroomen, ’t zy in kou of hetten,
Om met een windhond, acht of tien,
De wildernissen te bezetten,
(120) Dat niet een haas het zal ontvliên.
My dunkt zelf, dat ik nu alreede
Al over berg en klippen ren;
En dat ik met gezonde treeden,
Het zwyn al op de hakken ben.
(125) Het lust my ook met boog, en pylen
Te schieten als een Perziaan,
Pas even, of dit onderwylen
Myn zotte min zou doen vergaan;
En even of het Minnegodje,
(130) Dat slechs maar lacht met iemands rou,
[fol. X6v, p. 332]
En niet is dan een koppig zotje,
Zyn hart hier door vermurwen zou.
    Maar neen, geen Veld, noch Boschgodinenn,
Geen zang, noch fluit, noch zwynejacht,
(135) Die kunnen myn verdoolde zinnen
Weér rukken uit de min zyn macht.
Zulks kan myn smert noch niet verzetten,
Al sturf ik ’s winters schier van kou,
En dat ik zomers smolt van hetten,
(140) ’k Loof dat ik noch beminnen zou.
    De min doet alle macht bezwyken;
De min verwint zelfs de natuur;
Laat ons dan ook vry voor hem wyken,
En zeggen: Maat, ’t is geen portuur.
    (145) Dit zal zo wel zyn, ô Godinnen!
Want uw Poëet die scheid’er uit;
Wyl hy een kaaskorf zit te spinnen
Of zamenvlecht van keesjeskruid.
    O Zanggodinnen, of jy Muizen,
(150) Ei, prys by Gallus toch dit veers;
Op dat hy ’t voort niet ga begruizen,
En eens sloegs vegen aan zyn neers;
Ik zeg, by Gallus, welkers liefde
Myn ziel, en ingewand, zo helsch
(155) Nu zint een korten tyd doorgriefde,
Of zy doorprikt wierd met een els.
    Wel aan laat ons dan op gaan ryzen,
De schadu maakt de keel verroest;
Geneverwater mag men pryzen,
(160) Maar ’k kryg hier van zyn schau de hoest.
    Gaat t’huis, gaat heen dan naer je stallen,
Myn zatte geitjes met malkaâr,
Want d’avondlucht begint te vallen,
En ’k loof de brypot is al gaar.

                                            W.v.F.
EINDE.




[fol. X7r, p. 333]

W. V. FOCQUENBROCHS

MIN

IN ’T
LAZARUSHUIS,

BLYSPEL.




[fol. X7v, p. 334: blanco.]
[fol. X8r, p. 335]

OPDRACHT

Aan den Heere

P.H.

MYN HEER,
DE hedendaagsche opzichtige uitsporigheden der liefde hebben my verplicht dezelvige toe te passen den rinkelstoel in ’t Lazarushuis. Het zal U E. mogelyk vreemd dunken, dat ik U E. opdrage myn gekkespel, en lichtelyk ingenomen met een belgzucht, dat Marten en Klaas voor uwe oogen vertoonen; maar vermids zy dagelyks de stad doorkruischen, en langs de straten en wegen het oog der wysten doen stilstaan, door de vrouwen, die zy aanrandende kussen, haar gebaarden zo doen uitmunten, dat de voorbyganger by zich zelf moet meesmuilen, en klaar zien de gekheid des waerelds, dat zy zelf in hun redenloosheid, de stralen van genegentheid tot een vrou, in harssenloozen doet uitschitteren, als in vervoerde Minnaars; zo dat zommigen zo verre komen, dat zy des nachts de hekken opklauteren, om de rustplaats van een bevallig schepsel te begluuren, waar in de tochten die het verstand bestryden, zo verre komen, dat zy zich zelve inbeelden de genegentheid te raken van elk een die zy naerspooren. Ik hebbe goed gedacht (gelyk Erasmus zyn lof der zotheid opgedragen heeft aan de scherpzinnigste verstanden des waerelds) geen beter beschermheer van myn Min in ’t Lazarushuis te zullen vinden, als de wydvermaarde naam van U E. door uwe voorzaten zo in Artzenyen, als door U E. in vergaarplaatzen, en za- [fol. X8v, p. 336] letten der Jofferen verheven. Ik hebbe in myn tyd eer ik de dorper kuste van Guinee, (doch aangenaam door haar goudmyn) het bezochte veel in geneeskunst gezien, en een tal van welgeboorde mannen weinig behaagd, vermids ik gezien heb dat, de wareld in gekken bestaande, niet veel te vernoegen is in die armste broeders der verstanden. Ik heb niet minder in zaletten der Jongelingen veel uitsporigheden der liefde gezien, die my stoffe geven met Demokrites alles te belachen, tot ik eindelyk naer de andere waereld, op een vergunde hoop van een hooger geluk gestegen, in het aangezicht der Zwarten myn oogen verlustede in een getaande verwe. Zo heeft de kwaadwillige* Fortuin met my getobbeld, tot ik eindelyk, geen tegengifte vindende voor de tyrannyen der liefde, my heb overwonnen gevonden van haar trouloosheid; des ik U E. verzoeke myn nagelate Kluchtspelen te erkennen als U E. eigen, dezelve te verdedigen, gelyk een bekwaam voorvechter tegen de lasterende waereld, en voornamentlyk tegen de Messieurs van ’t Nil volentibus arduum, die, gelyk zy de Parnas, in roer stellen, veel op myn Min in ’t Lazarushuis met berispingen zullen voltizeeren; maar zo U E. niet de pyn waard acht hen te bekibbelen, zo wystze naer Jorisvaêr. Onderwylen my bevindende verplicht aan U E. perzoon ten hoogsten, zal by myn aflyvigheid U E. toevertrouwen d’opzicht van den bengel in de rinkelstoel, en de Min in ’t Lazarushuis, en zo zy mogt te voorschyn komen op eenig Toneel, beveele ik U E. perzoon de noodzakelykheid tot alles, waar op my verlate
                            W.v.F.
    Aan de Goudkust in Guinee.



[fol. Y1r, p. 337]

INHOUD.

EEn zeker Edelman, met naam Ferdinand, wonende in Den Haag, ’s nachts van zyn vryster komende, een Edelman Reinout geheten, doorsteken hebbende, komt vluchtende t’ Amsteldam by zyn vriend Valerius, met welke hy raadpleegt, hoe hy best het gevaar van zyn leven zal ontvluchten. Deze, na veel bedenkens, vind goed hem in ’t Lazarushuis voor een zot te bestellen. Ondertusschen gebeurt het, dat een Geldersche Juffer Izabelle binnen de St. Anthony poort komt, dewelke haar ouders ontloopen was, om dat zy haar tegen haar zin wilden uit huwelyken. Haar knecht Leonard die met haar gevlucht was, door dien zy veinsde op hem verlieft te zyn, begint haar afgunst te bemerken, zo dat hy, vreezende met haar achterhaalt te worden, haar t’eenemaal achter de vest uitplundert, en verlaat; waar door zy als tot een halve razerny vervoert word, zuchtende en schreeuwende over den jammerlyken staat waar toe zy zo haast door haar eige zottigheid vervallen was; zo dat Valerius, die nu zyn vriend in ’t Lazarushuis besteld had, als ook Jorisvaâr, Regent van dat huis, beide oordeelden dat ze gek moest zyn; doch Valerius, spyt deze meininge van zotheid, vind zo veel aangenaamheid in haar wezen, dat hy op haar verlieft, en bid Jorisvaâr, die haar alrede in zyn logement wou brengen, van wel op haar te letten, veinzende dat zy een was van zyn nichten, dewelke hy morgen wederom t’huis zoude bestellen: maar vertrekkende, smeede hy alrede in zyn verliefde gedagten, van haar tot zynent te brengen, te laten genezen, en alzo tot zyn genegentheid en liefde te verplichten. Indien de liefde aldus haar rol speelde buiten het Lazarushuis, voorwaar zy stond binnen het zelfve mede niet stil. Want lichtelyk was Valerius noch niet eens verlieft op Izabelle, of een zekere meit Katryn genaamt, was verlieft op zyn vriend Ferdinand, nu Karel genoemt. Zyn minnelyk wezen, en brave gestalte, zonder zyn zotheid eens aan te zien, hadden haar gedachten zo opgetogen, dat zy haar Juffer zelf deze haar liefde niet kon verzwygen. Deze door dit verhaal, als ook door haar eige nieusgierigheid hem gaande bezichtigen, word mede door dezelve drift bevangen. Haar naam was Anna, voor veertien dagen met deze haar meid van Haarlem gekomen, [fol. Y1v, p. 338] om haar Oom, die Regent was van dit huis, te bezoeken, als ook om de stad eens te bezichtigen. Zy, door haar schoonheid en minnelyk wezen beweegt dezen Karel schier om haar met gelyke liefde te beminnen, ’t welk geschiet waar, indien Izabelle, in ’t Lazarushuis komende, hem zulks door haar meerder schoonheid niet had belet. Want deze twee kwamen malkanderen nau te zien, of de liefde voegde haar herten met zo onverbreekelyken band aan malkanderen, dat, merkende elkanders verstand in ’t midden van haar dwaze zamenspraak uitschitteren, ieder zyn staat en gelegentheid aan den andren openbaarde, zweerende malkander in eeuwigheid te beminnen, en nooit te verlaten. Onderwyl hiel Juffer Anna niet op, maar klampte haar gewaande zot Karel weder aan boort, en verwekte in Izabel, door het vereeren van een strik, aan hem zodanigen jalouzy, dat zy niet, als bezwarelyk door de redenen van Karel, daar uit kon verlost worden. Maar viel dit eerste poinct van jalouzy wel uit, het tweede gelukte zo veel te slechter. Katryn om niet wederom met haar Juffer naer Haerlem te vertrekken, en alzo van het lieve gezicht hares zots berooft* te worden, veinst zich mede zot te zyn. Haar Juffer, deze vond goed vindende, volgt haar voorbeeld, zo dat Jorisvaâr, haar beide tot zyn droefheid, in deze droevige staat bevindende,* ’t zelve aan haar vader Filibert laat weten. Hy neemt voor haar op te sluiten, ’t welk hem de Doktor ontraad, en oordeelt veel eer dat het noodzaakelyker is een geveinsde trouw tusschen haar, en Karel te maaken, om haar aldus in haar genegentheid te vleyen, en wederom tot verstand te brengen. Dit dan vastgestelt, en van Karel aangenomen zynde, verwekte Izabel tot zulken jalouzy, dat zy Karel verlaat, en haar gewillig van Valerius met een sleetje naer zyn huis laat voeren. Ondertusschen gebeurt het dat Reinoud, die men meende dat Ferdinand nedergeleid had, in de stad komt, en aldaar zonder knecht komende, Leonard huurt, en met hem dit Lazarushuis gaat bekyken; alwaar hy, van de Regent genoot zynde op deze zotte bruiloft, ook voorneemt te vertoeven om zyn nieusgierigheid te voldoen. De vader van Anna was nauwlyks van Haarlem by zyn Oom gekomen, of men begint de bruiloftstacie, daar al de personen van dit Blyspel zamen verschynen, behalven Izabelle en Valerius, die zamen evenwel [fol. Y2r, p. 339] ook niet lang achter blyven; want Izabel was naulyks in ’t huis van Valerius of krygt berouw, en loopt weder naer ’t Lazarushuis. Valerius haar achter na, zo dat zy schier gelyk in ’t midden van deze bruiloft verschynen. Zy, van Karel met verachting bejegend, en door spyt gedreven, verhaalt daar in ’t kort, hoe Karel die Ferdinand was, die Reinout het leven benomen had, en alleen zich zot veinsde om het gevaar des doods te ontvlieden. Terstond was de kamer in roer, en elk zoude voor andere deze vermomde Ferdinand op ’t lyf gevallen hebben, ten zy Reinout hem met* het waarachtig verhaal dezer geschiedenisse t’eenemaal onschuldigt had, zeggende, dat niet hy, maar zyn knecht vermomt met zyn kleeren, en zyn naam van Ferdinand gekwest was, doch niet doodelyk, schoon hy dit gerucht hadde laten uitstroyen van zyn dood, alleenlyk om te zien hoe zyn matres zich zoude houden, waarom hy ook, om deze meening noch meerder te doen versterken, van Den Haag naer Amsterdam zich hadde begeven. Ieder was vernoegt over dit verhaal, doch verlangde niet minder te weten de staat van Aagje, anders terecht Izabelle geheten, welke nieusgierigheid Leonard aan ieder voldoet, verhalende, hoe hy gevleid zynde door haar liefde, haar uit haars vaders huis had vervoert, mids haar ouders haar tegen haar zin wilde uithuwelyken, en eindelyk merkende haar afgunst tegen hem, haar had uitgeplondert, waar over hy zich ten besten verontschuldigt, haar alles weder gevende. Dit vermeerderde de vreugd zodanig, dat ieder niet raadzaam achte te scheiden, voor dat Ferdinand met Izabelle, Valerius met Juffrou Anna en Leonard met Katryn getrout wierd, te zamen, voor zo veel de tyd toeliet, bruiloft houdende in het Lazarushuis.



[fol. Y2v, p. 340]

VERTOONERS.

KUPIDO Doet de Voorreden
FERDINAND,
VALERIUS,
} Twee jongelingen.
IZABELLE, een Geldersche Juffrouw.
LEONARD, dienaar van Izabels Vader.
JORISVAAR, Vaâr van ’t Lazarushuis.
KLAASJE,
MARTEN
} Twee halve Gekken
ANNA, Dochter van Filebert, en nicht van Jorisvaar.
KATRYN, haar Meid.
DOKTER
FILEBERT, een Haarlems Koopman, Vader van Anna.
REINOUT, een Haags Edelman.

                        Vier danssende Zotten.

    Het spel speelt voort en in ’t Lazarus huis van
        Amsteldam, speelende van den eenen avond
        tot den anderen.



[fol. Y3r, p. 341]

DE MIN

IN ’T

LAZARUSHUIS,

BLYSPEL.

______________________

KUPIDO doet de Voorreden, zittende in een stoel met
    rinkels, in zots kleeren, met een blikke slab voor.


GY troep van Juffers, en van Heeren,
Die andersins myn slaven bend,
Ik zou u schier wel durven zweeren,
Dat gy uw Meester niet meer kend.
(5) Wie meent gy dat hier zit te kyken?
Wie meent gy, dat gy in dees kap,
En in dees rinkelstoel ziet pryken,
Geharnast met een blikke slap?
Ik weet wel, dat gy nooit verzinnen
(10) Noch denken zult met uw verstand,
Dat gy de groote God der minnen
Hier ziet in ’t Lasrushuis geplant;
Maar evenwel, al lyken ’t droomen,
Ik ben het zelver dat gy ’t weet;
(15) Doch hoe hier ben toe gekoomen,
Vraagt dat alleenig den Poëet
Die dees* Comedie doet vertoonen,
Vermids dat hy, wyl dat hy zweert
Dat, door lang in zyn buurt te woonen,
(20) Hy myn natuur wel heeft geleert,
My voor zo gek, en zot derft schelden,
Dat hy, als per plaizier kwanzuis,
[fol. Y3v, p. 342]
Op ’t lest my by de zotten stelde
In ’t Amsteldamsche Lasrushuis.
(25) ’k Beken, ik ben geenzins de wyste,
Schoon ik een God ben; maar, wat raat?
Ik zie, dat dikwils d’aldergryste
De grootste zotheit wel begaat,
Ben dan daarom te verachten,
(30) Een jongen zynde als ben?
Wanneer de lui van my verwachten
Meer wysheid als geven ken?
De kinders werken kindre geuren;
De zotheit is een eigenschap
(35) Die van de jeugd niet is te scheuren,
Want yder draagt zyn narrekap.
My daarom, die ’t gebied der herten
Van al de jeugd is toevertrout,
My wytmen al die zotte parten,
(40) Die dagelyks de jonkheid brout;
En ’k weet, men wijt se my met reden,
Mits ik my zelven oorzaak vind
Van hondertduisent zottigheden,
Die doe doen aan die bemint.
(45) Hoe vaak doe een party gekken
Uit zotte razerny alleen,
Haar hayr uit kop en knevels trekken
Door ’t loopen van een blaauwe scheen?
Hoe vaak doe ’er een verlieven?
(50) Die ’t minnen in gedachten pleegt,
Of met een tal van zotte brieven,
Daar zyn matres haar poort aan veegt.
Hoe vaak doe een zots-kap draven
Voorby een huis, daar ’t alles rust,
(55) En elk al leit in slaap begraven,
Terwyl hy stoep of klopper kust?
Hoe dikmaal doe ik Serenades
Op zagen voor een zotte sloor,
Die, spyt couranten en ballades,
(60) Al leid te ronken op een oor.
[fol. Y4r, p. 343]
Hoe dikmaals doe ik hair en lokken,
Besmeurt, beplakt, en styf van gom,*
Of uitgevallen door de pokken,
Bewaren voor een heiligdom?
(65) Hoe vaak heb ik een party dwazen
Tot teken van hun zotte brand,
Een tal van fluiten en van glazen
Doen kauwen naar hun ingewand?
Hoe vaak heb ik een zot bevolen,
(70) Gestyft door dwaze minnevlam,
Te zuipen uit gelaân pistolen,
Op de gezondheid van Madam?
Terwyl een ander menigmalen,
Als hem die zelfde drift bekruipt,
(75) Uit pispot, en uit urinalen
Een zotte sloofs gezondheid zuipt.
Een ander, zyn Matres ter eeren,
Smyt, door een altedulle kuur,
Zyn wambais, broek, en hoed, en kleeren,
(80) En al den preutel op het vuur.
Een ander maakt weêr andre geuren;
Die licht de Rymer van dit spel,
Vermids zy alle daag gebeuren,
Zou konnen noemen, buiten tel.
(85) Gelyk, wanneer men by de vrienden
Hier licht eens om vroeg by de ry,
Men mooglyk wel zou zielen vinden,
Die ’t beter weten noch als hy.
Dies is ’t, om deze fraaije zaaken,
(90) Waar van hy my als baas* uitschelt,
Dat hy my heeft dees stoel doen maaken,
En hier in ’t Lasrushuis gestelt;
Om u al t’ zamen te doen weten,
Of hy met reden sprak, of niet,
(95) Toen hy my gek, en zot dorst heeten,
Met al wat leeft in myn gebiedt.
Of my dees vodden dan niet passen,
En al dit Lazarus livrei,
[fol. Y4v, p. 344]
Als of ’k ’er was in opgewassen,
(100) Dat toont hy u voor eerst in my.
Terstont zal, om u te vergenoegen,
Hy u doen zien met vreemt gedruis,
Hoe zich de minneryen voegen
In de Messieurs van ’t Lasrushuis.
    (105) Vermids hy voor heeft u te toonen,
Dat nooit de min in beter plaats,
Dan in het gekkenhuis kan woonen,
En by een tal van zotte maats.
Nadien de zotheit en het minnen
(110) Zo vast aaneen gekoppelt zyn,
Dat hy berooft moet zyn van zinnen,
Of voor het minste, zot in schyn,
Die zich tot minnen gaat begeeven.
Want, of in schyn, of in der daat,
(115) Is, en de min, en ’s minnaars leven,
Slechs puure zotheid op een draad.

                        EINDE.

Continue
[fol. Y5r, p. 345]

EERSTE BEDRYF.

EERSTE TOONEEL.

FERDINAND, VALERIUS.*

                                  FERDINAND.
ZO even kom ik eerst, gelyk gy ziet in stad.
                                    VALERIUS.
Maar ik bid u, zeg my, wat verandering, en wat
Verbleekte en dootsche verf bespeur ik in uw wezen?
                                  FERDINAND.
(120) ’t Schynt dat gy uit myn oog myn rampen weet te leezen.
Helaas, Valerius! myn lyf staat in uw hand.
                                    VALERIUS.
Hoe dat?
                                  FERDINAND.
                Myn waardsten vriend, die met zo waarden band
Van broederlyke trou steeds* waart aan my verbonden,
Ik heb, helaas!..
                                    VALERIUS.
                            Spreek op.
                                  FERDINAND.
                                              Ik heb..
                                    VALERIUS.
                                      Wel nu?
                                  FERDINAND.
                              Gezonden
(125) Ter afgrond, een..
                                    VALERIUS.
                                        Wie toch?
                                  FERDINAND.
                                Zacht, hoort men ons hier niet?
                                    VALERIUS.
Ik zie geen mensch, spreekt uit.
[fol. Y5v, p. 346]
                                  FERDINAND.
                          Ach? tot myn leet, doorstiet
Ik gistren zeker Heer, die my..
                                    VALERIUS.
                          Verlaat dit vreezen,
Hier is geen mensch ontrent die u verdacht kan wezen.
                                  FERDINAND.
Myn angst, Valerius! verbaast my zo, dat ik
(130) Voor ’t ruisschen van de wind, ja voor myn schadu schrik.
                                    VALERIUS.
Ik bid, zeg my zyn naam, laat my uw voorval hooren.
                                  FERDINAND.
’k Vrees dat men overal myn stappen na zal spooren,
Zo dat ik, waar ik ben, beducht ben in myn nood.
                                    VALERIUS.
Gy schynt my door dees schrik reeds dooder dan de dood.
(135) Zeg my, wie is het doch? laat my zyn naam toch weten?
Wat is hy? Edelman of niet?
                                  FERDINAND.
                            ’t Is my vergeten.
                                    VALERIUS.
O twyffelmoedig hart! voorwaar ik zie in ’t end,
Dat gy de trouheid van uw vriend niet meer en kend,
Of dat gy met my spot.
                                  FERDINAND.
                                    Wel aan, nu zal ik spreken:
(140) Weet dat ik Reinout dan heb in den Haag doorsteken,
                                    VALERIUS.
Hoe? Reinout, zegt gy? ach, wat droever ongeluk!
                                  FERDINAND.
Te zwaren slag helaas! te vol van smert en druk,
Zo braven Edelman, die ik zelf nooit te vooren
Gezien had, dus bedroeft, en deerlyk* te doen smooren
(145) In ’t bloejenst van zyn tyd?
                                    VALERIUS.
                            Uw onluk is te klaar,
Gewis dit toeval, vriend, dreigt* u met veel gevaar,
Mits gy de vrienden van uw vyand hebt te vreezen,
[fol. Y6r, p. 347]
Wiens macht, en groot gezag u doodlyk zullen wezen.
                                  FERDINAND.
Ach! ’t schynt dat my de ziel uit schrik en angst begeeft;
(150) En zo zy noch de macht van u te spreeken heeft,
’t Is door uw vrindschap, die myn hoop noch houd in ’t leven,
Van dat gy my niet zult in deze nood begeven.
Ach, vriend Valerius, berg my het leven dan,
Of zonder u ben ik gewis een lyfloos man.
(155) Maar hoe? gy antwoord niet.
                                    VALERIUS.
                            ’k Sta op uw staat te denken.
Geen lastigheid zal ooit myn plicht van vriendschap krenken.
O neen! ik sta alleen te peinzen wat voor raat
My in dit ongeval aan u te geven staat.
Het feit dat is geschied, en is niet te herhaalen.
(160) Voorzichtigheid alleen, die is ’t, die menigmaalen
De sterkste vyand door haar listen heeft verheerd,
Die door de dapperheid vergeefsch zou zyn gekeerd.
Dees is ’t dan boven al, die ons hier hulp moet geven.
Maar, hoe, en om wat reên benaamt gy hem het leven?
                                  FERDINAND.
(165) Na dat ik gisteren een goet deel van de nacht
Had by myn Leonoore in wellust doorgebracht,
Die ik, gelyk gy weet, al overlang beminde,
Kwam ik, in ’t uitgaan van haar deur, een man te vinden,
Die, naer ik merkte, met een knecht twee drie verzeld,
(170) Zich midden op de straat tot myn verspieder steld,
’t Geen Leonoor de deur deed sluiten, en vertrekken;
En ’t geen myn jalouzy zo hevig op kwam wekken,
Dat na veel woorden, tot verdubbeling van spyt,
Met het ontbloote staal de rest wierd afgepleit.
(175) Dees was Heer Reinout, mids ik hem met eige woorden
(Op ’t vragen wie hy was) hem zelf zo noemen hoorde.
Dees naam, my wel bekend, doch door de faam alleen,
(Vermits ik Reinoud zelf nooit had gezien voorheen)
Kon niet beletten, spyt zyn staat, en groot vermogen,
(180) Dat ik hem ging te keer. Doch wyl de nacht onze oogen
Zodanig hield bedekt, dat eerder by ’t gevoel
[fol. Y6v, p. 348]
Dan ’t licht gevochten wierd, zo trof in dit gewoel,
Doch tot myn ongeluk, dees kling myn vyands leven,
Die, door myn razerny ten boezem ingedreven,
(185) Hem met een naare schreeuw ter aarde storten deê.
Ik hier door gantsch ontroerd, vermids ik prykel leê,
Van, door zyn knechts geparst, myn leven meê te laten,
Begeef my op de vlucht, en door verscheide straten
Geraak ik in ’t voorhout en zo voort bosch waard in,
(190) En eer de morgenstond dees dag noch gaf begin,
Had ik reeds zeven myl door bosch en duin geloopen.
Zo kan de doodsche vrees een mensch met sporen noopen,
In ’t end ziet gy my hier dus vluchtig t’ Amsteldam.
                                    VALERIUS.
O dolle jalouzy! ô zotte minnevlam!
(195) De schuld van ’t meeste bloed dat daaglyks word vergoten,
Is uit uw kooker, en uw zotte drift gesprooten.
Maar ach, myn waarde vrind, waar loopt, waar vlucht gy best
Voor uw vervolgers, die zo wel in ’t oost, als west,
(Vermids ’t onmooglyk is de wraaklust te bepaalen)
(200) U door hun groot gezag zyn machtig t’achterhaalen?
Ach, vriend, uw dapperheid, en edelmoedig vier
Dat in uw aders leeft staat heden u te dier,
Myn geest staat duizenden van vonden t’overwegen.
Ik denk, en overpeins vast honderd duizend wegen
(205) Om u te helpen, maar ik vind slechs ydelheid.
Want hoewel dat gy ryk, en groot van vrinden zyt,
Zo is ’t onmogelyk u zelve te bewaaren
Voor hen, die in gezag schier Princen evenaaren;
Maar zagt, daar schiet my iet, naer dat my dunkt, in ’t zin:
(210) De beste raad die valt zomtyts het eerste ons in.
Zoud gy wel machtig zyn een zotte rol te speelen?
                                  FERDINAND.
Of zot of wys te zyn, kan my thans weinig scheelen.
                                    VALERIUS.
’t Is noodig dat gy u steld in zo zotten schyn,
Dat ieder, die u ziet, u waant puur gek te zyn;
(215) En zo zult gy uw staat voor ieders oog bedekken.
[fol. Y7r, p. 349]
Dat huis is, als gy weet, een gasthuis, daar de gekken
Geherbergt worden in hun zotte razerny.
Indien gy ’t wagen durft, en by aldien dat gy,
Als een ontzinnige u daar binnen durft begeven,
(220) Zo acht u bevryd van het gevaar van ’t leven.
Want, en dees zottheit, en het lazarushabyt*
Zal nooit doen denken, dat gy Fardinandus zyt.
                                  FERDINAND.
Uw raad behaagt my zeer. Om dan myn dood te myden,
Ga ik my van dees uur tot zot te zyn bereiden:
(225) En ’k zweer, dat ik my zelf zal veinzen zo ontzind,
Dat gy zelf geen verschil in schyn en waarheid vind.
                                    VALERIUS.
’k Geloof schier ’t geen gy zegt, mids hier in, na myn oordeel,
Een minnaer de natuur niet weinig heeft tot voordeel.


TWEEDE TOONEEL.

IZABELLE, LEONARD, beide in Reisgewaad*
VALERIUS, FARDINAND.

                                    LEONARD.
HIer ziet gy, Izabel, het machtig Amsteldam.
(230) Dit is de poort, wiens naam van Sint Antony kwam,
Gins ziet gy langs de straat de steile Zuider tooren.
In ’t kort dit is die stad, die uit moeras gebooren,
Aan heele waerelden byna de wetten steld.
                                    IZABELLE.
(235) Ik vind die schoonder noch dan men my had verteld.
’k Beken, ik sta verbaasd door veel verwonderingen.
                                    LEONARD.
Gy ziet het slechtste deel.
                                  FERDINAND.
                          Dit schynen vreemdelingen.
                                    VALERIUS.
My dunkt het ook, ’t is best hier niet te blyven staan,
Maar laat ons datelyk ons spel beginnen gaan
Treên wy in ’t Lasrushuis, om den Regent te spreeken,
[fol. Y7v, p. 350]
(240) En om u met der vaart in ’t gekkekleed te steeken.
                                  FERDINAND.
Wel aan, wyl ’t wezen moet, treê dan ter deuren in;
En zo neemt van dees uur myn zotheid zyn begin.


DERDE TOONEEL.

IZABELLE,* LEONARD.

                                    IZABELLE.
HEt is een schoone stad.
                                    LEONARD.
                                        ’k Zag beter nooit myn leven.
                                    IZABELLE.
Den hemel Leonard heeft ons veel luk gegeven
(245) Van voor de nacht noch hier in stad geraakt te zyn.
Maar ach! hoe sweemt myn hart nog tussen vrees en pyn,
Wyl ik met u ontvlucht myn land, en huis te gader;
Want laas! wat of uit spyt myn over ouden Vader
Nu niet wel vloekt, en zegt
                                    LEONARD.
                                          Al ’t geen een Edelman
(250) In bloed, en eer gekwetst, uit gramschap zeggen kan,
My dunkt ik zie hem al uit dolheid loopen raazen,
En langs de straat het volk door zyn gezight verbaazen,
U noemende den hoon, en smaat van zyn geslacht,
En my een trouloos knecht die u tot oneer bracht.
                                    IZABELLE.
(255) Zo hy de dwaasheid ooit heeft van myn min geweten,
’t Is zeker dat hy my wel zot, en dol zal heten.
                                    LEONARD.
Schoon dat de zotheid was in uw verdoolde zin,
Een ongelyk portuur te kiezen door uw min,
Zo wil my daarom nu in ’t minste niet verachten,
(260) Noch stoot myn nieu geluk niet om in uw gedachten,
Vermids de liefde, die my nu uw Bruigom maakt,
Doet, dat met een myn staat zo hoog als d’uwe raakt;
[fol. Y8r, p. 351]
En schoon ik, als uit niet, ben tot dit luk verweezen,
Denk dat ik nu niet meer ben die ik plag te weezen.
                                    IZABELLE.
(265) Wat reden hebt gy toch, myn waarde Leonard!
Dat gy door deze reên op nieus myn ziel benard?
                                    LEONARD.
Uw woorden, Izabel, doen my verandring vreezen.
                                    IZABELLE.
En wat verandering kuntge uit myn woorden leezen?
                                    LEONARD.
’k Merk dat gy my veracht, en u dees vlucht beroud,
(270) Mits ongelyke min nooit vaste stand en houd.
                                    IZABELLE.
Hoe! zyt gy minder nu dan toen ik u myn leven,
Ja toen ik u myn eer kwam in uw handen geven?
Waart gy myn dienaar niet.
                                    LEONARD.
                                            Wel ja.
                                    IZABELLE.
                                Wat ongelyk*
Kan u die eer dan doen waar meê ik u verryk,
(275) Van u uit dien staat tot myn bruigom te verhoogen?
Maar neen, gy hebt my zelf, na dat ik zie, bedroogen,
Uw inborst veinsende, ach, in met my weg te vliên:
Helaas! ik merk het wel.
                                    LEONARD.
                                    Hebt gy dat kunnen zien.
En wist gy zelver niet dat zulks u zou berouwen,
(280) En dat ik dat berou zou voor verachting houwen?
Gewislyk, Izabel, gy haat my.
                                    IZABELLE.
                        Zyt gy zot?
                                    LEONARD.
Ik ben wel zot geweest, door ’t zamenspannen tot
Dees schandelyke vlucht, verleid door uw gebeeden,
Waar door ik dagelyks my vond van u bestreeden.
                                    IZABELLE.
(285) Een teeken, dat ik u beminde boven hem,
[fol. Y8v, p. 352]
Die door myn vaders wil, en zyn gegeven stem,
Ik zonder deze vlucht, te trouwen was gedwongen;
Maar ’t schynt, dat enkle woord, dat my flus is ontsprongen,
Toen ik my zelve zot dorst noemen door myn min,
(290) Kwetst u ’t verstand te veel, en speelt u in den zin.
Noemt gy dan Leonard verachting u te minnen,
En door den min alleen berooft te zyn van zinnen!
Gewis, die naam komt met myn hart niet over een.
                                    LEONARD.
Uw hart is my bekend, spyt dees verzierde reên.
                                    IZABELLE.
(295) Helaas, wie zou myn hart ooit beter konnen weten,
Dan gy die door den min daar vast zyt in gezeten;
Maar neen, vriend Leonard, het schynt dat gy met list,
Kwansuis een oorzaak zoekt van opgeworpen twist,
Om onder dezen schyn my schandig te verlaten.
(300) Maar, ach! wat reden is ’t, die u* my dus doet haten?
                                    LEONARD.
Ontrouwe! ’t blykt genoeg hoe zeer gy my versmaat,
En steets veracht hebt om ’t verschil van onze staat,
Waar door gy my uw min onwaardig denkt te wezen.
Want zo uw liefde was zo hoog in top gerezen,
(305) Gelykerwys gy veinst, hoe zoud g’op myn begeer,
My kunnen weig’ren dat, hetgeen gy noemt uw eer.
Maar neen, onbuigbaar voor myn smeken, en gebeden,
Blyft gy steets even koel, en houd verstand, en reden,
Waar dat men anders in een ziel, die recht bemind,
(310) Nooit zo veel achterdocht, en zo veel oordeel vind.
                                    IZABELLE.
Weet gy niet dat de deugd de driften moet verwinnen,
Wanneer zy twisten om de heerschappy der zinnen?
En dat ik, eer de trouw de liefde wettig maakt,
De kuisheid eeren moet? ô Leonard, gy laakt
’t Geen in my, als een deugd, veel eerder is te pryzen.
Wat kan ik anders dan met woorden u bewyzen
(315) Dat ik u min? Gewis had ik my zelf zo bloot,
En u het geil genot gegeven van myn schoot.
’k Weet, die lichtvaardigheid had reets in uw gedachten,
[fol. Z1r, p. 353]
(320) Na die genoten gunst, my doen van u verachten;
Vermids men in ’t gemeen, na ’t wetteloos genot,
Van wien men wierd bemind, veracht word en bespot.
                                    LEONARD.
Een schoone die de ziel kan voor ’t genot doen blaken,
Zal, na ’t genot, veel eer zyn vlammen heter maken.
(325) Maar neen, ô Izabel! dees uw wantrouwigheid
Spruit uit dees oorzaak niet daar gy uw deugd mee vleid,
Maar uit iet anders, ’t geen my zien doet uit uw oogen,
Dat van u veracht, bespot ben, en bedroogen.
                                    IZABELLE.
O onverstandige! spaar deze woorden toch.
                                    LEONARD.
(330) Zeg ongelukkige veel eer door uw bedrog.
                                    IZABELLE.
Hoe nu! is dit bedrog? en noemt gy het dan haten
Om uwe liefde, land, en ouders te verlaten,
En eer, ja leven zelf te stellen in uw hand?
Is dit d’ontrouwigheid die gy my steld tot schand?
                                    LEONARD.
(335) Geen reden, Izabel, kan myn geloof verbreeken
Van uw bedrog, vermids dat ik uw vlucht eer reken
Te zyn veroorzaakt uit een haat tot Konstantyn
Met wien gy vreesde haast door dwang getrout te zyn,
Dan wel uit liefde, daar gy my mee kost verleyen.
                                    IZABELLE.
(340) Ach! dees beschuldiging meld my uw schelmeryen.
’t Is waar verrader, dat de min van Konstantyn
My, spyt myn vaders dwang, nooit kon dan haatlyk zyn.
Maar wat was d’oorzaak van dit haatlyk tegenstreven?
Was ’t niet, omdat ik u myn hart al had gegeven?
(345) Helaas, myn Leonard, wat onrecht doet gy my
Door dees uw achterdocht? myn ziel, zet dit ter zy,
En keer my toch weer toe uw schoone en minlyke oogen,
Zo gy de tranen, die ik uitstort, op wilt droogen.
                                    LEONARD.
Weg met uw tranen, weg met uw geveinsde min;
(350) Maar geef my daadlyk die juweelen, die gy in
[fol. Z1v, p. 354]
Uw kleederen verbergt, en al de rest met eenen,
Die voor een dag of twee gy my liet zien te Rheenen.
                                    IZABELLE.
Hoe! myn juweelen?
                                    LEONARD.
                                  Ja, op dat gy ze op de straat,
Of in de herberg u die niet ontsteelen laat.
                                    IZABELLE.
(355) Waar toe begeert gy die?
                                    LEONARD.
                                      ’k Zal ’t u daar na ontknoopen.
                                    IZABELLE.
Is licht ons geld verteert dat gy die wilt verkopen?
                                    LEONARD.
Neen, ik begeer die slechts om dat ikze begeer.
                                    IZABELLE.
Verkoop, indien gy wilt, dees kropboot dan veel eer.
                                    LEONARD.
Neen, geef my alles hier.
                                    IZABELLE.
                                        Hoe alles?
                                    LEONARD.
                                  Zonder praten,
(360) Geef op.
                                    IZABELLE.
              Helaas, myn vrind, gy wilt my licht verlaten.
                                    LEONARD.
Dit tegenprevelen zal u niet wel vergaan.
                                    IZABELLE.
Helaas, myn Leonard, wat heb u misdaan?
Zyn dees juweelen u zo wel als my niet eigen?
                                    LEONARD.
Verraderes, zo is ’t, dat gy uw loon zult krygen.
(365) Onkuische, geef my hier, al wat gy hebt.
                                    IZABELLE.
                                          Hoe nu!
Onkuische, ach myn ziel, kryg ik dees naam van u,
Myn waarde bruidegom!
[fol. Z2r, p. 355]
                                    LEONARD.
                          Ik wil die naam niet hooren?
Geef uw juweelen, of dees pook zal u doorbooren:
                                    IZABELLE.
Daar zyn ze. Hemel, ach! nu zie ik u nooit meer.
                                    LEONARD.
(370) Za datelyk, geeft my de rest.
                                    IZABELLE.
                                            Myn lief, ik heb niet meer.
                                    LEONARD.
Uw reisrok met uw keurs, schud uit, en zonder spreeken
                                    IZABELLE.
Hoe keurs en reisrok lief
                                    LEONARD.
                        Dees hand zal u doorsteken
Maakt gy het minst gerucht, en gy niet alles geeft.
                                    IZABELLE.
Helaas! myn hart dat klopt myn lichaam lilt en beeft
(375) Van enkle schrik.
                                    LEONARD.
                            Schud uit, tot ’t hemd toe, al uw kleeren.
                                    IZABELLE.
Waar wil dit heen?
                                    LEONARD.
                            schud uit eer ik begin te zweeren.
                                    IZABELLE.
Daar hebt gy ’t al, helaas! wat wilt gy nu myn hart?
                                    LEONARD.
Ik heb genoeg, vaar wel, denk eens om Leonard.


VIERDE TOONEEL.

IZABELLE alleen in haar onderkleeren.

VErrader, gaat gy my zo trouweloos begeven!
(380) Keer weêr, keer weêr, en neemt met eene toch myn leven,
Wyl gy my alles, daar ’k van leven zou, ontneemt.
[fol. Z2v, p. 356]
Ach ik rampzalige! dus arm, en naakt, en vreemt,
Wat droever ongeval zie ik thans voor myn oogen!
Maar schoon dat my dien schelm dus deerlyk heeft bedrogen,
(385) ’t Is my noch troost genoeg, schoon hy myn schatten stal,
Dat hem myn liefde, noch myn hert niet volgen zal.
Want schoon dat ik met hem, myn ouders, huis, en vrienden
Ontvloden ben, geen min (vermids ik nooit beminde)
Gaf my daar oorzaak toe, maar enkle afschrik van
(390) Een minnaar, die men my wou geven tot een man.
Dees dwang alleenig dan, die porde my te vluchten,
Hoewel daar door gebracht tot zwaarder ongenuchten,
Want hoe het een bedrog door ’t ander word betaald,
Dat ziet men hier in my na ’t leven afgemaalt,
(395) Mids ik die zotheid van dien afkeer nu moet boeten;
Waar door dat ik een man, die eertyds aan myn voeten
Uit eerbied lei geknielt, te* schendig heb veracht.
Maar laas! waar zal ik heen in ’t vallen van de nacht
Dus naakt, en onbekend? wat zullen die my vinden,
(400) Van my gelooven? ach, hoe gaat gy dus verzwinden
Myn rykdom, staat, en eer! die ik zo haast verloor,
Door zotte koppigheid. Maar zacht, my dunkt ik hoor
Al volk. Ik zal my hier een weinig neder zetten.


VYFDE TOONEEL.

JORISVAAR, VALERIUS, KLAASJE,
MARTEN, IZABELLE.

                                    JORISVAAR.
’k BEloof u, van op hem in alles wel te letten.
                                    VALERIUS.
(405) Maar zou ’t niet noodig zyn dat men, zo dra men kon,
Voor hem een zekre zoort van tegengift verzon
En dat men hem te met wat dee medicineeren?
                                    JORISVAAR.
    ’k Zal met den Dokter daar eens over consuleeren.
[fol. Z3r, p. 357]
Maar wyl hy menigmaal puur dol is als gy zegt,
(410) Zal ’t goet zyn, dat men hem aan ysre ketens legt,
Op dat hy door zyn kwaal al d’andre niet verhindert.
                                    VALERIUS.
Terwyl dat nu de maan vast alle daag vermindert,
Waar mee, gelyk gy weet, de zotheit ook vergaat,
Zo is ’t niet noodig, dat men hem noch binden laat;
(415) Maar laat hem nu slechs in de lange rok wat loopen,
Tot dat men zie wat goets men uit hem heeft te hoopen.
                                    JORISVAAR.
Zeer wel. Maar hoe ’s zyn naam?
                                    VALERIUS.
                            Zyn naam is Karel.
                                    JORISVAAR.
                                    En
Waar is hy toch van daan?
                                    VALERIUS.
                                        Van Utrecht.
                                    JORISVAAR.
                                    Ik beken,
Dat ik hem eerst had voor een Delvenaar genomen,
(420) Vermids my uit die plek veel lui bezoeken komen.
Maar wat was zyn bedryf? en wat is ’t voor een geest?
                                    VALERIUS.
Hy is voor dezen een geleert student geweest,
Doch al te vuurig in de boeken.
                                    JORISVAAR.
                        Naer uw meenen,
Komt het hem daar van daan?
                                    VALERIUS.
                                              En van wat min met eenen.
                                    JORISVAAR.
(425) Zo is zyn zotheit dan een dubbelt kwaad, alzo
’t Van jonker Plato komt, en Monsieur Kupido.
                                    VALERIUS.
Gewislyk, elk alleen is machtig, om by tyen
De wyste man het hooft op stelten te doen ryen.
[fol. Z3v, p. 358]
                                    JORISVAAR.
Ja, overdaat, zo wel in studie, als in min,
(430) Berooft ons het verstand, en blaast ons zotheit in.
                                    VALERIUS.
Hoe veel te meer dan als die twee te zamen komen,
Word door de dubble kracht de reden ons ontnomen?
                                    JORISVAAR.
Zie hier, hier ziet g’er twee, die door die zelfde kracht,
Ook zot geworden, laatst my mee zyn t’huis gebracht:
(435) Schoon zy te naaste by daar van nu zyn genezen.
                                    VALERIUS.
Wat zyn zy?
                                    JORISVAAR.
                    ’t Plachten eer geleerde lui te wezen,
Maar al te diep verwart door hun Philozophie
Wierd elk van hen zo zot, voor ’t minst, als andre drie
Doch eindelyk door de zorg die voor hen is gedragen,
(440) Ziet men hen zelden meer in d’oude zotte vlagen,
Zo dat ol hen gebruik in ’t passen op de poort,
En in om boodschappen op te loopen, en zo voort,
Kom Klaasje, kom eens hier.
                                    IZABELLE.
                                          Ach ik begin te vrezen.
                                    KLAASJE.
Hier ben ik.
                                    JORISVAAR.
                  Dat ’s een zeun.
                                    KLAASJE.
                                          Dat loof ik kan niet wezen,
(445) Vermids met myn vaâr voor gansch niet reciprocreer
Want die is lang al dood, ik ben geen zeun dan meer.
                                    VALERIUS.
Ik hoor zyn logica.
                                    JORISVAAR.
                                      En jy Mejonker Marten!
Jy bend een edelman.
                                      MARTEN.
                                Zo slechts myn moêr geen parten
[fol. Z4r, p. 359]
Gespeelt heeft met een boer, terwyl ik wierd gemaakt.
                                    JORISVAAR.
(450) Dees is den adeldom zo zeer in ’t hooft geraakt,
Dat hy zich schier van ’t bloet van Heer Achilles reekent.
                                    VALERIUS.
Ik heb hun beider zoort van zotheit al geteekent.
                                      MARTEN.
Maar zeg eens Jorisvaâr, het vuur, is ’t kout of heet?
                                    JORISVAAR.
Kout is het altyt niet.
                                      MARTEN.
                                Hoe droes of jy dat weet?
(455) En waar of hy de kracht van ’t vuur zo wel geleert heeft?
Of is ’t, omdat hy ’t door een brandmerk geprobeert heeft?
                                    JORISVAAR.
Jou gaudief! als je bend
                                    VALERIUS.
                                              Ha, ha, wel Jorisvaâr!
Daar heeft hy u gehad. Maar zie, wat vrou zit daar
Gints op de straat?
                                    KLAASJE.
                            Ik wed, ’t zel Sinte Tisbe wezen,
(460) Die om haar Pyramus is uit de dood verrezen.
                                    IZABELLE.
Helaas! na dat ik merk, zo heeft men my gezien;
Nu is het al te laat om hier van daan te vliên:
’t Zal best zyn dat ik door myn zuchten, en myn klagen
Doe blyken dat men my heeft al myn goet ontdragen,
(465) Of ik noch lichtlyk in ’t medogend Amsteldam
In dit myn ongeluk, of troost, of hulp bekwam.
                                      MARTEN.
Zeg vroumensch, sta eens op, wat zit jy hier te steenen?
                                    IZABELLE.
O hemel! wil my wraak op dezen schelm verleenen,
Die met myn kleeren my zo veel juweelen stal.
                                    JORISVAAR.
(470) Wy komen recht te pas.
[fol. Z4v, p. 360]
                                    VALERIUS.
                                    Ik kenze wel ze is mal.
                                    IZABELLE.
Ach ongelukkige! noch naulyks hier gekomen,
Word u op eenen sprong al wat gy hebt, ontnomen.
                                    KLAASJE.
O schepzel!
                                    IZABELLE.
                  Wat is dit!
                                    KLAASJE.
                                    Houd u een weinig stil.
                                    IZABELLE.
En waarom dat?
                                    KLAASJE.
                        Omdat u eens zoenen wil.
                                    IZABELLE.
(475) Staat af van my, gy fiel!
                                    VALERIUS.
                                      Ik ken dit zotte wezen.
                                    JORISVAAR.
Kom zusje, sta jy op, en wil voor ons niet vreezen.
                                    IZABELLE.
Ach! is ter wereld dan geen meer erbarmenis,
Voor een die al haar goed terstond ontstoolen is?
                                      MARTEN.
Indien ’t haar herssens zyn daar zy van leid te praten,
(480) Zo zweer ik dat men haar heel weinig heeft gelaten.
                                    IZABELLE.
Acht duizent kroonen was voor ’t minste de waardy,
’t Geen in juweelen men ontstoolen heeft aan my.
                                    JORISVAAR.
Ik hoor wel uit de text waar op haar zinnen speelen,
Dat dees haar zotheit spruit uit rykdom en juweelen.
                                    VALERIUS.
(485) Dat hebje wel gevat, ik ken haar heele staat,
Hou haar om mynent wil van nacht slechts* van de straat.
                                    JORISVAAR.
Za jongens, pakt haar aan, en leid haar dan naer binnen.
[fol. Z5r, p. 361]
                                      MARTEN.
Kom zusje, ga jy meé.
                                    KLAASJE.
                                    Kom aan, myn kind van minnen,
Tree zagjes voort.
                                    IZABELLE.
                            Waar heen, wat wilt gy met my doen?
(490) Laat los, gy fielen, los.
                                    KLAASJE.
                                    Gans bloed was dat een zoen?
                                      MARTEN.
Hoe vrouwmensch! sla je my? ’k zweer ik zal jouw die parten
Verleeren kom je ’t huis.
                                    KLAASJE.
                        Seg dat je Sinte Marten,
Of van zyn maagschap bent.
                                      MARTEN.
                                            Die ben ik maar te paard.
                                    IZABELLE.
Indien gy, die gy zegt, of van zyn vrienden waard,
(495) Zo zoud gy zo Barbaars en wreed niet met my leven,
Maar zoud my eer de helft van al uw kleeren geven.
                                    JORISVAAR.
Kom dochter, ga jy slechs, men zal u hebt geduld,
Ter plaatse brengen daar gy kleeren krygen zult.
Kom ga, waar wacht gy na, gy hebt hier niet te vrezen
                                      MARTEN.
(500) ’k Zeg andermaal ga voort; het zal niet anders wezen.
                                    IZABELLE.
Wel wat zal dit doch zyn; waar brengt gy my hier in?
                                    JORISVAAR.
Ga slechs, gy zult het zien.
                                    KLAASJE.
                            Za Negersche Heidin,
Tre in ’t gevangen huis.
                                    IZABELLE.
                                      Hoe ben ik dan gevangen?
Wat heb toch misdaan;
[fol. Z5v, p. 362]
                                    JORISVAAR.
                                  Ga slechs, gy zult niet hangen.
                                    IZABELLE.
(505) Laas! is dit helpen die, die men het zyn ontnam.
Zyn dit de deugden van ’t barmhertig Amsteldam?
                                    JORISVAAR.
Des stads barmhertigheid zal u tot voordeel komen.
                                    IZABELLE.
Hoe, vangt gy dan een vrou die ’t haaren is ontnomen?
                                    JORISVAAR.
Ga slechs, en teem daar na uw text zo lang gy wild.
                                    IZABELLE.
(510) ’t Was beter gy myn dief, dan my gevangen hield.
                                    JORISVAAR.
Och, die juweelen zyn die sloof in ’t hoofd geslagen.
                                    KLAASJE.
Kom, als een meid, stap voort.
                                    IZABELLE.
                        Helaas! myn geld t’ontdragen,
En my te vangen, ach rampzalige als ik ben!


ZESDE TOONEEL.

JORISVAAR, VALERIUS.

                                    JORISVAAR.
TErwyl gy ziet, myn Heer, dat ik niet blyven ken,
(515) Maar my genoodzaakt vind wat order te gaan stellen,
Ontrent den toestand van myn zotte huisgezellen,
Zo ga ik nu, wyl ik u morgen weêr verwacht,
Zo gy my spreeken wild.
                                    VALERIUS.
                                        Wel Jorisvaâr, goê nacht;
En wilt voor al toch zorg voor onze Karel dragen;
(520) En wyl hy, als gy ziet, nu vry is van zyn vlagen,
Zo zal ’t genoeg zyn, dat gy in dees lange rok
Hem slechs wat loopen laat.
                                    JORISVAAR.
                                            Zeer wel; of anders, ’t hok
[fol. Z6r, p. 363]
Is al gereed gemaakt, daar, zo zy willen baren,
Plaats zullen vinden om haar zelven te bedaren;
(525) Want in dit huis, myn Heer, is alle ding gereet,
Voor die baldadig is, of die niet beter weet.
                                    VALERIUS.
Goê nacht, ik ga, wilt toch dat vroumensch wel bewaren,
En schoon dat zy wat vremd en yslyk komt te baren,
En acht dat niet, maar houd haar dichjes in de val,
(530) Door dien men u hier af heel wel beloonen zal.


ZEVENDE TOONEEL.

VALERIUS, alleen.

TOt morgen toe heel vroeg. O grootste myner vrinden!
Gy zult hier zekerlyk een heerlyke uitkomst vinden.
Ik ben gelukkig, ja gelukkig ben ik wis,
Dat d’uitkomst van myn raad zo wel bevallen is,
(535) Vermids ik tot’er dood was met myn vriend verlegen;
Doch naulyks heb ik hem in ’t Lasrushuis gekregen,
Daar hy gezond, en wys ontvlucht zyn dreigend lot,
Of zelver keêr ik daar weêr uit, zo ziek als zot
Nau heb ik die zottin terstond daar in zien halen,
(540) Of straks ontfing myn ziel zo felle blixemstraalen
Uit haar lazuur gezicht, dat in die zelfde tyd
Ik myn verstand verloor, en wierd myn zinnen kwyt;
Pas of myn zotheit uit de haare was verrezen.
Ach, wat bevalligheid bevond ik in haar wezen!
(545) Haar zoete treurigheid, en minnelyke spraak
Ontsteeken in myn ziel een zotheit vol vermaak,
Zo dat ik van de min, door varsch ontsteeken hetten,
My met de zotheit reeds voel van dees vrou besmetten.
O spoorelooze min, wat is het dat gy maakt,
(550) Dat gy op ’t onverzienst my met dees zotheid raakt?
Die my dwingt morgen vroeg weêr na dit huis te keeren,
Op dat ik door een list volvoer myn zot begeeren;
Of, op dat men met een, de dwaasheid van myn geest
Met het ontstelde brein van al de rest geneest.

Continue
[fol. Z6v, p. 364]

TWEEDE BEDRYF.

EERSTE TOONEEL

ANNA, KATRYN.

                                        ANNA.
(555) ZO weet gy dan Katryn my zo ver te bepraten,
Dat ik om uwent wil myn kamer heb verlaten,
En hier tot op de plaats met u gekomen ben.
Zeg op, wat wild gy nu?
                                    KATRYN.
                                      Mejuffer, ik beken
Dat ik eer waardig ben gelasterd dan geprezen,
(560) En dat myn zotheid wis van u bespot moet wezen,
Als ik u zeggen ga de dooling van myn zin;
En dat ik hier in huis een nieuwe zot bemin;
Maar echter, wyl uw Oom straks ’t huis is uitgetreden,
Zo hoor in vryigheid, dat ik u eens in ’t breede
(565) Myn min verhalen ga, terwyl wy hier misschien
Myn aangename zot terstond wel zullen zien.
                                        ANNA.
Hoe nu, Katryn, wat’s dit? wat koorts ontsteld uw zinnen,
Dat gy vervoerd word tot een Lasruszot te minnen?
Maar neen, ik ben verdoold, ’k denk dat gy met my spot,
(570) Vermids men nooit een mensch verliefd zag op een zot.
                                    KATRYN.
De min is zelver zot, dat moet Mejuffer weten,
En die niet zot en is, die mag geen minnaar heeten.
                                        ANNA.
Een teken, dat hy u niet heel veel wysheid laat.
                                    KATRYN.
Wie ziet ’er dat de min met wysheid zamen gaat?
                                        ANNA.
(575) Hoe nu, een vreemde zot hier korts eerst ingekomen,
Die heeft u dan alreê al uw verstand ontnomen?
’t Is goed te zien, dat gy niet veel te missen had.
[fol. Z7r, p. 365]
                                    KATRYN.
Zyn wezen, en gedaant bedrogen my, zo dat
Ik hem daar door in ’t eerst lang heb voor wys gereekend.
(580) Want ’t was zyn zotheid niet, Mejuffer, die al spreekend,
My dus betooverd heeft; maar ’t was terwyl hy zweeg,
Dat ik het minnevuur eerst in myn boezem kreeg.
                                        ANNA.
Hoe, kan een wys mensch toch verlieven door het zwygen?
                                    KATRYN.
Gelyk men liefde tot een schildery kan krygen,
(585) Waar in een beeltenis, die ons de zinnen streeld,
Ons, al stilzwygende, vaak hart en ziel ontsteeld,
Zo ben ik met een beeld meê gantsch ontroofd van zinnen.
                                        ANNA.
Wat grooter dolligheit, een stomme steen te minnen.
                                    KATRYN.
O ja, ’k heb aan een steen gegeven ziel en hart.
                                        ANNA.
(590) Maar, wat genot of heil, verwacht gy uit dees smart?
                                    KATRYN.
Myn heil bestaat alleen in op geen heil te passen.
                                        ANNA.
Gy zyt, geloof ik, dol; de maan die is aan ’t wassen.
                                    KATRYN.
Myn dolheid hangt misschien van ’t groejen van de maan,
Maar met de zon van ’t luk groeid ook myn liefde aan.
                                        ANNA.
(595) Gy zyt door zon en maan alleen niet zot te heeten;
Maar gy zyt gek en dol door al de acht Planeeten.
’t Zal best zyn, dat myn Oom u meê een hok vergund,
Waar dat gy uw verstand weêr wat vergaren kund;
Wyl ik alleen weerom zal naer myn Ouders keeren.
                                    KATRYN.
(600) Eer ik het waard gezicht van Karel zou ontbeeren,
Zo heb ik liever hier puur zot, ja dol te zyn.
Keer gy daarom vry weêr naer Haarlem zonder myn.
Want wyl ik, als gy zegt, van liefde zot moet wezen,
[fol. Z7v, p. 366]
Zo blyf ik liever hier om my te doen genezen.
(605) Maar zie, daar komt hy aan.


TWEEDE TOONEEL.

FERDINAND in zots kleeren, ANNA, KATRYN.

                                        ANNA.
                                          IS dit uw minnaar dan?
                                  FERDINAND.
Hoe, ik geboejend! wie deê my dees keeten an?
Of hebt gy dit gedaan, hebt gy my binden laten,
O groote kastelein van ’t slot van Damiaten?
Zo zweer ik, dat ik my hier over wreeken zal.
(610) Want, schoon dat gy dien reus, pas als een malybal,
Lest met een vuistslag hebt gestierd naer d’Antipoden,
Zo zal ik, achterskind van d’Opperbaas der Goden,
U dadelyk het hert doen zinken in uw broek,
En u doorbooren met een Amsteldamsche koek.
                                        ANNA.
(615) Ach, laat ons vliên, Katryn!
                                    KATRYN.
                                            Neen Juffer, laat ons blyven;
Ik weet, hy zal op ons geen overlast bedryven.
                                  FERDINAND.
Zie hier uw dienstbre slaaf, die om uw min verbrand.
O schoone! ontvlucht my niet. Het zwarte Egyptenland,
Noch het barbaars gewest der platgeneusde Mooren
(620) Heeft my niet voortgebracht, om hier uw rust te stooren;
Maar, zo gy ’t weten wilt: de min die steld my hier,
Als tot een voorbeeld van zyn edelaardig vier.
Ik ben, en ik ben ’t niet: want zyn is niet van nooden
Dien ’t best is niet te zyn, des kom hier gevlooden,
(625) Om ’t zyn te myen, en om niemendal te zyn.
Wel eer was ik student, maar zeker maagdelyn
Deed voor de boeken my den les van Venus kiezen,
Waar door ik eindelyk moest al myn zyn verliezen,
Want, schoon dat zy aan elk den vryen toegang gaf,
[fol. Z8r, p. 367]
(630) Zo stak myn edelheid aan elk de loef noch af.
En, of ik haar geviel, dat geef ik u te gissen,
Wyl zy op zeker tyd my juist eens had zien pissen.
                                        ANNA.
O, onbeschaamde zot, en buffel die’er leeft!
                                  FERDINAND.
’k Bid dat uw’ Majesteit my toch haar voeten geeft,
(635) Dat ik die kussen mag; wyl gy, gelyk de Goden,
(Nadien gy godlyk zyt) geen voeten hebt van nooden.
Gewis, ik zie in u, ’t schets van die serafyn,
Die my in Amsterdam nu zot en dol doet zyn.
                                        ANNA.
Wat jammer is’t. Katryn, dat zulke brave leden
(640) Niet naer hun waardigheid bestierd zyn van de reden?
                                  FERDINAND.
Helaas! gy hebt myn hart geraakt met zo veel viers,
Dat ik om u al meer als slaaf ben in Algiers.
In ’t end, het vuur dat kruipt van ’t hoofd tot in myn zolen.
En blaakt veel felder als in Etnaas zulfer hoolen;
(645) En zo gy my in ’t kort geen gunstig woord vereerd,
Zo ben ik in een uur tot asch gecalcineerd.
                                    KATRYN.
Helaas! ik vrees dat hy u meê al zal behagen.
                                        ANNA.
Wat maand, zeg, ô Katryn, regeert ’er in dees dagen
Die zo besmettelyk in min, en zotheid is?
                                    KATRYN.
(650) Gewis gy zyt gevat, indien ik niet en mis.
                                        ANNA.
Ach, dat ik met myn bloed zyn wysheid weêr kon kopen!
                                    KATRYN.
Wat baat het u, helaas! tot zulk een wensch te hoopen?
                                        ANNA.
’k Beken, ’t en baat my niet, maar ’t wenschen staat my vry.
                                    KATRYN.
Ach Juffer! deze wensch verwekt my jalouzy.
                                  FERDINAND.
(655) In ’t punt van jalouzy, een koppel kneppelslagen
[fol. Z8v, p. 368]
Geplant op ’t achterstuk, kan al die drift verjagen,
Doch wyl de jalouzy in hoorens meest bestaat,
Zo bid ik zeg my eens, wie dat daar vry van gaat;
Lang leeft de groene min; lang moeten d’hoorens leven!
(660) Op dat men die malkaâr noch lang om zunst mag geven
Doch twyffeld gy misschien aan zulken fraaijen zaak,
Zo hoor, hoe ik hier op myn sylogismus maak.
Elk minnaar is jaloers: de jalouzy maakt hoorens;
Ergo, de hoorens zyn in steden meer als toorens.
(665) Indien gy, schoone! hier de minor op negeerd,
Zo hoor, hoe die in ’t kord word van my geprobeerd:
De hoorens, zo die door de jalouzy niet komen,
Hoe krygt men die dan door alleen daar van te dromen!
Wat dunkt u? antwoord eens.
                                        ANNA.
                              Helaas, verdwaalde Geest!
(670) ’k Geloof dat hy voor dees wel wys moet zyn geweest.
                                  FERDINAND.
Wilt gy me een vriendschap doen om te riquiesceeren
In Pace?
                            ANNA.
              En waar meê;
                                  FERDINAND.
                                    Wilt my die strik vereeren,
Waar ik de roozen van den ezel Apulé
Op afgeschilderd zie; misschien dat zy my meê,
(675) Gelyk als hem wel eer, weêr geven ’t oude wezen.
Dit zal myn antidoot, gy myn Apollo wezen.
                                        ANNA.
Ach, had het zulken kracht!
                                  FERDINAND.
                                            Het zal myn noortstar zyn.
                                    KATRYN.
Dees zal u beter staan, van geel en karmozyn.
                                  FERDINAND.
Het zal u beter staan, dat gy u met myn zaaken,
(680) Gy kleuter, niet en moeit door ’t sluiten van uw kaaken,
[fol. Aa1r, p. 369]
                                        ANNA.
Neen, dees zal beter zyn, want gy zyt beide groen.
                                  FERDINAND.
Ja, op dat dit myn hoop weer mag herleven doen;
Doch in de plaats van u hier weer wat voor te schenken,
Zo zal ik daaglyks drie minnuten aan u denken.
                                        ANNA.
(685) Voorwaar, dit is te lang.
                                  FERDINAND.
                                      ’k Beken, het is wat veel,
Maar schat het, zo gy wild, slechs op het darden deel.
                                    KATRYN.
Ik dacht, ô Juffer, dat gy voor dees zot woud vluchten.
                                        ANNA.
Zwyg stil, Katryn, zyn praat verdryft myn ongenuchten,
Want schoon hy menigmaal veel zotte grillen spreekt,
(690) Zo vind ik echter dat daar veel vermaak in steekt.
Maar zacht, daar hoor ik volk. Katryn, laat ons vertrekken,
Om door de zamenspraak geen opspraak te verwekken.
                          Binnen.
                                  FERDINAND.
Gy gaat, myn schoone zon! helaas, wat droever nacht,
Of wat voor nevel, uit den afgrond voortgebracht,
(695) Ontrooft my toch den dag, my door uw licht gegeven?
Maar zacht zy zyn al weg. Wat komt hier herwaarts streven
Helaas, waar ben ik hier gebracht door ’t ongeval!
                                    IZABELLE.
Waar ik hier kom, ik vind slechs zotten overal,
Zo dat het vruchtloos is hier reden te gebruiken,
(700) Want daar geen reden woont, daar moet de reden duiken.
’t Zal best zyn, dat ik my mee puur uitzinnig maak,
Wyl ’k aârs geen middel zie hoe ’k hier van daan geraak;
Want daar de zotheid heerscht, daar word ’t verstand verwezen.
Des* is ’t my noodig by dees zotten zot te wezen,
(705) Hoewel van d’andere kant, door zo veel ongeval,
Myn dolheid licht van zelfs zyn rol wel speelen zal.
[fol. Aa1v, p. 370]
                                  FERDINAND.
O hemel! wat is dit? wat zie ik voor myn oogen?
Wat goddelyker licht, wat bliksem uit den hoogen,
Treft my door dees zottin met zulk een gloejend vuur?
(710) O nooit geziene schoone! ô wonder der natuur?
Hoe komt gy in dees staat my zo volmaakt te vooren?
Ach ben ik noch myn zelf, of heb ik my verlooren?
Gewis ik voel myn brein ontroerd door dees zottin,
En myn verstant verhuist op ’t komen van de min.
                                    IZABELLE.
(715) Hoe nu wat heeft dien zot, dat hy dus opgetogen,
En dus aandachtig staat, en ziet my onder d’oogen?
                                  FERDINAND.
Voorwaar een gantsche reeks van jaren achter een
Was noch te korten tyd, om zo veel wonderheên
Recht te bezichtigen? vermids de Hemelingen,
(720) Op ’t zien van zo een beeld zelf vol verwonderingen,
En opgetogen, ja betovert zouden staan.
Wel aan ik voeg m’ er by en spreek haar eenmaal aan.
Maar hoe, ik sta bedroefd, wyl dat ik ga beginnen
Te spreeken met een steen, ontbloot van ziel, en zinnen.
                                    IZABELLE.
(725) Waar sta ik op en denk, en waarom vlucht ik niet?
Het schynt dat zyn gezicht het vluchten my verbied.
Wat welgemaakter man! wat aangenamer wezen!
Helaas, ik min hem eer, dan dat ik hem zou vreezen.
                                  FERDINAND.
O hemelsch schepzel, dat myn ziel vol vuur ontsteekt!
(730) Myn tonge blyft verstomt terwyl myn liefde spreekt.
                                    IZABELLE.
Wat heerlyker stal van lichaam! door wat reden,
O hemel! is ’t verstand geen meester van dees leden?
                                  FERDINAND.
De gantsche wereld zou schier sterven van verdriet,
Als hy zo schoonen beeld berooft van zinnen ziet.
                                    IZABELLE.
(735) Rampzalige! gy zyt gelyk vergulde vaten,
Die inder daad gemaakt om amber in te laten,
[fol. Aa2r, p. 371]
Recht tegen alle reên vervult zyn met fenyn,
Hoewel dat ik gevoel dat gy, helaas en myn,
Schoon gy uw zinnen mist, myn ziel berooft* van zinnen
(740) Vermids dat gy my dwingt uw zotheid zelf te minnen.
                                  FERDINAND.
Ach! uit wat kooker, zeg, ô spoorelooze liefd!,
Hebt gy den pyl gezocht waar meê gy my doorgrieft?
En in wat zotter nat hebt gy* zyn punt gaan doopen,
Waar van ik het vergift voel door myn aders loopen?
                                    IZABELLE.
(745) Helaas! dat ik hem toch mocht spreeken van myn min.
                                  FERDINAND.
Ach! by aldien ik wist ô hemelsche zottin!
Dat u een zot, wiens lot alleen hem zot doet wezen,
U aangenaam zou zyn wanneer hy was genezen,
Zoo wierd ik datelyk wys, in spyt zelf van myn nood,
(750) Nadien dat ik by u geen vrees heb voor de dood.
                                    IZABELLE.
Hoe! ben ik niet de geen, die door myn knecht bedroogen
En arm geplundert ben? na dat ik eerst uit d’oogen
Van bei myn ouders zo stoutmoedig was gevlucht?
En sta ik nu bedeest, verwonnen, en beducht,
(755) Door het aanzien van een zot, berooft* van ziel en reden
Niet waardig van op hem myn oogen te besteden?
Helaas wat twyffel ik? ben ik mee zot in ’t end?
                                            Ferdinand spreekt haar aan.
                                  FERDINAND.
Ach daar verdwynd myn zon, wyl zy haar oogen wend,
O Nacht verwerkster, ei, doe toch die mist verdwynnen
(760) En laat toch uw gezicht op nieus myn ziel beschynen.
                                    IZABELLE.
Dus spraakzaam en beleeft?
                                  FERDINAND.
                                            Myn schoone! noch myn geest,
Noch myn verstand is nooit voor dezen zot geweest.
Maar, wyl uit u te zien myn zotheid is verrezen,
Zo zweer ik eeuwiglyk met uw mee zot te wezen.
[fol. Aa2v, p. 372]
                                    IZABELLE.
(765) Za pagies! haast u wat, brengt al het volk by een.
                                  FERDINAND.
Helaas! daar holt haar geest weer buiten alle reên,
Ik wil my mee als zy in volle zotheid stellen.
                                    IZABELLE.
Brengt my zo daatlyk hier een van myn beste tellen,
Die my vereert zyn van myn ridder Mandrikart.
                                  FERDINAND.
(770) ’t Schynt als of door Romans haar brein dus is verwart,
Die zeker huidensdaags veel nieuwe zotheid teelen,
Wel aan ’t lust my met haar die zelfde rol te speelen
Za, brengt my hier myn paard, myn zabel, schild en speer,
Want daar mee trek ik dien doorluchten reus te keer,
(775) Die lestmaal Zakripand tweemaal den zaal deed ruimen;
Za, brengt my myn helmet, beschâut met groene pluimen,
Vermids myn ouwe min voortaan als rook verdwynt,
Terwyl een nieuwe hoop weêrom myn ziel beschynt.
                                    IZABELLE.
Gy ridder, wie gy zyt, wilt my den beugel houwen.
                                  FERDINAND.
(780) Dat ik uw dienaar ben, dat moogt gy vast vertrouwen,
Want gy, gy zyt de ziel waar door myn lichaam leeft.
                                    IZABELLE.
Hoe fiel, byt gy my in de voeten.
                                  FERDINAND.
                          Waarom geeft
Gy dus de naam van fiel, Princes, aan uw gevangen,
Die uit ootmoedigheid blyft aan u voeten hangen?
                                    IZABELLE.
(785) Weet gy wel ridder dat ik Doralize ben?
                                  FERDINAND.
Uw groote schoonheid maakt dat ik u daar voor ken;
Maar ly dat ik met een uw Mandrikart mag wezen.
                                    IZABELLE.
Wel aan, ik sta ’t u toe, schoon Mandrikart voor dezen
In wysheid plag te zyn een Fenix van zyn tyd,
(790) Daar gy de grootsten zot van heel Europe zyt.
[fol. Aa3r, p. 373]
                                  FERDINAND.
’k Beken ik ben een zot maar zaagt gy my van binnen,
’k Weet dat ik Mandrikart in wysheid zou verwinnen.*
                                    IZABELLE.
Ga, vraag myn schildknaap of Rogier is hier geweest.
                                  FERDINAND.
Hy zeid dat met* zyn schip door zeker zwaar tempeest
(795) Hier op de kust gejaagt, hy flus kwam aangevlogen;*
Maar dat hy nu by ’t vuur zyn schoenen zit te droogen.
                                    IZABELLE.
Hoe is uw naam?
                                  FERDINAND.
                          Myn naam? ’k loof dat die Karel is.
                                    IZABELLE.
Zoo zyt gy dan geen neef van jonker Amadis?
                                  FERDINAND.
Zyn neef? wel degelyk. ’t Is noch geen maand geleden
(800) Dat ik en hy ter jacht op kabbeljouwen* reden.
                                    IZABELLE.
Zeg, kend gy Roeland wel?
                                  FERDINAND.
                                          Zeer wel, zo ’k aârs niet weet.
Is het die man niet die zo graag pompoenen eet?
                                    IZABELLE.
Het is een eerlyk man,
                                  FERDINAND.
                                      Wel heet ik u dat liegen?
                                    IZABELLE.
Neen, neen, dees is niet zot, of ’k moet my wel bedriegen,
(805) En zelver zotter zyn dan ik hem heb geacht:
Want, laas, waar heeft de min in zotheid zo veel macht!
                                  FERDINAND.
’t Schijnt schier, als of zy iet van myn verstand moet peinzen,
Daarom volhard ik best in my noch zot te veinzen
Wel aan, wil ter jacht; men zadelt my myn paard.
(810) Waar zyn de brakken? dat men straks de honden paart.
Brengt hier de valken, met de winden, en de fretten.
[fol. Aa3v, p. 374]
                                    IZABELLE.
Waar zyn de vuur-roers, met de hoorens, en de netten?
                                  FERDINAND.
Waar zyn de jagers? za, wy moeten op den tril.
Maar brengt geen valken, mids ik zelver vliegen wil?
(815) Ja, zo hoog, dat ik zelf de starren en planeeten
Zal kunnen vangen om voor wildbraad op te vreeten.
                                    IZABELLE.
Za geeft my garen aan op dat ik netten braai,
Want ginder in ’t verschiet daar komt een papegaei.


DERDE TOONEEL.

JORISVAAR. IZABELLE. FERDINAND.

                                    JORISVAAR.
IK heb u Juffrou hier een nieuwe rok doen maken,
(820) Die ik u passen wil? wil dan dit praatje staken
En ga met my in huis. En gy heer Karel, zult,
Zo ’t u belieft, aan my toerekenen de schuld,
Dat ’k u beletten ga u niet met haar te moeyen:
Want zotten hoeven hier geen zotten voort te broeijen.
                                  FERDINAND.
(825) Hoe komt die wysheid jou toch uit die bokken baard?
                                    IZABELLE.
Gans bloet, wat is je mont met zulk een neus bewaart,
                                    JORISVAAR.
Gelyk gy zeer wel zegt, de wysheid hoor ik garen.
Maar of dat gintze hok u mee wel zal bewaren,
Om u die praatjens met malkander te verbien,
(830) Dat zult gy lichtelyk in ’t korte meê eens zien.
                                    IZABELLE.
Ik lach met u, ja toch ik ben vry in alle zaken?
Want ik heb vryheid van myn huik en broek te maken,
Ja zelver van myn hart en knapzak als ik wil.
                                    JORISVAAR.
Kom, kom, al praats genoeg, ga met my, en zwyg stil
                                    IZABELLE.
(835) Vaar wel dan waarde zot.
[fol. Aa4r, p. 375]
                                  FERDINAND.
                                          O hemelsche zottinne!
Ik zeg u duizentmaal vaarwel.
                                    JORISVAAR.
                        Kom, kom, naer binnen.


VIERDE TOONEEL.

FERDINAND, alleen.

HOu stand, ga lankzaam, myn gedacht!
Wil gy niet door de wind verzwinden.
’t Is noodig, dat gy zyt verdacht,
(840) Zo gy het rechte spoor wilt vinden,
Dat gy ’t verstand tot leidsman wacht.
    Gy gaat wel, daar de wil u leid,
Door d’eerste driften aangedreven.
Maar laas! de reden die beschreit
(845) ’t Gevaar waar in ge u hebt begeven
Door ’t hollen van uw lossigheid.
    O neen, ô neen, keer liever weêr;
Want de berooving van uw zinnen
Ontrooft uw ziel zyn glans en eer,
(850) En voorts, door een zottin te minnen,
Stort al de vreugd van ’t minnen neêr.
    Weg min, wiens dwang my tegenstreeft,
Weg dwaas en al te zot verkiezen,
Vermids het gansch geen reden geeft,
(855) Zyn brein en reden te verliezen,
Om een die brein noch reden heeft.


VYFDE TOONEEL.

VALERIUS, FERDINAND.

                                    VALERIUS.
’k WEet, Ferdinand, dat gy myn zotheid eer zult vloeken
Dan my bedanken voor dat ik u kom bezoeken.
Want, vrind, om uwent wil kom ik nu herwaarts niet,
(860) Maar om myn zelve, die door zeker vreemt verdriet,
[fol. Aa4v, p. 376]
Helaas! het leven, met myn vryheid heb verlooren.
                                  FERDINAND.
Ach, vriend Valerius, wat doet gy my hier hooren?
Heeft iemand my verspied? weet iemand waar ik ben?
En dat ik in dit huis my niet verbergen ken?
                                    VALERIUS.
(865) Tot noch toe, waarde vrind, is uw verblyf verborgen,
En voor ontdekt te zyn hebt gy in ’t minst te zorgen,
Vermids dat u dit kleed bewaart tot beter lot;
Maar ach, myn Ferdinand, ik zelf, ik zelf ben zot;
En wyl myn zotheid zich niet langer kan verschuilen,
(870) Zou ’t ons wel noodig zyn van kleederen te ruilen.
                                  FERDINAND.
Zeg my, Valerius, wat voorval dat dit is,
Dat dus uw brein verdraait uit zyn gestaltenis?
Helaas! wat doet uw verf, wat doet uw geest verdwynen?
Wat heeft in ’t end uw staat verandert in de myne?
                                    VALERIUS.
(875) Heeft men hier gisteren in ’t vallen van de nacht,
Geen zekere zottin in ’t Lasrushuis gebracht,
Wiens schoonheid, by de zon, by hemel en planeeten,
Ja by d’onsterfflykheid schier niet is af te meeten.
                                  FERDINAND.
Hoe! is zy d’uwe licht, dees hemelsche zottin?
                                    VALERIUS.
(880) Was zy de myne, als ik me, eilaas, de haare vin!
                                  FERDINAND.
Kom, ga met my in huis, om u wat neêr te stellen,
Waar gy my, zo ’t u lust, uw voorval zult vertellen.
                                    VALERIUS.
O hemel!
                                  FERDINAND.
                Hoe! gy zucht.
                                    VALERIUS.
                                        Ik zucht, myn vrind, met reen;
Nadien ik met myn hart myn brein verlies met een.

Continue
[fol. Aa5r, p. 377]

DERDE BEDRYF.

EERSTE TOONEEL.

FERDINAND alleen.

        (885) IS dan ’t geval noch niet vermoeid
        Van in myn onluk, zo verbolgen,
        My met een kwelling te vervolgen,
        Die alle daag noch wast en groeid?
            Laas! in de plaats van hier t’ontvluchten
        (890) Het dreigend onluk van myn dood,
        Zo strekt dit huis my, in myn nood,
        Een dood van duizend ongenuchten.
            Want pas, als of door vlaag op vlaag
        Myn ziel nooit smarts genoeg kon vinden,
        (895) Zo word de waardste van myn vrinden
        Op nieus my tot een dubble plaag.
            Valerius, wien myn gedachten
        Bekend zyn als zyn eigen hart,
        Komt en vermeerdert noch myn smart
        (900) In plaats van hulp van hem te wachten.
            Vermids hy mee door myn zottin,
        Met my, in eenen staat gebracht is;
        En zweerd dat hem de ziel verkracht is,
        Door ’t vuur van deze zelfde min.
            (905) Hy zweerd te sterven duizend dooden,
        Zo zy niet blust zyn heete brand;
        Want weinig reden, en verstand
        Heeft de verhitte min van nooden.
            Daarom zo tracht hy hier vandaan
        (910) Haar uit dit Lasrushuis te lichten;
        Kwanzuis als iemand van zyn nichten,
        Waar van de zorg op hem moet staan.
            O liefde, in hoe veel zielsgevaren
        En leeft, en sterft, en kwynt die geen,
        (915) Die gy nu in uw slaverny doet treen,
        Wanneer uw keetens hem bewaren!
[fol. Aa5v, p. 378]
            Maar echter, spyt dees smart en pyn,
        ’t Zy men my wys of zot wil schryven,
        Laat my by myn zottin slechs blyven,
        (920) Wilt gy my niet puur zot doen zyn.


TWEEDE TOONEEL.

ANNA, FERDINAND.

                                        ANNA.
HOe! of ik van myn zelf geen tyding dan zal hooren?
Hier zeg ik, daar ik eerst myn zelven heb verlooren;
Maar neen! ik dool misschien, mids myn geheugenis
Licht meê, met myn verstand, my reeds ontvlogen is.
(925) Want d’al te wreede min weet my het hart t’ontrukken,
En breekt myn zinnen, met een eene trek, aan stukken;
Ja zo, dat spyt de naam van zot, en dwaaze min,
Ik in myn zelf de daad noch tienmaal zotter vin.
Een zot, helaas, vervoerd myn welbepaalde zinnen,
(930) Die reeds al zotter zyn, dan hy, die zy beminnen;
Zo dat ik van een zot ben het Kameleon,
Nadien dat ik zyn verf dus schielyk overwon.
                                  FERDINAND.
Naer dat ik hooren kan uit deze haar gedachten,
Zo zal ’t my noodig zyn my wat voor haar te wachten.
(935) ’t Zal best zyn dat ik tracht de zotheid van haar min
Weêr door myn zotheid te verdryven uit haar zin,
Dies ik my zotter noch ga veinzen dan voor dezen.
                                        ANNA.
Zal dan een zot, helaas, myn overwinnaar wezen?
En zal ik..
                                  FERDINAND.
                    Hebt gy hier niet in passant misschien
(940) Gevoeld, geproefd, getast, gerooken of gezien
Een zekere olifant die ik flus heb verlooren?
Gekleed in ’t groen fluweel van ’t gat tot aan zyn ooren,
En net gefigureerd met laarzen aan het been.
[fol. Aa6r, p. 379]
                                        ANNA.
En hebt gy myn hier zelf niet eer gezien alleen,
(945) Wanhoopig in myn druk, en treurig in myn lyen?
                                  FERDINAND.
Die eens, ô zuster, lyd, zal zig ook eens verblyden.
                                        ANNA.
O woorden, die, indien prophezyn waard,
My d’alderlukkigste zoud maaken hier op aard.
                                  FERDINAND.
O pinsternakelen, ô geele en roo karooten,
(950) Indien gy loopen kost op uw gesplitste pooten,
Hoe zoud gy draven op het roeren van de trom!
                                        ANNA.
Helaas! hoe schielyk keerd zyn zotheid wederom!
                                  FERDINAND.
Zo gy ’t geen ik verloor my weder kunt bestellen,
Zal ik tot bergloon u vereeren twee paar bellen.
                                        ANNA.
(955) Gelukkig zou ik zyn, indien ik u verstand,
Dat gy verlooren hebt weer stellen kon ter hand.
                                  FERDINAND.
Kom, geef het my weêrom. indien gy ’t hebt gevonden,
Of ik zweer karonje dat ik voor jou oude zonden,
Al ben je noch zo mooy, u smyten zal met slik.
                                        ANNA.
(960) Zeg eens, uw vryster, is die wel zo mooi als ik?
                                  FERDINAND.
Wel deeglyk; want zy doet, elk die haar ziet ontvonken,
Vermids zy is van sneeu en peper zaam geklonken.
Zy is het die my bind met een onbreekbre band,
Mids zy door ’t zelfde vuur, dat my verteerd, verbrand.
                                        ANNA.
(965) Om haar Alleen helaas! hebt ge uw verstand verlooren.
                                  FERDINAND.
Het branden van haar oog dat maakt de lui tot Mooren,
En ’t lachgen van haar mond geeft zulken zoeten trek,
Dat wel een watersnip zou vliegen in haar bek.
[fol. Aa6v, p. 380]
                                        ANNA.
Helaas! in plaats dat dit myn min diend om te keeren,
(970) Zo doet zyn zotterny myn liefde noch vermeeren.
Ach! met wat schoonder geest zou hy niet zyn vercierd,
Indien van deze kwaal zyn brein genezen wierd?
                                  FERDINAND.
’t Schynt dat gy by u zelf staat te filosofeeren;
Des om myn redenen daar by te copuleeren,
(975) Zo weet, dat Amor (aârs een vreemde en snaakse vent)
De ziel, de ziel het lyf regeerd naar ’t temprament,
Waar uit ik induceer, dat, naer de tempramenten,
De min vaak wonderlyk in ’t lyf moet redementen.
                                        ANNA.
Hou op, hier van genoeg; maar zeg, waar is myn lind*
(980) Van hoop, dat ik u gaf?
                                  FERDINAND.
                                      Dat is al aan de wind:
Want zynde niet heel zot in ’t minnen, noch in ’t hoopen
Zo moest ik datelyk dat troefblad laten loopen,
En diskarteeren dat behendig uit de weeg,
Zo dra ik beter kaart, en spel in handen kreeg.
                                        ANNA.
(985) Wat kreeg gy dan?
                                  FERDINAND.
                                      Ik kreeg een Koningin van herten,
Die zelf de Koningin van Vrankryk wel mocht tarten
In veel Provintien te winnen in een uur.
Hoewel hier tegen, door een vreemden avontuur,
Myn vyand in het spel, hoewel myn vrind in ’t leven,
(990) Door een verdoemde steek myn gansche kaart vergeven,
En ydel maakte door het zien van ’t zelfde blad,
Dat my de winst van ’t spel schier al verzekerd had.
Dit deed wel haast door twist ons vriendschap als verzwinden,
Tot vyand makende de twee getrouste vrinden,
(995) Vermids de vriendschap in myn min, en ’t speelen, stuit,
Want daar men speelt, of mind, daar heeft de vriendschap uit.
                                        ANNA.
Zo is myn hoop dan weg?
[fol. Aa7r, p. 381]
                                  FERDINAND.
                                        Zo doet myn hoop met eenen.
                                        ANNA.
Wild gy een ander?
                                  FERDINAND.
                                  Hoe, te geven, of te leenen
                                        ANNA.
Te geven, zo gy wild.
                                  FERDINAND.
                                  Waar hebt gy dan het lindt?
                                        ANNA.
(1000) Hier op myn hoofd;
                                  FERDINAND.
                                          Zo hoog.
                                        ANNA.
                                Hoe nu dan, zyt gy blind?
                                  FERDINAND.
Wel, maakt het dan eens los.
                                        ANNA.
                                            Gy moet het zelf ontbinden.
                                  FERDINAND.
Sta dan zo lang wat stil, ik zal de knoop wel vinden.
                                      Hy ontbind haar hoofdstrik.
                                        ANNA.
Ontknoop ze, ze is voor u. O hemel! zo ik dorst
’k Zou hem omhelzen en hem drukken aan myn borst.
(1005) Maar waarom durf ik niet, geen mensch is hier op wegen.
Een zot gelyk hy is, wat is daar aan gelegen;
                                              Zy omhelsd hem.
                                  FERDINAND.
Hoe nou wat doet gy my? al zachjes met gemak,
Of hoe na wilt gy my steelen uit de zak?
                                        ANNA.
Helaas! hy laat niet toe hem in myn arm te knoopen,
(1010) O dwaze en zotte min, wat kund gy my doen hoopen;



[fol. Aa7v, p. 382]

DERDE TOONEEL.

IZABELLE in zotte kleêren, ANNA, FERDINAND.

                                    IZABELLE.
DIe knoop staat wonder wel, neen, neen, ga zo vry, voort,
Want jy bent alle bei pas zo lang als ’t behoord,
Voor my ik wensch dat gy een tal van blyde jaren,
In deze omhelzing met malkander wel moogt varen.
(1015) Maar hoe, verrader? hoe zyt gy myn Mandrikart,
Die Doralice reeds gegeven had u hart?
Helaas! ik heb alreeds berou van die gedachten,
Die my wel eer wat goeds deên uit uw liefde wachten.
En gy in ’t heimelyk getrouwe Landgravin
(1020) Van Denemarken, zeg wat dolheit schiet u in?
Dat zo gy wys zyt, gy hier zot word by de zotten?
Vertrek, want ieder een zal met uw tabbert spotten,
Daar gy al slepende de vloer de neus meê snuit.
                                        ANNA.
Al zaghjes, Aagjes, zacht roept zo niet overluid.
                                    IZABELLE.
(1025) Neen kakelaarster, ga, ’k wil u gezicht niet veelen,
Wyl gy het wettig kind zyn erfrecht zoekt t’ ontsteelen.
                                        ANNA.
Het zal my best zyn dat ik hier van daan vertrek,
Eer dat een ander my niet mede kend voor gek.


VIERDE TOONEEL.

FERDINAND, IZABELLE.

                                  FERDINAND.

WAt koppelaarster zou myn zaak zich meêr bemoeijen?
(1030) Wat komt dit Lasrushuis al kuuren uit te broeijen?
Waarom is ’t dat men u een zoon noemt van de min?
Daar ik u eer de naam van vader waardig vin,
Nadien men dagelyks kan door uw daden hooren,
Dat hy door u alleen zo dikwils word gebooren.
[fol. Aa8r, p. 383]
(1035) Gy hebt, ô schoone, my verlost ter goeder tyd
Van dees gehaate vrou; maar hoe, wat treurigheid
Vertoond zich in haar oog! hoe staat dus opgetogen
Die schoonheid, die myn ziel vervoerd heeft met haar ogen?
Ach! waarom spreekt gy niet? Wat speeld ’t u in den zin?
                                    IZABELLE.
(1040) Het roud my, dat ik met Mevrou de Landgravin
Dus stout gesproken heb, voor eerst, om dat ik vreeze,
Dat gy my denken zult van haar jaloers te wezen:
Ten anderen, om dat ik heb uw vreugd gesteurd,
En dat ik door myn komst u heb van een gescheurd.
                                  FERDINAND.
(1045) Ach, Aagje! zo ik haar bemin, zo durf ik zweeren
Dat my de bliksem vry als boskruid mag verteeren.
En, zo ik niet en ben die zelfde Mandrikart
Die Doralice alleen draagt binnen in zyn hart;
Maar wyl zy, als gy weet, is zotter dan wy alle,
(1050) Zo hebben wy uit joks met een wat staan te mallen;
En zo ’t iet anders is, zo wensch ik, dat voortaan
Uw hart my sterven doet, gebakken of gebraân.
                                    IZABELLE.
O fiel! gy veinst op nieus het hollen van uw zinnen.
Neen, neen, waart gy gekookt zo zou ik u beminnen,
(1055) Vermids, zo gy dan juist niet wel gevield aan my,
Ik u zo datelyk zou hakken tot pasty.
Zo dra ik in dit huis myn voeten kwam te stellen,
Zo dra begon myn oog mee naer uw muts te hellen,
En zo gy my niet had doen twyfflen aan uw hart,
(1060) Gy waart, spyt Rodomond, altyd myn Mandrikart.
                                  FERDINAND.
O liefde! doe dees vrou ’t verstand toch weder komen,
Wyl gy, die geen die ’t had, het zynen hebt ontnomen.
                                    IZABELLE.
O min! zo gy in macht meêr dan Apollo zyt,
Zo Maak aan deze man terstond zyn zotheid kwyt.
                                  FERDINAND.
(1065) Doe in dit schoone beeld, ô liefde! een ziel herleven,
Op dat ik haar myn smart eens mag te kennen geven.
[fol. Aa8v, p. 384]
                                    IZABELLE.
O min, dit wonderwerk past aan uw kracht alleen,
Doe hem myn vuur dan zien, en brand hem ook met een.
                                  FERDINAND.
O hemel! deze vrou dient u tot gunst te wekken.
                                    IZABELLE.
(1070) Ik durf my zelf aan hem noch niet geheel ontdekken,
Voor dat ik zie wat ik van hem gelooven mag.
                                  FERDINAND.
Eer durf ik myn verstand niet brengen aan den dag.
Voor dat ik heb gezien, waar voor ik haar moet achten.
                                    IZABELLE.
’k Zal in myn zotterny hem melden myn gedachten,
(1075) Om te beproeven of zyn min noch reden kend.
                                  FERDINAND.
’k Zal haar in staat van zot verhaalen myn elend,
Op dat zy, zo zy dus myn liefde komt te weten,
Zo zy niet zot en is, myn oogen niet zot mag heeten.
                                    IZABELLE.
Zeg fynman, weet gy wel wat dat de liefde is?
                                  FERDINAND.
(1080) De liefde? dat’s een guit, die nu al lang, na ’k gis,
Is opgehangen, en voor bokking hangt te droogen:
Of anders, ’t is een drift oorspronkelyk uit d’oogen,
Die naer ’t bezitten haakt van ’t geen de ziel bemind.
                                    IZABELLE.
O groote min, heb dank wyl gy zo wel begind!
                                  FERDINAND.
(1085) De min is tweederlei, naer ’k dikwils heb gelezen.
Des vind ik, dat de schoonte ook tweederlei moet wezen,
Als d’een van ’t lichaam, en dan d’ander van de geest,
Waar van de laatste aan u onthouden is geweest,
Niet om de glans alleen van d’ander te verdooven,
(1090) Maar om myn ziel met een al zyn vermaak t’ontrooven.
                                    IZABELLE.
Hoe is het mogelyk dat hy dit oordeel geeft,
En dat myn zotheid schat dat hy geen wysheid heeft?
[fol. Bb1r, p. 385]
                                  FERDINAND.
Maar gy, die my zo veel weet van de min te vragen,
Kend gy zyn krachten wel?
                                    IZABELLE.
                              Ik weet zyn zotte vlagen,
(1095) En wat die gaudief op een eerlyk mensch vermag?
Want van dat uur, helaas, dat ik u eerstmaal zag,
Heb ik zyn mogentheid zodanig ondervonden,
Dat ik uit zyn geweld nooit vrees te zyn ontbonden.
                                  FERDINAND.
Mint gy myn dan, myn lief?
                                    IZABELLE.
                              Hoe nu, hy merkt myn brand.
(1100) Gewis hy is niet zot.
                                  FERDINAND.
                                        Gewis zy heeft verstand.
                                    IZABELLE.
Versta gy wat ik zeg, ô Koning van Westfalen?
Ik min u in myn hart als krabben en garnalen.
                                  FERDINAND.
En gy, doorluchtigste Princesse van Mogol,
Ik min u in myn maag als varsch gezoute schol.
                                    IZABELLE.
(1105) Hy antwoord in myn taal, wie zal dat zotheid heten?
                                  FERDINAND.
Indien zy zot is, ach, zo ben ik zelf bezeten.
                                    IZABELLE.
’k Zou wis van u veel meêr bemind zyn, en geacht,
Zo Gy myn afkomst wist en myn beroemd geslacht.
                                  FERDINAND.
Wel, weet van uw kant ook, dat spyt dees zotte kleeren
(1110) Die ’t noodlot my lest tot een kermis kwam vereeren,
Dat ik een Edelman, en zo ryk ben van schat,
Dat ik per overdaat een hond hou met een kat,
                                    IZABELLE.
Een fiel, na dat hy my had uit myn land genomen,
En na hy hier met my was t’ Amsteldam gekomen,
(1115) Heeft my verraden, en ontstolen ook met een
[fol. Bb1v, p. 386]
Al wat ik by my had, doch liet my ’t hart alleen,
En wyl ik hier op straat myn ramp zat te beweenen,
En dat my by geval dit volk daar hoorde steenen,
Zo hebben zy voor zot myn in dit slot gebracht,
(1120) Ter audientie van de souveraine macht.
                                  FERDINAND.
En ik, door ongeluk, heb zeker heer doorsteken,
Waar door ik vluchtende ben in dit huis geweken,
Om myn vervolgers niet te vallen in de hand;
Nu speel ik hier voor zot, wyl ’t missen van ’t verstand
(1125) Myn nek en hals bewaard voor meester hans zyn slagen,
Mids ik veel liever die van Jorisvaar wil dragen
Dan dat een Intendant van ’t recht van Graafflykheid,
My, zonder kompliment, ’t hooft voor de voeten leit.
                                    IZABELLE.
Spreekt gy met ernst.
                                  FERDINAND.
                                      Gewis; en gy, spreekt gy met reden?
                                    IZABELLE.
(1130) Wel ja.
                                  FERDINAND.
                    Is ’t waar myn zon! ei, wil die dan besteden
In wat medogentheid te toonen om myn smart.
Zie, hoe de min bestiert myn ziel en hart;
Wyl ik, u wanende berooft te zyn van zinnen,
Zelfs, spyt u zotheid, u gedwongen was te minnen,
(1135) En denk, of door de min myn geest niet zelver dwaald,
Wyl ik u in dees staat heb myn geheim verhaald.
                                    IZABELLE.
Om deze oprechtigheid met myne te vergelden,
Zo weet ook dat ik ben, die ik terstond vertelde,
En niet de gene daar gy my hebt voor geacht.
(1140) Myn naam is Izabel, en ’t Adelyk geslacht,
Zo oud, en wyd beroemt, waar uit ik ben gesproten,
Is Gelders, en verwant aan ’t meeste deel der Groten;
En vorders ben ik die, die zich gelukkig vind
Van in dees zotte staat van u te zyn bemind,
(1145) Gelyk ik u na dees getuigenis hoop te geven,
[fol. Bb2r, p. 387]
Wyl dat gy my ’t geheim ontdekt hebt van uw leven,
Hoe dat myn minnend hart meer t’uwe is als het myn;
Ja dat ik tot ter dood uw dienares zal zyn.
                                  FERDINAND.
O groote hemel! wat geluk komt my ontmoeten?
(1150) Myn schone! ’k werp van vreugt my zelve voor uw voeten,
Wyl ik u eeuwiglyk voor myn Godin erken.
                                    IZABELLE.
Sta op, dit is een eer die ik niet waardig ben.


VYFDE TOONEEL.

JORISVAAR, IZABELLE, FERDINAND.

                                    JORISVAAR.
AL weêr an by malkaar? wel hei! waar wil dit henen?
Ik zweer dat ik jou lui zal breken hals, en benen,
(1155) Ga voort zeg ik in huis, ziet zo, hoe smaakje dat?
                                  FERDINAND.
Jou gryze roffiaan, jou bakhuis als een kat,
Jou ouwe woudaap, met je kamelotte kaken,
Moogt gy niet langer zien dat goe lui vrede maken?
                                    JORISVAAR.
Geen woorden zeg ik, maar ga straks geschikt in huis,
(1160) Of anders zweer ik u, dat gy niet eenen luis*
Noch op je kop of vleis meêr zult in ’t leven houwen,
Mids ikze met dees stok te morzelen zal touwen.
Hou Marten, Klaasje hou! waar benje met je twien?
                                    IZABELLE.
’t Was tot ons ongeluk dat hy ons kwam te zien.



[fol. Bb2v, p. 388]

ZESDE TOONEEL.

MARTEN, KLAASJE, JORISVAAR,
FERDINAND, IZABELLE.

                                      MARTEN.
(1165) WAt is hier nieus te doen? wie is’er dood gesteken?
                                    JORISVAAR.
Op dat dit koppeltje malkaâr niet weêr zou spreken
Zo legt myn dees Sinjeur zyn voeten in de band,
En geeft dees Juffrou eens een koord om ieder* hand.
                                    IZABELLE.
Die niet en heeft gedaan, wat schuld heeft die te boeten?
                                  FERDINAND.
(1170) Boei my de handen mee zo wel als bei myn voeten;
Maar laat myn zuster gaan, die heeft in ’t minst geen schult.
                                    JORISVAAR.
’k Zweer dat ge uw eerste bee wel haast verkrygen zult,
Zo gy de moeite neemt van noch wat praats te maken,
Za jongens, pakt haar aan, en let voor alle zaken,
(1175) Dat gy haar houd van een, des past vooral op hem.
                                  FERDINAND.
O ouwerwets model van Heer Methusalem!
’k Zweer, zo het fatum my weêr in myn ryk doet keren,
Dat ik u zal tot straf in pik doen frikasseren.
                                    KLAASJE.
O zotskap, weet gy dan ’t gebruik van ’t huis noch niet?
(1180) Zeg, wanneer is ’t dat gy hier vrouws by mannen ziet?
                                    JORISVAAR.
Kom stapter slechs mee weg.
                                  FERDINAND.
                                              Waar wild gy henen stappen?
Of wilt gy in de kroeg een paartje laten tappen?
                                    KLAASJE.
Kom peetje, marsch jy voort.
                                    IZABELLE.
                                            Voert gy my mee dan heen?
                                    JORISVAAR.
Gaat voort met alle bei, maar houdze wel van een.



[fol. Bb3r, p. 389]

ZEVENDE TOONEEL.

JORISVAAR alleen.

(1185) ’k VErwonder my geenzins te zien dat dees zottinne,
Zig van een zotte vent, als dees, kan doen beminnen,
Daar zy zo gryzen, en zo wyzen ouwen man,
Schier door haar oogen in temtatie brengen kan.
Ik weet niet, die zottin helpt my het brein aan ’t dwalen,
(1190) ’t Hooft draait my of ’er zat een meulen in te malen.
Wel liefde! wat is dit? word gy dan langer zot?
En speelt gy by de Goôn noch voor een eerlyk God?
Laas! wie zal dan voortaan op d’ouderdom vertrouwen?
Want gy, ô kleine fiel! ontziet noch jong noch ouwen.
(1195) En, ’t zy hoe dat het zy in ’t grys, of blonde hair,
Uw drift speelt in den mensch altyd voor koppelaar.


Continue
[fol. Bb3v, p. 390]

VIERDE BEDRYF.

EERSTE TOONEEL.

IZABELLE met handboeyens aan.

HOewel dat my ’t gebruik der handen is benomen,
Zo ben ik echter noch myn wachters ook ontkomen,
Want noch een keten, noch een wachter acht of tien
(1200) Kan een verliefde ziel zyn heete drift verbiên:
Want waarom zou de min zo groot niet van vermogen
Zyn, als Merkurius? die, spyt de duizent oogen
Van Argus, hem ontstal zyn menschgeweze koe?
Gewisselyk de min is alzo groot: want hoe
(1205) Men hem meer dwingen wil, beknellen en bevatten,
Hoe meer hem deze band zal buiten band doen spatten.
Want pas als vyand van dat hoort tot tiranny,
Breekt hy zyn boeyens los, en stelt zich zelve vry.


TWEEDE TOONEEL.

IZABELLE, FERDINAND.

                                  FERDINAND.
HOe nu, men heeft u dan geboeyent aan uw handen,
(1210) Myn waarde tweede ziel! en, gy ô ysre banden!
Versmelt noch niet voor ’t vuir, daar ieder een van blaakt,
Die slechs de minste straal van deze zon genaakt?
Gelukkig yzer! ô benyens waarde keten!
Die tot gevangenis der handen word versleten,
(1215) Waar van de Minnegod de groote scepterstaf
En ’t opperste gebied van alle harten gaf.
Gelukkig yzer! ach, mocht ik uw plaats bekleden,
En boeyen in uw steê dees goddelyke leden,
Ik zweer, op dat dees hand te meêr zou zyn vereert,
(1220) Dat ik gewisselyk haast wiert in goud verkeert;
Maar ach! boeit men om my dees schoone ledematen?
                                    IZABELLE.
Dees ysre boeyens, in de plaats van die te haten,
[fol. Bb4v, p. 391]
Zyn my, wyl my de min om u die overlaat,
Tot kostelyk gesteente, en prachtig arm cieraat.
                                  FERDINAND.
(1225) Indien ’t cieraden zyn, u van de min gegeven,
Zo schenk ik aan die band met een myn ziel en leven,
Nadien die blinde God, door een en zelfde gloet
Ons harten zamen smelt, en die vereenen doet:
Gelyk, tot blyk dat wy maar een zaak wezen moeten,
(1230) Hy u de handen boeit, gelyk als my de voeten,
Pas of een enkle band hem niet en kan volstaan,
Om ons in eeuwigheid niet weêr van een t’ontslaan.
                                    IZABELLE.
Die boejens, waar in ik uw voeten zie geslagen
Die zweer ik, dat ik meê steets om myn hart zal dragen,
(1235) Dewyl dat ik in die, daar my uw min meê bind
Myn aldergrootste vreugd, en al myn glorie vind.
Alleen bedroef ik my, dat ’t boeien van myn handen,
Die drift in myn belet, die ik in my voel branden,
Van u t’omhelzen, daar myn ziel nu naer zyn macht
(1240) U zyn omhelzing geeft alleenig in gedacht.
Wel aan myn tweede ziel, omhels myn zonder schromen.


DERDE TOONEEL.

KATRYN, FERDINAND, IZABELLE.

                                    KATRYN.
HEel tydig vind ik my hier op het mat te komen.
Gy fiel, laat gaan, laat los, wat doet gy dees zottin?
                                    IZABELLE.
Verrader, wilt gy my verkrachten?
                                    KATRYN.
                              Hoe vriendin?
(1245) Deed hy u dan geweld?
                                    IZABELLE.
                          O ja.
                                  FERDINAND.
                                  Geweld van liefde.
[fol. Bb4v, p. 392]
                                    KATRYN.
Gy Heer student, of droes, ’t was best, zo ’t u beliefde
Dat gy liet loopen deze ontzinde, en zotte meit.
Wat heeft zy u gedaan dat gy steeds by haar zyt?
                                  FERDINAND.
Zy heeft my met een pyl in ’t ingewant getroffen,
(1250) Daar men een olifant meê zou ter aarde ploffen,
Wat dunkt u, heb ik dan geen reden tot myn wraak?
                                    IZABELLE.
Haar zotte jalouzy die hoor ik met vermaak.
                                    KATRYN.
Zult gy u eeuwig dan staan spiegelen* in haare oogen?
Zie my toch meê eens aan.
                                  FERDINAND.
                                            Helaas wat groot vermogen
(1255) Hebt gy in uw gezicht, ô platgeneusde maagt!
Wyl dat gy door een lonk my schier na bed toe jaagt:
                                    KATRYN.
Schoon dat gy my veracht, noch zult gy zo niet scheiden,
Mids ik u niet wil zien vertrekken met u beiden.*
                                    IZABELLE.
Gansch herfst en winter, en gansch zomer alle drie,
(1260) Wat zoeter gratje dat ik in dees Juffrou zie?
Och, och, wat moet die sloof in bei haar longen branden!
Ik loof voor vastelyk d’hondsdagen zyn op handen.
                                    KATRYN.
Wel, waarom ziet gy my niet meê eens vriendelyk aan
                                    IZABELLE.
’k Zweer, zonder jokken, dat het kwalyk is gedaan;
(1265) Doch gy Heer Mandrikart, blyf hier, ik ga vertrekken,
Om hier myn jalouzy niet hooger op te wekken.
                                  FERDINAND.
Hoe nu, zal deze mist op nieus weêr oorzaak zyn,
Dat ik ontbeeren zou myn schoone zonneschyn?
O wreede Roodemond! ontschaakt gy Doralice?
(1270) ’k Zweer dat ik volgen zal, of’t leven zelfs verliezen.



[fol. Bb5r, p. 393]

VIERDE TOONEEL.

KATRYN alleen.

        Is ’t mogelyk hemel, isser smart
        Op aard’ by myne te gelyken
        Helaas! wat droefheid moet niet wyken
        Voor ’t vreemde lyden van myn hart?
            (1275) Moet ik dan sterven door de min
        Om deze zot? die, door ’t verachten,
        My klaar doet zien in zyn gedachten
        Dat hy my laat voor dees zottin,
            O neen! ik zal haar dolligheid
        (1280) Zien door de mynen om te zetten,
        En zo haar zamenkomst beletten
        Eer dat dit vuur zich verder spreit.
            Want om dit Huis te houden in,
        En niet na Haarlem weêr te keeren
        (1285) Zo wil ik om geen schyn t’ ontbeeren
        De zotheid volgen van myn min.
            ’k Wil myn gaan veinzen zo ontzint,
        Dat men myn hier zal moeten laten,
        Want zal het minnen ons wat baten,
        (1290) Zo moet hy zot zyn die bemint.
Wel aan, wat let my dat ik straks niet ga beginnen?
Holla myn pagies, met myn juffers, en slavinnen!
Waar is myn gansche trein? waar blyft het hofgezin?
Za, maakt myn koets gereed, en spand de paarden in,
(1295) Vermids ik datelyk wil naar de Koning ryden.
Gy Prins, geef my uw hand, om my ten hoof te leiden?
En gy myn dwergen, brengt uw waayers voor den dag
Op dat ik voor de zon myn wat verkoelen mag.
Dit is een goet begin, om tot het werk te treden.



[fol. Bb5v, p. 394]

VYFDE TOONEEL.

ANNA, KATRYN.

                                        ANNA.
(1300) HOe, staat gy hier Katryn? wat maakt gy hier beneden?
                                    KATRYN.
Hoe, noemt gy my Katryn? noem my uw Koningin.
                                        ANNA.
Helaas, wat slechter tyng ontfang ik daar vriendin?
                                    KATRYN.
Hoe, slechte tyng? wat tyng?
                                        ANNA.
                                              Te droevig om te hooren.
                                    KATRYN.
Hoe, droevig! is’er iets van ’t Koninkryk verlooren?
(1305) Of is de gansche vloot van Indië vergaan?
                                        ANNA.
Myn Vader doet terstont my door een brief verstaan
Dat het zyn wil is, dat wy straks naer Haerlem keeren,
Vermids dat hy my t’huis niet langer kan ontbeeren,
Gelyk ’er ook met die aan Jorisvaar een kwam,
(1310) Waar in hy wierd verzocht, dat hy my t’Amsteldam
Vermids ’t noodzaklyk was, niet langer op zou houwen,
Maar eer hoe liever weêr zou naer huis toe stouwen.
                                    KATRYN.
Wel, dat het gantsche ryk dan straks victorie brand.
                                        ANNA.
Wat ryk?
                                    KATRYN.
                  Dat Koninkryk, dat ik met dees myn hand
(1315) Als Koningin regeer.
                                        ANNA.
                                          Hoe nu, waar zyn uw zinnen?
                                    KATRYN.
Ik zoek myn moeder vast een schoonzoon aan te winnen.
                                        ANNA.
Gewisslyk zy is zot, en al haar oordeel kwyt.
[fol. Bb6r, p. 395]
                                    KATRYN.
Daar door heb ik myn ziel van meerder smert bevryt.
                                        ANNA.
Wat toverkruit, Katryn, heb gy toch ingezoogen?
                                    KATRYN.
(1320) Een toverkruit, ’t geen ik ontfing door bei myn oogen.
                                        ANNA.
Bedaar u toch Katryn.
                                    KATRYN.
                                    Vertrek, gy valsche pry!
                                        ANNA.
Gelukkig zyt gy wis in deze uw zotterny,
Nadien dat gy daardoor hier noch zult blyven moogen
En alle dagen zien die schoone en vriendlyke oogen,
(1325) Waar van ik in myn ziel zoo diepe wonden draag,
Dat ik alleen om haar dit myn vertrek beklaag.
                                    KATRYN.
Waar zyn myn slaven, en myn zwarte Japoneezen?
                                        ANNA.
Ach, die zo zot mocht zyn, hoe lukkig zou hy wezen!
                                    KATRYN.
Za! breng my water, op dat ik myn handen wasch.
                                        ANNA.
(1330) Hoe woelt haar malend brein in dien ontstelden kas!
Maar hoe, wat of my let dat ik, reets zot ten delen,
Haar voorbeeld nu niet volg, en puur voor zot ga spelen,
Dewyl dat ik daar in twee zaken schyn te zien,
Waar door myn minnend hart veel voordeel kan geschien?
(1335) Waar van het eerste is, dat het missen van myn zinnen,
Voorzeker in dit huis my zal een plaats doen winnen,
Daar ik haast anderzints van hier zal moeten gaan:
Het tweede is, dat ik dus myn brand zal doen verstaan
Aan myn beminden zot, die ik in alle deelen
(1340) Zo zal gelyken in myn zotte rol te speelen,
Dat, als men my om hem bespeurt zo dol, en mal,
Myn vader my gewis met Karel trouwen zal;
Vermids hy, ziende ’t kwaat alleen uit hem gerezen,
Wis door dit huwelyk myn zotheid zal genezen.
[fol. Bb6v, p. 396]
(1345) Wel aan dan ik begin. Vaarwel dan myn verstant,
Want daar de min regeert moet wysheid aan een kant.
                                    KATRYN.
Holla myn kamermaagt! waar zyt gy, kom van binnen.
                                        ANNA.
Wat is ’t gebieden van Mevrou de Koninginne?
                                    KATRYN.
Het is by na een uur dat hier heb gewacht,
(1350) En niemand heeft my noch myn morgendrank gebracht.
                                        ANNA.
Uw kamerjonker zal terstont uw wil volvoeren,
Hy staat vast aan den haart een pot met bry te roeren.
                                    KATRYN.
Zeg dat hy zich wat spoeid; of dat men in der yl
Zyn rug wat smeeren zal met ’t handvat van een dwyl.
(1355) Maar hoe, wat wil dit zyn dat Juffrou voor ’t bestraffen
My, in myn zotterny, als nieuwe stof komt schaffen?
                                        ANNA.
Dus volg ik van dees sloor alleen de zotheid in,
Om dat ik zelve volg de zotheid van myn min.
                                    KATRYN.
’k Geloof dat zy de grond verspied van myn gedachten,
(1360) Des zal het noodig zyn myn wat voor haar te wachten.
                                        ANNA.
O groote Koningin, gints komt een pagie aan,
Die u een tyding brengt uit ’t eiland van de Maan.
                                    KATRYN.
Wel licht zal het een boô van Jonker Karel wezen;
Zeg dat hy binnen komt en niets behoeft te vrezen.
                                        ANNA.
(1365) Hoe! spreekt gy hier by my van deze vagabond?
                                    KATRYN.
Mag ik myn bruigoms naam niet nemen in myn mond?
                                        ANNA.
Hoe nu, uw bruigom, daar hy aan een aâr getrouwt is?
                                    KATRYN.
Getrout?
[fol. Bb7r, p. 397]
                                        ANNA.
                Ja toch.
                                    KATRYN.
                                Met wie?
                                        ANNA.
                        Dat ’s tyding die al oud is,
Met my.
                                    KATRYN.
                Met u? en wie heeft u toch t’zaam in d’echt vereent?
                                        ANNA.
(1370) De Paap.
                                    KATRYN.
                        De papegaai geloof dat gy meent.
                                        ANNA.
Wel wat mag dees zottin dog in haar harssens brouwen?
Meend zy myn echte man dan op een nieu te trouwen?
                                    KATRYN.
Hoe nu! rampzalig dier, weet gy met wie gy spreekt?
En vreest gy noch niet dat uw Koningin zich wreekt
(1375) Op uw vermeete tong? za, waar zyn myn Soldaten?
Ik wil dat men de trom terstont zal roeren laten,
En dat men ’t gantsche heir zo daadlyk breng te veld,
Mids ik my wreeken wil van dit uitheemsch geweld.
                                        ANNA.
En ik wil u terstond de Kroonen gaan verpletten.
                                    KATRYN.
(1380) Hoe nu! zal myn slavin zich tegen my verzetten?
Een bastaard, die de schand maakt van haar gants geslagt?
Za pagie, haal my straks drie Zwitsers van de wagt,
Op dat ik haar terstond doe slepen uit myn oogen.
                                        ANNA.
Gy hebt, ô Koningin, dwars door uw strot gelogen.
                                    KATRYN.
(1385) Gelogen! za wel aan, ontfang dan dees sufflet.
                                        ANNA.
O varken! wacht ik zweer dat ik u dat belet.
                                    Zy vechten.


[fol. Bb7v, p. 398]

SESTE TOONEEL.

JORISVAAR, VALERIUS, ANNA, KATRYN.

                                    JORISVAAR.
KOm heer Valerius zo lang eens met my buiten,
Op dat ik zie waar uit dit kwaat gerucht mag spruiten,
En daarna zullen wy verhandelen met vermaak
(1390) De zaak daar gy om komt.
                                    VALERIUS.
                          Wel aan dan, haast u strak,
Want gints zie ik uw nicht met een zottin aan ’t vechten.
                                    JORISVAAR.
Hoe Anna wat is dit? laat los malkanders vlechten,
Laat los, en blyf van een. Kom hier, waar benje Klaas?
Za, sleept myn dees zottin terstond eens van de plaats,
(1395) Die hier myn goeje nicht schend neus, en mond, en lokken,
Wyl zy ontzinnig is, en meer als dol. Wat pokken
Beweegt u dat gy haar niet opgesloten laat?
                                    KATRYN.
Kend gy my langer niet, gy gryze potentaat?
                                    JORISVAAR.
Wel hoe, bent gy ’t Katryn?
                                    KATRYN.
                                Ik ben ’t.
                                        ANNA.
                                              Dees dolle deeren
(1400) Noemt zich een Koningin, en, om my t’affronteeren,
Zo zeit* zy dat zy reets met Karel is getrout,
Daar ieder een nochtans hem voor myn bruigom houd,
Gelyk wy in der daat ook zyn aan een verbonden.
                                    JORISVAAR.
O Hemel! Anna nicht, wat heeft u brein geschonden?
                                    VALERIUS.
(1405) Ik zweer u, Jorisvaâr, dees twee zyn beide zot.
                                    JORISVAAR.
Wat droes, wel wat is dit? wat helpt haar brein uit ’t slot?
[fol. Bb8r, p. 399]
Wat helscher toverdrank heeft men haar dan geschonken.
                                        ANNA.
De min is tovenaar, het toverkruid de lonken,
De minnelyke zwier, en schoonheid van ’t gelaat,
(1410) En zo gy weten wilr, waar uit my dit ontstaat,
Ga, zie myn Karel eens en zyn bevalligheden,
En oordeel dan of ik ook zot ben zonder reden.
                                    KATRYN.
Die zelfde Karel is ’t, die my het brein verwart,
En zo gy niet gelooft, zo zie vry in myn hart,
(1415) En opent my dees borst, wiens binnenste is te vrezen,
Dat door myn felle brand alreê tot asch zal wezen.
                                    JORISVAAR.
Ach vrind Valerius! wat ongeluk is dit?
’t Schynt dat de min alleen haar hollend brein bezit.
                                    KATRYN.
Ik ben de Koningin van ’t land der Japonezen,
(1420) Schoon dat ik voor myn troon dees stad heb uitgelezen.
                                    VALERIUS.
Ik sta zo zeer verbaast door dees ontzinde schyn,
Dat ik voor vast geloof dat zy betoovert zyn.
                                    JORISVAAR.
Dewyl haar dolligheid is uit de min gerezen,
Zo moet dees tovery niet van de kleinste wezen.
(1425) Ach vriend Valerius, gy hebt te kwader tyd,
Dien Karel voor dees twee hier in myn huis geleid.
                                        ANNA.
Wat staan wy droef te zyn? za, za, kom laat ons danzen,
                                    JORISVAAR.
Waar wil dit henen?

                                Zy zingen en danzen
                                    KATRYN.
                                Hei! waar benje koker janzen
Nu met je stopmes, he.
                                    JORISVAAR.
                                        Haar zotheid groeit noch aan.
Myn lieve nicht, wat ’s dit, laat toch dit danzen staan.
[fol. Bb8v, p. 400]
                                        ANNA.
Ta, la, la, la, la, liere.
                                    JORISVAAR.
                                Helaas, wat vreemde zinnen?
(1430) Myn nicht, hoe kreegt gy dit?
                                        ANNA.
                                              Door Karel te beminnen,
Verstaje my noch niet?
                                    JORISVAAR.
                                    Ach, Karel is de man.
                                    VALERIUS.
’t Is wonder dat een zot dit vuur verwekken kan.
                                    JORISVAAR.
(1435) Nicht Anna!
                                        ANNA.
                              Dat ’s voor jou.
                                    VALERIUS.
                              My dunkt dat ’t best zal wezen,
Dat gy haar vast zet, en door slagen laat genezen.
                                    JORISVAAR.
Ik zal zo daadlyk haar doen zetten in een kot,
Op dat ik haar genees, of maak noch eens zo zot,
En aan haar Vader zo van stonden aan gaan schryven,
(1440) Dat, wyl zyn dochter hier gedwongen is te blyven,
Dat het noodzakelyk is, dat hy van stonden aan
Het zelve eens komt zien hoe dat de zaaken staan.
Wat Karel nu belangt, die zal ik zo besluiten,
Dat uit zyn zotheid hier geen zotheid meer zal spruiten.
                                    VALERIUS.
(1445) Zo Karel van dit werk de wetende oorzaak was,
Zo was hy sluitens waard; maar ’k bid u..
                                    JORISVAAR.
                                          Ik en pas
Hier op uw bidden niet, ik heb genoeg vernomen
Wat kwaat hy hier verwekt; maar zal hier niemand komen?
Hou Klaas en Marten, hou waar benje? komt eens uit?
                                        ANNA.
(1450) Gy sluit myn leven zelf indien gy Karel sluit.


[fol. Cc1r, p. 401]

ZEVENDE TOONEEL.

MARTEN, KLAASJE, JORISVAAR,
VALERIUS, ANNA, KATRYN.

                                      MARTEN.
WAt is ’er Jorisvaâr, dat u zo luid doet baren?
                                    JORISVAAR.
Iets dat myn hart en ziel te lydig komt bezwaaren.
                                    KLAASJE.
Bonjour juffrou Katryn! wel tronie sta jy hier?
                                    KATRYN.
Zo gy my noch niet ziet zo opent u vizier.
                                    KLAASJE.
(1455) Hoe na zyn deze twee ook van de maan geslagen?
                                        ANNA.
Dat moet je Karel zo jy het weten wilt, gaan vragen.
                                      MARTEN.
Ja, ja, ik merk het wel, zy hebben ’t al gevat.
                                    JORISVAAR.
Ik wil haar zo terstond doen zetten in een gat,
En met den Doktor noch van daag gaan conzuleeren,
(1460) Om eer hoe liever haar dees ziekte te cureeren,
                                    KLAASJE.
O Juffrou Anna!
                                        ANNA.
                          Wel? wat wil dees roffiaan!
                                    KLAASJE.
O wysheid! hoe gezwind is ’t vaak met u gedaan?
Wat staat gy menig maal op bystre zwakke pooten?
Wyl u de minste wind vaak op uw gat kan stooten?
(1465) Maar Jorisvaâr, wat droes heeft toch dit vrouvolk in?
                                    JORISVAAR.
Ach vriend, ik weet het niet, zy zeggen ’t is de min.
                                    KLAASJE.
Ja! komt dat van de min, zo doet dit huis vergrooten,
Eer dat wy door ’t getal malkaâr de deur uitstooten.
[fol. Cc1v, p. 402]
                                    JORISVAAR.*
Wacht, wacht, ik zweer dat ik haar haast genezen wil
(1470) Za mannen, vat haar aan.
                                      MARTEN.
                                              Nou juffrou houwje stil.
                                        ANNA.
Wel aan gy kerel, kom ik zal my laten vatten.
                                      MARTEN.
Ja, ja, ik hebje al, ô je zult my niet ontspatten.
                                    JORISVAAR.
Houd haar te degen vast, en leid haar daadlyk in.
                                    VALERIUS.
Wel, wanneer, zult gy my geven myn zottin?
                                    JORISVAAR.
(1475) Zo dra als ik dit volk heb in het hok doen steken,
Doch eer zy gaat heb ik noch iet met u te spreken.
                                        ANNA.
Laat los, gy fiel, laat los.
                                      MARTEN.
                                      Hou my dat kakebeen.
                                        ANNA.
Ik zeg dat Karel is myn bruidegom alleen.
                                    KATRYN.
En ik zeg, dat gy dat hebt door uw hals gelogen,
(1480) Want ik ben zelf zyn bruid.
                                    JORISVAAR.
                          Voort brengt haar uyt myn oogen,
En geef haar numro drie zo lang tot haar verblyf,
Tot ik in alderhaast een brief naar Haarlem schryf.


ACHTSTE TOONEEL.

REINOUT, LEONARD.

                                    REINOUT.
EEr dat wy Leonard, noch uyt dees stad vertrekken,
Zo dacht my in passant dit logement der gekken
(1485) Eens te bezigtigen niet ongeraân te zyn.
[fol. Cc2r, p. 403]
Gins zie ik op de plaats de gekken by ’t dozyn,
Van ’t kermis volk omringt haar perzonagies speelen,
Kom, treên wy nader om die vreugd met hen te deelen.
Maar zie, hier komt ons een van ’t huisgezin te moet,
(1490) Die met een compliment ons op zyn wys begroet.
Hy nadert om ons een discoursje te vereeren.


NEGENDE TOONEEL.

KLAASJE, REINOUT, LEONARD.

                                  KLAASJE.
MEssieurs, met uw verlof, wat zyt gy toch voor Heeren,
En wat komt gy hier doen? of komt gy hier misschien
In dit ons Lasrushuis de zotten eens bezien.
                                    REINOUT.
(1495) Ja, uit nieusgierigheid, want wy zyn vreemdelingen.
                                  KLAASJE.
’k Loof zo de zotten in jou land met bellen gingen,
En dat de wereld door de gekken, pas als wy
Getekent waren met het Lazarus livry,
Dat de nieusgierigheid van zotten te bekyken
(1500) U niet een voetstap breed had van uw weg doen wyken,
Mids gy dan weten zou door ’t dagelyks gedruis,
Dat al de wereld niet is als een Lasrushuis:
Want noem my eens een man, die in zyn gansche leven
Niet honderd duizenden van zotheên heeft verdreven,
(1505) En by aldien gy weet wat dat uw zotheid is,
Zo oordeel by uw zelf of ik al heel veel mis.
                                    REINOUT.
Ik zweer dat deze vent wel een profeet mag heten.
                                   LEONARD.
Hoe zot ik ben geweest, dat dien ik wel te weten,
Doen ik met Izabel myn meesters huis ontvloot,
(1510) En door haar zottigheid de myne heb vergroot.
                                  KLAASJE.
Doch om u te doen zien, dat maar alleen in ’t binden
Zomtyds wat onderscheid in zotten is te vinden,
[fol. Cc2v, p. 404]
Schoon niet een mensch op aard zyn zotheid kan ontvlien,
Zo tree met my in huis, ik zal ’t u laten zien.
                                    REINOUT.
(1515) Zeer wel, wy zullen zien of ’t geen gy zegt zal blyken.
                                  KLAASJE.
Wat nieus is ’t dat een gek zyn makkers gaat bekyken.


TIENDE TOONEEL.

JORISVAAR, REINOUT, LEONARD.

                                    JORISVAAR.
GY Heeren, zo gy hier dit Godshuis komt bezien,
Vergeet, zo ’t u belieft, geen aalmis aan te biên.
                                    REINOUT.
Zeer wel patroon, hoe naer zyt gy Regent hier binnen?
                                    JORISVAAR.
(1520) Dat ben ik, tot uw dienst, van veel ontzinde zinnen.
                                    REINOUT.
Wel aan, zo ’t u belieft, lei ons eens om myn vrind,
En toon ons eens wat slag van zotten men hier vind.
Wat het gebou belangt: ’t lykt, na ik kan bekyken,
Dat het voor armen min gebout is dan voor ryken.
(1525) Ik zie een ruime plaats met boomen fraai beplant,
’k Zie alles even schoon en net naer advenant.
                                    JORISVAAR.
Hoor vrind, een woordje.
                                   LEONARD.
                                        Wat belieft u?
                                    JORISVAAR.
                                      Mag het wezen,
Zeg my wat Heer dit is, vermids ik uit zyn wezen,
En zyn gestaltenis iets groots vermeen te zien.
                                  LEONARD.
(1530) Dat weet ik zelve niet, hoewel dat ik hem dien,
Vermids het, dat gy ’t weet, geen dag en is geleden,
Dat ik als vreemdeling ben in zyn dienst getreden,
Wyl hy my by geval, juist in zyn herberg vond;
[fol. Cc3r, p. 405]
Maar pas gelyk gy zegt, dat gy bemerken kond
(1535) Dat hy iets groots moet zyn, dat meen ik van gelyken,
Mids hy in al zyn doen iets ongemeens doet blyken,
En anders weet ik niet, dan dat hy in Den Haag
Zyn woonplaats houd, daar wy noch lichtelyk van daag,
Na ’k uit hem heb gehoort, weerom naer toe vertrekken.
                                    REINOUT.
(1540) Ik bid u zeg my eens, wat slag hebt gy van gekken?
En wat voor zottigheyd bezit haar harzens meest?
                                    JORISVAAR.
Ik heb’er droevigem, ik heb’er bly van geest;
’k Heb kooplui, die van geld en wissels disponeeren;
’k Heb Filozofen, die schier eeuwig disputeeren;
(1545) ’k Heb Advokaten en Doktoren by ’t dozyn;
Ik heb Poëten die schier onverdraaglyk zyn
Met al hun revelen van acht of negen muizen,
Met een woord dits het puik van alle gekkenhuizen:
Maar onder al dien hoop, al grypje by de gis,
(1550) Zo tast j’er op niet een, die niet verlieft en is.
                                    REINOUT.
Hoe! is het mogelyk, dat in zo zotte zinnen
Die goddelyke drift geplaatst zou zyn van ’t minnen?
Daar ik voor deze dacht, dat nooit de liefde viel
Dan in een edelen of welgeboren ziel.
                                    JORISVAAR.
(1555) Indien gy immer in een meening waart bedrogen,
Zo zyt gy ’t nu, myn Heer, nadien ik het vermogen
Zo vreemt vind van de min, dat ik geloof voor wis,
Dat buiten hem op aard, geen andre zotheid is.
Want wyl hier in myn huis, in wat voor zotternyen
(1560) Zy ook vervallen zyn, ik ieder een zie vryen,
Zo dunkt my heb reên te zeggen veilig uit,
Dat in de min alleen zich alle zotheid sluit.
                                    REINOUT.
Dus doende, zoud gy meê, wel door de zelfde reden
Het hof, ja ’t heele land, met al haar groote steden
(1565) Uitschelden, naer ik hoor, voor zulk een huis als dit,
Wyl over al de min schier yders hart bezit.
[fol. Cc3v, p. 406]
                                    JORISVAAR.
En waarom niet? wyl ik, die zelfde zottigheden
Die ooit die liefde werkt in hoven, en in steden,
Hier daaglyks plegen zie in een en zelfde graat;
(1570) Want min is altyd min, en ’t gaat hoe dat het gaat,
Het is onmogelyk dat iemand in het minnen,
Hy zy wie dat hy zy, blyft meester van zyn zinnen.
Zo dat ik noch eens zeg, gelyk ik heb gezeid,
De zotheid is de min, en min is zottigheid.
                                    REINOUT.
(1575) En ik zeg, dat den min, een hartstocht die van allen
Zelfs d’edelste is, niet kan in zotte harssens vallen.
                                    JORISVAAR.
En ik zeg wederom, gy kalt wat dat gy kalt,
Dat nimmermeer de min als in de zotten valt.
Doch om u ’t tegendeel van ’t geen gy zegt te toonen,
(1580) En hoe de liefde kan in zotte harssens woonen,
Zo nood ik, zo ’t u lust, u dezen avond hier
Op zeker huwlyks feest, ’t geen hoewel per plaizier,
Of eer om redenen van ons dus is besteeken,
U zal doen blyken, dat de zaak daar wy van spreeken,
(1585) Aan uw kant vals is, en aan myn zy vast en waar.
                                    REINOUT.
Gy doet my groot vermaak en zeer veel vrindschap, maar
Waar speelt dit huwelyk, en tusschen wat perzonen?
                                    JORISVAAR.
Ik heb Heer, dat gy ’t weet, een broer te Haerlem wonen
Die door de koopmanschap, daar hy zyn werk van maakt,
(1590) Tot groote rykdom en hoogachting is geraakt,
Dees heeft een eenig kind, een dochter, die voor dezen,
Zo om haar rykdom als bevalligheid van wezen,
Van jongmans haars gelyk vaak is ten echt verzocht,
Hoewel dat noch de min nooit iets op haar vermocht,
(1595) Misschien om eindlyk dies te zwaarder haar te plagen;
Dees heeft my in dit huis voor acht, of veertien dagen
Wat by gewoont, om het vermaak van deze stad
Wat te genieten, die zy nooit gezien en had,
Dees, by na op het punt van weêr na huis te trekken
[fol. Cc4r, p. 407]
(1600) Komt by geval te zien een* van myn groote gekken,
Die, wyl hy wel gemaakt van lyf en leden is,
De onnoosle sloof zo treft in haar geheugenis,
Dat, door de min vervoert, zy, en verstand, en zinnen
Op eenen bocht verliest door deze zot te minnen.
(1605) Ik sluit haar op, en ik ontbie haar vader hier,
Die ’k noch van daag verwacht, en die met geen plaizier
Gewis zyn eenig kind in deze staat zal vinden;
Ik haal den Doktor, die in plaats van haar te binden,
Haar raad t’ ontsluiten, en dat men haar vleyen zou
(1610) Met haar aan dezen zot te geven door de trou;
Op hoop dat door de vreugd, die haar dees schyn zal geven
Haar razerny weêrom mag worden uitgedreven!
En dit is ’t huwelyk, het geen hoewel verdicht,
Vandaag geschiên zal, en, ’t geen zo gy ’t uw gezicht
(1615) Kund waardig vinden, u geen kleen vermaak zal geven.
                                    REINOUT.
Geen aangenamer zaak en zag ik nooit myn leven,
Des is ’t dat ik met vreugd d’aanstaande tyd verwacht,
En zal hier toeven zelf al was ’t tot middernacht.
                                    JORISVAAR.
Het zal zo laat niet zyn, wy hebben tyd genomen,
(1620) Zo dra myn broeder slechs zal wezen hier gekomen,
’t Geen in een uur of twee zal wezen naar ik gis,
Daarom, wyl dat de tyd zo kort op handen is,
Zo zal ik om u niet van hier te laten scheiden,
Zo ’t u belieft, terwyl het huis eens door doen lyden.


Continue
[fol. Cc4v, p. 408]

VYFDE BEDRYF.

EERSTE TOONEEL.

FERDINAND alleen.

(1625) HEt is vandaag een dag, dat spyt dees zotte schyn
Ik van het karmis volk hier vrees ontdekt te zyn,
Dies wensch ik in een hol te zitten opgesloten,
Dat nooit de minste straal had van de zon genoten,
Om zo myn vreezend hart t’ ontnemen al haar pyn.
(1630) Te meer, wyl ik vandaag quansuis zal bruigom zyn,
Gelyk my Jorisvaâr verzocht heeft dat te wezen,
Om Juffrouw Anna van haar zotheyd te genezen,
En om haar in de min, die haar vervoert om my,
Kwanzuis te* vleyen door dees huwlyks veinzery.


TWEEDE TOONEEL.

IZABELLE, FERDINAND.

                                    IZABELLE.
(1635) IK kom u zoeken om u veel geluks te wenschen,
Met iets het geen my maakt d’onlukkigste aller menschen;
Leef lang gelukkige, doch trouwelooze zot
Met u beminde bruid.
                                  FERDINAND.
                                  Spreekt gy uit ernst, of spot,
                                    IZABELLE.
Uit spot? ô neen, geenzints, wil dat geloof verbannen.
(1640) Hoe kan uw huwelyk geschien met Juffrouw Anne,
Verrader! zonder dat zulks is uw wil geweest?
En zonder dat my zulks dat roeren zou den geest?
                                  FERDINAND.
Hoe is het mogelyk van deze vrou te spreken,
En van dit huwelyk uit zotterny besteken,
(1645) En niet te spotten met de zotheid van haar brein;
Ik bid u veinst dan niet versteurt, en gram te zyn,
Om ’t geen gy zeer wel weet slechs enkel jok te wezen.
[fol. Cc5r, p. 409]
                                    IZABELLE.
In zaken van belang en spotte ik nooit voor dezen,
Veel minder nu, helaas! terwyl gy zyt getrout.
                                  FERDINAND.
(1650) Getrout, wat zegt gy?
                                    IZABELLE.
                                            ’k Zeg ’t geen ieder zeker houd.
                                  FERDINAND.
Hoe kan men trouwen, en daar zelve niet van weten?
                                    IZABELLE.
Het is genoeg dat men uw huwlyk af kan meten
Uit ’t geen besloten is.
                                  FERDINAND.
                                  ’k Beken dat dat besluit
Wel waar is, maar ik bid, hoor toch wat dit beduit:
(1655) Dit strekt alleen maar om haar zotheid te genezen,
Die haar, gelyk men zeid, op myn verlieft doet wezen.
Op hoop door deze vreugd, van dees vercierde trou,
Men met dees boertery haar kwaal genezen zou.
                                    IZABELLE.
’t Is my onmoglyk dit voor jok of boert te achten,
(1660) Nadien dit jok in ernst verkeert in myn gedachten.
                                  FERDINAND.
Myn lief, zo ’t anders is, zo wensch ik dat myn hert,
Daar nu uw beeld regeerd, een nest van slangen wert:
Zo wensch ik dat de min myn ondergang mag zweeren,
En dat myn rust en vree in oorlog mag verkeeren:
(1665) Zo wensch ik dat myn hoop verstuift, verdwynt, verzwint
Gelyk het lichte kaf voor ’t snorren van de wind.
Zo wensch ik zelf dat gy, ô zonne van myn leven!
De minste straal van gunst nooit op myn ziel mogt geven;
Ja, dat een onweêr van een hollenden orkaan,
(1670) Het schip van al myn heil aan flenteren mag slaan.
Ach, kunt gy zulken kwaat dan van uw slaaf geloven?
                                    IZABELLE.
Meent gy door eeden dan my myn geloof t’ontroven?
O neen, in tegendeel uit dees geveinsde schyn,
Geloof ik dies te meer uw huwlyk waar te zyn:
[fol. Cc5v, p. 410]
(1675) Want hoe meer eeden, hoe oogschynelyker teken
Van dat die geen die zweert gewis vol schult moet steken.
Indien, gelyk gy zegt, dit alles was uit boert,
’t Is zeker dat gy nooit zo dierbaare eeden zwoert,
Die my in tegendeel daarom voor vast doen peinzen,
(1680) Dat alles waar moet zyn ’t geen gy ontkent met veinzen.
Maar hoe, wat raakt gy my? wat raak ik u in ’t end?
Wat is het dat ik u en gy myn schuldig bend?
Voor my ik vind geen reên, my machtig te bepraten
Van, zo ’k u gisteren vond, op heden niet te laten;
(1685) Want wat is toch de dienst die gy my immer deed,
Waar door ik aan u zou verplicht zyn dat ik weet?
En wat is toch de zaak waar in wy zyn verdragen,
En daar ik reên in zie om over u te klagen?
En waarom moei ik my toch zo zeer met uw staat,
(1690) Dat my u huwelyk zo zeer ter herte gaat?
Gewis, nu zie ik wel, dat men niet zonder reden,
Zot zynde als ben, myn in dees zotskap kleede:
Maar nu, Godt dank. weerom geraakt tot myn verstand,
Zeg ik u weêr adieu, en schuif u van den hand.
                                  FERDINAND.
(1695) Schuift gy myn van de hand, en gaat gy my begeven,
Zo moet ik sterven mids myn ziel door u moet leven.
’t Is waar, ô Izabel! dat ik u nooit voor dees,
Dan met myn hart alleen de minste dienst bewees;
Maar wat voor diensten zyn toch machtig u te winnen,
(1700) Zo men uw gunst verliest door u te zeer te minnen?
’t Is waar, het is niet lang dat onze minnevlam
In onze boezemen zyn eerste oorsprong nam;
Maar hoe vaak ziet m’er twee veel jaren zaam verkeeren,
Terwyl de Minnegod geen macht had haar te deeren,
(1705) Daar hy in tegendeel vaak in een oogenblik
Twee zielen zamen bind met een onbreekbren strik.
Daar zyn veel schoonheên, die, in zich te doen beminnen,
Alleenig door de tyd vermeesteren de zinnen.
Maar daar zyn wederom ook schoonheên, welkers licht
(1710) Zodanig schitteren, dat op het eerst gezicht,
Een ziel verrast word, die vervoert, en opgetoogen,
[fol. Cc6r, p. 411]
Terstond zyn vryheid geeft aan twee verwinnende oogen.
Zodanig is aan my uw schoonheid meê geweest;
Indien dat dan de min in een verliefde geest
(1715) Een dag van smart en pyn tot duizend jaar kan maken,
Zo is ’t reets duizend jaar dat my uw oog deed blaken,
Zo is ’t reets duizend jaar dat ik als afgodin,
In ’t binnenst van myn ziel u aanbid, en bemin.
                                    IZABELLE.
Schoon gy den listigen in woorden tracht te maken,
(1720) Zo is ’t onmogelyk dat zulks myn hart kan raken,
Mids gy uw wetenschap vergeefs hier in verspilt;
Maar wint me door de min zo gy myn winnen wilt,
Nadien onnoozelheid veel meer, naer myn gedachten,
Als de welsprekentheid is in de min te achten.
                                  FERDINAND.
(1725) Indien dat dit zo is, zo zweer ik dat de myn,
My tot getuigenis kan van myn liefde zyn.
O min! wil toch uw kracht doen in haar boezem werken,
Ontdooi haar killig ys dat zy myn brand mag merken.
Myn schoone, waarom is ’t dat dus uw gramschap blaakt,
(1730) En dat gy dooden wilt het geen gy levend maakt?
Ach, is ’t uw schoonheid niet, die my het hart doet leven,
En wilt gy door uw haat dit dus de dootsteek geven!
Neen, neen, myn waarde lief, keer eindelyk weerom,
En neemt weer in uw gunst uw trouste bruidegom;
(1735) Reik my uw schoone hand, op dat met duizend kussen
In deze felle brand uw gramschap uit mag blussen.
                                    IZABELLE.
Hoe! ik aan uw myn hand! ô neen; gewis gy ziet,
Noch kend tot noch de drift van myne gramschap niet.
                                  FERDINAND.
Myn ziel, ik bid..
                                    IZABELLE.
                            Staa af.
                                  FERDINAND.
                                        Myn leven!
                                    IZABELLE.
                                  Ik uw leven?
[fol. Cc6v, p. 412]
                                  FERDINAND.
(1740) Helaas! ’t schynt my de ziel uit droefheid wil begeven.
                                    IZABELLE.
Ga heen, en zoekt de hand van Anna.
                                  FERDINAND.
                                  Gy alleen,
Gy zyt de godheid die van my word aangebeên,
Myn lief, bemerkt gy reets geen tranen in myn oogen?
                                    IZABELLE.
O neen, ik ben een steen, en blyf gansch onbewogen.
                                  FERDINAND.
(1745) Wel dan, ik ga my doôn,
                                    IZABELLE.
                          ’k Zal ’t aanzien koel van moed.
                                  FERDINAND.
Hoe denkt, gy ’t geen gy zegt?
                                    IZABELLE.
                                              En doet gy ’t geen gy doet?
                                  FERDINAND.
Indien ik met myn dood u kan vernoeging geven,
Zo ben ik vaardig om straks t’eindigen myn leven.
                                    IZABELLE.
Ga sterft, indien ’t u lust, op dat die tong niet leeft,
(1750) Die ’t schelmsche jawoord uit uw hals gewrongen heeft.
                                  FERDINAND.
Dat jawoord, ’t geen die tong voor u heeft uitgesproken,
Dat is, noch kan, noch zal, ooit van my zyn verbroken.
Daarom, myn Izabel, ik bid dat gy voortaan..
                                    IZABELLE.
Zwyg, daar komt volk.
                                  FERDINAND.
                                    Daar komt myn grootste vyand aan.



[fol. Cc7r, p. 413]

DERDE TOONEEL.

VALERIUS, FERDINAND, IZABELLE.

                                    VALERIUS.
(1755) IK heb hier voor de deur een sleetje laten komen,
Waar dat zy heimelyk kan werden ingenomen
Dat niemand haar zal zien zelfs d’alderminste mensch.
                                  FERDINAND.
Gewis, hy komt om u
                                    IZABELLE.
                                  Dat is het geen ik wensch.
                                  FERDINAND.
En zult gy gaan?
                                    IZABELLE.
                          Gelyk gy zien zult.
                                  FERDINAND.
                                Droevig scheiden!
                                    VALERIUS.
(1760) Ik kwam u zoeken om u naer myn huis te leiden
Mejuffer, dat gy bet dan hier gedient zult zyn.
                                    IZABELLE.
Zyt gy d’Ambassadeur van Koning Harlekyn?
                                    VALERIUS.
Ik ben hier tot uw dienst. Maar gy, hoe gaan uw zaken,
Vrind Karel, kund gy hier u zelven wat vermaken?
                                  FERDINAND.
(1765) Maar paslyk, wyl gy weet hoe dat myn dingen staan.
                                    VALERIUS.
Weet gy wel dat ik straks hier heb verlof ontfaân
Van Aagje uit dit huis te voeren naer het mynen;
                                  FERDINAND.
Terwyl uw dag begint zo gaat myn nacht verdwynen.
                                    VALERIUS.
’k Wil haar tot mynent doen genezen van haar kwaat.
                                  FERDINAND.
(1770) Zo is ’t dan zeker dat gy haar vervoeren gaat?
[fol. Cc7v, p. 414]
                                    VALERIUS.
Wat wild gy, waarde vrind? myn zot verliefde zinnen,
Zyn my aârs t’enemaal onmoglyk te verwinnen;
Des heb ik, om die drift te volgen, dit bestaan,
En kom, gelyk myn nicht, haar halen hier van daan.
                                    IZABELLE.
(1775) Hoe danst myn hart van vreugd, kom laat ons dan vertrekken,
Vermids dat ik geenzins getuige wil verstrekken
Van ’t huwlyk dat van daag hier zal in ’t huis geschien;
Maar laat ons in der yl naer d’andere wereld vliên.
                                    VALERIUS.
Wild gy, ô Aagje, dan met my niet t’huis waard keeren?
                                    IZABELLE.
(1780) Hoe zou ’t my mooglyk zyn u zulks te refuzeeren?
Gy zyt zo moi, zo net, zo proper en galant,
Zo cierelyk bestrikt, bepoeyert en bekant,
Dat’er geen Juffer is, al was ’t slechs om je kleeren,
Die niet gedwongen is uw gratie t’estimeeren.
(1785) Dies geef ik my aan u zodanig als ik ben,
Vermids ik uit uw zwier, en tronie merken ken
Dat gy wel machtig zyt myn droefheid te verdryven.
                                  FERDINAND.
Wie kan de haat van een vergramde vrou beschryven?
Maar zacht, ’t zal best zyn, dat ik dit verdraag en zwyg,
(1790) Op dat ik door myn tong geen meerder onheil kryg:
Ik ben verzekert dat zy naaulyks weg zal wezen,
Of dat zy door berou haar gramschap zal genezen,
En weder keeren zal. Wel nu, gy gaat dan heên,
En gy verlaat myn dus?
                                    IZABELLE.
                                    Vernoegt en wel te vreên.
                                  FERDINAND.
(1795) En ik helaas! ik blyf veel droever dan te vooren;
Maar echter wyl dit dus van ’t noodlot is beschooren,
Zo laat ik gaan, die gaat, en zo ik sterven moet,
Zo heb ik noch voor ’t minst wel veertig jaar te goet.
                                    VALERIUS.
’k Zeg u vaar wel, myn vrind, ik ga met Aagje henen,
[fol. Cc8r, p. 415]
(1800) De hemel wil u vreugd op ’t huwelyks feest verleenen.
                                    IZABELLE.
Adieu kanaalje, ga, zeg aan uw schoone bruit,
Eer dat zy gaat te bed, dat zy haar neus eerst snuit,
                                  FERDINAND.
’k Zal haar de boodschap doen, maar weet vry van gelyken,
Dat zo ’t u beuren mocht, gy niet zo bang zoud kyken.
                                    IZABELLE.
(1805) Adieu vyfkante broer.
                                  Al gaande, en weêrom uitkomende.
                                  FERDINAND.
                        Adieu boerin in ’t rond,
                                    IZABELLE.
Ga heen jou blykers dog.
                                  FERDINAND.
                                        Ga kleine liermans hond.
                                    IZABELLE.
Ga, kust de handen van uw kat van mynent wegen.
                                  FERDINAND.
Ga gy, om aan uw aap zyn achterpoort te vegen.


VIERDE TOONEEL.

FERDINAND. alleen.

UIt vrees voor onheil dacht my ’t veinzen alderbest,
(1810) En om te zien wat eind dat nemen zal op ’t lest,
’t Aanstaande naberou van haar versteurde zinnen;
Want ik ben zeker, dat de drift van my te minnen
Alleen haar heeft vervoerd tot deze jalouzy,
Die in haar heeft gekookt dit vuur van razerny,
(1815) ’t Geen, als zy zich bedenkt, haast voedzel zal ontbeeren,
En haar in korten stond voor vast doen weder keeren?
Nadien daar eens de min een vaste grondslag leid,
Geen twist noch jalouzy die eerste driften scheid:
Derhalven heb ik voor my zelf noch stil te houwen,
(1820) Tot dat ik zie waar op dat ik my mag vertrouwen.



[fol. Cc8v, p. 416]

VYFDE TOONEEL.

FILEBERT, DOKTER, JORISVAAR.

                                  FILEBERT.
MEt groote droefheid kwam ik hier in Amsteldam;
Maar het was weêr met vreugt dat ik terstont vernam,
Dat door de wyzen raad, myn Heer, van u gegeven
Ik* onze ziekens kwaal, haast hoop te zyn verdreven,
(1825) Want naulyks sprak ik haar zo daadlyk van de trou,
En dat ik haar van daag aan Karel geven zou,
Of daadlyk door dees vreugd was al haar smart vergeten,
En zy heel spraakzaam, en begeerig om te eten.
                                    DOKTER.
De vreugd van ’t huwelyk daar al haar hoop naer strekt,
(1830) Die heeft haar van de dood tot ’t leven weêr verwekt,
Want, als Ovidius lang heeft gezeid voor dezen,
Met kruiden is de min onmoglyk te genezen,
Des acht ik ’t van Galeen een bystre zotte gril,
Als hy met dranken zelf de ziel purgeeren wil,
(1835) Daarom is ’t best geweest dees raad te appliceeren,
Die, als gy ziet, de geest straks in zyn staat doet keeren.
                                  FILEBERT.
Met Anna gaat het wel, maar nu myn meid Katryn,
Hoe zal het daar mee gaan? wat raad zal daar toe zyn?
                                    DOKTER.
Daar zal ik dadelyk, zo dra uw dochter Anne,
(1840) Gehulpen is, myn vleit en kunst op zamen spannen;
Wel aan dan, datmen haar hier straks breng voor den dag.
                                    JORISVAAR.
Ik zal haar halen gaan.
                                  FILEBERT.
                                    Ga, doet dit broer. Dees slag
Zou wisselyk voor my te zwaar zyn om te dragen,
Want dus myn eenig kind, het steunzel van myn dagen,
(1845) Puur zot, ja dol te zien was wis voor my een straf,
Die met haar wysheid ook myn leven trok in ’t graf.
                                    DOKTER.
Zie daar, daar komt zy zelf.



[fol. Dd1r, p. 417]

ZESTE TOONEEL.

JORISVAAR, ANNA, FILEBERT, DOKTER.

                                    JORISVAAR.
                                          KOm fraai, kom in, nicht Anne,
En wil nu door u vreugd vry al uw vrees verbannen?
Maar toon u boven al verheugd, en wel gezind,
(1850) Op dat uw bruigom ziet hoe dat gy hem bemind.
                                        ANNA.
Waar is myn Karel dan?
                                  FILIBERT.
                                      Gy sult hem straks aan schouwen,
Zyt slechs gerust, my kind.
                                        ANNA.
                                          Zal men ons hier dan trouwen?
                                  FILIBERT.
Wy staan alleenig maar en wachten den Pastoor.
                    JORISVAAR tegen FILIBERT.
Een zeker vreemdeling, die by geval, hier door
(1855) Is* komen reyzen, en dit huis flus kwam bekyken
Heb ik beloofd, wyl hy zyn mildheid heeft doen blyken,
Dat ik hem het vermaak zou van dees feest doen zien,
Indien het broeder mag met uw verlof geschiên,
Zal ik hem halen gaan, of hebt gy ’er iets tegen?
                                  FILIBERT.
(1860) Neen, neen, ga haal hem vry, daar is niet aangelegen.


ZEVENDE TOONEEL.

ANNA, FILIBERT, DOKTER.

                                        ANNA.
INdien dat gy vandaag kund sluiten dees party,
Zo geef ik u uit vreugd een zoen tot maaklaardy.
                                  FILIBERT.
Denk dochter wie gy zyt, en wil zo mal niet praten.
                                        ANNA.
Hoe kan ik wys zyn, daar myn zot myn heeft verlaten?
[fol. Dd1v, p. 418]
                                  FILIBERT.
(1865) Maar als gy zyt getroud, zult gy dan straks daar na
Weêr komen by u zelf?
                                        ANNA.
                                    ’k Zeg ja, ja, ja, ja, ja.
Want al myn kwaad is wind, terwyl myn schip, gedreven
Door zekre zoort van storm, ’t behoud is van myn leven;
Want wyl ik reeds al zie de haven in ’t verschiet
(1870) Die my verlossen zal, zo gaat de wind te niet.
                                  FILIBERT.
Zie dochter, wie daar komt.
                                        ANNA.
                                          Hoe nu, wat ’s dit gy ouwen?
’k Dacht dat gy Karel my, myn lief, zoud aan doen schouwen?


ACHTSTE TOONEEL.

REYNOUT, LEONARD, JORISVAAR,
FILIBERD, DOKTER, ANNA.

                                    REINOUT.
MEt uw verlof Messieurs, dat ik dit feest kom zien.
                                  FILIBERT.
Gy zyt ons welkom Heer, en doet ons eer geschiên.
                                        ANNA.
(1875) Wat is dit voor een haan?
                                  FILIBERT.
                          Za, laat hier stoelen komen
En zet de poort vry op, op dat hier zonder schroomen
Elk een mag komen zien; en haal ons hier Katryn,
Want daar het bruiloft is, daar moeten menschen zyn.
                                        ANNA.
Gy hebt byloo gelyk, za, laat met duizend monden*
(1880) Terstond myn bruiloftsdag van ’t oost tot ’t west verkonden?
Als zynde nu op hand het grootste huwelyk
Dat ooit gezien is, in het gantsche Kristenryk:
Vermids myn bruigom Vorst Pepyn heeft tot zyn broeder,
[fol. Dd2r, p. 419]
En dat Angelika wel eertyds was zyn moeder,
(1885) Die hem by Lankelot in eer en deugden won,
Toen hy uit Engeland te voet ging naer Japon.
                                    JORISVAAR.
Hier hebt gy stoelen; komt gy Heeren, zet u neder.
                                    REINOUT.
Myn Heer, wy volgen u.
                                  FILIBERT.
                                      Dees stoel is u gereder.
Ik bid u, zetje slechs; Heer Dokter kom zit neêr.
                                        ANNA.
(1890) En ik zal moeten staan? wel dat ’s een loflyke eer.
                                  FILIBERT.
Nu Jorisvaâr, gy wil de Bruigom herwaards haalen.
                                    JORISVAAR.
Zeer wel, ik ga zo heen.
                                        ANNA.
                                      Jupyn wil u betaalen,
Dat gy noch eindelyk myn wenschen eens vervuld.
                                  FILIBERT.
Belooft gy my dan dat gy weêr bedaaren zult?
                                        ANNA.
(1895) Zo dra ik ben getroud zal al myn kwaal vervliegen,
Maar ’k vrees, dat gy me door dit feest slechs wilt bedriegen;
Doch wacht u dat gy my niet voor de zot en houd,
Mids, voor ’t geneezen, gy my wis bederven zoud.
                                  FILIBERT.
Gy ziet hier alles klaar, waar voor hebt gy te vrezen?
                                        ANNA.
(1900) Wel aan, ik ben te vreên; maar wie zal speelnoot wezen?
                                    DOKTER.
Myn Heer, met uw verlof, dat het uw dienaar word.
                                    REINOUT.
Neen Heer, gy deed de Bruid en Bruiloft veel te kort.
Ik zal veel liever zelf de speelnoods plaats bekleeden.
                                    DOKTER.
Het zal genoeg zyn dat ge hem in uw plaats doet treeden.
[fol. Dd2v, p. 420]
                                    REINOUT.
(1905) Zeg Leonard.
                                  LEONARD.
                                  Myn Heer
                                    REINOUT.
                            Gy zult hier speelnoot zyn.
                                  LEONARD.
Ik vrees voor ongeluk in deze speelnoots schyn,
Mids ik de zotheid zo besmetlyk weet te wezen,
Dat my dit speelnoodsschap reets doet voor zotheid vrezen,
Hoewel dees zotheid van dees aangename Bruid,
(1910) My reets zo wel bevalt, dat, of ik ben een guit,
Ik van dien bruidegom ’t geluk schier zou benyen,
En liever voor zyn staat het speelnootschapt liet glyen.
                                        ANNA.
Wie zyt gy fynman die hier zult myn speelnoot zyn?
                                  LEONARD.
Ik ben een Edelman.
                                        ANNA.
                                Zyt gy gezond van brein?
                                  LEONARD.
(1915) Ik weet niet beter; maar of door veel op u te letten,
Zou ’t lichtelyk kunnen zyn dat gy my zou besmetten.
                                        ANNA.
Geef my uw hand, ik zie jy bent een eerlyk man.
                                    DOKTER.
Gins* dunkt my in ’t verschiet* daar komt de Bruigom an.
                                  FILIBERT.
Wel, treên wy hem te moet om hem tegaan ontfangen.



[fol. Dd3r, p. 421]

NEGENDE TOONEEL.

MARTEN en KLAASJE, met FERDINAND
tusschen hun beiden, aardig op zyn Bruigoms gekleed;
JORISVAAR met KATRYN aan de hand,
FILIBERT, ANNA, DOKTER,
REINOUT, LEONARD.

                                  FILIBERT.
(1920) WY wachten, Bruidegom, u vast met groot verlangen;
Daar neem uw Bruid, en zet u zamen nevens myn,
En gy Katryn, kom hier, gy zult speeljuffer zyn.
                                    KATRYN.
Speeljuffer ik met haar? ’k was liever dood geslagen,
Hoe? is’t noch niet genoeg my hoorens te doen dragen,
(1925) En niet myn razerny, met dit speeljufferschap,
Op nieus te voeren op den alderhoogsten trap?
Neen, neen, ik ga veel eer, en kan dit niet gedoogen.
                                  FILIBERT.
Blyf staan.
                                    KATRYN.
                O neen, ik ga, ik ben wat teer van oogen.
                                  FILIBERT.
Blyf hier, Katryn, men zal dan naer een ander zien.
                                        ANNA.
(1930) Zie hier dees hipokriet, wat zal my noch geschien?
                                    KATRYN.
Zwyg gy Westfaals gediert, ’k wil uw geknor niet hooren,
En schoon dat uw geluk vandaag schynt als gebooren,
Zo acht ik dees uw trouw met Karel niemendal,
Mids ik u morgen vroeg hem weer ontsteelen zal.
                                        ANNA.
(1935) Ik zal, dat zweer ik u, gy Hartogin van Bremen,
U met een kapacon dat kakelen benemen.
                                  FILIBERT.
Zwyg stil zottin, en draag wat eerbied aan uw man.
[fol. Dd3v, p. 422]
                                        ANNA.
Mag ik niet spreeken?
                                  FERDINAND.
                                  Neen, hou gy uw bek hier van,
Of ik zal u terstond, indien gy niet wilt zwygen,
(1940) Met dubbeld koperdraat de kaaken zamen rygen.
                                        ANNA.
Zyn dit karessen dan, die my myn Bruigom doet?
                                  FERDINAND.
My dunkt zy zyn voor u noch meêr als al te goet,
Of wilt gy in de plaats veel liever kneppelslagen?
                                        ANNA.
Hoe, slagen aan een Bruid?
                                  FILIBERT.
                                          Dat’s ’t eerste van myn dagen
(1945) Dat ik dat heb gehoord. hoe zyt gy dan myn Bruid?
                                        ANNA.
Is dit dan maar bedrog?
                                  FERDINAND.
                                    Eer men dit huwlyk sluit,
Zo zal men noch malkaâr eens zitten in de hairen.
                                  FILIBERT.
Nu zachjes, niet te grof, maar laat dees zotheid vaaren.
                                  FERDINAND.
Is ’t langer zotheid dan, dat men de waarheid zeid?
(1950) Of noemt gy hem een zot, die uit het trouwen scheid?
                                  KLAASJE.
Wilt gy, Heer Filibert, ’t krakeel niet doen vermeeren,
Zo gun dat wy dit feest eens met een dans vereeren,
Die ik flus heb bedacht van vier van onze maats.
                                  FILIBERT.
Dat ’s goet, waar is uw volk?
                                  KLAASJE.
                        Zy staan daar op de plaats,
(1955) Ik zal haar roepen gaan, zo ’t u niet zal verveelen,
                                  FILIBERT.
Maar wie zal speelman zyn om dit ballet te speelen?
[fol. Dd4r, p. 423]
                                  KLAASJE.
Daar naast zit in dat hok een zotte Muzikant,
Die zal ons wel een deun opzagen in passant.
                                  FILIBERT.
Za wakker roep uw volk, en wil maar straks beginnen.
                                  KLAASJE.
(1960) Za Robbert speel eens op, za jongen komt dan binnen.

    Daar word gespeeld, waar op Marten en Klaas de eerste
        intrêe van een zotteballet danssen: de tweede intreê
        wordt van vier andere zotten vermeerderd, die al
        te zamen als den dans uit is binnen loopen, waar op
        straks Valerius met Izabel uitkomen.



TIENDE TOONEEL.

VALERIUS, IZABELLE,* FILIBERT, JORIS-
VAAR, FERDINAND, ANNA, KATRYN.
REINOUT, LEONARD, DOKTER.

                                    VALERIUS.
WAt stoutigheid is dit, dat gy myn huis verlaat,
En dus, gelyk als dol, durft loopen langs de straat?
                                    IZABELLE.
’t Is niet Valerius, dat voor u wil vluchten,
Maar ’k zoek hier d’oorzaak van myn ramp en ongenuchten.
                                  FILIBERT.
(1965) Wat is dit?
                                    VALERIUS.
                            Dees zottin, is puur gelyk ontzind,
Want nauw kwam ze in myn huis, of snelder dan de wind
Zet zy ’t op een galop de straat weêr op te draven,
En heeft niet eer gerust, voor dat zy in de haven
Zich van dit huis begaf, gelyk gy haar hier ziet.
                                    JORISVAAR.
(1970) Hoe Aagje, wat is dit? ’t schynt of gy die geen vliet
Die meer als iemand tracht uw ziekte te verdryven?
                                    IZABELLE.
Hier is ’t alleen, hier is ’t dat u die geen ziet blyven,
[fol. Dd4v, p. 424]
Die machtig is myn ziel te stellen weer in vreê.
’t Is waar, ik dacht in ’t eerst dat ’t onrecht, ’t geen ik leê,
(1975) (Vermids ’t onmooglyk was de spyt daar van te dragen)
Hem haast voor eeuwiglyk zou uit myn ziel verjagen;
Maar laas! noch spyt, noch vlucht had zo veel macht op my,
Dat ik my kost ontslaan uit al myn slaverny.
                                    VALERIUS.
Wat dat ik heb gedaan met dreigen, en gebeden
(1980) ’t Was alles vruchteloos, zy hoorde naer geen reden.
                                    IZABELLE.
Wat reden? hebt gy noch niet uit u zelf geleerd,
Dat reden wyken moet wanneer de min regeerd?
Denk dan voortaan niet meêr door reden my te winnen,
Wyl Karel my alleen beroofd heeft van myn zinnen.
                          LEONARD ter zyde.
(1985) O hemel, wat ik zie, is het Izabelle niet,
Die ik hier op de straat zo jammerlyk verliet?
Gewis dit ongeluk is haar in ’t hooft geslagen.
Ach, wat verandering reets in zo korte dagen!
                                    VALERIUS.
Is Karel dan die geen, die u berooft van brein?
(1990) Zo loof ik dat die zot een tovenaar moet zyn.
                                  FERDINAND.
Versteurt u niet, myn vrind, door dien ik van myn leven,
Uw nimmer oorzaak heb tot dit verwyt gegeven.
                                    IZABELLE.
Maar zeg my Ferdinand, zyt gy getroud of niet?
                                  FERDINAND.
O ja, dit is myn ziel die gy hier by my ziet.
                                    IZABELLE.
(1995) Verrader! ’t is dan waar dat ik u heb verlooren?
                                  FERDINAND.
Wyl gy Valerius voor my had uitverkooren,
Troude ik aan Anna voort, uit enkle spyt alleen,
Om dat gy myn verliet, en vluchte met hem heen.
Dies raad ik u vooral, dat, als een kind van eeren
(2000) Gy daadlyk met hem gaat naar uwe ouders keeren,
Die door uw afzyn gy in duizend angsten houd.
[fol. Dd5r, p. 425]
                                    IZABELLE.
O schelm! het is dan waar dat gy tans zyt getrouwd,
                                  FERDINAND.
Zy meend het ernst te zyn al ’t geen ik haar doe hooren.
                                    IZABELLE.
O fiel! verrader! guit! wyl ik u heb verlooren,
(2005) Zo zweer ik dat geen mensch u ooit bezitten zal,
Vermids gy sterven zult, al veinsd ge u noch zo mal.
                                  FERDINAND.
Wie zweert, of zy haar spyt niet op myn kop doet daalen?
En myn historie hier in ’t breed niet gaat verhaalen.
                                    IZABELLE.
Wat meend gy Ferdinand, verrader als gy zyt,
(2010) Dat u dit zotte kleed..
                                  FERDINAND.
                                              Ach, ’k ben myn leven kwyt.
St. st.
                                    IZABELLE.
        Neen, wenk my niet. meent gy in deze lappen
Gelyk een zot vermomd, ’t recht, en de dood t’ontsnappen?
En meent gy (spyt dees schyn) dat ieder niet wel ziet,
Dat gy den moorder zyt die Reinout lest doorstiet?
                                  FILIBERT.
(2015) Hoe Reinout! zacht, laat zien, ô fiel, gewis ik reeken,
Gy zyt die Ferdinand, die Reinout heeft doorsteeken.
                                  FERDINAND.
Hoe nu, gelooft gy dan de praat van een zottin?
Ach! ik ben lyveloos; ô zotte en dwaze min
Gy zyt hier oorzaak van: de duivel haal die gekken
(2020) Die immer aan een vrou haar zielsgeheim ontdekken.
Dewyl zulks oorzaak is van d’aldergrootste pyn.
                                    JORISVAAR.
O schelm! door dit bedrog denkt gy dan vry te zyn;
Maar neen, ik zweer dat gy de straf hier van zult dragen.
                                  FERDINAND.
’k Heb over niemand dan Valerius te klagen,
(2025) Mids hy degene is die my bedrogen heeft.
[fol. Dd5v, p. 426]
                                    VALERIUS.
Wanneer een vriend zyn vriend, en raad, en bystand geeft,
Acht gy dat voor bedrog, zo heb u bedroogen.
                                    REINOUT.
O hemel, wat is dat! wat zie ik voor myn oogen?
Hoe? is dit Ferdinand, waar van ik heb gehoord,
(2030) Dat het gerecht vervolgd, als had hy my vermoord!
Gy Heeren, zo dees man niet anders heeft bedreven,
Dan dat* hy, (als gy zegt) aan Reinout nam het leven,
Zo laat hem vryelyk, want hy en heeft geen schuld.
                                  FERDINAND.
Uit wat voor reden Heer?
                                    REINOUT.
                                        Geef u noch wat geduld.
(2035) Kend gy my Ferdinand?
                                  FERDINAND.
                          Myn Heer, wil my vergeven,
’k Weet niet dat ik u ooit gezien heb van myn leven.
                                    REINOUT.
En nochtans ben ik zelf dien Reinout, die men zeid,
Dat onlangs in den Haag door u is neêrgeleid.
                                  FERDINAND.
Ach, zyt gy Reinout Heer? en zyt gy weer verrezen?
                                    REINOUT.
(2040) Ik heb niet dood geweest, daarom verlaat dit vreezen,
Wyl ik u zeggen ga hoe ’t alles is geschied,
En wie het is geweest, die gy kwanzuis doorstiet;
Waar door schier ieder een tot noch toe is bedrogen.
                                    VALERIUS.
Hoe Heer, was dan uw dood slechs een verdichte logen?
                                    REINOUT.
(2045) O ja, maar hoor in ’t kort waar uit den oorspronk kwam.
Weet dan, ô Ferdinand, dat wyl myn minnevlam
(Waar door myn Celia de boezem had doen blaaken)
Lest dwong op zekre nacht ontrent haar huis te waaken,
(’t Geen, als gy weet, naast dat van Leonora staat)
(2050) Om op te passen; door het waren langs de straat,
Of ik geen minnaar in het heimlyk kon ontdekken,
[fol. Dd6r, p. 427]
Die my tot hinderpaal in myne min mocht strekken,
Vermids ik Celia steeds vond zo koel voor my,
Dat ik met reden, door een drift van jalouzy,
(2055) Vermoede, dat zy wis een ander moest beminnen,
Aan wien zy heimelyk gegeven had haar zinnen;
Om deze minnaar dan, die ik by daag niet vond,
By nacht te zoeken, nam ik voor, haar huis in ’t rond
Zo te bewaken, dat daar niemand uit zou komen,
(2060) Die niet van een van ons zou werden waargenomen:
Ik zelf ga met myn drien ontrent den achterdeur,
En laat myn eene knecht, met drie vier andre veur,
In ’t midden van de straat wat heen, en weder treden:
Dees knecht, die had ik juist, in myn gewaad en kleden,
(2065) Gezeid dat hy zich niet dan Reinout noemen zou,
Vermids ik Celia daar door bedriegen wou:
Want ik had hem belast (het geen was voorgenomen)
Zich te vertoonen, als hy Celia zag komen,
Als zy haar minnaar zou geleiden aan de straat;
(2070) Want hier door dacht ik haar te vinden op de daat,
Om haar dan naderhand te kunnen overtuigen,
Van ’t geen ik had gezien: om zo haar hart te buigen
Tot een bekentenis van dees bedekte min,
Waar door dat zy van my vervreemde ziel, en zin.
(2075) ’t Was dan in deze stand, dat wy te wachten stonden,
Wanneer gy van myn knecht wierd aan de deur gevonden
Van Leonora, die hy, door een groot abuis,
Aanzag voor Celia, bedrogen in het huis.
Hy toond zich dan aan u, gy raad hem te vertrekken,
(2080) En vraagd wie dat hy is? hy om zich zelf t’ontdeken,
Gelyk hem was belast, zeid dat hy Reinout is.
Gy, die als vreemdeling, myn naam, naer dat ik gis,
Ligt zelve niet en kon, ’t laat staan myn spraak en wezen,
Trekt hier op straks van leer; waar uit voort is gerezen,
(2085) Na weinig morgenspraak, dat wederzyds gevecht,
Waar in gy hebt gekwetst dees myn vermomde knecht,
Die nau ter aarde lei, of straks zyn maats aan ’t roepen,
Dat Reinout was doorwond, waar op uit alle stoepen,
Toen gy de vlucht verkoos, straks zo veel volk verscheen,
[fol. Dd6v, p. 428]
(2090) Dat, wyl dat men myn knecht droeg naer een herberg heen,
De gantsche straat hem zag voor dood een huis in dragen,
Waardoor terstond ’t gerucht van dat ik was verslagen,
Zich zo verspreide door de buurten van den Haag,
Dat op dit eerst gerucht terstond, voor dau, en daag
(2095) Het Hof wel honderd man uitzond, om my te zoeken,
Wyl ik, zulks hoorende, my zelf in andre hoeken
Verschool, om hooren of myn dood de minste rou,
In ’t hart van Celia wel ooit verwekken zou;
Doch op dat niemand in den Haag my mocht ontdekken,
(2100) Besloot ik datelyk naer Amsteldam te trekken,
Na dat ik aan myn volk, en al myn knechts gebood
Te veinzen overal, als was ik waarlyk dood,
En dus ben ik tot noch, hier t’ Amsteldam gebleven,
Waar ik van daag een brief, my van een vriend geschreven,
(2105) Met vreugd ontfangen heb, die my wydloopig meld,
Hoe zeer zich Celia heeft om myn dood ontsteld;
En voorts, hoe dat het Hof ook reeds heeft ondervonden,
Dat men te haastelyk het volk had afgezonden,
Vermids dat ’s anderdaags op ’t onderzoeken bleek,
(2110) Wie den gekwetsten is, die, hoewel door een steek
Ontrent de milt geraakt, geen prykel liep van ’t leven,
Zo dat gy, Heeren, ziet, dat ’t geen daar is bedreven,
Niet anders is geweest als door onkundigheid,
Die meenigmaal een mensch tot groote dooling leid;
(2115) En die tot ons geluk nu zo wel uitgevallen,
In ’t kort, dit werk weêr doet vergaan tot niet met allen.
Gy dan Heer Ferdinand, zet al uw vrees ter zy,
En keert vrymoedelyk weêr naer den Haag met my;
Waar dat ik morgen voor den avond hoop te wezen,
(2120) En van myn Celia myn brand te doen genezen.
                                  FERDINAND.
Voor dit gelukkig end, geef ik den hemel dank,
En blyf uw dienaar Heer voor al myn leven lank.
                                  FILIBERT.
Gewisselyk ik zie, die dees voor zot versleten,
Dat men met grooter recht die zelf eer zot mag heeten.
(2125) Doch zeg ons Ferdinand, wie is nu dees zottin,
[fol. Dd7r, p. 429]
Die om u, naer het schynt, ontzind is door de min?
                                  LEONARD.
Dit stuk raakt my alleen, om, wie zy is, t’ontdekken,
Zo ik haar haat op nieus niet vreesde te verwekken,
Mids ik haar vaders knecht veel jaren ben geweest,
(2130) En zelf licht oorzaak van het hollen van haar geest.
                                    JORISVAAR.
Zeg ons, hoe dat zy hier is voor dit huis gekomen,
Waar wy uit medely haar hebben ingenomen?
                                  LEONARD.
Schoon dat my dit verhaal licht strekken zal tot schand,
Zo weet dat ik haar heb gevoerd uit Gelderland,
(2135) En uit haar vaders huis, die ik, hoe hoog gebooren
En edel dat hy is, u zal daar na doen hooren.
Ik bracht haar vluchtende dan hier in Amsteldam,
Waar ik (wyl tusschen ons een zekre scheuring kwam,
Als meê in myn gemoed een schrik voor haar Heer vader)
(2140) Haar jammerlyk verliet, na dat ik haar te gader
Juweelen, kleed en geld afhandig had gemaakt,
’t Geen ik haar al te zaam geheel, en ongeraakt,
Zo dra het haar belieft, beloof weêrom te geven.
Voort denk ik, dat hier door, door wanhoop aangedreven,
(2145) Zy hier in ’t Lasrushuis geraakt is als ontzind,
Waar zy nu als gy zyt, dees Edelman bemind;
Door wien, wyl dat zy hem in zotten schyn beminde,
Ik wensch dat zy haar heil in weisheid weer mag vinden
Vergeef my dan myn fout met Mejuffer Izabel,
(2150) Wyl ik my weer op nieus tot uwen dienaar stel.
                                    IZABELLE.
Zeer wel ik vergeef het u? maar gy, denkt vry gy Heeren
Dat Ferdinand alleen, zo ik hem moet ontbeeren,
Op nieus zal oorzaak zyn, dat in myn razerny,
Men eeuwig in dit huis een plaats bestel voor my,
                                    JORISVAAR.
(2155) Om eeuwig dan dit slag van zotten niet te houwen,
Zo dunkt my was het best dat men haar ’t zaam deed trouwen.
                                  FERDINAND.
O neen, Valerius, die ik weet dat haar bemind,
[fol. Dd7v, p. 430]
En* aan wiens trouw ik my op ’t hoogst verschuldigd vind,
Die acht ik waard dat luk te worden aangebooden.
                                    VALERIUS.
(2160) Dit is de liefde door geweld en vriendschap dooden;
O neen, myn waarde vriend, uw beider ziel en hart
Zyn al te vast verknocht, om met zo wreeden smart
Van een te zyn gescheurd door myn lafhertigheden:
Neen, neen, bezit elkaâr veel duizend jaar in vreden.
                                  FERDINAND.
(2165) Ach vriend, uw edle ziel, die ’t alles overstreeft,
En die ten tweeden maal my nu het leven geeft,
Verplicht my zo op nieus, dat ik, dat zelfde leven
Voor eeuwig in uw dienst met blydschap wensch te geven.
Doch gy, myn waarde lief, die met zo teeren band
(2170) My aan uw trouw verbind, wel aan, reik my uw hand,
En wyl nu al ’t bedrog en ’t veinzen is verdweenen,
Zo neemt my voor uw man, en voor uw slaaf met eenen.
                                    IZABELLE.
Neemt niet alleen myn hand, maar ook myn ziel daar by,
En vind voor eeuwiglyk een dienares in my.
                                    REINOUT.
(2175) Men dient met deze vreugd alleen niet op te houwen,
Maar, als tot slot van ’t spel, diend al de rest te trouwen.
Gy* Heer Valerius, u is alreê bekend
Wie Juffrou Anna is, en voords hoe dat in ’t end
Haar trouw met Ferdinand slechs veinzery geweest is,
(2180) Indien ’er noch een drift van trouwen in uw geest is.
Zo vind ik raadzaam, dat ik zelf als koppelaar,
Op nieus een huwelyk maak tusschen u en haar.
                                    VALERIUS.
Myn Heer, uw voorspraak zou myn ziel waardeerloos achten,
En zelf met alle vlyt naer zulk een huwlyk trachten,
(2185) ’t Geen my niet anders dan een groot geluk beloofd,
Was deze schoone slechts niet van verstand beroofdt.
                                        ANNA.
Indien ’er niet en is, dan ’t missen van myn zinnen,
Waarom Valerius my niet en kan beminnen,
[fol. Dd8r, p. 431]
Zo heeft dees zwarigheyt zeer weinig prykel in;
(2190) Want schoon dat ik my zelf zot* veinsde door de min,
Zo heeft dees zotte drift my zo niet konnen raken,
Of gy kund, zo gy wilt, my weêr verstandig maken.
                                  FILIBERT.
Hoe dochter, zyt gy weêr geraakt tot uw verstand?
                                        ANNA.
’k Zeg, vader; is ’t uw wil dat ik terstond myn hand
(2195) Geef aan Valerius, om hem my zelf te geven?
                                    VALERIUS.
En ik zeg, is ’t haar wil, dat ik myn gansche leven
Gelukkig achten zal, zo ’k haar als Bruid geniet.
                                  FILIBERT.
En ik zeg wederom, wyl d’eene zotheid niet
Dan weêr door de andere gestilt word en genezen,
(2200) Dat gy haar Bruidegom, en gy zyn Bruid zult wezen.
                                    VALERIUS.
Heb dank voor deze gunst, ô waardigste zottin,
Gy word de myne dan, na dat ik het bevin.
                                        ANNA.
Hoe kan ’er ooit zottin een waarder Bruigom vinden,
Dan die zo wel als zy de zotheid zelf beminde?
                                    KATRYN.
(2205) Gy Heeren trouwers, en gy koppelaars met een,
Hoe nu? laat gy my hier dus ongetroud alleen?
En ben ik wyzer dan als al de rest te houwen,
Dat, wyl gy zotten troud, gy my niet mee wild’ trouwen?
                                  FILIBERT.
Katryn heeft groot gelyk, men schaft haar meê een man,
                                    KATRYN.
(2210) Zo een gebeedje my hiertoe wat helpen kan,
Messieurs, zo schaft eens raad, dat iemand pas als dezen
Zo zot gaat worden, en myn Bruidegom wil wezen;
Of ’k zweer, ik word wel haast dees zotte grillen moe,
En keer gezond en wys weêrom naer Haarlem toe.
                                  LEONARD.
(2215) Tast toe Katryn, zie hier, hier heb je een zot gekregen,
Die zot geworden is, zo straks van uwent wegen,
[fol. Dd8v, p. 432]
En die, indien je wilt, voort zo zot worden gaat,
Dat hy u by zyn hand terstont de koop toeslaat.
                                    KATRYN.
Tast toe, daar is de myn; doch of ’t u mocht berouwen
(2220) Zo moet ge uw zotheid zelf als oorzaak daar van houwen
                                  FILIBART.
Na zo veel vreugd by een, gy Heeren altemaal,
Zo bid ik niet te gaan dan naar het Avondmaal.
                                    REINOUT.
Dees eer is onverdiend? doch echter dus te scheiden,
Na zo veel vreemd geval, dat wil de vreugd niet lyden.
                                    JORISVAAR.
(2225) Wel treed dan ’t zamen in, op dat met dit gedruis,
Met eenen einden mag de min van ’t Lasrushuis.

                                        EINDE.

Continue

[fol. Ee1r, p. 433]

W,V. FOCQUENBROCHS.

VERWARDE

JALOUZY,

BLYSPEL.



[fol. Ee1v, p. 434]

VERTOONDERS.

ROGIER, Burger van Amsteldam.
LEONORA, zyn Dochter.
KATRYN, haar Dienstmaagd.
LEANDER, Minnaar van Leonora.
DOREL, zyn Knecht.
KASPER, Burger van Amsterdam, en ingebeelde
                hoorendrager.
MARGRIET, zyn Wyf.
BERTRANT, Oom van Margriet.
BOUDEWYN, Vader van Krispyn.
Een zwygende Buurman.

    Het Tooneel is op straat, voor de deur van Ro-
        gier en Jasper.



[fol. Ee2r, p. 435]

DE

VERWARDE

JALOUZY,

BLYSPEL.
_______________________

EERSTE TOONEEL,

KATRYN, LEONORA.

                                    KATRYN.
HOe Juffrou, weigerd gy met zo veel straffigheid,
’t Geen al de weereld acht zo vol van zoetigheyt?
Hoe! zult gy op het woord van trou geduurig weenen,
En ’t vrolyk woord van ja, steeds smoren door uw steenen?
(5) Ach, dat men my slechs meê een reisjen trouwen wou!
’k Beloof u, dat men my zo lang niet bidden zou;
Want in de plaats van dat my ’t jawoort zou doen beven,
Zou ik’er datelyk hier wel drie honderd geven.
Voorwaar de pedagoog van onze Frederyk,
(10) Uw jongste broertje, had, myns oordeels, groot gelyk,
Toen hy lest by geval van ’t vrouvolk kwam te spreeken.
Een vrouw word, zeid hy, recht by klimop vergeleeken,
Vermids dat, aan de boom gehecht, op ’t heerlykst wast,
Maar zynde gansch alleen, zich zelf is tot een last.
(15) En in de weereld is geen ding zo waar bevonden;
En och, ik voel dit wel in my, om al myn zonden;
Want in de zaalge tyd van onze goê Michiel,
Daar ik schier noch om schrei (de hemel heb zyn ziel)
Toen was ik wel wat aârs als nu: ’k had vriendlyke oogen,
(20) Fraai hair, ’k was glat en wel: maar dat is al vervloogen,
Gelyk een bliksem, met de vreugde van die tyd.
[fol. Ee2v, p. 436]
Ja wel, als ik het denk, ach, wat was ik een Meid!
’k Liep ’s winters zonder vuur ik wou geen stoof gebruiken,
’k Flenste altyd in het nat gelyk een ende kuiken;
(25) Maar nou, ô my! wat is ’t, ja zie my nou een reis,
Nou in de zoner zelf ben ik zo koud als ys,
En zo zal ’t u ook gaan, raakt eens uw tyd verlooren,
En zo gy niet wilt noch naer man, noch trouwen hooren;
In ’t end, Juffrou, daar is geen ding, geloof me vry,
(30) Zo zoet, als ’s nachts een man te hebben aan zyn zy;
Al zou ’t maar zyn om geen welbekomt u te verliezen,
Als men juist by geval by nacht eens komt te niezen.
                                    LEONORA.
Zoud gy my kunnen raân dees misdaad te begaan,
Dat ik Leander liet, en ging Krispyn op slaan?
(35) Ach, denk vry nimmermeer, dat noch myn vaders dreigen,
Noch dat uw raad de macht ooit zal op my verkrygen,
Dat my Krispyn, dien lomp, zou winnen tot zyn vrou,
Mids dat ik eer het graf dan hem beminnen zou.
Maar zyt verzekert, dat ik nimmer meer verander
(40) De liefde en trou die ik ben schuldig aan Leander,
Vermids myn vader my daar toe eerst heeft geraân:
Hoewel hy nu weêr tracht zich van het woord t’ontslaan,
Waar door hy zelf my aan Leander ging verlooven,
Om ’t geen hy ons eerst gaf, ons nu weêrom t’ontrooven.
(45) Doch hy doe wat hy wil: hy ried my ’t minnen aan,
Des zal myn liefde tot Leander nooit vergaan.
                                    KATRYN.
Leander zeker is hier in ook niet te pryzen,
Dat hy zo buitenstyds is uit het land gaan reizen:
Voor my, ik ben beducht, vermids hy zo lang beid,
(50) Dat zyn voorgaande min keerd in ontrouwigheid.
                                    LEONORA.
Ach! doe my toch niet meêr in myn ellende vreezen.
                Zy haalt een schilderytje van Leander uit haar zak.
Maar ’k bid u, let eens op de trekken van zyn wezen.
Ziet eens, of dit gezicht aan my geen trou beloofd,
En of gy t’onrecht niet zyn ontrou en geloofd.
(55) Gewis, myn ziel vind zich verzekerd dat zyn zinnen
[fol. Ee3r, p. 437]
My zullen eeuwiglyk op aarde alleen beminnen.
                                    KATRYN.
’t Is zeker dat men niets in zyn gezicht bevind,
Dan ’t geen dat waardig is van u te zyn bemind.
                                    LEONORA.
En nochtans moet ik.. Ach! houd my wat vast Katryne.
        Zy beswymt, en laat het schilderytje van Leander vallen.
                                    KATRYN.
(60) Ach, Juffrouw! ach zy zwymt! helpt buuren, helpt! verschynen
Hier dan geen menschen? ach!


TWEEDE TOONEEL.

LEONORA, KATRYN, JASPER heel verbaast
uit zyn deur.

                                      JASPER.
                                            WAt of die stem bedied?
                                    KATRYN.
Ach! ach! myn Juffrou sterft.
                                      JASPER.
                                              Wel nou, is ’t anders niet?
Jy maakt hier een gerucht of ’t heele land vergaan zou,
Of dat de waereld niet een oogenblik meêr staan zou.
(65) Nou lyk wel laat eens zien, of zy my noch wel hoord.
Zeg Juffrouw, ben je dood? och, zy spreekt niet een woord.
                                    KATRYN.
Ik bid, houd haar wat vast, ’k ga onze buurman vragen,
Of hy ons helpen wil om haar in huis te dragen.


DERDE TOONEEL.

LEONORA, MARGRIET, JASPER haar de hand
over de boesem strykende.

                                      JASPER.
ZE is overal al koud waar ik haar voel, wat raad?
(70) Doch lykwel laat eens zien of ook haar hart noch slaat.
Voorwaar ik weet het nietg; maar ben ik niet bedrogen,*
[fol. Ee3v, p. 438]
Zo dunkt my leeft zy noch.
                    MARGRIET uit haar venster ziende
                                            Wat zie ik voor myn oogen?
Een vrou in d’armen van.. Maar zagt, ’k daal van de trap,
Op dat ik den verraâr noch op het feit betrap.
                                      JASPER.
(75) Veel langer, lykewel, diend zy* geen hulp te derven,
Of zy wierd wel zo gek, dat zy ging leggen sterven.
Want ’t is een zotterny, zo wel voor vrou, als man,
Dat iemand sterven gaat wyl hy noch leven kan.
                                    Katryn met een buurman uit.
Ho, ho, kom zyt gy daar?
                                    KATRYN.
                                        Ei neemt haar met uw beien,
(80) En volgt my na, ik zal u naer haar kamer leien.
Ach, ach, wat ongeluk!                 Zy dragen haar in huis.


VIERDE TONEEL.

MARGRIET alleen.

                                        HY is al weg, zo ’t schynt,
Zo dat my d’errigwaan op ’t alderfelste pynt;
Want zyn verradery is klaar genoeg gebleken,
Mids ik terstond daar van zag al te blyklyk teken.
(85) Zo komt het, dat hy steeds met zo veel koeligheid,
Betaald al myn onthaal, zo vol van vriendlykheid.
Hy spaard, dien schelm, naer ’k zie, zyn lust voor andre gasten,
Die hy, geloof ik, voed met steeds by my te vasten.
Zie daar van onze mans de ware afbeeltenis.
(90) Zo vlieden zy het geen dat hen geoorlofd is,
En zoeken op een aâr zo in de mat te springen.
In ’t eerste zyn ’t met ons veel wonderlyke dingen:
Maar die verraders zyn daar naa maar vroom in schyn;
En brengen op een aâr, ’t geen zy t’huis schuldig zyn.
(95) Ach, wat zou ’t heerlyk zyn dat eens den Raad bestemden,
Dat ’t vry stond zo van man te wislen als van hemden,
Ik loof, dat ik ’er hier misschien wel een dozyn
[fol. Ee4r, p. 439]
Zou vinden, die haar hart zulks meê wel wenscht met myn.
Zy ziet ’t schilderitje leggen ’t geen Leonora had laten vallen.
Maar wat voor een juweel zie ik hier voor myn voeten?
(100) Het werk dat schynt zeer fraai, ik moet hier myn lust eens boeten,
En zien eens wat het is.                                     Zy raapt ’t op.


VYFDE TOONEEL.

Iasper. Margriet.

                                      JASPER.
                                  Men meende zy was dood,
Maar haar bezwymenis had, zo het blykt, geen nood,
Vermids zy zo terstond daar van is opgerezen;
Doch ’k zie myn wyf daar staan.
                                  MARGRIET.
                          Wat aangenamer wezen
(105) Wat zie ik afgebeeld in deze schildery!
                                      JASPER.
Wat ziet zy daar zo nau? ik voeg my er* dichte by.
          Zyn wyf van achteren over de schouder ziende.
O schildery! jy komt my niet veel goets te melden:
O bloed, dit is maar wis, dat dit myn eer zal gelden.
                                  MARGRIET.
Niets weet ik, dat ik ooit myn dagen schoonder zag,
(110) Mids men de kunst noch meêr als ’t gout waardeeren mag.
Hou, ’t is geparfumeert.                          Zy kust het.
                                      JASPER.
                                    Hoe, varken, in myn byzyn
Kust gy ’t? ô myn hoofd! hoe kunje nu noch vry zyn?
                                  MARGRIET.
’k Beken, dat ik die vrou op ’t hoogst gelukkig vind,
Die van zo schoonen man gediend word, en bemind.
(115) Gewis, ik voel, dat ik wel dien dit zien te staaken,
Of dat ik lichtlyk zou in kwâ bekoring raaken.
Ach wat een zoet gezicht, wat vriendelyk gelaat!
Daar is niets dat ik zie, dat aan hem kwalyk staat.
Ach! waarom heb ik meê geen man van zulk een troonje
[fol. Ee4v, p. 440]
(120) In plaats van mynen lomp, myn bakbeest?
                                      JASPER.
                          O karoonje!
                      Hy ontgrypt haar het schilderytje uit de hand.
Hier gryp ik u op ’t feit, wyl gy dus onbedacht,
Jou man, zo wel gemaakt, zo lastert en veracht.
’k Hoor wel jou rekening, ô staaltje, schoon en aardig!
Die luid dan, dat myn Heer Mejuffrou niet is waardig.
(125) Dat jouw de kranken haal, jou ritze varken, zeg,
Wat schort aan myn perzoon? wat is’er in de weg?
Dees myn gestaltenis, trots alle braave baazen,
Dees troonje, zo bekwaam om liefde in te blaazen,
Dit hair, dees gang; in ’t end al ’t gene dat my raakt,
(130) Is dat een brokje dat u niet voldaan en maakt?
En kan ik, gulzig zwyn, u niet alleen vernoegen?
Maar moet ge uw akker nog van andre laten ploegen?
                                  MARGRIET.
’k Versta ten naasten by al wat hy zeggen wil.
Jy meend op deze wys..
                                      JASPER.
                                    Houd vry je bakhuis stil:
(135) De zaak is al te klaar: ik heb hier in myn handen
Te goê getuigenis van uw en myne schanden.
                                  MARGRIET.
De gramschap is al reeds te groot in myn gemoed,
Behalven dat hy die hier noch vermeerdren doet.
Hoor hier eens, kom geef weêr: denk dit niet weg te steeken,
(140) Maar denk eens dat ik..
                                      JASPER.
                                            Wat? ’k denk jou den hals te breken.
Bloed! had ik al zo wel het principaal hier al,
Als wel ’t kopy..
                                  MARGRIET.
                          Waarom?
                                      JASPER.
                                            Waarom? om niemendal,
Myn kuische vrou! want ja ’k heb onrecht zo te janken,
[fol. Ee5r, p. 441]
En ’k loof myn kruin moet u noch voor uw gaaf bedanken.
                        Op de schildery ziende.
(145) Zie hier een rys, zie hier, dit is dat kind van weeld,
Daar gy zo lieffelyk de vrou van eer meê speeld:
En waar meê...
                                  MARGRIET.
                      En waar meê, vaar voort.
                                      JASPER.
                                    Ia, en waar mede
Gy.. bloemerhart, ik ben schier buiten alle reden.
                                  MARGRIET.
Wat of dit dronke beest hier noch meê zeggen zel?
                                      JASPER.
(150) ’k Meen varken, jy verstaat my meêr als altewel.
Jy hebt myn eerste naam van Jasper al versleten,
En maakt dat men voortaan my zal Kornutus heeten,
Dat heb ik voor myn eer zo fraaitjes weg; maar jy,
’k Zweer, jy raakt met een arm of been daar niet van vry.
                                  MARGRIET.
(155) En jy durft my zo lang met zulken praat ververveelen?
                                      JASPER.
En jy durft my, ô teef! die helsche parten speelen?
                                  MARGRIET.
Wat helsche parten, he!
                                      JASPER.
                                    Ei, hoor eens wat zy vraagd;
Maar ja, dat is niet waard dat m’er noch eens om klaagd,
En of zy my eens met twee hoorens gaat verryken,
(160) Dat dunkt haar is noch waardt dat men my komt bekyken.
                                  MARGRIET.
In ’t endt, na dat gy my dus hebt verongelykt,
En dat al myn verstant door gramschap schier bezwykt,
Zo hebt gy ’t veynsen noch dus listig voorgenomen,
Om door uw schelden myn verwyt dus voor te koomen.
(165) Wel zulk een vreemt bedryf is hier nog byster raar:
Die zelver schuldig is beschuldigt hier een aêr.
                                      JASPER.
Wie zou, als hy haar dus eens hoorde rederyken,
[fol. Ee5v, p. 442]
Niet zeggen dat haar deugd vond nergens zyns gelyken?
                                  MARGRIET.
Ga heen van daar gy komt, loop zoek u Juffrou weer,
(170) Ga kus, en streelt die vry, en doet haar noch vry meer;
Maar geef myn schildery my straks weer zonder dralen.
                Zy ontneemt hem het schildery en loopt weg.
                                      JASPER.
Ja loop zo snel gy wild, ’k zal u achter haalen.


ZESDE TOONEEL.

LEANDER. DOREL.

                                        DOREL.
’k BEn bly, wy zyn in ’t end dan weder hier in stad;
Maar dorst ik eens, myn Heer, ik vroeg u aan wel..
                                      LEANDER.
                                Wat;
                                        DOREL.
(175) Wel, benje van de droes of van zyn moer bezeeten,
Dat zo veel ongemak u niet heeft neergesmeeten;
Acht dagen lang, die wy zyn onderweeg geweest,
Gezeten elk op ’t slimst’ en utgeteertste beest,
Dat ooit de wereld droeg, en waar door al myn leeden,
(180) En boven al een plaats, aan, flarden zyn gereeden,
Die, schynt het, hebben noch op u zo weinig vat,
Dat zonder eeten gy blyft leven vet en glat.
                                      LEANDER.
Dees groote heaftigheid en is niet te misprysen,
’t Huwlyk van Leonoor doet my dus vaardig rysen:
(185) Gy weet dat ik haar min; des kom ik herwaarts aan,
Om van dit Huwelyk de waarheid te verstaan.
                                        DOREL.
Ja maar een goet ontbyt dat zou u ’t noodigst weezen;
Dat zou uw hart, ik zweer ’t, beletten van veel vreezen.
Want Heer, wanneer men wel ter deeg gegeeten heeft,
(190) ’t Is seeker dat men min voor d’ongeluken beeft.
Dat weet ik uit myn zelfs; want als ’k niet heb gegeeten,
Door ’t minste dat my let, wordt ik ter neêr gesmeeten.
[fol. Ee6r, p. 443]
Maar als my ’t hart wel is met spys gebollewerkt,
Zo is ’t voor alle noot, en ongeval, gesterkt.
(195) Geloof my, eet dan wat, zo gy naer raad wilt leven,
Op dat gy beter moogt tegen uw onluk streven.
En op dat noch uw hart te bet gehart mag zyn,
Zo legt het zafjes in een twintig glaasjes wyn.
                                      LEANDER.
Ik heb geen eetens lust.
                                        DOREL.
                                        Ik wel, zou ik schier zweeren;
(200) Nochtans, myn Heer, men zou uw kost schier prepareren.
                                      LEANDER.
Zwyg stil, gebied ik u.
                                        DOREL.
                                          Ach, al te droef gebod!
                                      LEANDER.
Ik heb geen honger, maar wel droefheid om myn lot.
                                        DOREL.
En ik heb honger, en geen kleine droefheid mede,
Mids dat een zotte min dwingt uw verstand en reden.
                                      LEANDER.
(205) Laat my, het geen ik zoek, verwachten hier in stilt.
En zonder moeilyk zyn, gaat eeten, zo gy wilt.
                                        DOREL.
’k Durf tegen uw gebodt, myn Heer, niet langer spreken.


ZEVENDE TOONEEL.

LEANDER alleen.

GEwis ik heb myn zelf te licht in nood gesteken;
Des vaders woord, zo ’k hoop, dat zal bestendig zyn.
(210) En van des dochters zy heeft het te weinig schyn,
Na zo veel eeden, die zy my wel heeft gezwooren,
Dat zy ’t geheug daar van zou hebben reeds verlooren.



[fol. Ee6v, p. 444]

ACHTSTE TOONEEL.

JASPER, LEANDER.

                                      JASPER.
IK heb ’t al weêr; nu kan ik naer myn wensch het beeld
Eens zien van dat gedrocht, dat my myn eer onsteeld.
(215) Ik ken den schender niet.           Hy beziet het schildery.
                                      LEANDER.
                        Ach, ben ik niet bedrogen,
Zo speelt myn schildery my daar van ver in d’oogen.
                                      JASPER.
Ellendige als ik ben, ach! in wat wreed geweld
Van laster en van schand is hier myn eer gesteld?
Moet dan..             Leander aanziende, keerd zich om.
                                      LEANDER.
                    Dit heerlyk pand kan, zonder zelf te vreezen,
(220) Van Leonora niet aan hem gekomen wezen.
                                      JASPER.
Moet dan myn eer voortaan dus glat te gronden gaan.
Foei! zal men dan myn naam zien in paskwillen staan?
Zal ik dan dus myn schand my voor de neus zien smyten?
En zal men my gestaâg myn wyfs bedryf verwyten?
                                      LEANDER.
(225) Bedrieg ik my?
                                      JASPER.
                                  O beest! of gy zo stout wel zyt,
Dat gy my dus bekroond in ’t jeugdigst van myn tyd?
En wyl gy vrou zyt van een man die zo volmaakt is.
Hoe komt dat hy door u in deze schand geraakt is?
                                      LEANDER.
Ach ik bedrieg my niet, ’t is wis myn schildery.
                                      JASPER.
(230) Hoe ziet die keerel zo?
                                      LEANDER.
                                              Ach! is ’t geen tovery.
                                      JASPER.
Op wie doch heeft hy ’t dan?
[fol. Ee7r, p. 445]
                                      LEANDER.
                                              O ja, ik ga ’t hem vragen.
Hem, holla, vriend, een woord.
                                      JASPER.
                        Wel hoe of’t hier zal dagen?
                                      LEANDER.
Zou ik van u, myn vriend, wel kunnen weeten, wie
U gaf dat schildery, ’t geen ’k in uw handen zie?
            Jasper ziet nu het schildery, en dan Leander aan.
                              JASPER zafjes.
(230) Van waar komt hem dees zorg? maar zacht, my dunkt, zyn wezen
Gelykt wel ’t zelfde van myn schildery te wezen.
O ja, hy staat versteld; zo dat ik zeker hou,
Dat dit myn man zel zyn, of eer, die van myn vrou.
                                        Overluid tegen Leander.
Ik weet nu al, myn Heer, de reden van uw vrezen,
(240) Vermids dit schildery voor wis zal ’t uwe wezen.
’t Was in de handen van die geen, die gy wel kend,
En waar meê gy, o schand! te ver gekoomen bend,
Om niet ontdekt te zyn in uw onkuische liefde,
Daarom zo wou ik wel, dat gy, zo ’t u beliefde,
(245) Voortaan haar, en uw min, verbande uit uw gedacht,
Vermids een man als ik zulks onbetaamlyk acht.
Maar denk eer, dat de knoop der echte huwlyksbanden..
                                      LEANDER.
Hoe! zy, van wie gy hebt dit schildery in handen,
Die is..
                                      JASPER.
            Die is myn vrou, en ik haar man.
                                      LEANDER.
                                        Haar man?
                                      JASPER.
(250) Ja man; en zo vol spyt als iemand denken kan;
En gy weet d’oorzaak wel; des ga ik zo vertrekken,
Om aan haar vrienden dit zo daatlyk meê t’ondekken.



[fol. Ee7v, p. 446]

NEGENDE TOONEEL.

LEANDER alleen.

HElaas! wat hoor ik hier? men had my wel gezeid,
Dat zy nam tot haar man het puik der beestigheid.
(255) Ach! schoon gy niet en waart verplicht door duizent eeden,
Ontrouwe Leonoor, uw trou nooit te vertreeden.
Het bloot verachten van zulk een verachtlyk beest,
Dat diende voor uw trou myn borg te zyn geweest.
Ondankbre, en wat goed.. Maar ach, dees felle slagen,
(260) Gevoegd by ’t ongemak van my op reis verdragen.
Doen dat my al myn moed, en al myn kracht ontwykt;
Zo dat myn hart byna door flaauwigheid bezwykt.
                                            Hy waggeld.


TIENDE TOONEEL.

MARGRIET uit haar deur, en LEANDER ziende.

                                  MARGRIET.
IK tegens dank dien schelm.. Maar zacht, wat mag u letten
Myn Heer! my dunkt gy zwymd. Wil u wat nederzetten.
                                      LEANDER.
(265) Het is een kwaad dat my straks aangekomen is.
                                  MARGRIET.
Ik vrees, myn Heer, voor u hier een bezwymenis.
Kom best zo lang in huis tot gy wat zyt bekomen.
                                      LEANDER.
Dees gunst werdt graag van my, wyl ’t zyn moet, aangenomen.


ELFDE TOONEEL.

JASPER, BERTRANT.

                                      BERTRANT.
’t IS waar, dat ik uw zorg niet in dit stuk en laak;
(270) Maar doch, zo zyt gy al vry haastig in dees zaak:
En al ’t geen ik van u kom tegen haar te hooren,
Bewyst gansch niet, dat zy dus heeft haar eer verlooren.
[fol. Ee8r, p. 447]
Zie neef, dit is een poin dat al vry wat bedied,
En ’t geen men* eerst bewyst wanneer men ’t zelve ziet.
                                      JASPER.
(275) Als of gy zeyd, men moet ’t eerst voelen, en betasten.
                                      BERTRANT.
De groote haastigheid zeer menig man verraste:
Wie weet eens waar van daan zy ’t schilderytje heeft,
En of zy die wel kend, die gy de schuld hier geeft.
Des ga, verneem dat eerst, wy zullen raad verschaffen,
(280) En de alder eerste zyn om deze daad te straffen.


TWAALFDE TOONEEL.

JASPER alleen.

k’ BEken hy spreekt zeer wel, en in der daad, ’t is goed
Dat men maar zafjes gaat, want licht heeft myn gemoed
Zich zelf maar ingebeeld dees hoorenige spooken:
Gewis het zweet is my te haastig uitgebrooken.
(285) En door dit schildery blykt ook myn schand voorwaar,
Als men ’t ook zeggen moet, noch niet te byster klaar;
Daarom zo moet ik eerst..


DERTIENDE TOONEEL.

MARGRIET met LEANDER uit haar deur, ’t zamen
sprekende,
JASPER haar ziende.

                                      JASPER.
                                          MAar zacht, wat zal dit wezen?
Ach, ik behoef niet meer voor het kopy te vrezen,
Zie hier eens, by myn keel, de zaak in ’t prinzypaal.
                                  MARGRIET.
(290) Myn Heer, gy gaat te ras, want lichtlyk dat u kwaal,
Zo gy dus haastig zyt, u weêr zal overkomen.
                                      LEANDER.
Ik dank u voor de hulp die ’k van u heb bekomen,
Mids ik nu eenemaal my daar van voel bevryd.


[fol. Ee8v, p. 448]

VEERTIENDE TOONEEL.

JASPER, LEANDER.

                                      JASPER.
O Varken! ’t is voor u noch geen vertrekkens tyd?
(295) Maar zacht, hy ziet my? ’k wacht of hy my aan zal spreeken
                                LEANDER. zafjes.
Ach! ’k voel door dit gezigt myn hart en ziel doorsteken.
Maar laas! wat baat my toch voortaan myn ongeduld?
Ach! ’t onheluk van myn lot heeft maar alleen de schuld
Van al myn ongeval, en myn gedurig lyden.
(300) Wat kan ik des meer doen dan slechs zyn luk benyden,
En steeds beklagen myn ellenden en myn rou?
                  Voorby Jasper gaande, en hem aanziende.
Te lukkig zyt gy, dat gy hebt zo schoonen vrou.


VYFTIENDE TOONEEL.

JASPER alleen.

DAt is altyd een taal, die wel is uit te leggen.
O bloed! ’k sta zo versteld door ’t geen hy daar gaat zeggen,
(305) Als of my zo terstond twee hoorens waaiden an.
                                          Hy ziet Leander na.
Ja gaat vry, deze daaden past geen eerlyk man.


ZESTIENDE TOONEEL.

LEONORA hebbende LEANDER, zien weg
gaan,
JASPER.

                                    LEONORA.
HOe, zag ik niet terstond Leander voor myn oogen?
Zou hy zyn weerkomst wel voor my verbergen moogen?
                                      JASPER.
Te lukkig zyt gy, dat gy hebt zo schoonen vrou.
(310) Ja, ongelukkig eer, dat ik dat varken hou,
Die al myn eer en faam zo schandelyk verkeert heeft,
[fol. Ff1r, p. 449]
Vermids dat zy myn kruin dus fraai gehoorniseert heeft.
    Terwyl Jasper dit spreekt naderd hem Leonora, om
                      hem te spreeken als hy ophoud.
Maar ondertusschen laat ik hem vast heenen gaan,
En blyf gelyk een beeld met hangende armen staan.
(315) Ach! ’k moest ten minsten hem zyn mantel af gaan ryten,
En hem met steenen, of met slyk na d’ooren smyten;
En stellen over end de gantschelyke buurt,
En maken dat hy zo zyn schelmery bezuurt.
                                    LEONORA.
Die geen, die dadelyk zich van u af ging wenden,
(320) Ik bid u, zeg my eens, is ’t lang dat gy hem kende?
                                      JASPER.
O neen! ik ken hem niet, Mejuffrou, maar myn vrou
Die kent hem maar alleen.
                                    LEONORA.
                                        Waar uit spruit dees uw rou.
                                      JASPER.
Ik bid, wil d’oorzaak niet van dees myn droefheid vragen;
Maar laat my maar alleen myn ongeluk beklagen.
                                    LEONORA.
(325) Wat is doch d’oorzaak, daar uw smart uit komen ken?
                                      JASPER.
’t Is om geen deuvikken dat ik dus treurig ben,
Ik wou ’t een ander wel een reis in dryen geven,
Niet bang te kyken, als hy in myn staat moest leven.
Van d’ongelukkigste die ’er te vinden is,
(330) Helaas! ziet gy in my de waare afbeeltenis.
Men heeft my eer en faam op ’t schandelykst ontdragen,
Wat dunkt u, heb ik dan geen reden om te klagen?
                                    LEONORA.
Wie steeld uw eer?
                                      JASPER.
                              Die vent, die schytvalk van het hof,
Die zet my hoorens op, Mejuffrou, met verlof,
(335) En dit heb ik van daag gezien zelfs met myn oogen,
Zo dat ik heel wel weet dat ik niet ben bedroogen.
[fol. Ff1v, p. 450]
                                    LEONORA.
Hoe! die geen, die terstond..
                                      JASPER.
                                              Ja, ja, die steelt myn eer;
Want hy bemind myn wyf, en zy bemind hem weêr.
                                    LEONORA.
Ach! ’k had al wel gedacht dat dit ras wederkeeren
(340) Geen haatlyke oorzaak tot myn nadeel kon ontbeeren.
Ach, ’t hart dat beefde my zo dra ’k hem kwam te zien,
’t Welk wis een teken was van ’t geen ik zie geschiên.
                                      JASPER.
Die goeje sloof schynt heel met myn verdriet bewogen.
Zou men van iemand dit noch wel verwachten mogen?
(345) ’k Loof neen; want al die geen, die ik het heb gezeid,
Die lachten my noch uit in myne ellendigheid.
                                    LEONORA.
Of een verrader wel zo godloos hier op aard is,
En vind men wel een straf, die hy niet dubbel waard is?
Gewis het leven is hy niet meer waard voortaan,
(350) Na hy dees schelmsche daat vol ontrou heeft begaan.
O heemel, kan het zyn?
                                      JASPER.
                                      ’t Is voor my al te zeker.
                                    LEONORA.
Bedrieger, valschen drog, ô ontrouwe eedenbreker!
                                      JASPER.
Die goeje ziel!
                                    LEONORA.
                      Neen, neen, de hel heeft straf noch pyn,
Waar door dees schelmsche daad genoeg betaald kan zyn.
                                      JASPER.
(355) Dat is eerst wel gezeid!
                                    LEONORA.
                                              Leeft gy dus met die gene,
Die door onnozelheid geen kwaad van u en meenen?
                                      JASPER.
Ha!
[fol. Ff2r, p. 451]
                                    LEONORA.
        Een die nimmermeer heeft ’t minste kwaad gedaan,
Verdiend die dan van u dus valsch te zyn verrâan?
                                      JASPER.
Dat ’s waar.
                                    LEONORA.
                  Die nimmermeer.. maar ’t is genoeg; het denken
(360) Aan dees vervloekte daad zou wis myn zinnen krenken.
                                      JASPER.
Myn goeje Juffrouw, ei, ontstel u niet zo zeer,
Want door uw klachten word myn droefheid noch veel meêr.
                                    LEONORA.
Neen beeld u zelf niet in dat ik hier by zal blyven,
En dat ik dus onnut maar droefheid zou bedryven:
(365) O neen, myn harte wil dat ik dit klagen staak,
En my in alderhaast ga schikken tot de wraak.


ZEVENTIENDE TOONEEL.

JASPER alleen.

DE hemel die wil haar voor deze goetheid loonen.
Doch door haar voorneem komt zy my myn plicht te toonen,
En wat my zelver staat in deze zaak te doen:
(370) Om my te wreeken, om myn schande te verhoên.
Want zo ik niet en wil by ieder een tot spot zyn,
Zo moet ik dit afgrond gaan wreeken, of een zot zyn.
Wel aan, ik wil terstond dien schelm dan zoeken gaan,
En hem tot loon zyn kop aan duizend stukken slaan.
(375) ’k Zal u, ô schenbrok, ’k zweer ’t, die parten wel verleeren,
Van dus een eerlyk man met hoorens te vereeren.
Za wakker dan, dat ’s gang: biget hy zelder an,
Dat zweer ik hem noch eens. En tot begin hier van,
Ga ik zo dadelyk my steeken in het wapen,
(380) En roepen overal, hy heeft myn wyf beslapen.


ACHTIENDE TOONEEL.

ROGIER, LEONORA, KATRYN.

                                    LEONORA.
JA vader, ’k heb myn wil geheelyk omgekeert,
Des handeld vry met my gelyk gy zelfs begeert;
[fol. Ff2v, p. 452]
En doet vry met Krispyn terstond myn huwlyk sluiten:
Gy zult my niet een woord daar tegen hooren uiten.
(385) Mids ik myn eige wil geheelyk doe te niet,
En volg gewilliglyk al ’t geen gy my gebied.
                                      ROGIER.
Ach, wat verheugd gy my door dees veranderingen!
Ik zou van enkle vreugd wel hippelen en springen,
Zo ’t volk, het geen ons ziet, daarom niet lachen zou.
(390) Kom nader, op dat ik u in myn armen dou.
Zyn kind te kussen is geoorlofd aan een vader,
En vry, dat ’t volk daar uit gedachten trekt van kwader.
                                          Hy kust haar.
Ga nu, en zo gy voorts in die goê wil volherd,
Zo maakt gy dat ik wel tien jaren jonger werd.


NEGENTIENDE TOONEEL.

LEONORA, KATRYN.

                                    KATRYN.
(395) JA, dees verandering, zo schielyk opgekomen,
Verwonderd my op ’t hoogst.
                                    LEONORA.
                                              En als gy hebt vernomen,
Door wat voor reden ik dus van myn opzet wyk,
Zo weet ik, dat gy my zult geven groot gelyk.
                                    KATRYN.
Dat zou wel kunnen zyn.
                                    LEONORA.
                                      Wel, weet dan dat Leander
(400) Alleenig d’oorzaak is waarom ik dus verander,
Mids dees ontrouwe my op ’t godloost heeft verraân.
Want niet alleen was hy..
                                    KATRYN.
                                          Maar zie, daar komt hy aan.


[fol. Ff3r, p. 453]

TWINTIGSTE TOONEEL.

LEANDER, LEONORA, KATRYN.

                                      LEANDER.
EEr ik voor eeuwig noch my van u af ga scheijen,
Zo wil ik u voor ’t laatst van uw bedriegeryen..
                                    LEONORA.
(405) Hoe! my te spreeken, hebt gy noch die stoutigheid?
                                      LEANDER.
’k Beken, zy is zeer groot, maar uw ondankbaarheid
Noch grooter, en uw keur, zo schandlyk om te melden,
Dat ik met reden u mach lasteren, en schelden.
Leef dan, ja leef vernoegd, stoot al myn vreugden om,
(410) Door het bezit van zulk een waarde bruidegom.
                                    LEONORA.
’k Zal leven, ja verraâr, en al myn grootst verlangen
Zal zyn, u hier door niet dan smart te doen ontfangen.
                                      LEANDER.
Wie gaf u reden tot dees gramschap tegen my?
                                    LEONORA.
Hoe schellem, veinst gy noch dees uw bedriegery?


EEN-EN-TWINTIGSTE TOONEEL.

JASPER gewapent uit, LEANDER, LEO-
NORA, KATRYN.

                                      JASPER.
(415) ZA, waar is nu dien fielt, dien galgebrok verschoolen,
Die zonder deerenis my heeft myn eer gestoolen?
                                    LEONORA.
Keer om, en antwoord niet, maar zie wie dat daar komt,
                                      LEANDER.
Ach, ’k zie hier..
                                    LEONORA.
                            Dit gezicht maakt u genoeg verstomt.
                                      LEANDER.
Maar ’t diende u eer van schaamte en droefheid te doen sterven.
[fol. Ff3v, p. 454]
                                      JASPER.
(420) Bloed! mag ik van ’t geval nu slechs ’t geluk verwerven,
Dat ik hem achterhaal, zo zweer ik is hy dood:
Vermids dat nu myn moed en gramschap zyn zo groot,
Dat niemand hier op aard zyn doodsteek zal beletten.
’k Zal hem dit endje staals tot in zyn darmen zetten,
(425) Al was het zelfs op straat daar ’t al de wereld ’t ziet.
                                      LEANDER.
Zeg, op wien hebt gy ’t vriend?
                                      JASPER.
                            Ach, ’k heb ’t op niemant niet.
                                      LEANDER.
Waar toe dees wapens dan?
                                  JASPER zafjes.
                                            Ik draag ze voor de regen.
Bloed! had ik nu de moed, ik had hem al doorregen.
Doch, za, kouragie, kom, hy moet nochtans ter neêr.
                                      LEANDER.
(430) Wat zegt gy?
                                      JASPER.
                              Ach, ik spreek geen enkel woord myn Heer.
Hy slaat zich zelf op de borst en op de troni om kwaat te worden.
O laffe en bloode bok, waar blyft uw eer nu leggen?
Schep moet, zeg ik, schep moet.
                                    LEONORA.
                              Hy komt genoeg te zeggen,
Vermids hy uw bedryf hier door genoeg verwyt.
                                      LEANDER.
Ja, ’k zie hier door wel recht hoe schuldig dat gy zyt,
(435) Door zulk een ontrou, die me onmoglyk kan vergeven,
En wiens gelyk nooit op aarde is bedreven.
                                      JASPER.
Waarom heb ik geen hart?
                                    LEONORA.
                                          Ach, zwyg verrader vry,
De reden al te straf en al te wreed voor my.
                                  JASPER zafjes.
Ziet gy niet met wat vlyt dat zy uw zaken voorstaat.
[fol. Ff4r, p. 455]
(440) Za schep dan moed, myn zoon, eer dat hy daatlyk doorgaat,
En op dat hy hem niet tot uwer scha verweerd,
Stoot hem van achtren deur, wyl hy zyn rug omkeerd.
    Leander doet onverhoets een stap of twee ter zyden, waar
        door Jasper, die hem naderde, om hem van ach-
                teren te deursteeken, weêr te rug treed.
                                      LEANDER.
Nadien dees reeden dan, ô valsche, aan u mishagen,
Zo wilt gy, naer ik hoor, dat ik noch niet zal klagen,
(445) Maar pryzen eer de keur zo schoon van u gedaan?
                                    LEONORA.
Myn keur behaagd my wel, en daar leid u niet aan.
                                      LEANDER.
O ja, gy doet noch wel u valsheid te verweeren.
                                      JASPER.
Voorzeker doet zy wel myn recht te defendeeren:
En deze daad, myn Heer, strekt my te zeer tot schand,
(450) Om niet te klagen. Bloed! ik heb te veel verstand,
Maar anders, ’k zweer de stad zou van wat anders wagen.
                                      LEANDER.
Wat maakt u dus ontzind? en wat voor beestig klagen.
                                      JASPER.
Houd op: gy zyt te wel van myn verdriet bewust;
Maar uw conscientie diend te wezen ongerust,
(455) En moest u weten doen, dat steeds myn wyf myn wyf is,
En dat het in het minst geen redelyk bedryf is,
Dat in myn byzyn gy haar te verleiden tracht.
                                      LEANDER.
Dees errigwaan in u is waardig uitgelacht.
Gaat heen, en wil uw zelf vry van die zorg bevryen,
(460) ’k Weet wel, zy hoord u toe, maar dat ik zou verlyen..
                                    LEONORA.
Ach, met wat listigheid, verrader, veinsd gy hier!
                                      LEANDER.
Hoe! gy vermoed my dan dat door een onkuisch vier
Myn ziel tot overspel zou werden aangedreven?
                                    LEONORA.
Spreek my niet aan, maar hem, hy zal u antwoord geven.
[fol. Ff4r, p. 456]
                                      JASPER.
(465) Gy dryft welspreekender als ik myn zaken voort,
En gy begrypt myn recht gelyk als het behoord.


TWEE-EN-TWINTIGSTE TOONEEL.

MARGRIET, JASPER, LEONORA,
LEANDER, KATRYN.

                                  MARGRIET.
IK ben hier niet van zins op straat gerucht te maken;
                              tegen Leonora.
Mejuffrou, noch op u veel scheldens uit te braken;
Hoewel myn jalouzy al is in top geraakt.
(470) Maar ’k ben ook gansch niet zot, en zie wel wat gy maakt.
Dees uwe liefde is heel verfoeijelyk, en schandig,
Vermids dat gy een hart my hebt gemaakt afhandig,
’t Geen niemand hier op aard toekomen kan dan my.
                                    LEONORA.
Dit voorstel* van haar min doet zy hier al wat vry.
                                      JASPER.
(475) Uw komst, karonje, was hier gantschelyk niet van noden,
En niemand had van ons uw byzyn hier ontboden.
Gy komt en steurt haar maar, terwyl zy voor my plyt;
Doch ’k loof gy meend dat zy uw minnaar u ontvryt.
                                    LEONORA.
Ga vry, want in die zorg zyt gy geheel bedrogen.
                              tegen Leander.
(480) Nu blykt het klaar genoeg of ’t waarheid is, of logen.
                                      LEANDER.
Wat maakt men my hier wys?
                                      KATRYN.
                                              Voorwaar, ’k kan niet verstaan
Waar uit dees warring spruit, noch hoe zy zal vergaan.
Ik heb hier op een wyl myn zinnen al staan slypen,
Doch hoe ik meerder hoor, hoe ’k minder kan begrypen.
(485) ’t Is best dat ik hier meê eens spreek in dit geval.
                                        Zy steld zich tusschen Leander en Leonora.
’k Bid, antwoord my elk eens op ’t geen ik vragen zal.
[fol. Ff5r, p. 457]
                              tegen Leander.
Waar meê beschuldigd gy myn Juffrou, zeg Leander?
                                      LEANDER.
Dat deze ontrouwe my versmaad heeft voor een ander,
En dat ik met een min, die nooit vond zyns gelyk,
(490) Hier komende op ’t gerucht van dit haar huwelyk,
(Schoon ik nooit dacht dat zy haar trou dus had geschonden)
Haar vind getroud te zyn, en met een aâr verbonden.
                                      KATRYN.
Getroud! met wie?
                                      LEANDER.
                              Met hem.           op Jasper ziende.
                                      KATRYN.
                                              Met hem? wel dat is raar.
                                      LEANDER.
Wel ja.
                                      KATRYN.
            Wie zei u dat?
                                      LEANDER.
                                    Hy flusjes.
                        KATRYN aan Jasper.
                                                       Is het waar?
                                      JASPER.
(495) Wel ja, ik heb gezeid, dat ’k aan myn wyf getrouwd was.
                                      LEANDER.
Ik heb flus wel gezien, hoe zeer uw hart benoud was,
Toen gy vol errigwaan bezaagt myn schildery.
                                      JASPER.
Dat ’s waar, daar is het weêr.
                                      LEANDER.
                                            Gy zeide ook tegen my,
Dat zy, van wien gy had dat schildery gekregen,
(500) Uw echte huisvrou was; wat hebt gy daar dan tegen?
                                      JASPER.
Wel deeglyk; want ik heb ’t ontweldigd uit haar hand;
                                       wyzende op zyn vrou.
En ’k was noch, zonder dat, onwetend van myn schand.
[fol. Ff5v, p. 458]
                                  MARGRIET.
Wel wat of my van daag noch langer zal ontmoeten?
Ik heb het by geval gevonden voor myn voeten.
                        wyzende op Leander.
(505) En zelf toen ik, myn Heer, na uw te zotte klacht,
In zyn bezwymenis heb in myn huis gebracht,
Heb ik niet eens gekend de trekken van zyn weezen.
                                    LEONORA.
Uit my alleenig is dees warring eerst gereezen;
Mits ik het vallen liet flus in myn flauwigheid;
                            wyzende op Jasper.
(510) Waar in dat gy my zelf hebt naer myn huis geleid.
                                      KATRYN.
Gy ziet wel, dat ik noch dit garen moest ontwinden,
En dat gy zonder my u noch verward zoud vinden.
                                      JASPER.
Zal men nu dit dan zo voor goed geld nemen aan;
’k Weet niet, of noch myn kruin daar toe wel wil verstaan.
                                  MARGRIET.
(515) Myn achterdocht is ook noch zo niet gansch vervlogen,
En hoe zoet ’t kwaat ook zy, ’k vrees noch te zyn bedrogen.
                                      JASPER.
Ei! kom laat ons malkaêr gelooven vroom te zyn;
Gy waagt niet veel van ’t uwe, en ik waag veel van ’t myn.
Kom, kom, sla toe de koop, die u nu komt te vooren.
                                  MARGRIET.
(520) ’t Is wel: maar wacht je kop, zo ’k weêr iet kom te hooren.
        Leonora tegen Leander, na dat zy een wyl tyds
                    stil zamen gesproken hebben.

                                    LEONORA.
O hemel! zo ’t zo is, ach, wat heb ik gedaan?
Myn gramschap, al te licht, zal my te zwaar vergaan.
O ja, wyl ik my dacht van u te zyn bedrogen,
Heeft myn gehoorzaamheid my in dit net getogen;
(525) En ’k heb bewilligd in het huwlyk van Krispyn,
Mids ik daar door van u gewroken dacht te zyn.
Ik heb myn vader flus beloofd met hem te trouwen;
[fol. Ff6r, p. 459]
Maar zie daar komt hy zelf.
                                      LEANDER.
                                          Hy zal zyn woord wel houwen.


DRIE-EN-TWINTIGSTE TOONEEL.

ROGIER, LEANDER, LEONORA, JASPER,
MARGRIET, KATRYN.

LEANDER tegen ROGIER.
MYn* Heer, gy ziet my weer gekomen in dit land,
(530) Vergezelschapt* met myn min, en met myn oude brand
Des hoop ik, dat ik niet heb* myn beloft verlooren,
Maar my nu gunnen zult ’t bezit van Leonore.
                                      ROGIER.
Myn Heer, die ik weer zie gekomen in dit land,
Verselschapt met uw Min, en met uw oude brand,
(535) En die hoopt, dat ik niet heb myn beloft verlooren,
Maar u nu gunnen zal ’t bezit van Leonore,
Je suis ton Serviteur, charissimo Signore!
                                      LEANDER.
Hoe nu myn Heer, wilt gy dan dus myn hoop verraân?
                                      ROGIER.
O ja, myn Heer, ik heb myn schuld, en plicht voldaan;
(540) Myn dochter volgt myn wil.
                                    LEONORA.
                        Myn plicht, die nooit vergaan moet,
Wil, dat ik my van ’t woord, ’t geen ik u gaf, ontslaan moet.
                                      ROGIER.
Hoe nu? antwoord gy dus op ’t geen ik u gebied?
En breekt gy dus gezwind uw goeje wil te niet,
Die gy had voor Krispyn? maar ’k zie zyn vader komen,
(545) Die ’t huwlyk sluiten wis van daag heeft voorgenomen.



[fol. Ff6v, p. 460]

VIER-EN-TWINTIGSTE TOONEEL.

BOUDEWYN, ROGIER, LEANDER, LEONORA,
JASPER, MARGRIET, KATRYN.

                                      ROGIER.
WEl wat brengt ons hier, Seigneur Heer Boudewyn?
                                  BOUDEWYN.
Een zaak van groot belang, van wegens myn Krispyn,
Waar door dat ik myn woord niet meêr aan u kan houwen,
Vermids myn zoon, die ik wou met uw dochter trouwen.
(550) Al zint vier maanden tyds, in ’t heimelyk zich heeft
Aan Izabel verloofd, daar hy getroud by leeft.
En mids haar ouders goed en afkomst, my beletten
My tegen dit verbond en hunne trou te zetten,
Zo kom ik..
                                      ROGIER.
                      Houd vry op. Zo gy uw zoon Krispyn
(555) Dus buiten uwe wil getrouwd bevind te zyn,
Weet dat myn dochter ook verloofd is aan een ander,
En dat ik haar al lang ben schuldig aan Leander,
Wiens goej’ hoedanigheên ik zo in waarde houw,
Dat ik myn dochter hem ga schenken tot zyn vrou.
                                  BOUDEWYN.
(560) Dees keur behaagt my zeer.
                                      LEANDER.
                            Al ’t voorspoet van myn leven,
Komt gy my t’zeffens met dees schoone gaaf te geven.
                                      ROGIER.
Kom laat ons gaan den dag bestemmen van uw trou.
                                      JASPER.
Wie dacht ooit zo gekroond te wezen door zyn vrou
Als ik? des ziet gy wel, dat men geen schyn moet achten;
(565) Mids die steeds doolen doet door valsheid van gedachten.
Neemt een exempel dan aan dit myn ongeval,
En schoon gy ’t alles ziet, geloofd vry niet met al.

                        EINDE.

Continue

[fol. Ff7r, p. 461]

TYMON

VAN

LUCIANUS,

Tooneelschwys uitgebeeld door de zamen-
spraak dezer navolgende Personen.

TYMON, een gewezene Rykaart.
JUPITER, een Hemelsvoogd.
MERKURIUS, zyn zoon, en boode.
PLUTUS, de Rykdom.
ARMOEDE, een eerlyke vrou.
GNATHONIDES, een Pannelikker.
FILIADES, een Pluimstryker.
DEMEAS, een Redenaar.
THRASIKLES, een Philosooph.
BLEPSIAS, meê ’t een of ’t ander.

        De rest die niet en spreeken zyn stommen.


EERSTE TOONEEL.

TYMON, alleen in het land delvende.

            O Jupiter! patroon der Goden,
            Wel waard geëerd, bemind gevreest;
            Mids gy aan elk, die ’t had van noden,
            Steeds vriend, en hospes zyt geweest.
            (5) O gy verstoorde Bliksembraker!
            Wolkscheurder, felle Donderaar!
            O Wind! ô Storm! ô Buijenmaker!
            Aardschudder, trotse Hagelaar!
            Of zo u immer de Poëten
            (10) Noch voor uw doopnaam (dat ’s Jupyn)
[fol. Ff7v, p. 462]
            Een andre naam te geven weeten,
            Vooral wanneer ze in ’t rymen zyn:
            Want dan is ’t, dat ze u vaak herdoopen,
            En namen geven naer hun zin,
            (15) Want heeft hun veers een scheurtjen open,
            Daar steeken ze u gevoeglyk in.
            Waar is nu ’t kraken van uw donder?
            Waar nu uw bliksem en zyn vuur,
            ’t Geen eertyds werkte zo veel wonder,
            (20) In menig vreemden avontuur?
            ’t Schynt of zulks nu maar beuzelingen,
            En niet dan enkle droomen zyn,
            Daar de Poëten slechs van zingen,
            Gelyk van sprookjens zonder schyn:
            (25) Want ’k weet niet waarom dat uw pylen,
            Die gy (tot straffen toegerust)*
            Wel eer zo vaak op aard deed ylen,
            Nu leggen koud, en uitgeblust;
            En dat gy niet wat gloênde stralen
            (30) Hebt in uw magazyn bewaard,
            En die tot straf niet neêr doet dalen
            Op zo veel monsters hier op aard.
                Hoe, zult gy dulden dat na dezen
            Het heilloos volk dat hier beneên,
            (35) Eer ’t vuur zal van een fakkel vrezen,
            Ja eer het rollen van een steen,
            Dan wel uw bliksem, en uw donder?
            Ja dat het u niet, maar ’t geval;
            (Al smeet gy d’aarde bovenste onder)
            (40) Slechs hun verdelging wyten zal?
            Zult gy uw goedheid zien ontkennen,
            En lastren of j’’er niet en waard?
            En nimmer met uw bliksem schennen
            Die u verachten hier op aard?
                (45) Heeft zelf Salmoneus u voor dezen
            Niet blykelyk genoeg veracht,
            Wanneer hy u gelyk zou wezen,
            Zo wel in godheid als in macht?
[fol. Ff8r, p. 463]
            En waarlyk, ’t was niet zonder reden:
            (50) Want wie zou u verachten niet,
            Wyl gy de schelmen hier beneden,
            Met toegelooken oogen ziet?
                Gy zuft, en slaapt, gelyk die geenen,
            Die door een hoogen ouderdom
            (55) Zien al hun lust en kracht verdweenen,
            En kykt niet meer naer ’t aardryk om.
                Wel eer, in ’t jeugdigst van uw jaaren,
            Wanneer uw geesten en verstand
            Noch vlug, en op haar snedigst waaren,
            (60) Hield gy hen beter in den hand.
            Toen liet gy d’ondeugd niet geworden,
            Mids doen ze donder uit uw vuist
            Hen steeds langs kop, en ooren snorden;
            Toen was ’t dat gy als onbezuist,
            (65) Met hagel, en met bliksemstralen,
            (Die gy gestaâg, gelyk als zaad,
            Hen liet op nek en schouwers dalen)
            U wreeker toonde van het kwaat:
            Toen deed gy vaak het aardryk beeven,
            (70) Ja splyten met een gram gmoed,
            Toen, door uw wraakzucht aangedreeven,
            Liet gy by wyl een watervloed
            Ten top der hoogste bergen kruipen,
            Waar door gy ’t gantsch, en godloos zaat
            (75) Vaak deed by duizenden verzuipen,
            Tot straf van zo veel heillos kwaat.
            Hier uit deed gy die schipbreuk komen,
            Ten tyde van Deukalion;
            Waardoor, uit het geweld der stroomen,
            (80) Een schuitje zich nauw bergen kon;
            Waar in alleen noch was beslooten
            Het overschot van ’t aardsch geslacht,
            Waar uit daar na is voortgesprooten
            Een zaad, dat u noch meer veracht.
            (85) Ja, ’t geen u voor uw oogenluiken
            Te recht met zyn ontrouheid loond:
[fol. Ff8v, p. 464]
            Wyl niemand u doet offers ruiken,
            Noch ook uw beeltenis meer kroond
            Met blaan van eiken, en olyven,
            (90) Ten waar men noch in ’t Olympisch spel,
            Schoon d’eer, die zy u daar toeschryven,
            Meêr uit gewoont, geschiet, dan wel
            Uit eerbied, en godsdienstigheden.
            In ’t end, men tracht, ô baas der Goôn,
            (95) U, als Saturnus, te vertreden,
            En u te schoppen uit uw troon.
                Doch schoon gy zelf zeer kund weten,
            Hoe vaak ze u tempel, en altaar
            Geschonden hebben, en versmeten,
            (100) Ja hoe haar beeld zelf vaak gevaar
            Geloopen heeft, van door hun handen
            Op den Olympus te vergaan,
            (’k Laat staan, dat men het offerhanden
            Of eer zou hebben aangedaan)
            (105) Zo bleef gy doch zo lui, en leedig,
            (Gy, zeg ik, die een bliksem voerd)
            Dat gy dit aanzaagt even vreedig,
            Als of het werk u niet en roerd;
            Ja, of gy buuren had, noch honden,
            (110) Die, opgewekt door uw gerucht,
            Die schenders niet vervolgen konden,
            Wyl zy* zich pakten op den vlucht.
            Maar neen, Jupyn, die van te vooren
            Dien dappren Reuzendwinger was,
            (115) Zat licht en kraude bei zyn ooren,
            Of’t kwam zyn hoogheid niet te pas
            ’t Geweer te halen van de wanden,
            Om hen te maalen eens tot puin,
            Die hem, in spyt zelf van zyn tanden,
            (120) Het hair vast schooren van zyn kruin.
            Of daar was licht weêr een Europe,
            Die hem, ontsteeken van de min,
            Licht weêr voor bul langs ’t land deed lopen,
            Tot honger van zyn gemalin.
[fol. Gg1r, p. 465]
            (125) Of licht was hy in goude reegen
            Weêr in een maagd haar schoot gestort;
            Om daar zyn dartle lust te pleegen,
            Terwyl men hem zyn knevels kort.
                En dit zult gy noch langer lyen,
            (130) O puik der Goden, en voortaan
            Zo veel verdoemde schelmeryen
            Noch tot uw schand in dwang zien gaan?
            Ach neen, ’t is tyd uw zelf te wreeken;
            Om van noch veel meer Faëtons,
            (135) Dan wel voor dezen te doen spreeken,
            En van noch meer Deukalions.
            Doch op dat ik hier by laat steeken
            Het geen de gantsche weereld raakt,
            En eens van ’t myn begin te spreken,
            (140) Zo hoor eens verder hoe men ’t maakt.
                Ik, die van ieder eem voor dezen,
            Terwyl ik goud en schyven had,
            Placht als een God geviert te wezen,
            Ja, die al d’eer was van de stad;
            (145) Ik die door mildheid, en myn gaaven,
            Zo veel Atheners heb verrykt,
            En uit zo groot een tal van slaaven,
            Gemaakt dat elk een Prins gelyk;
            Ik, die door alles weg te schenken,
            (150) Slegs om myn vrienden wel te doen,
            Nooit op myn eige zelf te denken,
            Om zelf myn armoe te verhoên;
            Ik, zeg ik, zie my nu van allen,
            Die ik tot rykdom heb gebracht,
            (155) Nu ik in armoe ben vervallen,
            Verjaagt, gehaat, bespot, veracht.
                Indien my een van hen komt moeten,
            Die ziet my nau ter sluik eens aan,
            En hoe beleeft ik hem mag groeten,
            (160) Hy laat zyn muts verachtelyk staan;
            En doet my, die hem van het myne
            Zo rykkelyk heb meê gedeelt,
[fol. Gg1v, p. 466]
            Aan zich alzo verfoeilyk schynen,
            Gelyk een oud verwurpen beeld.
                (165) Een ander, zo hy my ziet komen,
            Uit vrees, van dat door my te zien
            Hy ’s nachts iet schrikelyks mocht dromen,
            Zou wel in huis en winkels vlien;
            Hoewel hy noch niet lang geleeden,
            (170) Alleen van myn gebooden hing,
            En me als een God heeft aangebeeden,
            Waar van hy goed en bloed ontfing.
                In ’t end, de nood die my kwam kwellen,
            En die my bracht in ongenae,
            (175) Liet my tot kleed dees ruige vellen,
            En tot myn rykdom deze spâe;
            Die my het leven op moet houwen,
            Wyl dat ik hier voor huereling
            Het land help spitten, en behouwen,
            (180) En denk op ’s weerelds wisseling,
            ’t Welk my, hoewel wat spaa, doet leeren
            Hoe al des ’s weerelds heerlykheid
            Gezint in rampspoet kan verkeeren,
            En niet en is dan ydelheid.
                (185) Doch ’t voordeel ’t geen dit eenzaam leven,
            In spyt van al myn ongeval,
            My voortaan tot myn troost kan geven,
            Is, dat ik niet meer zien en zal,
            Hoe dat een tal van guits, en gekken,
            (190) Alleen maar menschen in den schyn,
            ’t Geluk onwaardig tot zich trekken,
            En onverdient voorspoedig zyn.
            Want niets is zo vol smarts op aarde,
            Dan dat een vroom en eel gemoed,
            (195) Een ander ryk ziet zonder waarde,
            En zelver kwynt van arremoed.
                We aan, in ’t end dan brave Jovis,
            Saturnus en Vrou Rheas zoon,
            Toon dat voortaan uw oor niet doof is,
            (200) En dat de slaap u is ontvloôn.
[fol. Gg2r, p. 467]
            Mids gy reeds langer hebt geslaapen,
            Dan eertyds Epimenides,
            Za wilt u langer niet vergaapen,*
            By de een of ander matres.
            (205) Gryp weer den bliksem in u vingeren,
            En wil van den hoogen Etna of
            Die eenmaal naer beneden slingren,
            En maalen ’t al tot gruis en stof.
            Wil van die jeugdigen en vroomen,
            (210) En eertyds dapperen Jupyn,
            Een teken doen op aarde koomen,
            Dat tot den schelmen schrik mag zyn.
            Zo men ’t slechs niet voor waar mag stellen,
            ’t Geen de Kretenzen van uw dood
            (215) En uw begraffenis vertelden,
            En dat gy zyt van macht ontbloot.


TWEEDE TOONEEL.

JUPITER, MERKURIUS.

                                    JUPITER.
            Wie is Merkurius die geene
            Die in het Attische gebergt,
            Aan den Hymetus my met steenen,
            (220) En klagen dus aan d’ooren tergt?
            Wie is ’t die my dorst komen kwellen?
            Hoe! ’t is dunkt my een armen bloed,
            Bedost met rouwe lammer vellen,
            Die met een spaa in d’aarde wroet.
            (225) Doch ’k hoor wel dat het wis moet weezen,
            Een Filosooph of kaakelaar,
            Mids ieder een behalven deze,
            Beducht zou weezen voor gevaar,
            In ons dus godloos te verwyten,
            (230) Al ’t geen hy tot ons nadeel denkt,
            En tegen ons dus uit te kryten
            ’t Geen ons gezag en godheid krenkt.
[fol. Gg2v, p. 468]
                              MERKURIUS.
            Hoe! groote Vader, kan het weezen,
            Dat gy dien Tymon niet meer kend?
            (235) De zoon van Echekratis, ’t is dezen,
            Die uw wel eertyds was gewent
            Met uitgekipte offerhanden,
            Die hy voor uw altaar deed bloên,
            En voor uw neus alleen deed branden,
            (240) Steets zo veel dienst, en eer te doen.
            t’ Is hy, die schielyk ryk geworden
            Ons door zyn milde, en vroome geest,
            Zoo vaak tot vreugd en blyschap porde,
            In het vieren van uw jaarlyks feest.
                                    JUPITER.
            (245) Hoe! wat zyn dees veranderingen?
            Is dit dien eerlyken man,
            Dien rykkaart, die de vreemdelingen
            En vrienden eer schier baden an?
            Wat is dees fynman toch weervaren,
            (250) Dat hy dus arm van goet berooft,
            Bemorst, en vuil aan baard, en hairen,
            Dus deerlyk om het kosje slooft?
                              MERKURIUS.
            Hem heeft, gelyk als ik het reeken,
            Alleen zyn vroomheid dit gedaan;
            (255) Of eer, wanneer men recht zal spreeken,
            Heeft hem zyn zorgloosheid verraân.
            Vermids dat die in hem de paalen
            Van mildheid verr’ te buiten ging:
            Want niet alleen, met wel t’onthaalen
            (260) Die geen die armoe kwalyk sting,
            Maar ook met (zonder keur van vrienden,
            Of vreemden) ieder wel te doen,
            Heeft hy zich zelve doen verslinden,
            Van die hy met zyn brood ging voên.
            (265) En die als raavens, en als gieren
            Zyn leever pikten dag en nacht,
            En die hem, knaagend vlees en spieren,
[fol. Gg3r, p. 469]
            Voorts hebben in dees staat gebracht.
            Schoon hy voor ’t puikje van zyn vrinden,
            (270) En voor zyn trouwste makker nam,
            Die hy door gunst meest kost verbinden,
            En die hem ’t meest vergasten kwam;
            Als of die goedaard schier geloofde,
            Dat die geen, die hy dus ging voên,
            (275) Hem maar alleen zyn goed ontroofde,
            Om hem daar vriendschap mee te doen;
            Maar deze, na zy hem zyn schonken
            Tot ’t been toe hadden afgeknaagt,
            En die tot ’t merg toe uitgedronken,
            (280) En hem zyn buidel kaal gevaagt,
            Die hebben hem wel haast verlaaten,
            Van vrienden en van goed ontbloot,
            Hem niet meer groeten op de straaten;
            Ja hem niet kennende in zyn nood.
            (285) ’k Laat staan dat zy hem van gelyken,
            Gelyk hy hen wel eertyds dee,
            Van ’t hunne iets zouden overryken,
            Of deelen hem zomtyds iet mee.
                Hierom uit schaamt de stad ontvluchtend,
            (290) Zich kleedend met een schapen huit,
            Schelt hy, al spittende, en al zuchtend’
            d’Ondankbre steedelingen uit;
            Die ryk geworden door zyn gaaven,
            Hen nu verby gaan, schoon zy eer
            (295) Zich stelden als zyn dienstbre slaaven,
            En kennen nu zyn naam niet meer.
                                    JUPITER.
            Nochtans een man, niet om verachten,
            En die men recht d’ondankbre scheld;
            Doch op dat wy dees mee niet slachten,
            (300) En mee niet zyn in ’t tal gestelt,
            Van die geen die zyn dienst vergeeten,
            Vermids hy ons zo menig stier
            En zuiver lam, gelyk wy weten,
            Gestookt heeft tot ons offervier,
[fol. Gg3v, p. 470]
            (305) Waar van de waasem myn gedachten
            Noch kittelt, door zyn lekkerheid,
            Zo laat ons hem op ’t spoedigst trachten
            Te redden uit dees dienstbaarheyd.
                Hoewel ik om de schelmeryen,
            (310) En ’s volks verdoemde ontuchtigheid,
            Haar diefstal, en haar tooveryen,
            En al haar andre godloosheid,
            Die my vaak schrikken doen en beeven,
            En die de weereld deur geschien,
            (315) Het Attisch land, en ’t volk zyn leven
            In lang daar niet heb aangezien,
            Voornaamlyk zedert dat de tyden,
            Zo zot, en boos geworden zyn,
            Dat men met ydle reedenstryden
            (320) De wysheid geeft zo valschen schyn,
            Dat men met tieren en met raazen
            Slechs den geleerde spelen wil,
            En dat men niet dan vieze vaazen,
            Gestaag ziet trekken in verschil:
            (325) ’t Welk my gezucht belet te hooren
            Van meenig droef, doch eel gemoet,
            Nadien ’t my met geslootene ooren,
            Ja schier al roerloos zitten doet,
            Nau wetende of door al dat warren,
            (330) Ik d’ oude wereld noch wel ken,
            Ja zelf of ik door zo veel narren
            Wel veilig in myn hemel ben.
                En hierom is ’t dat gy moet weeten,
            Dat ik dees eerelyke vriend
            (335) Mee heb gelyk de rest vergeten,
            Schoon ik zyn deugd steets heb bemind.
            En daarom, zonder lang te draalen,
            Zult gy, Merkuur van stonden aan
            Myn Heer de rykdom hier gaan halen,
            (340) En straks met hem naar Tymon gaan:
            Doch zeg hem dat hy met zyn schatten,
            Schoon Tymon wat geweld bedryft
[fol. Gg4r, p. 471]
            Dees man zo haast niet gaat ontspatten,
            Maar dat hy troulyk by hem blyft.
                (345) Voorts, sal ik my in ’t kort beraden,
            Met wat voor straf en helsche pyn,
            Ik die ondankbre zal beladen
            Die oorzaak van zyn rampspoed zyn.
            Ik zal toonen dat ’t my leet is,
            (350) Dat ik hun straf dus heb gestaakt,
            Zo draa myn bliksem weer versmeet is,
            Die vry wat schaaloos is geraakt,
            Door hem al t’onbezuist te werpen
            Nu laatst op Anaxagoras
            (355) Die zyn discipes in wou scherpen,
            Dat hier om hoog geen God en was:
            Want wyl ik hem dacht te verbranden,
            En dat myn blisem nam, zyn veert,
            Heeft Perikles met bei zyn handen,
            (360) Die van dien booswicht afgekeert,
            Waar door hy juist is op den tempel
            Van Kastor en zyn broer gedaalt,
            Die zy van top af tot den drempel
            Tot puin en gruis toe heeft gemaakt:
            (365) Waar door hy zelf juist is gebroken
            Aan twee drie straten, maar ik zweer ’t,
            Dat Tymon zich zal zien gewroken,
            Zo dra hy is gerepareert,
            Hoe wel ’t hen strafs genoeg zal wezen,
            (370) Wanneer zy zullen zien, vol spyt,
            Dat Tymon weder is verreezen,
            En ryker is dan voor dees tyd.
                              MERKURIUS.
            Nu zie ik eerst, hoe veel ’t kan baaten,
            In ’t roepen onbeschaamt te zyn;
            (375) Allenig niet in Advokaten,
            Maar ook in lui vol angst, en pyn,
            Die onbeschaamt in ’t lamenteeren,
            ’t Geen meest geschied van Mof en Knoet,
            Vaak eenig voordeel obtineeren,
[fol. Gg4v, p. 472]
            (380) ’t Geen een, die ’t waart is missem moet,
            ’k Zie Tymon hier in korte dagen
            Wel haast weer tot zyn staat geraakt,
            Na hy door zyn luitruchtig klagen
            Jupyn aandachtig heeft gemaakt.
            (385) Want had dien bloed gestaag gezwegen,
            Uit schaamte en eerbied tot Jupyn,
            Zo had hy geen gehoor verkregen,
            En zou noch al vergeeten zyn.


DERDE TOONEEL.

PLUTUS, JUPITER, MERKURIUS.

                                  PLUTUS.
            EN ik, ô Jupiter, zou garen,
            (390) Schoon gy my ’t tegendeel gebied,
            Veel liever deze moeite sparen,
            En hem niet by gaan.
                                    JUPITER.
                                              Waarom niet,
            Myn goeje Plutus, in t byzonder,
            Nu ik u weder derwaarts zend?
                                  PLUTUS.
            (395) Om dat, by bliksem en by donder,
            Ik schier vervloeken zou die vend,
            Die my zo goddeloos misdaan heeft,
            Die my geplukt heeft, en gescheurt,
            En die my als een zot verdaan heeft,
            (400) Schoon ik hem had voor wys gekeurt.
            Ja, die, als die geen, die hun handen
            Aan ’t vuur ’t geen vlam, en vonken geeft,
            Bevreest zyn met veel smart te branden,
            My uit zyn huis gewurpen heeft.
            (405) En zou ik weêr by hem gaan leven,
            Om my weêr aan een deel geboeft,
            Van heer en schelmen te doen geven,
            Gelyk ik reets al heb beproeft?
[fol. Gg5r, p. 473]
            Ach! zend my eerder tot zo eenen
            (410) Die myn dienste en waarde ken;
            En laat my stappen tot die geenen
            By wie ’k geacht en welkom ben.
            Maar laat die harssenlooze zotten,
            Die d’armoe stellen boven my,
            (415) Eer in hun vuil en stank verrotten,
            En blijven in hun slaaverny.
            En laat hen van hun spaâ verwachten,
            Die troost voor al hun angst en pyn,
            Waar van zy, door my te verachten,
            (420) Met billil recht versteeken zyn.
                                    JUPITER.
            En ik durf u van Tymons wegen
            Wel zweeren, dat hy na dees tyd
            Meer dan voor dees zal overwegen
            Wat goet onthaal gy waardig zyt:
            (425) Mids hem zyn spaâ genoeg kan leeren,
            Gelyk zyn rug hem mee wel doet,
            Dat gy veel meerder zyt om t’eeren,
            Dan d’altyd kwynende arremoed.
                Doch, ik mach nu met recht wel vraagen,
            (430) Waarom gy nu dus knorrig zyt?
            Dewyl gy Tymon aan durft klaagen,
            Om dat hy u in vryigheid
            Liet naer uw welgevallen loopen;
            En dat hy zonder errigwaan,
            (435) U zette deur en venster open,
            Ja, zonder acht op u te slaan;
            Daar gy voor dezen placht te schelden
            Op zulke, die door wrekken* aard,
            U in beslote kisten stelden,
            (440) Als of gy hun gevangen waard;
            En door haar zegels op te zetten,
            U zo bedomten het gezicht,
            Dat zy u eeuwen lang beletten
            ’t Genot van ’t gulde zonnelicht.
                (445) Dit klaagde gy ons menig werven,
[fol. Gg5v, p. 474]
            Wanneer gy zwoerd by brand en moord,
            Dat men u duizent doôn dee sterven,
            In naare duisternis versmoort,
            Gansch bleek kwam ’t gy ons toen ontmoeten,
            (450) Vol zorg, heel zwart van baart, en hair,
            Met vingren, krom aan hand, en voeten,
            Gelyk een Joodsche Schacheraar;
            En zwoerd, dat gy het zoud ontloopen,
            Vond gy slechs ooit de minste reet,
            (455) Of ’t allerminste scheurtjen open,
            Mids gy daar kwalyk waard besteed,
            In ’t end, gy schold voor ’t snootst der guiten
            Die u, gelyk een Danaë,
            Ging in een ysre kamer sluiten,
            (460) En die u zo veel lyden dee;
            De duivel haal de Pedagoogen
            Dus schold en raasde gy als doen,
            Die met hun onverzaatbere oogen,
            Een goed mans kind zo zober voen.
            (465) Toen vloekte gy die zotte liefde,
            Daar zy hun daaden mee bekleen,
            Mids gy* veel, zo ’t hen beliefde,
            Waard met hun haat dan min te vreen.
            Wyl ze u noch durvende gebruiken,
            (470) Terwyl het hen geoorloft was,
            U, spyt hun hongerige buiken,
            Begraven hielden in hun kas,
            Die zy by dagen en by nachten,
            Wel dicht met zegels toegeplakt,
            (475) En zo bewaarden en bewachten,
            Dat gy daar ’t hooft nooit buiten stakt,
            Als of zy ’t nuts genoeg vertrouden
            Voor hen te wezen, zo men jou
            Slechs mochten aan een aâr onthouden,
            (480) Die daar ’t gebruik af nemen zou.
                Pas als een hond, die aan een keten
            De haver in de stal bewaart,
            Die daar van zelver niet kan eeten,
[fol. Gg6r, p. 475]
            Noch zulks vergunt aan ’t hongerig paard.
                (485) Toen ging gy ook die geen bespotten,
            Die door een vreemde jalouzy,
            Als zynde ’t puik van alle zotten,
            Zo leefden in hun slaverny,
            Dat zy, wantrouwig van zich zelven,
            (490) In een verborge Warnarspot,
            Hun rykdom onder d’aard bedelven,
            Zich zelf niet gunnend het genot;
            Niet denkend, dat misschien een ander,
            Het zy een huisknecht, of een meid,
            (495) Of lichtlyk beide met malkander,
            Getergt door ’s meesters schaarzigheid,
            Die doode eens zullen op gaan wekken,
            En weêr begraven in hun blaas:
            Terwyl zy in hun hart begekken
            (500) Hun zotten en bedrukten baas,
            Die by een duistere lantaren,
            Of een gebrekelyke lamp,
            Weêr door zyn woeker mag vergaren,
            ’t Geen hy dan kwyt is in zyn ramp
            (505) Dies* dunkt het my zeer vreemt te wezen,
            O Plutus, dat gy nu ter tyd,
            Recht anders dan gy deed voor dezen;
            Aan Tymon zyn bedryf verwyt.
                                  PLUTUS.
            Zo gy het werk wel gaat door zoeken,
            (510) Zo zult gy zien, dat ik met recht
            En d’een en d’ander mach vervloeken,
            Want elk van beide is even slecht.
            Want Tymon, die gy dus gaat roemen,
            Mag ik in plaats van mild, en goed,
            (515) Wel eerder onbedachtzaam noemen;
            Ja schelden voor een slechte bloed,
            Die geene weêr, die my in ’t duister
            Besluiten, pas als in een kou,
            Of die my zetten in een kluister,
            (520) Op dat ik vetter worden zou.
[fol. Gg6v, p. 476]
            En die my vreezen aan te raaken,
            Zich zelf niet gunnend het genot,
            Die mach ik ook met reeden laaken,
            En schelden voor ontzint, en zot,
            (525) Vermits zy my byna verworgen,
            En niet myn boejen doen vergaan,
            Niet denken dat zy* overmorgen,
            Licht moeten naer hun besjes gaan,
            En My aan iemand anders laaten,
            (530) Die al dat lang geschacherd gelt,
            Die al de goude en zilvre vaten
            Licht in een oogenblik versmelt.
            Derhalven prys ik die, noch dezen,
            Maar die geen, die in matigheid,
            (535) En mild en* spaarzaam kunnen wezen,
            Want die strek ik tot nuttigheid.
                Ik bid om Gods wil vader Jovis
            Oordeel, als gy het wel beschout,
            Of hy niet zot naer u geloof is,
            (540) Die, als hy heeft een vrou getrout,
            Die ’t schoonste is van heel Euroope,
            Op haar in ’t minst geen acht en slaat,
            Maar als voor hoer lang straat laat loopen,
            ’t Geen hem in ’t minst ter herte gaat;
            (545) Ja dat hy zelf, door huis en deuren,
            En zonder eenig errigwaan,
            Voor haar eens t’ opnen, goed zal keuren,
            Dat zy hem ’t hooft zal kroonen gaan.
            Wat dunkt u, mag dat liefde heeten!
            (550) Dat zegt gy niet, naar dat ik het gis,
            Mids gy zelfs al te wel wilt weeten,
            Hoe dat het hart eens minnaars is.
            En wederom. Indien een tweede
            Een* schoon en deugdzaam wyf geniet,
            (555) En van zyn trouwen geeft tot reeden,
            Dat zulk tot teeling is geschiet?
            En dat hy nochtans ondertusschen,
            In plaats van haar verhoole brand
[fol. Gg7r, p. 477]
            Gelyk als het betaamt te blussen,
            (560) Haar nooit genaakt met mond, of hand,
            En zelf niet dulden mag, of lyden,
            Dat ooit een ander haar beziet,
            Nadien hy om dat te vermyden,
            Haar venster, deur, en straat verbied;
            (565) Ja zelf haar opsluit alle dagen,
            Want zy, onvruchtbaar, en alleen
            Haar maagdom eeuwig mag beklagen,
            Met treurig zuchten en geween:
            Daar hy nochtans zal durven zweeren,
            (570) Dat hy veel liefde heeft tot haar,
            ’t Geen zyn gezicht wel schynt te leeren,
            Nadien hy mager, bleek, en naar,
            Wel lykt den minnaar te vertoonen;
            Daar nochtans deze beeltenis,
            (575) Met droeve en ingevalle koonen,
            ’t Model van een heel zinlooze is.
                Mag men dees, dunkt u, zo niet noemen?
            Terwyl hy zulk een schoone vrou
            In plaats dat hy haar lentebloemen
            (580) In volle wellust plukken zou,
            Dus laat verslenzen, en verkouwen,
            Nooit luister ziende van de zon,
            Nadien dat hy haar schynt te houwen,
            Als een besloote klooster non.
                (585) Dus is het ook met my geleegen,
            Nadien den een my zo versmaat,
            Dat hy als schynt met my geleegen,
            En my byna de deur uitslaat.
            Daar weêr een aâr my op zal sluiten
            (590) Gelyk een slaaf of vluchteling;
            Ja als het snoost van alle guiten,
            Die nauwelyks waard was dat hy hing.
                                    JUPITER.
            Wat legt gy dan op hen te schelden,
            Nadien dat zy liên alle bei
            (595) Zich zelf met strafs genoeg vergelden,
[fol. Gg7v, p. 478]
            Door hun verdoemde zotterny?
            Wel d’ eerste, die van alle zyden
            Hun vleyers hebben in het rond,
            Zien als Fineüs van Harpyen
            (600) Het brood zig rukken uit den mond.
            De laatste, even als Tantalen,
            Als hygend met een drooge borst,
            Schoon ’t goud verguld hun huis en zalen,
            Vergaan van honger en van dorst.
                (605) Doch, ga nu heen, en wil niet vrezen,
            Mids Tymon, al te wel geleert,
            Aan u veel minlyker zal wezen,
            En alles doen wat gy begeert.
                                  PLUTUS.
            Zal hy dan eindelyk afterlaaten
            (610) My door een bodemlooze mand
            Of door een zeef met duizent gaten,
            Te gieten met zo dwazen hand?
            Als of hy aârs niet deê dan denken,
            Als dat ik met een watervloed,
            (615) Hem in zyn schatten* zou verdrenken,
            En hem versmooren in zyn goed,
            Het welk my altyd heeft doen vreezen,
            Dat ik myn overkostlyk nat,
            Als de Danardes zelfs voor dezen,
            (620) Zal vrugtloos gieten in een vat,
            Waar in geen bodem is te vinden;
            En ’t geen, hoe sneedig dat men giet,
            Het water daadlyk doet verzwinden,
            En alles weer vergaan tot niet.
                                    JUPITER.
            (625) Wel daarom zo hy deze duigen
            En deze bodem niet verkuipt,
            En zo dat lek niet toe* doet zuigen,
            Daar dus zyn goed door heenen druipt,
            Zo zal hy licht in korte stonden,
            (630) Door het verkwisten van zyn schat,
            Zyn spaâ straks hebben weer gevonden,
[fol. Gg8r, p. 479]
            In d’ydle bdem van zyn vat.
            Daarom zo gaat nu zonder schroomen,
            En maakt hem ryk, als voor dees tyd.
            (635) En gy Merkuur, in wederkomen,
            Zo maakt dat gy indachtig zyt,
            Van* een half dozyn Cycloopen
            Te brengen uit den Etna hier,
            Op dat myn blksem, die wy hoopen
            (640) Dat niet lang zyn zal onder ’t vier,
            Door hen mach worden gekalfaatert,
            Op dat ik ’t godloos aards gespuis
            Aan d’oor mag gonzen dat het klaetert,
            Om hem te morsselen tot gruis.


VIERDE TOONEEL.

MERKURIUS, PLUTUS.

                              MERKURIUS.
            (645) KOm vriendschap Plutus, laat ons slentren;
            Maar nee! wat schortje aan jou gank?
            Jy zoud niet deugen om te entren,
            Want kameraad je lykt wel mank.
                                  PLUTUS.
            Daar heb ik niet altyt, myn goethart,
            (650) Maar uitgezonden van Jupyn,
            Zo lykt het, dat ik lam ter voet ward,
            En dat ik ga met groote pyn;
            Zo dat ik met myn traage schreeden,
            By die lui, daar ik heenen reis,
            (655) Vaak niet eer kom, voor dat ze alreede
            Al oud geworden zyn, en grys.
            Maar als ’t eens gaat op een vertrekken,
            Dan word ik weêr gezwind, en rap,
            Dat zoud gy my zomtyds zien rekken,
            (660) Een myl zes, zeven in een stap.
            Dan word ik zo gezwind van schinkels,
            Dat ik met u op gladde baan,
[fol. Gg8v, p. 480]
            Al heb je al vleugels aan jou inkels,
            Wel eens een wedloop aan wou gaan,
            (665) Want, dat je ’et weet, geen vogelpennen,
            Noch zelf geen oog, hoe snel het zy,
            Zou my dan achterhalen kennen,
            Want ’k vlieg dan als door tovery.
                              MERKURIUS.
            Dat ’s met verlof te plomp geloogen,
            (670) Myn goeje Plutus; want ik zweer,
            Dat ik ’er met myn eigen oogen
            Wel duizend heb gezien, en meer,
            Die gistren om een strop te koopen
            Geen oortje hadden in hun zak,
            (675) Om zich uit armoê op te knoopen,
            Daar zy van daag, op hun gemak,
            Zich in een fulpe koets doen trekken;
            Gevolgt van een lakei drie vier,
            Die zo aan dees verwaande gekken,
            (680) Straks geven een heel hoofsche zwier.
            Zo geeft men zich in andre ryken
            Dan heel goet koop voor Graaven uit:
            Schoon alles, ’t geen hun zulks doet lyken,
            Slechs uit hun geld en kleeren spruit.
            (685) Want buiten die, zo doen hun werken,
            Door al te blykelyken schyn,
            Genoeg aan al de werelds merken,
            Dat zy niet dan canailje zyn.
            Nochtans een diefzak vol pistoolen,
            (690) Waar van misschien het meeste part
            Is puur gewoekert, of gestoolen,
            Die geeft dit volk zo grooten hart,
            Dat, schoon zy ’t zelver naulyks weeten
            Hoe dat hyn ’t geld is aan gewaait,
            (695) Zy al hun eerste staat vergeten,
            Als of de wind die had verdraait.
                                  PLUTUS.
            Dat steund al op heel andre gronden,
            Myn groote maat, want tot dat volk
[fol. Hh1r, p. 481]
            Word ik niet van Jupyn gezonden,
            (700) Maar van de Vorst der helsche kolk,
            Die meê wat schatten uit kan deelen,
            Zo wel, ja eerder dan Jupyn.
            Vermids het rooven, kaapen, steelen,
            De wegen tot zyn rykdom zyn.
                (705) Maar, wanneer ik eens moet verhuizen
            Van ’t eene heerschop naer het aâr,
            Dan zou gy meenigmaal je luizen
            Van spyt zien barsten als een snaar.
            Want naaulyks is myn baas gaan sterven,
            (710) Of daadlyk zie jy met geraas
            De vrienden om het lykhuis zwerven,
            Gelyk als kraajen om een aas.
            Straks slaat men meenig diefsche pooten
            Aan brief, en bul en testament;
            (715) Daar ik dan dicht leg in geslooten,
            Met zegels, en met parkement,
            Daar vecht men dan, om my t’ontleeden,
            Als zeven wyven om een broek:
            Terwyl den armen overleeden
            (720) In d’een of d’andre donkre hoek,
            Licht leid op stinkend stroo te rotten,
            Bedekt met een hairbastig kleed,
            Daar licht het leger van de rotten
            Wel eer haar tanden op versleet.
                (725) Dan zoud gy meenigmaal die gekken,
            Die door hun werk en hongrig hart
            Myn meesters hoopen te verstekken,
            Gints zien staan gaapen op de mart,
            Op het onstluiten der papieren,
            (730) Gelyk een postpaart op zyn voer;
            Of, als een nest vol wilde gieren,
            Op ’t aazen van ha